KO L A F I S K İ Y E L E R İ V E S I Ç R AYA N B O YA B O M B A L A R I
E V D E Y A P A B İ L E C E Ğ İ N İ Z 4 7 D E N E Y J E S S E G O O S S E N S & L I N D E F A A S
Ç E V İ R E N : S E D A A T E Ş Hayatımı kıpırdatan Lotje ve Julia’ya — JG
İÇİNDEKİLER
12 14 16 18 20 22 24 26 28 30 32 34 36 38 40 42 44 46
Kola Fıskiyesi
Dans Eden Kuru Üzümler Boya Bombaları
Uçandaire Püsküren Volkan Filler için Diş Macunu Çıplak Yumurta Büyüyen Kristaller Kola Balonu Pırıldayan Balçık Küvet için Köpük Topu Kavanozda Fırtına Kibrit Roketi Uydurma Kola Zıpzıp Top Yüzen M’ler Su Kumu
Patlayan Yumurta
48 50 52 54 56 58 60 62 64 66 68 70 72 74 76 78 80 82
Sütten Plastik
Lezzetli Kristal Lolipoplar Lav Lambası
Poşet Çaydan Roket Dans Eden Oobleck Köpük Yılanlar Kavanozda Volkan Hem Hamur Hem Çamur Kavanozda Bulut
Paralar Yeşillendi Uçan Silindir Köpük Köpük Kar Gökkuşağı Gülleri Renkli Yılbaşı Ağacı Görünmez Mürekkep Portakal Kandili Fırınlanmış Bilyeler Patlayan Şişe
Kola Fıskiyeleri ve Sıçrayan Boya Bombaları Jesse Goossens & Linde Faas
ISBN 978-975-07-3526-4
Yayın Koordinatörü: İpek Şoran Editör: Tuğçe Özdeniz
Düzelti: Mustafa Aydın Tasarım Uygulama: Recep Eren 1. Basım: 2000 adet, Temmuz 2017
Can Sanat Yayınları
Yapım ve Dağıtım Tic. ve San. A.Ş.
Yayıncı Sertifika No: 31730
Hayriye Cad. No:2, 34430 Galatasaray, İstanbul Telefon: (0212) 2525675-2525988-2525989 Faks: (0212) 2527233
cancocuk.com
Colafonteinen en spetterende verfbommen, Jesse Goossens
© 2015, Lemniscaat, Rotterdam, The Netherlands Metin:© 2015, Jesse Goossens
Resimler:© 2015, Linde Faas
© Can Sanat Yayınları A.Ş., 2017
Bu eserin Türkçe yayın hakları Kalem Telif Hakları Ajansı aracılığıyla satın alınmıştır. Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.
Baskı ve Cilt: İnkılâp Kitabevi Baskı Tesisleri Sertifika No: 10614, Adres: Çobançeşme Mah.
Altay Sk. No:8 Yenibosna, Bahçelievler / İstanbul
Bu kitap Dutch Foundation for Literature ve Mondariaan Foundation baskı desteği ve çeviri desteğiyle yayımlanmıştır.
84 86 88 90 92 94
Görünmez Cam Şişedeki Yumurta Minimini Ateştopu Karpuz Patlaması
Kum mu, Rüzgârgülü mü?
Gezenti Su
İşleri kolaylaştırmak için bu kitaptaki deneylerde fincan ve kaşık kullandık.
Eğer mutlaka hassas ölçüler kullanmak isterseniz:
1 çay fincanı: 225 ml 1 çorba kaşığı: 15 ml 1 çay kaşığı: 5 ml
patlayabilir
ısı ya da ateş gerektirir
uzun zaman gerektirir (bir saatten daha fazla) ortalık dağılabilir
açık havada yapmalısınız
koruyucu gözlüğünüzü takmalısınız çok kolay
kolay zor 96 98 100 102 104
Devasa Balonlar
Mum Alevine Direnen Balon Kinetik Kum
Mikrodalgada Hamur Kaldırım Tebeşiri
ÖLÇÜLER SEMBOLLER
Bu kitaptaki bütün deneyler bir yetişkinin gözetiminde yapılmalıdır. Bazı uygulamalarda yetişkinlerin dikkatli yardımı gerekebilir. Tehlikeli olmayan malzemeler bile bazı durumlarda –başka malzemelerle karıştıklarında, ya da gerektiği gibi kullanılmadıklarında– zararlı olabilir. Ateş kullanılan deneyleri bir yetişkinin yardımıyla açık havada, titizlikle yapmak daha güvenli olacaktır. Bazı malzemeler ve deneyler insanlar ya da evcil hayvanlar için tehlikeli olabilir. Böyle deneyleri yaparken başından ayrılmayın ve malzemelerin doğru düzgün saklanmasına özen gösterin. Bir büyüğünüzün size uygun olan deneyleri seçmek ve uygulamak için yardımcı olmasına izin verin. Başlamadan önce deneyin
tamamını dikkatlice okuyun.
I S S S S S S !
NASIL YAPALIM?
Kola şişesini kapağını açarak yere ya da masanın üstüne yerleştirin. Düşmeyeceğinden emin olun.
Paketteki bütün şekerleri boşaltın.
Kâğıdı kıvırıp rulo yapın ve şekerleri içine yerleştirin. Rulonun şişenin ağzına tam oturmasına dikkat edin.
Ruloyu şişenin ağzına yerleştirin ve bütün şekerlerin tek hamlede şişeye düşmesini sağlayın.
Sonra kaçın!
NASIL OLUYOR?
Kola karbondioksit içerir. İçerken dilinizi
gıdıklayan minik baloncuklara sebep olan budur.
Karbondioksit baloncuk oluşturabilmek için tutunabilecek bir yüzey arar. Şişe pürüzsüzdür;
oysa her bir mentollü şeker, yüzeyinde pürüzler oluşturan kat kat şeker tabakalarından oluşur.
Karbondioksit şekerin yüzeyine tutunarak
şişeden bir an önce fırlayıvermek isteyen bir sürü baloncuk oluşturur!
Mentollü şekerler dibe çöktüğü için, kolanın içinde oluşan baloncuklar şişeden dışarı müthiş bir fıssss sesiyle fırlayıverirler.
bir şişe diyet kola | bir paket mentollü şeker | bir yaprak kâğıt
NELER GEREKLİ?
KOLA FISKİYESİ
KOLA ŞİŞEDEN FIŞKIRACAK! F
12 13
kabartma tozu | sirke | biraz kuru üzüm | su | cam kavanoz | çay kaşığı | çorba kaşığı
NELER GEREKLİ?
KU R U Ü Z Ü ML
E R FIKIR FI K IR !
15
NASIL YAPALIM?
Cam kavanozu bir tepsiye yerleştirin, böylece dökülüp saçılanlar etrafı kirletmez.
Kavanozun üçte ikisini suyla doldurun.
3 çay kaşığı kabartma tozu ekleyip tamamen çözünene kadar karıştırın.
8-10 kuru üzüm ekleyin.
5 çorba kaşığı sirke ekleyip karıştırın.
Birkaç dakika sonra kuru üzümler dans etmeye başlayacak!
(Eğer bir şey olmazsa, biraz daha kabartma tozu ya da sirke eklemeyi deneyin.)
Kuru üzüm yerine kırık spagetti parçaları da kullanabilirsiniz.
NASIL OLUYOR?
Suyla dolu bir kavanoza attığınız kuru üzümler dibe çöker. Sirke ve kabartma tozu (bikarbonat) eklendiğinde oluşan karbondioksit, baloncuklar halinde yüzeye doğru çıkar. Bu baloncuklar da kuru üzümleri dans ettirir.
DANS EDEN KURU ÜZÜMLER
Kuru Üzümlerİn ÇIlgInca Dans Edebİleceğİnİ Bİlİyor muydunuz?
14
P A T L A ! S A Ç I L !
D A Ğ I L !
NASIL YAPALIM?
1 çay kaşığı kabartma tozunu bir parça kâğıt
havlunun üstüne koyun, sonra kâğıt havluyu minik bir zarf şeklinde katlayın.
½ fincan sirkeyi poşete boşaltın, içine gıda boyası ya da suluboya ekleyin.
¾ fincan mısır nişastasını ekleyip yapış yapış bir karışım elde edene kadar karıştırın.
¼ fincan sıcak su ekleyin.
Poşetin ağzını küçük bir açıklık kalacak şekilde kapatın.
Katladığınız kâğıt havluyu bu açıklıktan poşetin içine atın ve sonra poşetin ağzını kilitleyin.
Poşeti yere koyun. Geride durarak patlayışını seyredin.
Olmadı mı? Poşeti azıcık çalkalamanız işe yarayabilir, ama üstünüz başınız boya içinde kalabilir de tabii.
NASIL OLUYOR?
Sirkenin asidi kabartma tozunun bikarbonatı ile birleşerek karbondioksit gazı oluşturur. Oluşan gaz arttıkça, poşet şişer, şişer, en sonunda gaz poşetin içine sığmayacak hale gelince de patlar.
boya bombalarI
KAPI EŞİĞİNİZİ BİR TABLOYA DÖNÜŞTÜRÜN!
mısır nişastası | sıcak su | sirke | gıda boyası ya da suluboya | kabartma tozu | küçük boy kilitli buzdolabı poşeti | çay kaşığı | çay fincanı | kâğıt havlu
NELER GEREKLİ?
16
NASIL YAPALIM?
Bir büyüğünüzden plastik su şişesinin ağız kısmını japon yapıştırıcısıyla CD’ye yapıştırmasını rica edin.
Japon yapıştırıcısına sakın kendiniz dokunmayın, bu tehlikeli olabilir!
Şişenin ağzı tam olarak CD’nin
ortasındaki deliğin üstüne gelmelidir.
Yapıştırıcı kuruyunca CD’yi düz bir zemine yerleştirin. (Seramik ya da parke olabilir, halıda denemeyin.)
Balonu şişirip ağız kısmını şişe ağzına geçirin, ya da balonu CD’nin ortasındaki delikten geçirip öyle şişirin.
Sonra bırakın ve CD’nin zeminin üzerinde bie uçandaire gibi süzülüşünü seyredin.
UÇANDAİRE
GÜMÜŞRENGİ UÇANDAİRE BİRKAÇ
DAKİKA İÇİNDE HAVADA SÜZÜLECEK!
19
NASIL OLUYOR?
Balondaki hava, şişenin ağzından ve CD’nin ortasındaki delikten geçerek dışarı çıkar. Zeminle CD’nin yüzeyi arasında sıkışan hava, CD’yi iterek uçandaire gibi süzülmesini sağlar.
CD | plastik su şişesinin ağız kısmı | japon yapıştırıcısı | balon
NELER GEREKLİ?
V I N N N N N N !
18
