ÖĞRENMEDE BİLGİ İŞLEME MODELİ
BİLGİYİ İŞLEME KURAMI
Kuramın temsilcileri; Gagne, Bruner, Asubel ve Piaget’dir.
Bilişsel öğrenme kuramları, insanın dünyayı
anlamada kullandığı zihinsel süreçleri inceleyen kuramlardır.
Bu zihinsel süreçler, tanıdığımız bir insanın adını hatırlamaktan, karmaşık bir problemin çözümüne kadar çok çeşitli durumlarda
kullanılmaktadır.
Bilgiyi işleme kuramına göre öğrenmeyi sağlayan süreçler şunlardır:
Çevredeki uyarıcıların duyu organları yoluyla alınması (duyumsama)
Duyusal kayıt yoluyla bilgilerin kaydedilmesi (duyusal kayıt)
Dikkat ve seçici algılama yoluyla,
duyusal kayıta gelen bilginin kısa süreli belleğe geçirilmesi
Bilginin kısa süreli bellekte kalabilmesi için zihinsel tekrar yapılması (Kısa süreli bellek)
Bilginin uzun süreli bellekte depolanabilmesi için kısa süreli bellekte (işleyen bellekte)
anlamlı kodlamanın yapılması
Kodlanan bilgilerin uzun süreli bellekte depolanması
Bilginin uzun süreli bellekten kısa süreli belleğe geri getirilmesi (hatırlama)
Bilginin kısa süreli bellekten tepki üreticiye gönderilmesi
Bilginin işleyen bellekten tepki üreticiye (kaslara) gönderilmesi
Öğrenenin çevresinde performansını göstermesi
Yürütücü kontrol tarafından tüm bu süreçlerin denetlenmesi ve düzenlenmesi
Bilgiyi İşleme Kuramı İle İlgili Temel Kavramlar
1. Dikkat : Dikkat psiko-fizik enerjinin bir nokta üzerinde yoğunlaştırılmasıdır.
2. Algılama : Duyusal bilginin anlamlandırılması, yorumlanması sürecine denir.
3. Kodlama : İşleyen bellekteki bilginin uzun süreli bellekte, var olan önceki bilgilerle ilişkilendirilerek, yeni bir organizasyon içerisinde uzun süreli belleğe aktarılma sürecine denir.
4. Anlamlandırma : İşleyen belleğe gelen yeni bilgi ile uzun süreli bellekte var olan diğer bilgiler arasında ilişki kurulma sürecidir.
5. Biliş : Algı, dikkat, anlama, karar verme, problem çözme gibi insan zihninin dünyayı anlamaya yönelik yaptığı işlemlerin
tümüdür.
6. Bilişsel Süreç : Duyu organları ile bilginin alınmasını, saklanmasını ve geri
getirilmesini sağlayan dikkat, algılama,
tanıma, hatırlama, anlama, anlamlandırma, kavrama, düşünme, örgütleme, kodlama gibi zihinsel faaliyetlerin tümüne denir.
7. Şema : Bilgiyi organize etmek için
kullanılan temel çerçeve niteliğindeki yapılardır.
8. Yürütücü Biliş : Bireyin kendi düşünmesi üzerine düşünmesidir.
9. Yürütücü Kontrol : Bireyin tüm bilişsel süreçlerini kontrol eden üst bir sistemdir.
BELLEK VE BELLEK TÜRLERİ
Bellek : Bilgilerimizin, yaşantılarımızın, anılarımızın ve davranış kalıplarımızın saklandığı yerdir.
Yaşamımızı sürdürebilmemiz için gerekli bir ögedir.
Bellek Türleri :
1. Duyusal Kayıt : Bilgiyi işleme sürecinin, duyusal kaydın yapıldığı ilk aşamadır.
2. Kısa Süreli Bellek : Duyusal kayıttan gelen sınırlı miktardaki bilgiyi, sınırlı bir zaman dilimi içinde geçici olarak depolayan
bellektir.
3. Uzun Süreli Bellek : Yeni bilgilerin
eskilerle örgütlenerek uzun bir zaman dilimi süresince saklandığı bellektir.
Uzun Süreli Bellek Çeşitleri:
A. Sözel Deklaratif Bellek (Belirgin-ifade edilebilir bellek) : Sözle ifade edilebilen bilginin bilinçli olarak hatırlanmasıdır.
1. Anısal Bellek : Bireyin başından geçen olayların nerede, ne zaman olduğuyla ilgili bilgilerin saklandığı depodur.
2. Anlamsal Bellek : Bu bellekte herhangi konu alanının kavramları, olguları,
genellemeleri, kuralları bulunur.
B. Prosedürel Bellek (Belirgin olmayan-
ifade edilemeyen bellek) : Herhangi bir şeyin nasıl yapılacağı ile ilgili bilgilerin, işlemlerin depolandığı bellektir.
BELLEĞİN TEMEL İŞLEMLERİ
1. Kodlama : Belleğe giren bilginin zihinde
kaydedilmesidir. Öğrenilen yeni bilgiler daha önce var olan ilgili bilgilerle ilişkilendirilerek kodlanır.
2. Saklama : Uygun kümelere yerleştirilmiş olan bilgileri, yeniden kullanabilmek için izlerin
bellekte tutulmasıdır.
3. Geri Getirme : Daha önce bellekte kodlanarak saklanmış olan bilgilerin, istenildiğinde
çağırılması işlemine denir.
SIRADIŞI BELLEKLER
1. Flaş Bellek : İnsanların, dramatik veya duygusal olayları mutlaka doğru olması
gerekmeden çok canlı ve genellikle ayrıntılı bir şekilde hatırlamasını sağlayan bellektir.
2. Fotoğrafsı Bellek : Yetişkinlerde görülen, bir resmi ya da bir sayfayı kısa bir süre
inceledikten sonra keskin ve ayrıntılı görsel imgeler oluşturabilme ve imgenin tamamını daha sonra hatırlayabilme becerisidir.
3. Fotoğrafsı İmge : Fotoğrafsı belleğin çocuklarda görülen bir türü olup, bir resmi ya da bir sayfayı 10-30 saniye boyunca inceleme ve görsel imgesini birkaç dakika boyunca ayrıntılı bir
şekilde akılda tutabilme becerisidir.
UNUTMA VE UNUTMANIN SEBEPLERİ
Unutma : Bilginin zihinde canlandırılamamasıdır.
Unutmanın Sebepleri ; 1. Tekrar Etmeme
2. Bastırma
3.Organik Faktörler (hastalık durumları vb.) 4. Güdülenme Eksikliği
5. Yanlış Yerleştirme 6. Ket Vurma
Kaynakça
Aydın, B., Can, G., Ersanlı, K., Kılıç, M., Külahoğlu, Ş., Öztürk, B.,Bilge,F., Küçükkaragöz, H., Kısaç, İ., Korkmaz, İ. ve Bilgin, M. 2002. Gelişim ve öğrenme Psikolojisi. Pegem Yayıncılık, Ankara.
Binbaşıoğlu, C. 1991. Öğrenme psikolojisi. Kadıoğlu Maatbaası, Ankara.
Onur, B. 1997. Gelişim psikolojisi. İmge Kitabevi Yayınları, Ankara.
Selçuk, Z. Gelişim ve öğrenme. Nobel Yayıncılık, Ankara.
Yörükoğlu, A. 1997. Çocuk ruh sağlığı. Özgür Yayınları, İstanbul.
