Ibrahim
:::rl
=1
*— j_
1
3#
f
fî'~'>ÏSHi
Pencerede kadın
İşte model değil de ressam olan bir “ pencerede kadın” . Neveser Aksoy tablo-pencere, pencere- tablo tezinden evvel kendisi için tablo-pencerenin ilk önce çoğu ressam için olduğu gibi, resmi düz renkler içine hapseden Matisse’e kadar diyelim, bir dış mekâna açılma olduğunu açıkladı. Bir çeşit dış dünyaya bakışın sanatçının gözünden çizilmiş şekli. Ve gözün fenemolojik duru munda “ görünmeden bakan” hapsedilmiş kadınlar, Türkiye’de veya Kahire’nin kafesli cumba larında kapatılmıştır.
Oysa, Neveser Aksoy’un yıllardan beri ara vermeden yaptığı pencerelerin arasında en an lamlıları dışardan ve tıkalı görünenlerdir. Pancurlarla değil de levhalarla, payandalarla, geçici yaşam elemanları ile tıkalı olanlar. Bu yıkıma adanmış pencereler daha şimdiden birer harabe. Paris’e yaşamaya gelmiş genç bir kadının daracık konutlara katlanmak için sokaklara çıkıyor ve yitirilm iş binaların cephelerinin fotoğraflarını çekiyorsa bu bir rastlantı değildir. Bu yeğleme narsisik olabilir mi? Bu belki kolay bir beylik düşünce. Fakat Neveser Aksoy’un en kötü kapalı pencereleri bile daha çok güzel bir yapılışta göstermesi dikkate değer: Bu kendini yansıtma ola b ilir mi? Sonra pek çok pencere-objelerdeki büyük boyutta N.A. grafitisinin ısrarı nasıl anlamlı bulunamaz?
Bir alet gibi görevini yapmayı reddedip kendini beğeni ve arzuya istekle sunan kadın-obje’ye övgü daha önce yaptım. Neveser’in pencereleri görevlerini yapmıyorlar onlar objedir. Acı çeki yorlar ama özenle bakılmış, hoş dürümdalar. Sanatçının imzasını taşıyorlar. İşte böylece pen ceresinde olmayan kadın ressam. Kendisi bizzat tablo oldu.
Tual üzerine akrilik 75 x 116 cm
Pencerelerle Açılan
ve Kapanan
Neveser, çok uzunca bir süreden beri Paris’te. Türkiye’de, en son sergileri, 1980 yılında İstanbul’da ve geçen yıl da Ankara’da açıldı.
Ankara’daki sergiyi görmedim. Ne yazık ki bizde sergilerin açılması ile kapanması bir oluyor. Benim gibi, İstanbul’da yaşayan resim
izleyicilerinin çoğu da görmemiş olmalı bu son Ankara sergisini. İstanbul
izleyicisi için, Neveser’in bu sergisi, onun resmiyle on yılı aşkın bir sürenin sonunda, ilk karşılaşma sayılabilir rahatlıkla. İstanbul izleyicisi için bir hatırlatma ile başlamak istiyorum: On yılı aşan süre öncesinde, Neveser, bir “ izlek ressamı” olarak çıkmıştı karşımıza. Üstelik tek bir izlek vardı: Pencere. İlk başlarda, bu pencere ya bir yerlere açılıyordu, yani pencerenin içinden dışarısını görüyorduk ya da pencere bir yerlerden açılıyordu ve ev içlerine
tam göstermese bile, imgeletebiliyordu. Kişiler de vardı zaman zaman bu pencerelerde. Kadınlar, yarı kaçamak dışarıya
Tual üzerine akrilik
91 x 72 cm
bakıyordu. Bende bu bakışlar hep, “ sanatçıya bakıyor” izlenimi
uyandırmıştı. Kısacası, yaşanan mekanlardı Neveser’in pencereleri ve eski mimariden çizgiler taşıyordu. Duygu yüklü resimlerdi bunlar, duyarlıkla örülmüştü. Yeni sergisinde de tek bir izlek var. Gene pencereler. Ne var ki, izleğin tek
başına çözümleyici bir öğe, yorumları kapatan bir belirteç olmadığının açık bir göstergesi bu resimler. Çünkü gene pencere
yapıyor olsa da bu resimlerde önceki
pencereler yok! Bambaşka bir pencere algılanması ile
karşı karşıyayız. Tual üzerine karışık teknik 49x34 cm
Assambiaj 50x6 5 cm.
1991
Neveser’in on yıl aradan sonra açtığı sergideki pencerelerdeki en büyük değişiklik, insansız olmaları öncelikle. İnsansız derken bu sözcüğü tırnak içine almalıydım. Yani
resimlerde sadece
pencerelerden bakılmıyor diye kısadan bir yorum getiremeyiz. Eski
resimlerinde içeriden bakan biri olmasa da pencereler içinde birilerinin
yaşadığının yanılmayacak kadar kesin olduğu evlerin özellikle de evlerin
pencereleriydi. Oysa bu sergideki pencereler yalnızlığı, terk edilmişliği vurguluyor. Kırık camlar, kırık camlardan dışarıya uçuşan, uçuşmuş perde
kalıntıları bir yana, kimi pencerede cam bile yok. Birkaç tahta parçası
çakılarak kapatılmış ya da kör gözler gibi derin bir karanlığı dışarıya yansıtıyor. Çoğu da örülmüş... Tıkanmış pencereler. Niteliğinden kopmuş pencereler. Pencereler kadar, pencereleri çevreleyen duvarlar da önemli kanımca. Önceki resimlerde, bir hayli düzgün, bir hayli bakımlı ahşaplar ya da tertemiz sıvalı, badanalı kagir görünüyordu pencerelerin çevresinde. Oysa, şu on yıl içinde yaptığı resimlerde,
pencerelerin yalnızlığını Assamblaj 64x54 cm 1991
perçinleyen kırık tahtalar, dökük sıvalar dikkat çekiyor. Tertemiz
badanalar ya da boyalar yerini hoyratça yapılmış boyalara bırakmış. Kısacası, nostaljinin, ılık romantizminin yerini çöküşün hoyrat yıkıntıları almış. Neveser’in bu sergisinde, daha önce hiç
görmediğimiz (Ankara sergisinde de yer alıyordu gerçi) bir grup çalışması daha var. Bunlar “ resim” değil. “ Assamblaj” .
Resimlerde gördüğümüz pencerelerin ve duvarların üç boyutlu düzenlemesi oldukları için, assamblajlar resimlerden çok daha
Tual üzerine akrilik 73 x 92 cm 1991
m m | ıtÇ: ~~~* .;Ajt .
j M - - •
yoğun bir etki yaratıyor insanın üzerinde. Tümüyle sanatsal yaratıcılık
açısından bakarsak, assamblajların gerçekten çok önemli olduğunu söyleyeceğim. Bu tür
“ Ready-made” düzenlemeler, DADA ile başlamıştı.
Genellikle de bir protesto, bir alay malzemesi olarak çıkar sanat tarihinde
karşımıza. Oysa Neveser’in assamblajları tıpkı
resimlerindeki gibi duygu yanı güçlü çalışmalar. Tepki ya da eleştiri, karşı çıkma değil de hüzün duygusu uyand-rıyor, tıpkı resimlerindeki gibi. Ne yazık ki assamblajlardan çok az örnek var
sergisinde. Paris’te oturan
Tual üzerine karışık teknik 116x89 cm 1991
sanatçının bu türdeki örnekleri de orada. Sadece assamblajlarla hazırlanmış bir sergi düşlüyorum Neveser’den...
Güven Turan
Tual üzerine karışık teknik 55x5 5 cm 1991
1953 Born in İzmit (Turkey)
1962-69 Under the child Prodigy Law she was given a state scho larship.
1972 Graduated from the College of Fine Arts in Paris 1975 Graduated from the College of Applied Fine Arts in İstanbul 1987 Received doctorate in fine arts at The University of Sorbon-
ne in Paris
ONE-MAN SHOWS
1974 The Işık Art Gallery, İstanbul The Jean Camion Gallery, Paris 1975 The Jean Camion Gallery. Paris 1976 The Louis Soulanges Gallery, Paris 1977 The Municipal Gallery, İstanbul 1978 The İş Bank Art Gallery, İstanbul 1980 The Municipal Gallery, İstanbul
1984 Turkish Information and Tourism Office Gallery, Paris 1986 Theatre des Capucins, Luxemburg
1987 The Agnes Stacke Gallery, Auvers-sur-Oise 1989 NDA Gallery, Sapporo
The Miyata Gallery, Kushiro The Kobundo Gallery, Obihiro The Bokushin Gallery, Tokyo The Hitsuji Gallery, Niigata The Azuchi Gallery, Osaka
The Bateaux-Mouches Gallery, Hirochima Turkish Embassy, Tokyo
1990 Emlak Bank Art Gallery, Ankara
1991 The Espace Floral Perraud Gallery, Lyon
SELECTED GROUP EXHIBITIONS
1971, 1972, 1973 Solon des Artistes Français, Paris 4974, 1978 State Painting and Sculpture Exhibition, Turkey 1977 “ A Collection of Contemporary Turkish Painting" in Turkish
Center, New York 1978 Paris Art Fair, Chicago
1983 The Gerard Philippe Cultural Center, Paris 1987 The Fontaines Cultural Center, Paris
1988 The Commanderie des Templiers de la Villedieu, Paris
Works in private collections in Turkey, France, Japan and in The Doubigny Museum (Paris)
AWARDS
1961, 1962 Doğan Kardeş awards, Turkey
1972 Honourable diploma from “ Salon des Artistes Français” . Pa ris
1953 'te İzmit'te doğdu.
1962-1973 “ Üstün yetenekli çocuklar kanunu" bursundan yarar landı.
1972 Paris Devlet Güzel Sanatlar Yüksek Okulundan mezun oldu. 1975 İstanbul Devlet Tatbiki Güzel Sanatlar Yüksek Okulu Deko
ratif resim bölümünden mezun oldu.
1990 Paris Sorbonne Üniversitesi’nde “ Tablo-Pencere/Pencere- Tablo" konulu plastik sanatlar doktora tezini verdi. Yaşamı nı halen Paris'te sürdürmektedir.
KİŞİSEL SERGİLERİ
1974 Işık Sanat Galerisi (İstanbul) Galerie Jean Camion (Paris) 1975 Galerie Jean Camion (Paris) 1976 Galerie Louis Soulanges (Paris) 1977 Taksim Sanat Galerisi (İstanbul)
1978 İş Bankası Parmakkapı Sanat Galerisi (İstanbul) 1980 Taksim Sanat Galerisi (İstanbul)
1984 Türk Turizm ve Tanıtma Bürosu Salonu (Paris) 1986 Théâtre des Capucins (Lüksemburg)
1987 Galerie Agnès Stacke (Auvers-sur-Oise) 1989 NDA Gallery (Sapporo-Japonya)
The Miyata Gallery (Kushiro-Japonya) Kobundo Gallery (Obihiro-Japonya) Bokushin Gallery (Tokyo-Japonya) Hitsuji Gallery (Niigata-Japonya) Azuchi Gallery (Osaka-Japonya)
Bateaux-Mouches Gallery (Hirosima-Japonya) Türk Büyükelçiliği (Tokyo-Japonya)
1990 Emlak Bankası Sanat Galerisi (Ankara) 1991 Galerie Espace Floral Perraud (Lyon)
ÖNEMLİ GRUP SERGİLERİ
1964 7 Üstün yetenekli çocuk resim sergisi (İstanbul) 1971-1972-1973 Salon des Artistes Français (Paris) 1974-1976-1978 Devlet Resim ve Heykel sergileri (Türkiye) 1977 “ Çağdaş Türk Resmi” sergisi, Türkevi (New York) 1978 “ Mediterranean Im port" Sanat Fuarı (Chicago) 1983 Gérard Philippe Kültür Merkezi (Paris)
1985 "Un instant de paix au Café de la Paix” sergisinde yapıtı afişte yer aldı (Paris)
1987 Les Fontaines Kültür Merkezi (Paris)
1988 La Commanderie des Templiers de la Villedieu Kültür Mer kezi (Paris)
1990 Paris'te yaşayan Türk Sanatçıları sergisi (Paris)
1991 Paris’te yaşayan 7 Türk Sanatçısı sergisi (Nancy ve Metz)
Yapıtları Doubigny Müzesi, Ankara Devlet Resim ve Heykel Müze si, Paris Belediyesi, Paris ve Tokyo’daki Türk Büyükelçiliği, Paris Türk Turizm Bürosu, Paris Türk Kültür Ataşeliği, Türk Dışişleri Bakanlığı, Türk Maliye Bakanlığı, New York Türkevi, Akbank, Em lak Bankası, İş Bankası’nın yanısıra yurtiçi ve yurtdışında pek çok özel koleksiyonda bulunmaktadır.
ÖDÜLLERİ
1961 ve 1962 Doğan Kardeş Resim Yarışması
1972 Salon des Artistes Français sergisinde onur mansiyonu (Pa ris)
1973 Marie Bashirtseff ödülü (Paris)
İstanbul Şehir Üniversitesi Kütüphanesi Taha Toros Arşivi
Ç içek g ö n d e ril m e m e s i ri c a o lu n u r. D u ra n O is e t'e k a tk ıl a rı n d a n ö tü rü te ş e k k ü r ed e riz .
