V e
A k i f M e h m e d P a ş a
1202 senesi
99
rebiulevvelinin 15 i n c i (25 birincikânun 1787) perşenbe ginü Y o z g a d'da(Bozok) döşmüştur.Kadı Ayintabî zade Mehmed efendinin o-'ludur. Bunun da babası Mustafa efendi ibni elhac Mehmed efendi ibni Hüsey. in bin Mehmed bin Osman'dır.3u aile aslen A y i n t a b ' m T o p u z ağa aile - sindendir. 1208/1793 tarihinde babasile Hicaz'a gitti.Döndükten sonra ma - hallî ulemadan tahsilde bulundu.Sonra 3ozok ayanından C e b b a r z a d e S ü l e y m a n beyin divan kâtibi oldu.Mumaileyhin ölümü üzerine İ s t a n b u l 'a geldi.Amcası reisülküttab M u s t a f a M a z h a r efendinin sevkıle divanı humayun kalemine girdi.M a h m u d II nin gözüne girdiğin - den akranı arasında temayüz etti.I24I/I825 de amedci,1242/1826 da bejlikçi 2 zilkade 1247(31 mart I832)de reisülküttab oldu.Dört seneye yakın riyaset te bulunduktan sonra vezaret rütbesile ve efendi unvanile -riyasetin Hari ciye nezaretine tahvili üzerine-Hariciye nazırı oldu.I rebiülevvel 1252/1836 da sureta hastalığı hakikatta İngiltere tebaa sın an Çorçil'in Kadıköyünde avda gezerken kuzusunu otlatan bir müsliman
çocuğunu saçma ile yaralaması üzerine dövülerek habsedilmesini protesto
eden sefir P o n s o n b i'nin İsrarı üzerine azledildi.Bir sene üç buçuk ay sonra ve rekıbi P e r t e v paşanın Edirneye nefyi üzerine Paşa unvanil II cemaiiyelahir 1253/1837 de Mülkiye nazırlığına tayin edildi.
Altı buçuk ay nezarette bulunduktan sonra 4muharrem 1254/1838 de hüner ve dirayet sahibi teslim edilmekle bereber hastalığı behane kikatta Pert ev paşanın intikamını almak maksadile M u s t a f a R e ş i d paşartm tesi- rile azledildi. Abdülmecidin cülusundan /'sonra 1255/1839 da Kocaili mutesar* r ı f l ı g m a tayın edildif.Vaki olan şikâyet üzerine 1256/1840 da rütbesi kal dırılarak iki sene müddetle Edirneye nefyedildi.Orada çok buhranlı günler geçiren mümaileyh/serbest bırakılmayarak Yozgad veya Bursadan birnde ika - mete mecbur bırakıldığından Bursa'da oturmayı tercih etti.Biraz sonra a f f e _ dilerek İstanbul'a geldi., Sül ey mani yed eki bimarhane karşısındaki#kixş±mdix
axk«xxxmxt]aaaritxr*
k e n a g m d a - k i şimdi askerî matbaa olan binadır- ve B o y a c ı ^II
köyündeki yalısında oturdu. 1260/1844 senesinde hac maksadile Hicaz'a
gitti» ve M h m e d A l i Paşa tarafından pek ziyade riayet gördü.Dönüşte İskenderiye'de vapura bineceği sırada hastalanarak 3 rebiulevvel 1861/1845 tarihinde öldü,hazreti Danyal'in kabri civarine defnedildi.
Akif paşanın açık ve kesik ibarelerle yazdığı
i
Tabsıra)yı,bütün İs tanbul ricalini haraca bağlıyan Şeyh Müştak'a mektubunu hafidesine söyle diği mersiyeyi okuyanlar kendisini edebiyat müceddidlerinden saymışlardır Bu hususta en ileri gidenler Namık kemal,Ebuzziya Tevfik, Ş.Sami, Muallim Naci,Abduru>ahman Şeref,BursalI Tahir Beylerdir.Bununla.beraberM mumaileyhi koyu bir eskilik taraftarı ®İJİiîgH,müteceddid olduğuna dair ortaya atılan delillerin hatalı olduğunu,fransızca bilmeyen ve garb âlemine yabancı bir zatın teceddüd mübeşşiri olmasına imkân o l a m ı y a c a g m ı iddia edenler de var dır.Lutfi tarihinde söylendiğine göre Akif paşanı^ padişah hukukunun tah -did olunacağını söylemesi.üzerine T a n z i m a t'n ilânı* bir sene geri k a l m t ^ A v B u n u n l a beraber zamanının büyük edib ve münşilerindendir., iki. defa
Eserlerinden (’¿ünşe*t)ı Mısırda ve Istanbulda ^ ( T a b s ı r a )s i^h da bir kaç defa İstanbul'da basılmış ,fransızcaya da tercüme edilmiştir. (
adındaki arabca risaleyi bazı faydalı ilâvelerle tercüme eylemiş t i r . Müşarünileyh zamanının güzel rık'a yazı yazanlarmdandı.Halvetî-i şa'b nî tarikatına mensubtu.Ahlakında selâbet, t a b ' m d a hiddet,harekâtında cid diyet,kininde şiddet vardı.mütekebbir denilecek kadar vakur ve kıskançtı. 051u Takvim nazırı Nail bey,hafidi mezahib müdürü İzzet beyflir.
Hikmet Turhan Dağlıoğlu
Bibliygrafya: İbnül'Emin Mahmud Kemal,Son Asır Türk Şairleri.Cüzü'I S 80- 89.İstanbul,1950.
A Hayat Ansiklppedisi.Cild I,S 93-94.İstanbul,1932.
i.Alaeddin. Meşhur Adamlar Ansiklopedisi .Cild I.s 40.İstanbul,1933-35.
Fatin Teskere (hatimetül eş'ar) S27I-272.İstanbul I°7I/I845.
H.T.Dağlıoğlu.Ayintab Meşahiri.S (not)44-45.fi.Anteb 1939.
Ş.Sami. Kamusul â'lam.Cild 4.S 3048.İstanbul I3II/I893
Tahir(Bursalı) Osmanlı Müellifleri.Cild 2,cüzü'2,S.324.İstanbul I333/I9T
Lu t f i . Lutfi tarihi.Cild 4,8. İstanbül 1302,1328/1084,1910.
Naci(Muallim) Esami.S,205.İstanbul 1308/1890.
Tevfik(Ebuzziya).Nümunei Edebiyatı Osmaniye.Cinci tabı'S.II8-I55.ÎSt.
İ.Habib.Türk teceddüd Edebiyatı tarihi. 1329/1011
S*«** A S.88-100.İst.1340:/T924.
Mehmed Süreyya. Sicilli Osmani.Cild 8.S.287.İstanbul 1311/1893. Abdurrahman Şeref. Tarih musahebeleri.S.16-20.İstanbul .1339/1923.
Akifefendi. Münşeat.İstanbul .1262/1845.
"" Paşa. TabsırfiL. Dördüncü^temsil.Kostafataniye,. I30£/^I882. > s!
1940. Maarif vekilliği.Tanzimat.I./T^*./
4- Akif paşa (1787-1845) t 71
Edip ve şair. Eskiden Yoz g a t ’a tabi olan Bozok kasabasında doğmuştur• Kadılardan Antebı zade Mehmet efendinin oğludur. Gençliğinde İstanbul’a gele rek BabıÂliye girmiş ve terakki ederek reysülküttap olmuştur. Bu isim sonra Hâriciye Hazırlığına tahvil edilmiş ve ilk d e f ’a Akif paşa Hariciye Hazırı ol muştur’. Edebiyatımızda eski inşa tarzını bırakarak nisbeten açık lisanla ve Türkçe kelimelerle yazı yazmış ve yenileşme hareketlerinde tesir yapmış edip lerdendir. Akif paşa Garp lisanı bilmediği için bu ihtiyacı aklı selim ile sez miş olacaktır. Tapsıra isimli kendi resmi hayatına ait eseri meşhurdur.Fransız çaya da tercüme olukmuş tur."Adem kasidesi" ve "Tıflı nazeninim unutmam seni" mısra ile başlıyanhece veznile yazılmış mersiyesi de şöhret bulmuş ederlerdend/7 Akif Paşa Hicazdan dönüşte İsÇenderiyede vefat etmiştir.
