This study is conducted to present the existing tourism activities in Polonezköy and to reveal the natural and cultural landscape features that are the source of tourism, as well as determine the objectives related to planning and management and to make spatial proposals to ensure the sustainability of tourism and landscape. As a result of the study, based on the 12 main objectives of sustainable tourism established by UNEP in 2005, the main objectives of sustainability of tourism and landscape were developed in Polonezköy.
GİRİŞ
Araştırmanın Amacı
Çalışma alanının seçimi sırasında Polonezköy'ün potansiyeli ve bu potansiyelin zarar görmesi riskine ilişkin endişeler dikkate alınmıştır. Polonezköy, 1655 sayılı Büyükşehir Kanunu ile mahalleye dönüştürüldü. 2013 yılında 6360 sayılı yasa ve imar planı değişiklikleri gündemde.
Araştırmanın Kapsamı
Ormanlarla çevrili Polonezköy'de çeşitli niteliklerde yeşil alanlar, Polonezköy Tabiat Parkı, tarihi yapılar ve birçok aktiviteye olanak sağlayan turistik tesisler bulunmaktadır. Peyzajın sürdürülebilirlik alanında değerlendirilmesinin yanı sıra yerel halkın ve liderlerin görüşlerinin çeşitli yöntemlerle belirlenerek turizm faaliyetlerinin sürdürülebilir turizme uygunluğunun araştırılması Polonezköy'ün geleceği açısından önemlidir.
Araştırmanın Hipotezleri
Araştırmaya dahil edilen katılımcılar Polonezköy'de yaşayan müdür, belediye yetkilileri ve yerel halktan oluşmaktadır. Polonezköy'de yerel meteoroloji istasyonu bulunmadığından iklim değerlendirmelerinde (meteorolojik veriler); Polonezköy'e en yakın meteoroloji istasyonu olan Şile ilçesinin meteorolojik gözlem verileri kullanıldı.
KURAMSAL TEMELLER
TURİZM
TURİZMİN TARİHİ
Daha sonra artan turistik faaliyetler ve ihtiyaçlar, turizm potansiyeli yüksek olan ülkemizi dünyanın en turistik çekim merkezlerinden biri haline getirmiştir (Köşker vd.'ye göre Cumhuriyet öncesi dönemdeki turistik faaliyetler, antik Yunan tarihi kaynakları). . Efes ve Didim gibi ören yerleri ve tapınak kalıntıları turizm açısından en ilgi çekici turistik destinasyonlardır.Ülkemize gelen turist sayılarına baktığımızda en çok turistin Almanya, Rusya ve İngiltere'den geldiğini ve bu turist grubunun geldiğini görüyoruz. toplam uluslararası turist sayısının %50’sinden fazlasını oluşturmaktadır (Doğanay ve Alım, 2016).
Turizmin Etkileri
- Turizmin Çevresel Etkileri
- Turizmin Sosyo-Kültürel Etkileri
- Turizmin Ekonomik Etkileri
Turizm yoluyla ülkeler ve gelen turistlerin sosyo-kültürel özellikleri hakkında elde edilen bilgiler, yerel halkın bu konuda kendilerini zenginleştirmelerine olanak sağlamaktadır. Sürdürülebilir turizm için sosyokültürel etkilerin olumlu etkilerinin arttırılması, olumsuz etkilerin ise mümkün olduğunca en aza indirilmesi önemlidir (Civelek, 2010).
Sürdürülebilir Turizm Kavramı, Özellikleri, İlkeleri ve Hedefleri
- Uluslararası Düzeyde Yapılan Sürdürülebilir Turizm Konulu Çalışmalardan Örnekler Örnekler
Cater (1993) bu konuyla ilgili yaptığı çalışmada ekoturizmin yanı sıra sürdürülebilir turizm alanında da ortaya çıkan sorunları incelemiştir. Ayrıca sürdürülebilir turizmin üç temeli olan çevresel, sosyal ve ekonomik boyutlar arasındaki çatışmaların sürdürülebilir turizm faaliyetlerini baltaladığı vurgulandı.
Sürdürülebilir Turizm Planlaması
- Sürdürülebilir Turizm ve Sürdürülebilir Peyzaj Konusunda Yapılan Çalışmalar Bir bölgedeki doğal ve kültürel peyzajın turizm gibi zarar verebilecek etkenlerden en az
- Araştırma Alanı ve Yakın Çevresinde Yapılan Çalışmalar
Ülkemizde son yıllarda sürdürülebilir turizm ve sürdürülebilir peyzaj konusunda pek çok çalışma ve girişimin yürütüldüğüne dikkat çekiliyor. Benzer şekilde sürdürülebilir turizm ve sürdürülebilir peyzaj arasındaki ilişki araştırılarak ülkemizdeki Polonezköy gibi turizm açısından zengin bölgelerin potansiyelleri ortaya çıkarılmıştır.
Araştırma Alanını Kapsayan Üst Ölçekli Plan ve Raporlar
"Orman alanlarının ve içerdikleri biyolojik çeşitliliğin korunması", "nüfus", "inşaat yasakları veya kısıtlamaların getirildiği alanlar", "Çevresel sürdürülebilirlik açısından kritik öneme sahip alanlar", "Yavaş ve korunan alanlar", "İnşaat yasakları veya kısıtlamaları uygulanan alanlar" "Ekolojik Turizm Alanları" ile "Kentsel ve Bölgesel Yeşil ve Spor Alanları" da dahil olmak üzere gelişme ve yoğunluk kontrol altında tutulacaktır (İBB, 2009).
MATERYAL VE YÖNTEM
- Materyal
- Yöntem
- AŞAMA LİTERATÜR ARAŞTIRMASI Çalışma konusuna ilişkin verilerin toplanması
- ALANA İLİŞKİN VERİ TOPLAMA Çalışma alanına ilişkin doğal ve kültürel verilerin toplanması
- AŞAMA PEYZAJ ANALİZLERİ Fiziksel veri analizi
- SONUÇ VE ÖNERİLER
Polonezköy'de sürdürülebilir turizm ve sürdürülebilir peyzaj ilişkisinin araştırıldığı bu çalışmanın metodolojisi aşağıda detayları açıklanan 4 aşamadan oluşmaktadır. ALAN İLE İLGİLİ VERİ TOPLAMA Çalışma alanına ilişkin doğal ve kültürel verilerin toplanması Çalışma alanına ilişkin doğal ve kültürel verilerin toplanması - Yazılı literatür. Aşama 1 - Bölge ve konu ile ilgili literatür araştırması: Bölgede turizm ve peyzaj planlaması konusunda daha önceki yıllarda yapılan araştırmalar incelenmiş ve ilgili bilgiler kısaca özetlenmiştir.
Ayrıca turizm tarihi, sürdürülebilir turizm ve sürdürülebilir peyzaj uygulamalarına ilişkin çalışmalar değerlendirilerek bu çalışmanın yapısal çerçevesi oluşturulmuştur. Anket soruları, katılımcıların demografik yapısını ve sürdürülebilir turizm ve sürdürülebilir peyzaja ilişkin bilgi ve algılarını ölçmeyi amaçlayan sorulardan oluşmaktadır. Muhtar anketi, köyün demografik yapısı, ekonomik yapısı, altyapısı, sosyo-kültürel olanakları, tarım ve turizm faaliyetlerine ilişkin mevcut durum ve beklentilerin tespitine yönelik sorulan sorulardan oluşmaktadır.
İkinci bölüm ise; Bölgedeki bitkisel ve hayvansal ürünlerin üretimi ve turizm faaliyetleri, sürdürülebilir turizm ve çevre koruma konusunda bilgi ve görüşler, köyde yaşanan sorunlar, yerel yönetime ilişkin sorunlar ve beklentilere ilişkin sorulardan oluşmaktadır. Aşama 3 - Peyzaj Analizleri: Doğal ve kültürel peyzaj değerlerinin araştırıldığı ve Polonezköy'e ait verilerin dijital veri tabanına dönüştürülerek ArcMap10 programı aracılığıyla analiz edildiği aşamadır. Polonezköy'de peyzajların sürdürülebilirliği için sürdürülebilir turizm hedefleri oluşturmak; Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın (UNEP) 2005 yılında belirlediği sürdürülebilir turizmin 12 temel hedefi temel alınarak turizm ve peyzajın sürdürülebilirliği alanında alana özel temel hedefler geliştirilmiştir.
ARAŞTIRMA BULGULARI
Doğal Peyzaj Özellikleri
- Topoğrafik Yapı
- Yükseklik
- Eğim
- Bakı
- Jeolojik Yapı
- Depremsellik
- Toprak Yapısı
- Hidrolojik Yapı
- İklim
- Flora ve Fauna
Ömerli Formasyonu Kayalıtepe Üyesi (Tök): Anon. Çalışma alanı genelinde kahverengi-koyu kahverengi renkli, yer yer çakıllı, yağlı, çok katı-sert kil ağırlıklı killi diziler gözlenmiştir. Kıvrak (2011), İstanbul bölgesinin Kuzey Anadolu fay hattı üzerinde olması nedeniyle olası bir depremden Polonezköy'ün de ciddi şekilde etkileneceğini belirtmektedir. Polonezköy'ün ana akarsu kaynakları Değirmen Deresi, Yedibin Deresi ve bu iki derenin kollarını oluşturan ıslak ve kuru derelerdir.
Ayrıca Elmalı ve Ömerli barajları da Polonezköy yakınlarında önemli su kaynaklarıdır. Polonezköy'ün Akdeniz iklimine göre don riskinin daha yüksek olduğu, kışların daha şiddetli geçtiği ve genel olarak daha nemli bir iklime sahip olduğu söylenebilir. Polonezköy'ün doğal bitki örtüsünün büyük bir kısmı Polonezköy Tabiat Parkı'nda bulunmaktadır.
Polonezköy Tabiat Parkı, çevresindeki endüstriyel gelişmeye karşı doğal varlığını koruyan bitki örtüsüyle Batı Akdeniz Bölgesi'nin floristik özelliklerini de taşımaktadır (Anon., 2012). 2012 yılına göre doğal bitki örtüsü; esas olarak Quercus L. Oak) ve nadiren Fagus orientalis L. Linden) ve Castanea sativa Mill ile karıştırılır. Ayrıca köy; İlkbahar ve sonbaharda Ciconia ciconia (leylek) ve Falconiformes (yırtıcı kuşlar) göçü sırasında binlerce kuşun ikametgahı ve besinidir (Anon., 2012).
Kültürel Peyzaj Özellikleri
- Polonezköy’ün Tarihçesi
- Demografik Yapı
- Altyapı ve Ulaşım
- Eğitim ve Sağlık
- Ekonomik Yapı
- Bitkisel Üretim
- Hayvansal Üretim
- Ormancılık
- Turizm ve Rekreasyon
- Gelenekler, Halk kültürü ve El Sanatları
- Güncel Arazi Kullanımı
- Kent Mekânsal Analizi
Bunun sonucunda Rusların Osmanlı üzerindeki etkisi sınırlı kalmış ve Polonya prensinin isteği üzerine bir grup Polonyalı Polonezköy'e yerleştirilmiştir. İstanbul'un Anadolu yakasında yer alan Polonezköy'e ulaşım, İstanbul'un merkezinden ve çeşitli ilçelerinden kolaylıkla ulaşılabilir. Polonezköy'e ulaşım Anadolu yakasından sahil yolu ve TEM otoyolu ile, Avrupa yakasından ise Fatih Sultan Mehmet Köprüsü ile sağlanmaktadır (Anon., 2012).
Polonezköy ormanları 1994 yılında devlet tarafından Polonezköy Tabiat Parkı ilan edildi. Polonezköy'ün İstanbul içerisinde farklı doğal ve kültürel özelliklere sahip bir bölge olması turizm faaliyetlerini ön plana çıkarmaktadır. Polonezköy'de Zofia Rızı Anıt Evi, Açık Hava Müzesi, Meryem Ana Kilisesi, Kültür Evi, Arıcılık Müzesi, Festival Alanı, Cam Sanatı Merkezi, Hıristiyan Mezarlığı ve Cami bulunmaktadır.
Muhtar, Polonezköy'de geleneksel olarak "spor etkinlikleri (bisiklet, motokros vb.), dayanışma günleri, dini günler (Noel, Paskalya vb.) vb." düzenlendiğini söyledi. Etkinliklerin her yıl gerçekleştiğini belirtiyor. Polonezköy'de tanımlanan ve haritada ifade edilen bölgeler; Tarım bölgeleri, yerleşim alanları, yeşil alanlar, kentsel ve kamusal alanlar olarak görülmektedir (Bollukcu ve Zevit, 2018). Polonezköy'deki yeşil alanların büyük bir kısmı tarımsal amaçlı ve turizm amaçlı kullanılmaktadır.
Katılımcılarla Yapılan Anketlerin Analizi
- Yerel Halka Uygulanan Anketin I. Bölümüne (Demografik) İlişkin Değerlendirme
- Muhtara Uygulanan Anketin Değerlendirilmesi
Katılımcıların yaşlarına ilişkin bilgilerin toplandığı anket maddesi, köy nüfusunun yaş gruplarını altı farklı kategoride ölçmek için kullanıldı. Demografik özelliklerden elde edilen yaşa ilişkin veriler normal dağılım göstermediğinden çıkarımsal analiz yapılamamıştır. Katılımcılarla yapılan 28 soruluk anketin ikinci bölümü köylülerin gelir kaynakları ve köydeki sürdürülebilir turizm faaliyetlerine yönelik tutumlarına ilişkin sorulardan oluşuyor.
Sürdürülebilir turizm türlerinden ekoturizmde ön plana çıkan seçenekler ve sıklıkları Tablo 4.10'da verilmektedir. Temel sorun olarak trafik sorunları, ikinci en büyük sorun olarak ise altyapı sorunları gösterildi. Diğer önemli faaliyetler ise sağlık, eğitim ve turizm hizmetlerine ilişkin eksikliklerin giderilmesi olarak sıralanıyor.
Katılımcıların Polonezköy'ün karşı karşıya olduğu doğal ve kültürel peyzaja ilişkin sorulara verdikleri yanıtlar Tablo 4.14'te listelenmiştir. Bir diğer anket maddesinde ise katılımcıların "Polonezköy turizmini canlandırmak için neler yapılmalı?" sorusuna verdikleri yanıtlar Tablo 4.15'te verilmektedir. Köy muhtarıyla yapılan sözlü görüşmede elde edilen hayvansal üretime ilişkin bilgiler Tablo 4.16'da verilmektedir.
Sürdürülebilir Turizm-Sürdürülebilir Peyzaj’a ilişkin GZFT Analizi
Yeni yapılan ve planlanan turistik tesisler Polonezköy'ün doğal ve kültürel dokusuna zarar verecek. İmar Planı değişikliklerinin gündeme gelmesiyle doğal ve kültürel peyzaj zarar görecek ve kar elde edilme ihtimali ortaya çıkacak.
Hipotez Testi
Sürdürülebilir peyzaj ile ilgili en büyük sorunun "Tarımsal yüzeylerin amacı dışında kullanılması ve giderek azaltılması" olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca katılımcıların çoğunluğunun sürdürülebilir turizm ve sürdürülebilir peyzaja yönelik olumlu tutumlara sahip olduğu ve gelişimlerini desteklediği görülmektedir.
SONUÇ VE ÖNERİLER
Mevcut durum ile belirlenen hedefler arasındaki örtüşme ve/veya çelişki ortaya çıkarılarak Polonezköy'de sürdürülebilir turizm ve peyzaj ilişkisini olumlu yönde etkileyecek hedefler belirlendi. Polonezköy'ün doğal ve kültürel peyzaj değerlerinin sürdürülebilir kullanımına yönelik kırsal kalkınma projeleri üretilmelidir. Polonezköy'de korunan geleneksel yaşam ve aidiyet duygusu sayesinde Polonyalılar ve Türkler, farklı kültürlerini bira konusunda uzun yıllar uyum içinde yaşatmayı başardılar.
Kente yakın ama uzak bir yaşam sunan, yerli ve yabancı turistleri ağırlayan Polonezköy'de kırsal yaşamın devamı. Bu faaliyetlerin bölgenin tanıtımına ve sürdürülebilir turizm faaliyetlerine katkısını artırmak amacıyla ekolojik pazarlar ve/veya sertifikalı organik ürünlerin satışa sunulduğu organik pazarların oluşturulması önerilmektedir. Bitkisel peyzaj tasarımlarında Polonezköy bitki örtüsüne saygı gösterilmeli ve bölgenin bitkisel yapısını bozacak türlerin kullanılmamasına özen gösterilmelidir.
Ülkemizin sürdürülebilir turizm potansiyeli dikkate alındığında yerel halkın sürdürülebilir peyzaj ve sürdürülebilir turizm konusundaki düşünce ve tutumlarının ortaya çıkarılması önemlidir. Nüfusun yaklaşık dörtte birini (Polonezköy'de yaşayan toplam nüfus) temsil etmesi nedeniyle bu çalışmada elde edilen sonuçlar Polonezköy için genellenebilir. Sürdürülebilir turizm planlamasında yerli ve yerli turistlerin davranış ve beklentilerini anlamaya yönelik bir çalışma.
EKLER
- Köy Muhtarı Anket Formu
- Yöre Halkı Anket Formu
- Bartın Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimleri Etik Kurulu Raporu
- Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan Polonezköy Tabiat Parkı Haritası
- 1989 yılına ait Polonezköy ve çevresinin jeoloji haritası
- Adampol (1850 civarı)
- Tarihte Polonezköy
Köyünüzde bitkisel ve hayvansal üretim faaliyetleri için herhangi bir kurumdan kredi veya destek var mı? Köyünüzdeki bitkisel ve hayvansal üretim faaliyetlerine yönelik "İl-İlçe Tarım Müdürlüğü"nden herhangi bir yardım veya destek var mı? Köyünüze gelen turistlerin geliş dönemlerine (ay olarak) ve turistlerin yaş ortalamalarına göre aşağıdaki tabloyu doldurunuz.
Köyünüze özgü en önemli değer(ler)in neler olduğunu düşünüyorsunuz? 60. Köyünüzde ve çevresinde bu bölgeye özgü bitki türlerini biliyor musunuz?
