3. Sosyal Kabulün Arttırılması
A. Engelli çocuğu normal sınıfa hazırlamak
• Engelli çocuğun sınıfın aktif üyesi olabilmesi ve sınıfla
akademik ve sosyal anlamda bütünleşebilmesi için birçok beceriye sahip olması gereklidir.
• Bu becerileri kazanabilmesi, kaynaştırma öncesi ve sürecinde sınıfta karşılaşacağı güçlüklerle en iyi şekilde baş edebilmesi için çocuğa destek olunması gerekmektedir.
• Bu amaçla çocuklara üç şekilde yardım edilebilir:
a. Sınıf işleyişi ve kuralların öğretilmesi b. Akademik becerilerin desteklenmesi c. Sosyal beceri öğretimi
1
a. Sınıf işleyişi ve kuralların öğretilmesi
• Her sınıfın işleyişi farklıdır.
• Ödev teslimi, okula geç kalmanın sonuçları, kitapların yerleri, sınıf kitaplığının kullanılması, teneffüse çıkış ve dönüş, geç kalanların sınıfa girişi, derste ödevi erken bitirme durumunda neler yapılacağı bellidir.
• Benzer şekilde her sınıfta uyulması gereken kurallar da okulun ilk haftalarında öğretmen ve öğrenciler tarafından belirlenerek, görülebilecek bir yere asılmıştır.
2
b. Akademik becerilerin desteklenmesi
• Özel gereksinimli öğrenciler engel tür ve derecesine bağlı olarak akademik becerilerde yetersiz olabilmektedirler.
• Bu nedenle engelli çocuğun yetersizlikleri temel alınarak okul içinden ya da dışından akademik destek alması çocuğun
başarısının artmasını sağlayacak, bu da hem kendine güvenini hem de arkadaşları tarafından kabul edilmesini
kolaylaştıracaktır.
3
c. Sosyal beceri öğretimi
• Sosyal beceriler, öğrencilerin akranları, öğretmenleri ve diğerleri ile etkileşim kurmalarını kolaylaştıran ve
bulundukları ortamda sosyal kabullerini artıran davranışlar olarak tanımlanabilir.
• Dinleme, izin isteme, parmak kaldırarak konuşma, sıra olma, sırada bekleme, yönergelere uyma, anlamadığı zaman sorma, sorulara yanıt verme, bir etkinlikten diğerine geçme, kurallara uyma ve bu gibi beceriler, okul ortamında akademik başarıyı arttıran sosyal becerilerdir.
• Bu becerilerde yetersizlik, akademik becerilerde yeterli olsalar bile özel gereksinimli öğrencilerin öğrenmelerini olumsuz
yönde etkilemektedir.
4
Devam…
• İşbirliği yapma, paylaşma, diğerlerinin haklarına saygı
gösterme, uygun olmayan dokunmaktan kaçınma, sorumluluk alma, yardım isteme ya da yardım etme, selamlaşma, etkileşim başlatma ve sürdürme ve benzeri beceriler ise çocuğun
diğerleriyle etkileşimlerini kolaylaştırmaktadır.
5
Devam…
• Sosyal beceri öğretimi farklı yöntemlerle yapılabilmektedir.
• Birçok çocuk için model olma, taklit etme, prova etme ve
uygun ortamlara transfer etme aşamalarından oluşan doğrudan öğretim yöntemi çok etkili olmaktadır.
• Son yıllarda doğrudan öğretim yöntemine alternatif olarak
bilişsel yaklaşıma dayalı sosyal beceri programları geliştirilmiş, çocukların bu yaklaşım ile öğrendikleri becerileri gerekli durum ve ortamlara daha kolay transfer edebilecekleri açıklanmıştır.
6
B. Engelli olmayan çocukları kaynaştırma programlarına hazırlamak
• Engelli olmayan çocuklar genellikle engelli bireyleri hiç
tanımamakta; eğer yakın çevrelerinde engelli bir birey yoksa konuya ilişkin hiç bilgi ve deneyimleri olmamaktadır.
• Bunun sonucu olarak sınıflarına engelli bir öğrenci geldiğinde, önyargılı olabilmekte ve nasıl davranacaklarını bilememektedir.
• Bu durum engelli akranlarından uzak durmalarına yol açabilmektedir. Bu düşünceden hareketle normal sınıf
öğrencilerinin engelli akranları ile birlikteliğe hazırlanmaları, bilgi ve deneyim kazanmaları buna bağlı olarak tutumlarının
değiştirilmesi önemli olacaktır.
a. Bireysel farklılıklar hakkında bilgi vermek b. Benzeşim etkinlikleri planlamak
c. Engelli konuklar davet etmek
d. Film, kitap, televizyondan yararlanmak e. Akran öğretimi
7
a. Bireysel farklılıklar hakkında bilgi vermek
• Çocukların engelli akranlarını kabul etmelerini sağlamak için, bireysel farklılıklar hakkında bilgilendirilmeleri gerekmektedir.
• Çocuklar her bireyin güçlü ve zayıf tarafları olduğunu
anladıkları zaman, farklı özellikleri olan bireyleri de daha kolay kabul edeceklerdir.
• Engelli olan ve olmayan çocukların farklılıkları ve benzerlikleri üzerine dikkatlerini çekmek, özellikle benzerlikleri
vurgulamak, çocukların farkındalıklarını arttırmanın en kolay yollarından birisidir.
8
b. Benzeşim etkinlikleri planlamak
• Benzeşim (simülasyon) etkinlikleri, özel gereksinimli
öğrencilere yönelik olumlu tutumlar geliştirmede yaygın olarak kullanılmakta; bu etkinliklerle çocukların engelli olmanın nasıl bir şey olduğu konusunda deneyimler yaşamaları sağlanmaktadır.
• Etkinlikleri sırasında, çocuklar hem engelli akranlarının karşılaştıkları problemleri hem de bu problemlerle hangi yöntemleri kullanarak başa çıktıkları konusunda bilgi ve deneyim kazanırlar.
9
c. Engelli konuklar davet etmek
• Tutum değiştirmede yaygın olarak kullanılan bir diğer teknik, engelli bireyleri sınıfa konuk konuşmacı olarak davet etmektir.
• Engelli bir bireye sahip olan ailenin anne, baba ya da
kardeşleri, başarılı olmuş engelli bireyler konuk konuşmacı olarak davet edilebilir.
• Sınıf öğretmeni bu çalışmadan önce hazırlıklar yapmalı, öncelikle sınıftaki çocukları gelecek konuk hakkında
bilgilendirmelidir.
10
d. Film, kitap, televizyondan yararlanmak
• Engelli bireyler hakkında yazılmış dergi ya da gazete
makaleleri, kitaplar, filmler, televizyon dizileri çocuklara engelli bireyler ve bireysel farklılıklar hakkında bilgi
verebilir.
11
e. Akran öğretimi
• Çocukların engelli akranları hakkında bilgi edinmelerinin bir diğer yolu da onlarla etkileşime girmeleri ve deneyim
kazanmalarıdır.
• Akran öğretimi bu deneyimi kazanmalarını ve birbirinin başarılarını artırmalarını sağlayan bir öğretim sistemidir.
12
C. Engelli olan ve olmayan çocukların etkileşiminin arttırılması
• Bazı çocuklar engelli akranlarını kabul etmek ve desteklemek için isteklidirler ancak bazıları kendilerini engelli akranlarıyla rahat hissetmeyerek iletişim kurmak istemeyebilirler.
• Bu durumda öğretmen istekli olanları belirleyip, öncelikle bu grupla öğretim ve deneyim fırsatları yaratarak sosyal kabulü kolaylaştırabilir.
• Engelli olan ve olmayan çocuklar arasında sosyal etkileşimin artırılması için bir çok çalışma yapılmakta; araştırmacılar
etkileşimi artıracak stratejiler geliştirmeye çalışmaktadırlar. Bu stratejiler üç grupta toplanabilmektedir.
a. Sosyal etkileşim fırsatları yaratmak
b. Arkadaşlığın devam etmesini sağlamak c. Olumlu rol modeli olmak
13
a. Sosyal etkileşim fırsatları yaratmak
• Engelli olan ve olmayan çocuklar arasında olumlu etkileşimi
artırmanın birinci yolu, onlara etkileşim kurmaları için fırsatlar yaratmaktır.
• İlköğretim okullarında bu, etkileşim kurmaları için fırsatlar yaratmak ve bu etkileşim sırasında grup olarak çalışmalarını sağlayarak gerçekleştirilebilir.
14
b. Arkadaşlığın devam etmesini sağlamak
• Sınıf ortamında çocukların etkileşimini başlatmak ya da artırmak gerekli ancak yeterli değildir.
• Başlatılan etkileşimin sürdürülmesi çok önemlidir.
• Bu nedenle engelli olan ve olmayan çocuklar arasındaki
arkadaşlığın ve karşılıklı desteğin devam etmesinin sağlanması gereklidir.
• Bunun için çocuklara engelli arkadaşları hakkında bilgi verilirken, onlarla nasıl oynayacakları, nasıl iletişim kuracakları da
öğretilmelidir.
15
c. Olumlu rol modeli olmak
• Olumlu arkadaşlık ilişkilerini yaratma da kullanılabilecek üçüncü strateji çocuklara olumlu modeli olmaktır. Bunu yapmanın çeşitli yolları vardır: Öncelikle kaynaştırma okulunun bir öğretmeni
olarak engelli akranlarıyla nasıl etkileşim ve iletişim kurabilecekleri konusunda çocuklara model olmaktır.
• Eğer sınıf öğretmeni özel gereksinimli öğrencilerle olumlu ilişki kuruyor ve onlara sınıfta bir misafir gibi değil de sınıfın bir
üyesi gibi davranıyorsa, çocuklar da aynı şekilde davranacaklardır.
16
Özel gereksinimli çocuklarla iletişim kurarken dikkat edilecek noktalar
Çocuğu insan olarak görün, özür olarak değil!
Küçümseyerek konuşmamaya (şu, bu, o gibi) özen gösterin!
Aracıyla konuşsanız bile, konuşmanızı çocuğa yöneltin!
Doğal ve gerilimsiz olun!
Çocuğa saygılı davranın!
Çocuğun yaşına uygun konularda uygun dille konuşun!
“Koşmam lazım!” ya da “Ayşe’yi gördün mü?” gibi günlük konuşmalar özel gereksinimli çocuğu üzer diye özür dilemeyin!
Özel gereksinimli çocuğu da herkese yaptığınız gibi selamlayın!
Duruma göre çevrenin gürültülü veya karanlık olmasının iletişimi engelleyeceğinin farkında olun!
Özel gereksinimli çocuğun yardıma ihtiyacı olduğunu varsaymayın, ona sorun!
17
