E S K İ İ S T A N B U L
Şu zavallı İstanbullular..
—---O—
---B ir zam anlar
da havvan vüzün-
den neler çekmemişler ki...
EYN ELM İLEL bir şehir olan İstan b u ld an s ır t ham allığı kal dirilirken hücum h am alların sıh h atleri düşünülm üş, hem de bir İptidailik o r. ta d a n kaldırılm ıştı. S ırt ham allığının gok iptidaî olduğu m u h ak k ak tı. Şehri gezm iye gelen seyyahlar şehir so . k a k ların d a kocam an sandıkları sem er leri üzerine k o y ara k ta şıy a n birkaç ham alın resm ini alm adan yapam az» lardı.
On üç sene k a d a r evvel lim anım ı, za Ç ester adlı bir İngiliz harp gem isi gelm işti. Gemi m a tb u a t erk ân ın a g ez. diril i. S alonlarının bir köşesinde ga rip bir m a n za ra görm üştüm , Ingılizler T ü rk lim anına geldikleri için olacak İstan b u l m anzaralarından bir köşe yu.iumilrrtlk. -Eakat bıı fcöşç. o,,k ad ar g arip ti ki, resim letin he'.aaa' te p sin de yük taşıyan gıM p kılıklı 'h&mallar göze çarpıyordu. O v h k it şöyle düşün m üştüm . İngilizler y a T ürkiye' hak» km da bunlardan başka koyacak m a n . z a ra bulam adılar, yahu d , da hum ar dan daha çok enteresan bir resjm ta sav v u r edem edikleri için bu ary a yer. leştirdiler.
Beni, bu h a tıra m ı yszm ıva şevke . den sebeb yetm iş beş sone k a d a r ev. vel İstanbul so k a k ların ı canlandıran birkaç vesikaya rastlam am .öıctu.
O v a k it çıkan b ir gaz ete bir gazc. tenin m uhtelif say ıların d a şehir sokak larm da dolaşan inek, eşek, a t ve sa ir hayvanlardan şikâyetlerde bulunduğu görülm ektedir. Demek 75 sene ev. vel göze çirkin görünm eğe uaşlıyan şeyler an cak y arım asır sonra o rta . dan kaldırılablliyor.
Bu gazetede “ inekler,, Şaştığı altın da şöyle bir yazı v ar: 1 t
D ört evli bir köyün b4b: bir stğ ırt, maçı olup kpvün ineklerini, .öküzleri ni o tla ttığ ı halde bir vakltter-beri İs. tanbul so k ak ların d a se rb e st gezen ve „i. ı ■■■ ■ ■ ■ n ■—
hiçbir ta ra fta n (şehir içinde bunların gezm esi a y ıp tır) denilm em ekte bulu nan ineklerin hiçbir çobanı görülm ü yor. Y oksa İstan b u l çiftlik m idir ve m edeniyetçe köylerden de aşağ ı m ı - d ır?
Bu h ay v an ların pervasızca gez - meşinin y abancıların gözlerine k arşı ne derece a ğ ır düşeceğini bir ta ra fa bırakıp diğer z a ra rla rım beyan ede . lim. M alûm dur kı, İstan b u l çocuk, la n h ilkatlerinin iktizası üzere “ça r şam ba k a rısı hurafesile,, k o rk u tu lm a k ta olduklarından her şeyden ve h a ttâ iri bıyıklı bir adam bile görseler kor karlar. Bu nazeninler ise kapı önüne dökülen kavun, karp u z ve sa ir kabul, la n yûîuek üzar<i oaracjk, .sokaklarda sokağın enine doğru uzayıp çocukla rın çeşm elerine m ani oîuyorlar.
B inaenaleyh bu h ayvanların şehir tiâriorhde m î olur, her nasıl olûrsa m a z a rra tla rı o lm a z jp r su re tte o tla n . ‘ dırılm alarına" Ş ehrem aneti celbesinin
him m etini çocuklar nanım a rica ede riz! Ve biz zannederiz ki, bunlar böy le serbestçe so k a k lard a gezdirilm esi serbesti! tic arete dokunm az. Zira tan zifat.ı belediyeye m ugayirdir.,,
O v ak itle r bu başı boş ineklerden başka şehir so k ak ların d a b ir yerden bir yere se y ah a t için şimdi ad a la rd a olduğu gibi sürücüler vardı.Y etm iş beş sene eyvel sürücüler de o k ad a r başı boşmuş ki işte gazetenin bunlardan da şikâyeti:
“ İnsan hangi köşe başında bir a ta binmek isterse sürücüler ellerindeki beygirleri ile dört n ala k o şarak hü - cum etm ektedir. B unların hücum unu bilenler a ta binm ekten y ay a gitm eği tercih ediyorlar. Z ira ekseri böyle k a . za la r vukubulm aktadır.,,
Tabii bu iş te belediyeye düştüğü i- çin bu bahta him m eti.. d ‘ye bitm ekte dir.
Uzun m üddet İstan b u ld an uzak kal dıktan sonra te k ra r şehre gelen biri o valcitin gazetesine B eyazıt m eyda. m için uzun bir m ektup yollamış. B ir parçacında şöyle diyor:
“ M alûm dur ki, bizim D ersaadetln görenek belediyesinden m adut bir â - deti vardır. O da R am azanı şerifte ve m übarek kandil günlerinde B eyazıt m eydanında ara b ala rın değirm en dola bı gibi h arm a n çevirm esidir. Aciz f i . kirlerim e göre bu ray a S u ltan ah m et m eydanında olduğu gibi bahçe tanzim olunsa ve yaîHıt S u ltan a h m e t m eyda . nındaki gibi ara b a la rın dolaşm asm a mani olacak su re tte sık sık m ünasip a ğ a ç la r dikilse..,
.. > (|tM h'WW".l ’ ,vl° " şikayet eden başka bir m ektup:
“Geçen gün Şehzadebaşm dan git m ekte iken a rk a d a n bir g ü rü ltü zu ■ h u r etti. Başım ı çevirip bakayım ki, gelen ad a m la rı sokak alm ıyor.
H erkes biribirini çiğniyerek, bağı ra ra k , ç a ğ ıra ra k ve nöbetçi gibi koşa ra k k a ç m a k ta idi. Doiğrusu bu h a l - den ban a da b ir korku geldi. H em ca nımı k u rta rm a k ve hem de işi a n la - m ak için bendeniz de b ir d ükkâna sığındım. B ir de ne bakayım . Y üz elli taneden fazla, başı boş, erkekli, dişili, lis itâ içlerinde beş tan e bğa da olduğu halde bir sü rü Kırım ineklerinin gel diğini gördüm . G ütm ekte olan herif ler hayvanların ziadece yürüm esi için ellerindeki sopaları m u ttasıl vuruyor lardı. H ay v an lar zaten böyle d a r yer lerde gezm ediklerinden ve böyle ka . labalık görm ediklerinden bir yandan sopanın peşini, bir yandan e tra fın gü rültüsünden dolayı o derecelerde koş m a k ta idiler ki, ta rif kabul etmez. O ara lta beşer, sekizer yaşlarında iki tane çocuğun hayvanların ayağı altın da ezildiğini söyledilerse de gidip g ö r. mege m erham etim kail olmadı. N
ıha-\
yfet iki ta ra fı ezerek, çiğniyerek ora dan geçip g ittiler.
îstan b u ld a bir ta k ım a t, eşek ve ara b ad an gezilmesi m uhal hükm üne girm işti. Lâkin bu hal ötekilere ra h m et okuttu. T ram vay insan öldürdü, köpek çiğnedi. L âkin düdük yaptı, h ay v a n la ra çıngırak ta k tı (tra m v a y h ayvanlarına) önü sıra b ir vardiyan koydu. K ab a h ati üzerinden
attı.,,
Bu m isalleri ço ğ a ltm ak ta m ana yok tu r. A ltm ış yetm iş sene evvelki îs . tan b u llu lar hayvanlardan neler çek m em işler ki...
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği Taha Toros Arşivi
