GG318
Kentsel Alan Düzenlemesi (3-0)3
Prof. Dr. Türkay TÜDEŞ
Ankara Üniversitesi UBF Gayrimenkul Geliştirme ve Yönetimi Bölümü
4. Hafta
Türkiye’de Plan Hiyerarşisi
Türkiye’de Plan Hiyerarşisi
Nazım İmar Planı
Nazım İmar Planı 3194 sayılı İmar Kanununun 5.maddesinde;
˝Varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak hâlihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının, genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu çeşitli yerleşme alanlarının gelişme ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plandır.˝
şeklinde ifade edilmiştir.
Türkiye’de Plan Hiyerarşisi
Nazım imar planı,
“Mevcut ise çevre düzeni planının genel ilke, hedef ve kararlarına uygun olarak, arazi parçalarının genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, çeşitli kentsel ve kırsal yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, kentsel, sosyal ve teknik altyapı alanlarını, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere, varsa kadastral durumu işlenmiş olarak 1/5 000 ölçekte, büyükşehir belediyelerinde 1/5 000 ile 1/25 000 arasındaki her ölçekte, onaylı hâlihazır haritalar üzerine, plan notları ve ayrıntılı raporuyla bir bütün olarak hazırlanan plan”
olarak ifade edilmiştir.
Türkiye’de Plan Hiyerarşisi
Nazım İmar Planının Ölçekleri
3194 Sayılı İmar Kanunun da nazım imar planlarının ölçekleri ile ilgili herhangi bir ölçek belirtilmemiştir.
Plan Yapımına Ait Esaslara Dair Yönetmeliğin (R.G: 02. 09.1999/23804) 3.
maddesinin 1. fıkrasında; ölçek olarak 1/5 000 ve 1/ 2 000 değerleri verilmiştir.
İller Bankasınca hazırlanan teknik şartlaşmanın 1.02 maddesinin 4.a fıkrasında ise ˝…genellikle ölçekler 1/50 000, 1/25 000, 1/10 000, 1/5 000 ve 1/2 000 olup, en çok kullanılan ölçek 1/5 000’dir.˝
olarak ifade edilmiştir.
Türkiye’de Plan Hiyerarşisi
Uygulama İmar Planı
3194 sayılı İmar Kanununun 5. maddesinde Uygulama İmar Planı;
“Tasdikli halihazır haritalar üzerine, varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli, imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plandır.”
şeklinde tarif edilmiştir. Plan yapımına ait esaslarına dair yönetmelikte (R.G.
02.11.1985/18916) ise kanundaki tarif tekrarlanmış, ancak (… 1/1000 ölçekte
düzenlenen …) ibaresi eklenmiştir.
Türkiye’de Plan Hiyerarşisi
Önemli bir uyarı; Uygulama imar planlarının, Nazım plana uygun olarak hazırlanması zorunludur.
Uygulama imar planında;
Çeşitli kent bölgelerinin yapı adaları, yollar, yapı adalarının yoğunluk düzeni ve imar uygulama talimatlarına temel oluşturacak uygulama aşamaları belirtilir, Yapı düzeni, kat sayıları ve yükseklikleri ile parsel büyüklükleri gösterilir.
Alt yapı tesisleriyle uygulama ilişkilerinin ayrıntılarına yer verilir.
Onaylı haritalar üzerine, yönetmelikte verilen lejant tekniği ile 1/1 000 ölçeğinde hazırlanır.
Raporu ile bir bütün oluşturur.
Türkiye’de Plan Hiyerarşisi
Planların bir üst kademedeki planlara uygun olarak yapılması gereği, plan hiyerarşisinin ana kuralıdır.
Aşağıda verilen danıştay kararında, nazım imar planı hazırlanmadan uygulama imar planının üretilemeyeceğine karar verilmiştir.
1) Danıştay 6. Dairesinin E. 1988/2855, K. 1990/953 sayılı kararı
Özet: Büyükşehir Belediyesinin 1/1000 ölçekli uygulama imar plânı değişikliği yapma yetkisi bulunmamaktadır.
2) Danıştay 6. Dairesinin E. 1991/228, K. 1992/4554 sayılı kararı
Özet: Uygulama imar planının planlanan alanın tümünü makro ölçekte
kavrayan bir plan olmasının nazım imar planı olmaksızın uygulama imar planı
üretilebileceği anlamına gelemez.
Türkiye’de Plan Hiyerarşisi
Planların bir üst kademedeki planlara uygun olarak yapılması gereği, plan hiyerarşisinin ana kuralıdır.
Aşağıda verilen danıştay kararında, nazım imar planı hazırlanmadan uygulama imar planının üretilemeyeceğine karar verilmiştir.
1) Danıştay 6. Dairesinin E. 1988/2855, K. 1990/953 sayılı kararı
Özet: Büyükşehir Belediyesinin 1/1000 ölçekli uygulama imar plânı değişikliği yapma yetkisi bulunmamaktadır.
2) Danıştay 6. Dairesinin E. 1991/228, K. 1992/4554 sayılı kararı
Özet: Uygulama imar planının planlanan alanın tümünü makro ölçekte
kavrayan bir plan olmasının nazım imar planı olmaksızın uygulama imar planı
üretilebileceği anlamına gelemez.
Kaynaklar
Ölçme Bilgisi Pratik Jeodezi, Prof. Dr. Erdoğan Özbenli ve Prof. Dr. Türkay Tüdeş, Trabzon, 2001.
İmar Planı Uygulamaları Kentsel Alan Düzenlemesi, Prof. Dr. Türkay Tüdeş, Ankara, 2019.
