‹letiflim:Mustafa YAKUT Ankara Üniversitesi T›p Fakültesi Gastroenteroloji Klini¤i Cebeci, Ankara, Türkiye Tel: + 90 312 595 61 10 • Faks: + 90 312 363 62 13 E-mail: [email protected] Amaç: Bu çal›flmada amaç kolonoskopi öncesi oral NaP solüsyonu
kullan›la-rak barsak haz›rl›¤› yap›lan hastalarda kolon temizli¤ini etkileyen faktörlerin incelemek ve toplumumuzun kolonoskopi ifllemini nas›l alg›lad›¤›n› yap›lan anket sorgulamas› ile de¤erlendirmektir. Yöntem: Bu çal›flma A¤ustos 2008 - Mart 2009 döneminde Ankara Üniversitesi T›p Fakültesi Cebeci Hastanesi Endoskopi Merkezi’nde gerçeklefltirildi. Kolonoskopi iflleminde kolonun te-mizlik ölçüsü skorland›. ‹fllem öncesi ve sonras› tüm hastalar kolonoskopi hemfliresi taraf›ndan anket ile sorguland›. Bulgular: Çal›flmaya al›nan 104 hastan›n yafl ortalamas› 52.3 (21-82) SD 14.1 idi. E¤itim seviyesi düflük ve e¤itim seviyesi yüksek grup aras›nda yafl da¤›l›m› aç›s›ndan fark yoktu (p=0.410) ve çal›flmaya al›nan hastalar›n (n=59) %56.2’i kad›n ve (n=45) %42.9’ü erkekti. E¤itim seviyesi düflük ve e¤itim seviyesi yüksek grup aras›n-da cinsiyet aras›n-da¤›l›m› aç›s›naras›n-dan fark yoktu (p=0.860). Alt› hastaaras›n-da barsak te-mizli¤i kötü, 36 hastada barsak tete-mizli¤i kabul edilebilir, 62 hastada barsak temizli¤i iyi-mükemmeldi. Her iki grupta da en s›k görülen yan etkiler kar›n a¤r›s› %30 ve bulant› %32,8 idi. Tüm hastalarda kar›n a¤r›s› ve bulant› hafif düzeydeydi. E¤itim seviyesi düflük hastalar (n=68) ile e¤itim seviyesi yüksek (n=36) hasta aras›nda haz›rl›k rejimine uyum (p=0.07) ve barsak temizli¤i kalitesi aç›s›ndan istatistiksel anlaml› fark saptanmad› (p=0,203). Çal›flma-m›zda kolonoskopi ifllemi yap›lan 104 hastadan sadece 8 hasta rutin kolorek-tal kanser taramas› için baflvurmufltu. ‹fllem öncesi sorgulmada e¤itim seviye-si yüksek 36 hastadan 14 hasta ifllemden dolay› utand›¤›n›, e¤itim seviyeseviye-si düflük 68 hastadan 45 hasta ifllemden dolay› utand›¤›n› söyledi (p=0,08).
So-nuç: Kolonoskopi haz›rl›k rejimine uyum ve kolonoskopi öncesi barsak
te-mizli¤i, e¤itim düzeyi ile iliflkisiz bulundu. Toplumumuzda 50 yafl üstü asemptomatik bireylerin tarama programlar›na yeterli ilgiyi göstermedi¤ini ve anket sorgulamas› sonuçlar›na göre kolonoskopi ifllemini hat›r› say›l›r ki-flinin psikolojik olarak kabullenmesi zor bir ifllem olarak gördü¤ünü sapta-d›k.
Anahtar Kelimeler: Kolon haz›rl›¤›, NaP, e¤itim düzeyi
Background and Aims: The aim of this study is to investigate the factors
that have an affect on colon cleaning when nap was used before colonoscopy for intestinal cleanliness and evaluate how our society perceives the colonos-copy prosedure by way of a public survey. Materials and Method: This study was carried out in Ankara University School of Medicine Cebeci Hos-pital Endoscopy Center between the dates August 2008 and March 2009. The cleanliness degree of colon was scored in colonoscopy procedure. All pa-tients were questioned by the nurse with a survey before and after the prose-dure. Results: The average age of the104 patients that have taken the sur-vey was 52.3 (21-82) SD 14.1. There were no age differences between gro-ups of high and low education levels (p=0.410), and (n=59) 56.2% of the pa-tients surveyed were women, (n=45) 42.9% were men. There were no sex differences between groups of high and low education levels. In 6 patients in-testinal cleanliness was bad, in 36 patients inin-testinal cleanliness was accep-table,in 62 patients intestinal cleanliness was good-perfect.The most com-monly seen side effects were stomach ache 30% and nausea 32,8%, for both groups. For all patients stomach ache and nausea were mild. There were no meaningful statistical differences (p=0.203) found in adaptation to prelimi-nary diet (p=0.07) and in quality of intestinal cleanliness between low edu-cation level patients (n=68) and high eduedu-cation level patients (n=36). Only 8 of 104 patients had taken the colonoscopy procedure for colorectal cancer scanning. Before the procedure , when patients were asked; 14 of the 36 in high education level patients and 45 of 68 in low education level patients sa-id they were embarrassed because of the procedure (p=0.08). Conclusion: There were no connections found between different education levels and adaptation of preliminary colonoscopy diet and intestinal cleanliness before the colonoscopy. We have also concluded that in asymptomatic individuals over 50 years of age in our society do not pay necessary attention to scanning programs and according to the result of the survey evaluation, it is difficult for a considerable number of people to be psychologically comfortable with the colonoscopy procedure.
Key words: Preparation of colon, NaP, education level
G‹R‹fi VE AMAÇ
Kolonoskopi, alt gastrointestinal patolojilerin tan›nmas›nda hala alt›n standartt›r. ‹fllem kalitesi bak›m›ndan iyi bir barsak haz›rl›¤› çok önemlidir. ‹deal bir barsak haz›rl›¤›nda kolonos-kopide kolon mukozas› net görünmelidir. Kolonoskopi iflle-minde yetersiz kolon haz›rl›¤›; lezyonlar›n gözden kaç›r›lma-s›, ifllemin gerçeklefltirilememesi, uzam›fl ifllem zaman› ve art-m›fl ifllem komplikasyonlar›na yol açabilir (1). Kullan›lan ha-z›rl›k rejimleri kolonoskopi haz›rl›¤›nda çok önemlidir. Ha-z›rl›k rejimleri hasta taraf›ndan kabul edilebilir, tolere edile-bilir, etkili ve ucuz olmal›d›r (2-4). Baflar›s›z bir
kolonoskopi-den sonra ikinci ifllem olas›l›¤› ve artan maliyet göz ard› edil-memesi gereken durumlard›r. Yetersiz kolon haz›rl›¤›n›n ne-denleri aras›nda kolonoskopi zaman›n›n geciktirilmesi, haz›r-l›k bilgilendirmelerine uyumsuzluk, yatan hasta konumu, tri-siklik antidepresan kullan›m›, polip öyküsü, immobilite, er-kek cinsiyet, ileri yafl, siroz, inme veya demans öyküsü varl›-¤› ve kiflilerde konstipasyon varl›varl›-¤› yer al›r (1, 5).
Bu çal›flmada amaç kolonoskopi öncesi oral NaP solüsyonu kullan›larak barsak haz›rl›¤› yap›lan hastalarda baflta e¤itim düzeyi olmak üzere kolon temizli¤ini etkileyen faktörlerin
in-T
Tü
ürrk
k iin
nssa
an
n›› k
ko
ollo
on
no
ossk
ko
op
pii iiflfllle
em
miin
ne
e n
na
ass››ll b
ba
ak
k››y
yo
orr?
? K
Ko
ollo
on
no
ossk
ko
op
pii h
ha
az
z››rrll››k
k rre
ejjiim
miin
ne
e
u
uy
yu
um
mu
u e
ettk
kiille
ey
ye
en
n ffa
ak
kttö
örrlle
erriin
n iirrd
de
elle
en
nm
me
essii:: K
Klliin
niik
k p
prro
ossp
pe
ek
kttiiff çça
all››flflm
ma
a
How do Turkish people perceive colonoscopy procedure? A Research on the factors effecting
adaptation to colonoscopic preliminary diet: A clinical prospective study
Mustafa YAKUT1 , Emine UYSAL2 , Gülsevim BEfi‹K2 , Yeliz ÖZKAN2 , Gülnihan KIRBAfi3 , Ali ÖZDEN1
Ankara Üniversitesi T›p Fakültesi, Gastroenteroloji Bilim Dal›1, Gastroenteroloji Bilim Dal› Endoskopi Ünitesi, Pediatrik Gastroenteroloji Bilim Dal›, Ankara
celenmesidir. Ayr›ca kolonoskopi öncesi ve sonras› yap›lan anket sorgulamas› ile toplumumuzun kolonoskopi ifllemine nas›l bakt›¤›n› de¤erlendirilmifltir.
GEREÇ VE YÖNTEM
Bu çal›flma A¤ustos 2008 - Mart 2009 döneminde Ankara Üniversitesi T›p Fakültesi Cebeci Hastanesi Endoskopi Mer-kezi’nde gerçeklefltirildi. Çal›flmaya gastroenteroloji poliklini-¤ine baflvuran 18 yafl ve üstü hastalar dâhil edildi. Hastalar komorbid hastal›klar aç›s›ndan sorguland›. Tüm kolonoskopi ifllemleri tek gastroenterolog taraf›ndan de¤erlendirildi. Tüm hastalar ifllem öncesi ve sonras› anket ile endoskopi hemfliresi taraf›ndan ifllem ile ilgili subjektif olarak sorgulan-d›. ‹lkokul mezunu ve okul e¤itimi olmayan hastalar düflük e¤itim grubuna, di¤er hastalar yüksek e¤itim grubuna al›nd›. Kolonoskopiden hemen önce ve ifllem sonras›nda hastalara haz›rl›k aflamalar›nda iflleme subjektif uyum skorlamas› ve yan etki profili sorgulanarak veriler kaydedildi. Kolonoskopik incelemede haz›rl›¤›n kalitesi, lümen temizli¤i bak›m›ndan Tablo-1’de belirtilen kriterlere göre yorumland› (6, 7). Kategorik verilerin karfl›laflt›r›lmas› için Ki-kare ya da gere¤in-de Fisher’s Exact test, sürekli verilerin karfl›laflt›r›lmas›nda Mann Whitney U testi kullan›ld›. Tüm analizler SPSS (Stasis-tical Package for Social Sciences) 15,00 paket program› kulla-n›larak yap›ld›.
BULGULAR
Kolonoskopi ifllemi yap›lan 104 hasta çal›flmaya al›nd›. Tüm hastalar de¤erlendirildi¤inde 68 hasta e¤itim seviyesi düflük grupta, 36 hasta ise e¤itim seviyesi yüksek gruptayd›. Çal›flma-ya al›nan hastalar›n Çal›flma-yafl ortalamas› 52.3 (21-82) SD 14.1 idi. Çal›flmaya al›nan hastalar›n (n=59) %56.2’si kad›n ve (n=45) %42.9’u erkekti. E¤itim seviyesi düflük ve e¤itim seviyesi yük-sek grup aras›nda cinsiyet da¤›l›m› aç›s›ndan fark yoktu (p=0.860). E¤itim seviyesi düflük ve e¤itim seviyesi yüksek grup aras›nda yafl da¤›l›m› aç›s›ndan fark yoktu (p=0.410). Tüm hastalar de¤erlendirildi¤inde ortalama kolonoskopi resi 18,4 (8-45) dakika SD 8,1 idi. Ortalama kolonoskopi sü-resi ile e¤itim seviyesi ve barsak temizli¤i skoru aç›s›ndan is-tatiksel bir anlaml›l›k saptanmad› (p=0,376). ‹fllem öncesi barsak haz›rl›¤›na uyum skorlar› araflt›rmac› taraf›ndan de¤er-lendirildi. Solüsyonu tam ve zaman›nda alan hastalar›n
uyu-mu iyi; solüsyonu zaman›nda almayan ve/veya yetersiz alan hastalar kötü olarak de¤erlendirildi. Barsak haz›rl›k aflamas›n-da iflleme uyum skoru bak›m›naflamas›n-dan yap›lan de¤erlendirmede e¤itim seviyesi düflük hastalar (n=68) ile e¤itim seviyesi yük-sek (n=36) hastalar aras›nda haz›rl›k rejimine uyum aç›s›ndan istatistiksel anlaml› fark saptanmad›(p=0,07).
Kolonoskopi haz›rl›k kalitesinin de¤erlendirildi¤i skalada tüm hastalar›n de¤erlendirilmesinde 6 hastada barsak temizli¤i kö-tü, 11 hastada barsak temizli¤i orta, 12 hastada barsak temiz-li¤i kabul edilebilir, 38 hastada barsak temiztemiz-li¤i iyi, 5 hastada ise barsak temizli¤i mükemmeldi. Kolonoskopi haz›rl›k kalite-sinin de¤erlendirildi¤i skalada e¤itim seviyesi yüksek grupta 4 hastada barsak temizli¤i kötü, 2 hastada barsak temizli¤i orta, 11 hastada barsak temizli¤i kabul edilebilir,16 hastada barsak temizli¤i iyi, 3 hastada ise barsak temizli¤i mükemmeldi. E¤i-tim seviyesi düflük grupta ise 2 hastada barsak temizli¤i kötü, 12 hastada barsak temizli¤i orta, 11 hastada barsak temizli¤i kabul edilebilir, 40 hastada barsak temizli¤i iyi, 3 hastada ise barsak temizli¤i mükemmeldi. Kolonoskopi haz›rl›k kalitesi-nin de¤erlendirilmesinde e¤itim seviyesi düflük ve yüksek grubta anlaml› farkl›l›k saptanmad› (p=0.203).
Çla›flmam›zda kolonoskopi ifllemi yap›lan 104 hastadan sade-ce 8 hasta rutin kolorektal kanser taramas› için baflvurmufltu. ‹fllem öncesi sorgulmada 59 hasta ifllemden utand›¤›n›, 45 hasta ise ifllemi normal karfl›lad›¤›n› söyledi. E¤itim seviyesi düflük grupta 23 hastada, e¤itim seviyesi yüksek grupta 14 hasta ifllemden utand›¤›n› bildirdi.‹fllem sonras› anket sorgu-sunda; t›bbi nedenler ile ifllem tekrar› gerekirse ifllemi yapar-m›s›n›z sorusuna 34 hasta hiç bir koflulda ifllemi yapt›rmaya-ca¤›n› bildirdi.
Bütün hastalar, kolonoskopi ifllemi öncesi kullan›lan haz›rl›k rejimine ba¤l› geliflen yan etkiler aç›s›ndan sorguland›. Yan et-ki yönünden yap›lan analizde, her iet-ki grupta da en s›k görü-len yan etkiler kar›n a¤r›s› %30 ve bulant› %32,8 idi. Tüm hastalarda kar›n a¤r›s› ve bulant› hafif düzeydeydi.
TARTIfiMA
Kolonun de¤erlendirilmesinde kolonoskopi ifllemi alt›n stan-dartt›r. ‹fllemin tan›sal gücünü artt›rmada en önemli faktör ideal bir barsak temizli¤i sa¤lanmas›d›r (8). Kolonoskopi ha-z›rl›¤›nda pek çok ajan kullan›lmaktad›r (9, 10) ve bir çok ça-l›flmada kolon haz›rl›k rejimlerinin etkinli¤i karfl›laflt›r›lm›flt›r YAKUT ve ark.
70
Tablo 1. Kolonoskopi haz›rl›k kalitesinin de¤erlendirildi¤i skala
5 Mükemmel (hiç veya her alanda total yüzeyin %10’undan az›n› kaplayan s›v› materyal) 4 ‹yi (her alanda mukozal yüzeyin > %10’unu kaplayan s›v›-mukus)
3 Kabul edilebilir (aspirasyonla kolay al›nabilen küçük partiküller) 2 Orta (mukozal yüzeyin < %10’unu kaplayan solid materyal) 1 Kötü (mukozal yüzeyin > %10’unu kaplayan solid materyal)
(11, 12). Kolonoskopistler NaP solüsyonunu PEG ve di¤er so-lüsyonlara göre daha s›k tercih etmektedirler. Araflt›rmam›z-da tüm hastalarAraflt›rmam›z-da günlük hayatta ço¤u kolonoskopistin ter-cih etti¤i etkili ve güvenilir (13) standart barsak haz›rl›¤› aja-n› olan oral NaP solüsyonu kullaaja-n›ld›.
Oral NaP solüsyonu düflük hacimli hiperosmotik bir s›v›d›r. Böbrek fonksiyon bozukluklar›nda, hiperkalsemide, dehidra-tasyonda, anjiyotensin konverting enzim inhibitörleri veya anjiyotensin reseptör blokörleri kullanan hipertansiyonlu hastalarda, hiperfosfatemi ve renal yetmezlik (fosfat nefropa-tisi) riski mevcuttur (14,15). Çal›flmam›zda her iki grupta da en s›k görülen yan etkiler kar›n a¤r›s› %30 ve bulant› %32,8 idi. Tüm hastalarda kar›n a¤r›s› ve bulant› hafif düzeydeydi. Hiç bir hastada elektrolit imbalans› görülmedi.
Barsak motilitesinin de¤iflmesi veya azalmas› al›nan yetersiz barsak haz›rl›¤›na sebep olabilmekted›r. Kab›zl›k, depresyon, ileri yafl, sedanter yaflam, beslenmede yeterli lifli g›da ve s›v› al›nmamas› gibi faktörler barsak temizli¤ini olumsuz etkileye-bilir. Çal›flmam›zda kolonoskopi ifllemi yap›lan 104 hasta de-¤erlendirildi.
Çal›flma öncesi de¤erlendirmede e¤itim seviyesi yüksek olan-larda kolonoskopi haz›rl›k rejimine uyumun ve barsak temiz-li¤inin daha iyi olaca¤› ön görüldü. Kolonoskopi haz›rl›k kali-tesinin de¤erlendirilmesinde e¤itim seviyesi düflük ve yüksek grubta anlaml› farkl›l›k saptanmad› (p=0.203).
E¤itim seviyesi yüksek grupta haz›rl›k rejimine uyum ve ifl-lemden utanma duymama e¤itim seviyesi düflük gruptan da-ha yüksekti ancak bu fark istatistiksel olarak anlaml› de¤ildi. Sonuç olarak çal›flmam›zda kolon haz›rl›¤› amac›yla kullan›-lan oral NaP solusyonu etkili ve iyi tolere edilir olarak bulun-du. Kolonoskopi haz›rl›k rejimi kullan›m› uyumu ve kolonos-kopi öncesi barsak temizli¤i e¤itim düzeyi ile iliflkisiz bulun-du. Toplumumuzda 50 yafl üstü asemptomatik bireylerin ta-rama programlar›na yeterli ilgiyi göstermedi¤i ve anket sorgu-lamas› sonuçlar›na göre kolonoskopi ifllemini hat›r› say›l›r ki-flinin psikolojik olarak kabullenmesi zor bir ifllem olarak gör-dü¤ünü saptad›k. Bu çal›flman›n sonucunda kolonoskopi ta-ramas› ve iflleminin faydalar›n›n topluma daha yo¤un olarak anlat›lmas› gerekti¤i kan›s›na vard›k.
Kolonoskopi haz›rl›k rejimine uyum
71
KAYNAKLAR
1. Rex DK, Imperiale TF, Latinovich DR, Bratcher LL. Impact of bowel pre-paration on efficiency and cost of colonoscopy. Am J Gastroenterol 2002;97:1696-700.
2. Di Palma JA, Brady CE. Colon cleansing for diagnostic and surgical pro-cedures: polyethylene glycol-electrolyte lavage solution. Am J Gastroen-terol 1989;84:1008-16.
3. Tooson JD, Gates LK Jr. Bowel preparation before colonoscopy. Choo-sing the best lavage regimen. Postgrad Med 1996;100:203-4, 207-12, 214.
4. Steven DW, David EB, Todd HB, et al. A consensus document on bowel preparation before colonoscopy: prepared by a task force from the Ame-rican Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS), the AmeAme-rican So-ciety for Gastrointestinal Endoscopy (ASGE), and the SoSo-ciety of Ameri-can Gastrointestinal and Endoscopic Surgeons (SAGES) Surg Endosc 2006;20:1147-60.
5. Ness RM, Manam R, Hoen H, Chalasani N. Predictors of inadequate pre-paration for colonoscopy. Am J Gastroenterol 2001;96:1792-802. 6. Parra-Blanco A, Nicolas-Perez D, Gimeno-Garcia A, et al. The timing of
bowel preparation before colonoscopy determines the quality of clean-sing, and is a significant factor contributing to the detection of flat lesi-ons: a randomized study.World J Gastroenterol 2006;12:6161-6. 7. DiPalma JA, Marshall JB. Comparison of a new sulfate-free polyethylene
glycol electrolyte lavage solution versus a standard solution for colonos-copy cleansing. Gastrointest Endosc 1990;36:285-9.
8. Hookey LC, Depew WT, Vanner S. The safety profile of oral sodium phosphate for colonic cleansing before colonoscopy in adults. Gastroin-test Endosc 2002;56:895-902.
9. Sharma VK, Steinberg EN, Vasudeva R, Howden CW. Randomized, kon-tralled study of pretreatment with magnesium citrate on the quality of colonoscopy preparation with polietilen glycol electrolyte lavage soluti-on. Gastrointest Endosc 1997;46:541-3.
10. Adams WJ, Meagher AP, Lubowski DZ, King DW Bisacodyl reduces the volume of PEG solution required for bowel preparation. Dis Colon Rec-tum 1994;27:229-33.
11. Afridi SA, Barthel JS, King PD, et al. Prospective, randomized trial com-paring a new sodium phosphate-bisacodyl regimen with conventional PEG-ES lavage for outpatient colonoscopy preparation. Gastrointest En-dosc 1995;41:485-9.
12. Henderson JM, Barnett JL, Turgeon DK, et al. Single-day, divided-dose oral sodium phosphate laxative versus intestinal lavage as preparation for colonoscopy: efficacy and patient tolerance. Gastrointest Endosc 1995;42:238-43.
13. Rejchrt S, Bures J, Siroky M, et al. A prospective, observational study of colonic mucosal abnormalities associated with orally administered sodi-um phos-phate for colon cleansing before colonoscopy. Gastrointest En-dosc 2004;59:651-4.
14. Markowitz GS, Stokes MB, Radhakrishnan J, D'Agati VD. Acute phosp-hate nephropathy following oral sodium phospphosp-hate bowel purgative: an underrecognized cause of chronic renal failure. J Am Soc Nephrol. 2005; 16:3389-96. Epub 2005 Sep 28.
15. Cohen SM, Wexner SD, Binderow SR, et al. Prospective, randomized, endoscopic-blinded trial comparing precolonoscopy bowel cleansing methods. Dis Colon Rectum 1994;37:689-96.
