Y
Yaazz››flflmmaa AAddrreessii:: Prof.Dr. Can Baykal, ‹stanbul Üniversitesi, ‹stanbul T›p Fakültesi, Dermatoloji Anabilim Dal›, Çapa-‹stanbul Kutane layflmanyazis (KL) Türkiye’nin de
aralar›nda bulundu¤u yaklafl›k 85 ülkede endemik olarak görülen bir hastal›kt›r. Tür-kiye’de özellikle Güney ve Güneydo¤u Anadolu bölgelerinde halen önemli bir so-run oldu¤u iyi bilinmektedir. Hastal›¤a s›k görülme yerleri ile iliflkili olarak ‘‘flark ç›ba-n›, Antep ç›ban›’’ gibi isimler de verilmifltir. ‹kibinüç y›l› içerisinde ‹stanbul T›p Fakülte-si Dermatoloji Anabilim dal›nda 5 hastaya KL tan›s› koyduk. ‹stanbul d›fl›nda infekte oldu¤u düflünülen ancak poliklini¤imizde KL tan›s› konulan bu 5 olgunun Sa¤l›k Ba-kanl›¤›’na (SB) bildirimleri yap›ld›. Bu has-talar›n öyküleri sorguland›¤›nda, birisinin yurtd›fl›nda di¤erlerinin ise Türkiye'nin de-¤iflik yerlerinde infekte olmufl olabilecekleri dikkatimizi çekti. Hastalardan hiçbirisi sü-rekli olarak ‹stanbul'da yaflam›yordu. Has-talar KL’nin kuluçka süresi aç›s›ndan de-¤erlendirildi¤inde, parazitin bulaflma döne-mine denk düflen aral›kta iki hasta Afyon ilinin fiuhut ilçesinde, bir hasta Tokat ilinin Refladiye ilçesinde, bir hasta Kayseri ilinin ‹ncesu ilçesinde ve bir hasta da Türkme-nistan'da bulunmufltu. Tüm hastalar, infek-te olduklar› düflünülen bölgelerin yak›n çevrelerinde baflka KL'li hastalar oldu¤unu ifade etmekteydiler. KL’nin endemik oldu-¤u bilinen bölgeler d›fl›nda yaflayan bu ol-gular›n saptanmas› üzerine, hastal›¤›n Tür-kiye’deki son durumunu gözden geçirme gereksinimi duyduk.
Türkiye’de KL'nin son durumu iki kanaldan araflt›r›ld›. Bunlardan birisi y›ll›k geribildirim formlar›ndan elde edilen SB istatistikleri1
, di¤eri ise 1986 y›l›ndan günümüze kadar Türkiye’den yap›lan ulusal ve uluslararas›
yay›nlard›r. SB’nin 1988 ile 2002 y›llar› aras›ndaki toplam 15 y›ll›k verileri de¤er-lendirildi¤inde, Türkiye’deki y›ll›k KL’li yeni olgu say›s› 994 ile 5692 aras›nda seyret-mektedir. 2002 y›l› içindeki olgu say›s› ise 2721’dir. Bu istatistiklere1 göre KL’nin s›k
olarak görüldü¤ü il say›s› ise oldukça s›n›r-l›d›r. KL’nin görülme s›kl›¤› aç›s›ndan ilk s›-rada fianl›urfa yer almakta olup, bunu Ada-na, Hatay, Osmaniye, ‹çel ve Kahraman-marafl illeri takip etmektedir. Toplam 48 il-den ise son 7 y›lda hiç olgu bildirimi bu-lunmamaktad›r. ‹llere göre olgu da¤›l›m› in-celendi¤inde, komflu illerdeki hasta say›lar› aras›nda belirgin farklar bulunmas› dikkat çekicidir. Örne¤in Adana, fianl›urfa ve Ha-tay’›n s›n›r komflusu olan Gaziantep ilinde, 1996-2002 y›llar› aras›nda SB istatistikle-rine yans›yan olgu bulunmamaktad›r. Türki-ye’nin bat›s›nda yer alan illerde olgu say›s› oldukça az olmakla beraber, Ayd›n’dan son 7 y›lda 129 olgu bildirilmesi dikkat çekmektedir1.
Türkiye’de gerçeklefltirilen KL konulu ulusal ve uluslararas› yay›nlar ve bildiriler incelen-di¤inde, en genifl serili çal›flmalar SB ista-tistiklerine de yans›d›¤› gibi Adana ve fian-l›urfa illerinden kaynaklanmaktad›r. Ada-na’da Uzun ve arkadafllar› taraf›ndan yap›-lan çal›flma, 1987-1997 y›llar› aras›ndaki 10 y›lda Çukurova Üniversitesi T›p Fakülte-si Dermatoloji Anabilim dal›nda ve Çukuro-va Üniversitesi Tropikal Hastal›klar Araflt›r-ma Merkezi’nde saptanan 3074 olguyu kapsamaktad›r2. fianl›urfa’daki KL
epidemi-sine ilk kez 1985 y›l›nda Saylan ve arka-dafllar› taraf›ndan dikkat çekilmifltir3
. 1980 ile 1983 y›llar› aras›ndaki ‹l Sa¤l›k Müdürlü-¤ü verilerini de¤erlendiren Saylan ve
arka-Türkiye’de Kutane Layflmanyazisin Son Durumu
Can Baykal, Algün Polat Ekinci
‹stanbul Üniversitesi, ‹stanbul T›p Fakültesi, Dermatoloji Anabilim Dal›
T Ü R K D E R M
Editöre Mektup
Letter to the Editor
dafllar› toplam 3057 KL olgusu tespit etmifllerdir. Gürel ve arkadafllar›, fianl›urfa’da 1997 ile 2000 y›l-lar› aras›nda Harran Üniversitesi Dermatoloji Anabi-lim dal›nda ve Harrankap› Leishmaniasis Tedavi Mer-kezinde saptad›klar› 2120 olguyu bildirmifllerdir4
. 2002 y›l›nda Diyarbak›r’da Ertem ve arkadafllar› tara-f›ndan, Dicle ilçesinin Dedeköy ve Durabeyli köylerin-de kesitsel tarzda tarama çal›flmas› yap›lm›flt›r. Bu çal›flmada 443 birey de¤erlendirilmifl ve Dedeköy’de %6.9 (14 kifli), Durabeyli’de %36.9 (84 kifli) oran›n-da tipik sikatris fleklinde ya oran›n-da aktif lezyonu olan KL olgusu saptanm›flt›r5. ‹çel’de ise Köktürk ve
arkadafl-lar› Ocak 1994 ve Aral›k 2001 tarihleri aras›ndaki ‹l Sa¤l›k Müdürlü¤ü verilerini de¤erlendirerek 627 KL olgusu oldu¤unu tespit etmifllerdir6
. Yine ‹çel’de Baz ve arkadafllar› taraf›ndan ‹çel’in en bat›daki ilçesi olan Anamur’da, Kas›m 1998 ile Ekim 2000 tarihleri ara-s›nda Devlet Hastanesi’nde saptanan 51 olgu bildi-rilmifltir7.
Bunlar›n d›fl›nda yay›nlanan baz› çal›flmalarda epide-miyolojik verilere de¤inilmemekle birlikte KL'nin konu edilmesi, o bölgede hastal›¤›n varl›¤› hakk›nda fikir vermektedir. Gaziantep Üniversitesi T›p Fakülte-si’nde Özgöztafl› ve Baydar taraf›ndan yap›lan ve 1997 y›l›nda yay›nlanan bir çal›flmada 72 KL’li has-tada topikal paromomisin ve oral ketokonazol teda-vilerinin etkinli¤i karfl›laflt›r›lm›flt›r8. Diyarbak›r’da
Su-ay ve arkadafllar› taraf›ndan, Dicle Üniversitesi T›p Fakültesi Mikrobiyoloji Anabilim dal› Parazitoloji la-boratuvar›nda 1986 ile 1994 y›llar› aras›nda 117 ol-guya L. tropica tan›s› konuldu¤u bildirilmifltir9. Ayn›
üniversiteden Aytekin ve Ya¤d›ran-Düzgün, Diyarba-k›r merkezindeki sa¤l›k ocaklar›nda saptad›klar› 19 olgunun klinik ve demografik özelliklerini de¤erlen-dirmifller ve Diyarbak›r’da KL’nin giderek artmakta oldu¤una ve çok say›da lezyonu olan olgulara daha s›k rastland›¤›na dikkat çekmifllerdir10
. 2000 y›l›nda Kayseri’de Erciyes Üniversitesi T›p Fakültesi’nde Aktafl ve arkadafllar›, KL’li 10 hastaya intralezyonel olarak meglumin antimonat uygulayarak yapt›klar› te-davinin sonuçlar›n› yay›nlam›fllard›r11. Ayn›
üniversite-den 1992 y›l›nda fiahin ve arkadafllar› taraf›ndan dif-füz KL’li bir olgu bildirilmifltir12
. Di¤er bir olgu bildiri-mi de Malatya’da ‹nönü Üniversitesi T›p Fakülte-si’nde Kar›ncal›o¤lu ve arkadafllar› taraf›ndan yap›l-m›fl ve nadir bir klinik form olan erizipeloid KL’li bir olgu yay›nlanm›flt›r13
.
Türkiye’nin bat› bölgelerinden KL konulu yay›n say›s› oldukça s›n›rl›d›r. Ayd›n’da fiavk ve arkadafllar› tara-f›ndan, 1996 ile 1998 y›llar› aras›nda Adnan Mende-res Üniversitesi Dermatoloji Anabilim dal›nda 23 ol-guya KL tan›s› konulmas›na dikkat çekilerek, KL’nin Türkiye’nin bat› bölgelerini de etkilemeye bafllad›¤›-na vurgu yap›lm›flt›r14
. Manisa’dan Gündüz ve arka-dafllar›, amfoterisin B tedavisine cevap vermeyen KL’li bir olgu bildirmifllerdir15. Di¤er bir bat› ili olan
Edirne’de Görgülü taraf›ndan, Trakya Üniversitesi T›p Fakültesi Dermatoloji Anabilim dal›nda KL tan›s› konulan, ancak fianl›urfa’da infekte oldu¤u düflünü-len 3 olgu bildirilmifltir16,17.
‹stanbul’da KL’nin epidemiyolojik özellikleri ile ilgili herhangi bir veri bulunmamaktad›r. SB’nin istatis-tiklerine göre ise 1996 y›l›ndan bu yana ‹stan-bul’dan hiç KL olgusu bildirilmemifltir. ‹stan‹stan-bul’dan yap›lan KL ile ilgili yay›nlar incelendi¤inde, ilk ola-rak ‹stanbul T›p Fakültesi’nden Saylan ve arkadafl-lar›n›n çal›flmas› göze çarpmaktad›r. Saylan ve ar-kadafllar›, 1972 ile 1984 y›llar› aras›nda dermato-patoloji laboratuvar›nda 16 olgunun biyopsi mater-yaline histopatolojik inceleme sonucu KL tan›s› ko-nuldu¤unu bildirmifllerdir3
. 1988 y›l›nda Cerrahpa-fla T›p Fakültesi’nde Koto¤yan ve arkadafllar› tara-f›ndan yap›lan retrospektif bir çal›flmada, KL’li 9 ol-guya kriyoterapi yap›ld›¤› vurgulanm›flt›r18
. 1990 y›-l›nda ayn› fakülteden Mat ve arkadafllar› mukokuta-nöz layflmanyazisli bir olgu bildirmifllerdir19.
Litera-tür incelememizde 1990 y›l›ndan 2003 y›l›na kadar ‹stanbul’dan KL ile ilgili olgu bildirilen herhangi bir yay›na ulaflamad›k.
‹stanbul Türkiye’nin en kalabal›k nüfusuna sahip olan ve halen birçok bölgeden s›cak göç alan ilidir. Yerle-flik nüfus d›fl›nda tedavi amac›yla di¤er flehirlerden de ‹stanbul’a gelen hastalar olmaktad›r. Dolay›s›yla SB’nin KL istatistiklerine ‹stanbul’dan hiç hasta yan-s›mam›fl olmas› üzerinde durulmas› gereken bir ger-çektir. Hekimler taraf›ndan bildirimin ihmali ya da layflmanyazisin bildirimi zorunlu hastal›k oldu¤unun bilinmemesi olas› etmenlerdir. Ayn› durum, yo¤un nüfuslu olan ve tedavi amaçl› ziyaret alan Ankara ve ‹zmir için de geçerli gibi görünmektedir. SB istatis-tiklerinde 1996 ile 2002 y›llar› aras›nda her iki ilden de olgu bildirimi olmamas› ve taranan literatürde sa-dece Ankara'dan 2 olgu bulunmas› bu düflünceyi desteklemektedir20,21
.
T Ü R K D E R M
2004; 38: (1)2003 y›l› içerisinde tan› koydu¤umuz KL’li olgular-dan ikisi Afyon ilinin fiuhut ilçesinde yafl›yorken, te-davi olmak amac›yla ‹stanbul’a gelerek poliklini¤imi-ze baflvurmufllard›. SB istatistiklerine göre 1996 ile 2001 y›llar› aras›nda Afyon’dan hiç olgu bildirilme-mifl, 2002 y›l›nda ise 13 olgu bildirilmifltir1. fiuhut’lu
2 olgumuzla ayn› köyde yaflayan bir hastaya da k›sa bir süre önce Marmara Üniversitesi T›p Fakültesinde KL tan›s› konuldu¤u belirlendi. Bu veriler gözönünde bulunduruldu¤unda, Afyon’un KL aç›s›ndan riskli bir bölge olabilece¤i dikkat çekmektedir. Olgular›m›z-dan birisi Tokat ilinin Refladiye ilçesinden ‹stanbul’a göç etmiflti ve birkaç ay öncesinde Refladiye’yi ziya-ret etmiflti. SB istatistiklerine göre son 7 y›lda To-kat’tan her y›l 1 ile 6 aras›nda olgu bildirimi yap›lm›fl-t›r1. Bir olgumuz da Kayseri'den gelerek
poliklini¤imi-ze baflvurmufltu ve yaflamakta oldu¤u ‹ncesu ilçe-sinde benzer ülserleri olan olgular bulundu¤unu ifa-de etmekteydi. SB istatistiklerine göre, Kayseri'ifa-den her y›l az say›da KL'li olgu bildirimi bulunmakta ve bu say› son 3 y›lda art›fl göstererek ortalama 20 do-lay›nda seyretmektedir1.
Sonuç olarak KL, belirli bölgelerde yo¤unlaflmakla birlikte Türkiye’nin hemen hemen her yerinde görü-lebilen bir hastal›kt›r. Hastal›¤›n kuluçka süresinin uzun olmas› ve lezyonlar›n yavafl ilerlemesi endemik oldu¤u bölgeler d›fl›nda da tan› konulmas›na neden olmaktad›r. Sadece belirli illerden SB'ye KL bildirimi yap›lm›fl olmas› o illerde bu konunun daha yo¤un ve daha ciddi olarak ele al›nmas› ile iliflkilendirilebilir. Ulaflabildi¤imiz bilimsel yay›nlar›n ise ço¤unlukla uzun y›llard›r t›p fakültesi hastanesi bulunan illerden kaynaklanmas› dikkat çekicidir. KL konusunda daha sa¤l›kl› veriler elde edilebilmesi için hastal›¤›n bildiri-mi ihmal edilmemelidir. Hastal›¤›n Türkiye’deki s›kl›¤› gözönünde bulunduruldu¤unda, yeni epidemiyolojik çal›flmalara aç›k bir alan izlenimi vermektedir. Kaynaklar
1. Sa¤l›k Bakanl›¤› ‘’web’’ sitesi (www.saglik.gov.tr). 2. Uzun S, Uslular C, Yücel A, Acar MA, Özpoyraz M,
Me-miflo¤lu HR: Cutaneous leishmaniasis: evaluation of 3074 cases in the Çukurova region in Turkey. Br J Der-matol 1999;140:347-350.
3. Saylan T, Atbafl A, Ayd›n R, Vardar B, Özarma¤an G, Onsun N: fiark ç›ban›nda son y›llar›n gözlemleri. Deri Hast ve Frengi Arflivi 1986;20:47-50.
4. Gürel MS, Ulukangil M, Özbilge H: Cutaneous
leishma-niasis in fianl›urfa: epidemiologic and clinical features of the last four years (1997-2000). Int J Dermatol 2002;41:32-37.
5. Ertem M, Aytekin S, Acemo¤lu H, Akpolat N: Diyarbak›r Dicle ilçesi Dedeköy ve Durabeyli’de cutaneous leish-maniasis vakalar›n›n incelenmesi. VIII. Ulusal Halk Sa¤l›¤› Kongresi kitab›. Diyarbak›r 2002:339-343.
6. Köktürk A, Baz K, Aslan G, Kaya T‹, Yaz›c› AC, ‹kizo¤lu G, Çamdeviren H: ‹çel’de kutanöz leishmaniasisin duru-mu. T Parazitol Derg 2002;26:367-369.
7. Baz K, Köktürk A,Türsen Ü, Kaya T‹, ‹kizo¤lu G, Kan›k A: Anamur’da kutanöz leishmaniasis. T Klin Dermatoloji 2002;12:5-10.
8. Özgöztafl› O, Baydar ‹: A randomized clinical trial of top-ical paromomycin versus oral ketoconazole for treating cutaneous leishmaniasis in Turkey. Int J Dermatol 1997;36:61-63.
9. Suay A, Mete Ö, Elçi S: 1986-1994 y›llar› aras›nda Dic-le Üniversitesi T›p Fakültesi Mikrobiyoloji bölümü parazi-toloji laboratuvar›nda saptanan Leishmania tropica vakalar›. T Parazitol Derg 1995;19:165-170.
10. Aytekin S, Ya¤d›ran-Düzgün Ö: Diyarbak›r merkezinde kutanöz layflmanyazis. XVI. Prof. Dr. A. Lütfü Tat Simpoz-yumu 2003:43.
11. Aktafl E, Ceren N, Borlu M: Treatment of cutaneous leishmaniasis with intralesional meglumin antimonate. J Eur Acad Dermatol Venereol 2000;14(supplement 1):182.
12. fiahin ‹, Bak›flkan V, Akflehirli G: Bir diffüz kutanöz leish-maniasis olgusu. T Parazitol Derg 1992;16:31-37. 13. Kar›ncal›o¤lu Y, Eflrefo¤lu M, Özcan H: Kutanöz
leish-maniasiste nadir rastlan›lan klinik; erizipeloid form: bir ol-gu sunumu. XIX. Ulusal Dermatoloji Kongresi Özet kitab› 2000:34.
14. fiavk E, fiendur N, Karaman G: Cutaneous leish-maniasis in Ayd›n. Int J Dermatol 1999;38:949-950. 15. Gündüz K, Afflar fi, Ayhan S, Kandilo¤lu AR, Türel A,
Fil-iz EE, Ok ÜZ: Recidivans cutaneous leishmaniasis un-responsive to liposomal amphotericin B AmBisome. J Eur Acad Dermatol Venereol 2000;14:11-13.
16. Görgülü A: Edirne’de iki k›zkardeflte saptad›¤›m›z flark ç›ban›. Trakya Üniv T›p Fak Derg 1986;3:174-177. 17. Görgülü A: Edirne’de flark ç›ban›. T Klin Dermatoloji
1998;8:46-48.
18. Koto¤yan A, ‹flcimen A, Mat C, Serdaro¤lu S, Aydemir EH: Çeflitli dermatozlarda kriyoterapi ile elde edilen sonuçlar. XII. Ulusal Dermatoloji Kongresi kitab› 1988 Ed. Tüzün Y, Koto¤yan A, Serdaro¤lu S. ‹stanbul Tek-nografik Matbaac›l›k Afi 1989:369-380.
19. Mat C, Kutlar M, Giriflken G, Oran Y, Koto¤yan A: Mukokutanöz leishmaniasis olgusu. Deri Hast Frengi Arfl 1990;24:295-299.
20. Kürkçüo¤lu N, Tando¤du R: Interferon gamma therapy for cutaneous leishmaniasis. Arch Dermatol 1990;126:831-832.
21. Polat M, Akbay G, Çaydere M, Ekflio¤lu M: De¤iflik yer-leflimli bir layflmanyazis olgusu ve tedavisi. XVI. Prof. Dr. A. Lütfü Tat Simpozyumu. Özet kitab› 2003:269.
T Ü R K D E R M
2004; 38: (1)
