-5-
ATEİZM VE ATEİSTİK KANITLAR
i. Pozitivizm
ii. Tabiatçı Ateizm
iii. Ateist Varoluşçuluk
Pozitivizm
• Bilginin sadece duyu tecrübesiyle ve doğa bilimlerinin yöntemleriyle edinilebileceğini savunan epistemolojik bir tezdir.
• Metafizik düşüncenin ve dinin yerine pozitif bilimi ikame etmeyi amaçlayan bu teorinin kurucusu Auguste Comte’tur. Ona göre insan düşüncesinin teolojik, metafizik ve pozitif olmak üzere üç evresi vardır:
• Bu yaklaşım B. Russell, L. Wittgenstein’in ilk dönemi felsefeleri ve
mantıkçı pozitivistlerin çalışmalarıyla etkinliğini artırmıştır.
• Pozitivizm daha ziyade Tanrı’nın varlığına dair bir bilginin mümkün olmadığından yola çıkar. Teizm ise buna karşı Tanrı’nın maddi olmadığı için duyu tecrübemize konu olamayacağını; ancak yarattığı maddi varlıklar ve onların nitelikleri yoluyla Tanrı’nın bilgisine ulaşılabileceğini savunur.
• Duyu tecrübelerinin edinilmesiyle elde edilen evrensel yasalar, bilimin
duyu merkezli bilgi edinme yöntemini aşan hususlardandır. Bilimin bu
yasaların varlığına verebileceği bir cevap yoktur. Bu da göstermektedir
ki duyu tecrübesi her tür bilgiyi edinmede yeterli olmadığı gibi, bu
yöntemle edinilmeyen bilgi türleri de anlamsız değildir.
• Bunun yanında insan bilgisinin sadece duyusal tecrübeyle sınırlı olduğu iddiası doğru değildir. A priori bilgi olarak isimlendirilen mantıksal ve matematiksel doğruların bilgisi duyu tecrübesini aşmaktadır. Benzer bir durum ahlaki önermeler için de söz konusudur.
Olanın bilgisini elde etmek için yeterli gözüken duyu tecrübesi, bize olması gerekenin bilgisini vermemektedir.
• Mantıksal pozitivistlerin doğrulama ilkesi de problemli gözükmektedir: Zihinsel bir takım durumları ifade eden önermeler olgusal içerikli olmasına karşın gözlem yoluyla doğrulanmaları veya yanlışlanmaları mümkün değildir. Ancak bu yöntemle doğrulanamamaları onların gerçekliklerini ortadan kaldırmaz.
• Doğrulama ilkesinin kendisi, kendi koyduğu kriteri karşılamamakta; yani duyu tecrübesiyle doğrulanamamaktadır.
• Sonuç olarak pozitivistlerin temel iddiaları sağlam temellere dayanmamaktadır.
Tabiatçı Ateizm
• Bu ateizm türü, Tanrı inancının insanın zihinsel, ruhsal, toplumsal vb. özellikleri ve eğilimlerinin bir sonucu olduğunu iddia etmektedir.
• Önemli savunucularından birisi, Tanrı’nın insan zihninin yansıtmasıyla ortaya çıktığını savunan L.
Feuerbach’tır. Ona göre Tanrı, ‘nesnel kılınmış ve yüceltilmiş insan tabiatından başka bir şey değildir’.
• Descartes, Tanrı inancının insan üretimi olamayacağını, bunun nedeninin Tanrı’nın bilfiil sonsuz ifade etmesi olduğunu savunur. Ayrıca mükemmel olmayan bir varlık mükemmel varlığın nedeni olamaz.
• Tanrı’yı tabiatçı biçimde açıklama girişiminde bulunan bir diğer düşünür S. Freud’dur. Ona göre Tanrı inancı da tüm diğer dini inançlar gibi psikolojik bir yanılsamadır.
• Freud’a göre Tanrı, ilkel zamanlarda çocuklarının primal babayı öldürmelerinden ve sonra duydukları pişmanlıktan mütevellit, daha sonraki nesillerin kolektif bilincinde bu baba figürünün yansıması olarak ortaya çıkan bir otoritedir. Yani primal babanın yansıması olarak ortaya çıkan, gerçekliği olmayan bir ikamedir.
• Benzer şekilde K. Marx da dini inancı, ‘insanın üzüntüye karşı koyma ve bir çıkış yolu bulma arayışı’ ve halkın afyonu olarak görür.
• Freud ve Marx dini inancın içeriğinden ve rasyonel olup olmadığından hareket etmekten ziyade onu kendi kurgularının bir parçası haline getirme eğilimindedirler. Her ikisi de dini önermelerin doğruluk değerini konu edinmemektedir.
• Bir inancın yanlış değerlendirmelerin ve zihinsel süreçlerin sonucu
elde edilmesi ile kendinde doğru bir inanç olup olmadığı farklı
hususlardır. Freud ve Marx dinle alakalı iddialarında, gözlem ve
deneye değil teoriye dayanmaktadırlar.
Ateist Varoluşçuluk
• Varoluşçuluğun ateist bir felsefe olarak tanımlanmasında Nietzsche, Heidegger ve özellikle de Sartre etkili olmuştur. Sartre’ın dışındakilerin ateist olup olmadıkları tartışmalıdır.
• Nietzsche’nin ‘Tanrı öldü’ sözü ateizmi çağrıştırmakla beraber, bu sözü belli bir bağlamda ve özellikle Hıristiyan Tanrı anlayışına bir tepki olarak dile getirdiği bilinmektedir.
• Sartre’ın ateist anlayışı insanı Tanrı’nın yerine koyarak özgürlüğünün önündeki engelleri kaldırmayı hedeflemektedir. Ona göre, insanın özgür olabilmesi için var oluşunu belirleyecek bir özünün daha önceden var olmaması gerekir. Bu da Tanrı’nın var olmamasını gerektirir.
• Sartre’ın bu noktada bir çıkmazda olduğu gözükmektedir. Çünkü insanın özü ‘insanı insan yapan özsel nitelikler’dir ve Tanrı var olsun veya olmasın bu öz vardır ve varlığından sonra oluşmamaktadır.
