BÖLÜM 9 TÜRK YE KL M KAVRAM DERSHANELER. Türkiye ndirgenmifl Ocak zoterm Haritas. S cakl k Da l fl nda Görülen Özellikler;

Tam metin

(1)

Türkiye iklimini etkileyen faktörler;

– Matematik Konum – Çevresindeki denizler – Yükselti ve yerflekilleri

– Çevresindeki bas›nç merkezleri

a) Yüksek Bas›nç merkezleri; Sibirya, Asor, Afrika’n›n kuzeyi

b) Alçak Bas›nç merkezleri; Basra, ‹zlan- da, Akdeniz ve Karadeniz’in do¤usu

S›cakl›k Da¤›l›fl›nda Görülen Özellikler;

1- Genelde güneyden kuzeye gidildikçe s›cakl›k aza- l›r. En yüksek s›cakl›k ortalamalar›na güney böl- gelerimizde, en düflük s›cakl›k ortalamalar›na ku- zey bölgelerimizde rastlan›r. (Enlem etkisi) 2- K›y›lar›n tümünde y›ll›k s›cakl›k ortalamas›

10°C’den fazlad›r. (Deniz etkisi)

3- Bat›dan do¤uya gidildikçe s›cakl›k azal›r. (Yüksel- ti–karasall›k)

4- Yaz mevsiminde en s›cak bölge Güneydo¤u Ana- doludur. (Karasall›k ve Enlem)

5- K›fl mevsiminde en ›l›k bölge Akdeniz’dir. (Enlem, Deniz etkisi)

6- K›fl mevsiminde en so¤uk bölge Do¤u Anado- lu’dur. (Yükselti, Karasall›k)

7- Y›ll›k ve günlük s›cakl›k farklar›n›n en az oldu¤u bölge Karadeniz’dir. (Nem fazlal›¤›)

8- Y›ll›k s›cakl›k fark›n›n en fazla oldu¤u bölge Do¤u Anadolu’dur. (Yükselti, Karasall›k)

9- K›y›lardan uzaklafl›ld›kça s›cakl›k ortalamas› dü- fler, s›cakl›k fark› artar. (Karasall›k, yükselti) 10- Yaz mevsiminde en serin bölge Karadeniz’dir.

(Enlem, nemlilik)

11- K›y› ile iç bölgeler aras›ndaki s›cakl›k fark› yaz›n azal›r, k›fl›n artar.

Türkiye ‹ndirgenmifl Ocak ‹zoterm Haritas›

Türkiye ‹ndirgenmifl Temmuz ‹zoterm Haritas›

Türkiye ‹ndirgenmifl Y›ll›k ‹zoterm Haritas›

Ya¤›fl Da¤›l›fl›nda Görülen Özellikler;

1- Yerflekilleri ile ya¤›fl aras›nda paralellik gözlenir.

Yüksek da¤lar›n k›y›ya paralel uzand›¤› yöreler bol ya¤›fl al›rken, iç bölgelerdeki çanak ve çukur- lar az ya¤›fl al›r.

2- En fazla ya¤›fl alan yerler kuzey ve güney k›y›lar›- m›zd›r. (Deniz etkisi ve da¤lar›n k›y›ya paralel uzanmas›)

3- Bat› bölgelerimizin k›y› kesimleri fazla ya¤›fl al- maz. (Yükselti azl›¤›, da¤lar›n k›y›ya dik uzan- mas›)

4- En fazla ya¤›fl alan bölge Karadeniz (Ba¤›l nem fazla), en az ya¤›fl alan bölge ise ‹ç Anadolu’dur.

(Da¤larla çevrili olma, denizden uzakl›k) 5- Kuzey ve güney bölgelerimizdeki s›rada¤lar›n k›-

y›ya dönük yamaçlar› içe dönük yamaçlardan faz- la ya¤›fl al›r. (Deniz etkisi)

14

15 16 17

18

19 19 20 21

19 14 13 14

15 16 17

18

19 19 20 21

19 14 13

30°C 32°C

34°C 28°C

26°C 24°C

TÜRK‹YE ‹KL‹M‹

BÖLÜM 9

KAVRAM DERSHANELER‹KAVRAM DERSHANELER‹

(2)

6- En fazla ya¤›fl alan yöreler; Do¤u Karadeniz, (Ri- ze, Giresun, Ordu) Bat› Karadeniz, (Zonguldak, Bart›n) Mentefle Yöresi (Mu¤la) Bat›, Orta ve Gü- neydo¤u Toroslard›r. (Antalya, Hatay, Bitlis) En az ya¤›fl alan yöreler ise; ‹ç Anadolu Trakya ve Güneydo¤u Anadolu’nun düzlükleri ile Do¤u Ana- dolu’daki çöküntü ovalar›d›r. (I¤d›r, Erzincan, Ma- latya)

7- Genelde k›y›lardan uzaklafl›ld›kça ya¤›fl azal›r.

(Deniz etkisi)

8- Ayn› enlemlerdeki Do¤u Anadolu, ‹ç Anadolu’dan daha fazla ya¤›fl al›r. (Yükselti)

9- Akdeniz, Ege, Marmara ve Güneydo¤u Anadolu en fazla ya¤›fl› k›fl, ‹ç Anadolu ilkbahar, Karade- niz ise sonbaharda al›r.

10- Kar ya¤›fl› ve donma olaylar›n›n en fazla oldu¤u bölge Do¤u Anadolu’dur. (Yükselti-karasall›k)

‹KL‹M T‹PLER‹

Akdeniz k›y›lar›, Ege k›y›lar›, Marmara Denizi çev- resi ve Güneydo¤u Anadolu’nun Gaziantep Yöre- sinde Akdeniz ‹klimi, (Bitki örtüsü maki) Karadeniz k›y›lar›nda Karadeniz iklimi (Bitki örtüsü orman) Erzurum-Kars yöresinde sert karasal iklim (Bitki örtüsü çay›r) di¤er yörelerde ise bozk›r iklimi görü- lür.

Not : Ülkemizde çok k›sa mesafelerde s›cakl›k, ya¤›fl ve iklim koflullar›nda büyük farkl›l›k- lar›n görülmesi yerflekillerinin çeflitlili¤i ile ilgilidir.

TÜRK‹YE’DEK‹ ‹KL‹M T‹PLER‹

Akdeniz ‹klimi

Karadeniz ‹klimi

‹ç Anadolu Bölgesi ‹klimi (Karasal)

Erzurum-Kars (Sert Karasal) Çevresi ‹klimi

100 30

20

10

AO fi MNMH T AE E K

mm °C

K›fl ‹lkbahar Yaz Sonbahar 0

K›fl ‹lkbahar Yaz Sonbahar 0

–10 50

S›cakl›k Ya¤›fl

100 30

20

10

AO fi MNMH T AE E K

mm °C

K›fl ‹lkbahar Yaz Sonbahar 0

K›fl ‹lkbahar Yaz Sonbahar 0

–10 50

S›cakl›k Ya¤›fl 300

200

100

30

20 10

A O fiMNMH T AE E K mm

°C

K›fl ‹lkbahar Yaz Sonbahar 0

K›fl ‹lkbahar Yaz Sonbahar 0

S›cakl›k Ya¤›fl

300

200

100

30

20 10

AO fiMNMH T AE E K mm

°C

K›fl ‹lkbahar Yaz Sonbahar 0

K›fl ‹lkbahar Yaz Sonbahar 0

S›cakl›k Ya¤›fl

KAVRAM DERSHANELER‹KAVRAM DERSHANELER‹

Türkiye ‹klimi

(3)

Güneydo¤u Anadolu Bölgesi ‹klimi (Karasal)

Türkiye’de iklim tipine göre en fazla ya¤›fl›n düfltü¤ü mevsimler

ÖZETLE

• Türkiye’de ayn› anda de¤iflik iklim özellikle- rinin görülmesi yerflekillerinin çeflitlili¤i ile il- gilidir.

• Ülkemizde;

– Çeflitli tar›m ürünlerinin yetifltirilebilmesi – Do¤al bitki örtüsünün çeflitlilik göstermesi

– Turizm mevsiminin güneyde erken baflla- mas›

– Çeflitli akarsu rejimlerinin görülmesi – Ürünlerin olgunlaflma süresinin bölgeden

bölgeye farkl›l›k göstermesi,

– Toprak türlerinin çok çeflitlilik göstermesi – Hayvan türlerindeki çeflitlili¤in fazla olmas›

de¤iflik iklimlerin görüldü¤üne kan›tt›r.

• Van, Beyflehir, ‹znik, E¤irdir gibi merkezlerde günlük s›cakl›k fark›n›n az olmas› nemlilik ile ilgilidir.

• Yükselti azl›¤› nedeniyle k›y› bölgelerimiz için- de en az ya¤›fl› Marmara Bölgesi al›r.

• Ülkemizde Karadeniz k›y›lar› d›fl›nda yaz mev- siminin kurak geçmesinde bas›nç kuflaklar› et- kilidir.

• K›y› bölgelerimizin s›cakl›k ortalamalar›n›n bir- birinden farkl› olmas› enlem fark› ile ilgilidir.

• ‹ç bölgelerimizde k›fl ya¤›fllar›n›n kar fleklinde olmas› düflük s›cakl›k ile ilgilidir.

• Akdeniz iklim kufla¤›nda yer alan ülkemizde üç farkl› iklim tipinin görülmesi özel konum flartlar›ndan kaynaklan›r.

• Ülkemizde yükselti farklar›ndan dolay› iklim özellikleri, bitki örtüsü, nüfus da¤›l›fl›, yerlefl- me düzeni, ekonomik yap›, yöreden yöreye çok de¤iflmektedir.

• Üç yan› denizlerle çevrili olmas›na karfl›n ülke- mizin büyük bölümü deniz etkisine kapal› ve karasald›r. Bu durumun nedeni kuzey ve gü- ney bölgelerimizde da¤lar›n k›y›ya paralel uzanmas›d›r.

• Ülkemizde ortalama karla örtülü gün say›s›, k›- y› bölgelerinden iç kesimlere ve bat›dan do¤u- ya gidildikçe artar. (Yükselti-karasall›k)

• Do¤u Karadeniz k›y›lar›n›n çok ya¤›fl almas›, k›y›n›n hemen gerisinde s›rada¤lar›n yük- selmesi ile ilgilidir.

• Akdeniz ve Karadeniz’in ›l›t›c› ve nemli etkisi, dar k›y› fleridinde görülür. Nedeni k›y› boyun- ca uzanan s›rada¤lard›r.

• K›y›larda günlük, ayl›k ve mevsimlik s›cakl›k farklar› yüksek de¤ildir.

• Karla örtülü gün say›s› üzerinde:

– Denize uzakl›k – Yükselti

– Karasall›k etkilidir.

• Yaz aylar›nda ba¤›l nem oran› en yüksek olan bölge Karadeniz’dir.

Yaz

‹lkbahar

K›fl K›fl

Sonbahar

K›fl ‹lkbahar Yaz Sonbahar

100 30

20

10

A O fiMNMHT AE E K mm

°C

K›fl ‹lkbahar Yaz Sonbahar

0 0

50

150 S›cakl›k

Ya¤›fl

Türkiye ‹klimi

KAVRAM DERSHANELER‹KAVRAM DERSHANELER‹

(4)

1. Balkan yar›madas›nda bir yüksek bas›nç mer- kezi, Marmara Bölgesinde ise bir alçak bas›nç merkezi olufltu¤unda, Marmara Bölgesinde afla-

¤›daki rüzgarlardan hangisinin esmesi bekle- nir?

A) Kefliflleme B) Karayel

C) Poyraz D) K›ble

E) Lodos

2. Afla¤›daki yörelerin hangisinde güneflli gün sa- y›s› di¤erlerine oranla fazlad›r?

A) Bat› Karadeniz

B) Erzurum – Kars yaylalar›

C) Güney Marmara D) Akdeniz k›y›lar›

E) Ege k›y›lar›

3.

Yukar›daki grafikte mevsimlere göre ya¤›fl da¤›- l›m yüzdesi verilen flehrimiz afla¤›dakilerden han- gisidir?

A) Zonguldak B) Kars

C) Adana D) Ankara

E) ‹zmir

4. Afla¤›daki flehirlerden hangisinin gerçek s›cak- l›k ortalamas› ile indirgenmifl s›cakl›k ortalama- s› aras›ndaki fark en azd›r?

A) Kars B) Van

C) Adana D) Kayseri

E) Konya

5. Akdeniz Bölgesinde yaz mevsiminin erken bafl- lamas›nda afla¤›dakilerden hangisinin etkisi da- ha fazlad›r?

A) Yükseltinin B) Nemlili¤in C) Bitki örtüsünün D) Enlemin

E) Hakim rüzgarlar›n

6. Maki bitki örtüsünün yayg›n oldu¤u bir yörede afla¤›daki tar›m ürünlerinden hangisinin yetifl- tirilmesi en zordur?

A) Çay B) Turunçgil

C) Pamuk D) Zeytin

E) Sebze

7. Afla¤›daki co¤rafi bölgelerimizin hangisinde ger- çek s›cakl›k de¤eri ile indirgenmifl s›cakl›k de¤e- ri aras›ndaki fark en azd›r?

A) ‹ç Anadolu

B) Güneydo¤u Anadolu C) Marmara

D) Do¤u Anadolu E) Karadeniz

8. Türkiye’de s›cakl›k da¤›l›fl› üzerinde afla¤›daki faktörlerden hangisi etkili olmam›flt›r?

A) Nemlilik

B) S›cak ve so¤uk su ak›nt›lar›

C) Yükselti

D) Kara – deniz da¤›l›fl›

E) Enlem

9. Türkiye’yi çevreleyen denizlerin afla¤›daki ol- gulardan hangisi üzerinde etkili olmad›¤› söy- lenebilir?

A) Y›ll›k s›cakl›k fark›

B) Donlu gün say›s›

C) S›cakl›k da¤›l›fl›

D) Kar örtüsünün yerde kalma süresi E) Gündüz süresi

‹lkbahar

Sonbahar Yaz

K›fl 36

19 28 17

%

Türkiye ‹klimi BÖLÜM 9

KAVRAM DERSHANELER‹KAVRAM DERSHANELER‹

TEST 26

(5)

10. Türkiye’de Karadeniz Bölgesi’nden sonra en fazla ya¤›fl alan bölge afla¤›dakilerden hangi- sidir?

A) Do¤u Anadolu B) Ege

C) Marmara D) Akdeniz

E) ‹ç Anadolu

11. Türkiye’nin ‹ç bölgelerinden k›y›ya do¤ru esen rüzgarlar›n, afla¤›daki bölümlerin hangisinde föhn karekteri kazanma olas›l›¤› en azd›r?

A) Do¤u Karadeniz B) Orta Karadeniz

C) Antalya D) Adana

E) Bat› Karadeniz

12.

Yukar›da dikey do¤rultudaki bitki örtüsünün de¤iflimi verilen da¤ hangi bölgemizde olabi- lir?

A) Karadeniz B) Do¤u Anadolu C) Akdeniz

D) Güneydo¤u Anadolu E) ‹ç Anadolu

13. I. Denizlerle çevrili olmas›

II. Ortalama yükselti fazlal›¤›

III. Akarsular›n derine do¤ru gömülmesi IV. Gel – Git olay›n›n görülmemesi

Ayn› enlemlerde yer alan Orta Asya ile k›yas- land›¤›nda Türkiye'de çöl bulunmay›fl› yukar›- dakilerden en çok hangisiyle ilgilidir?

A) II ve IV B) I ve IV C) Yaln›z III D) Yaln›z IV E) Yaln›z I

14. Güneydo¤u Anadolu Bölgesi’nde yaz mevsi- minde yüksek s›cakl›klar görülmesinde afla¤›- dakilerden hangisi etkili olmam›flt›r?

A) Baraj say›s›n›n fazlal›¤›

B) Güneydo¤u Toroslar›n bölgeyi kuzeyden çev- relemesi

C) Güneydeki çöl sahalar›n›n varl›¤›

D) Deniz etkisinden uzak olmas›

E) Samyelinin etkili olmas›

15. Bölge Makinin ulaflabildi¤i yükselti s›n›r› (m)

Akdeniz 700 - 800 m

Ege 400 - 500 m

Marmara 200 - 300 m

Yukar›daki tabloda görüldü¤ü gibi maki bitki örtüsünün ulaflabildi¤i yükselti s›n›r›n›n böl- gelerimize göre farkl›l›k göstermesinde temel etken afla¤›dakilerden hangisidir?

A) Ya¤›fl miktar›

B) Toprak özellikleri C) Enlem faktörü D) Ya¤›fl rejimi E) Sulama imkanlar›

16. Türkiye’nin üç yandan denizlerle çevrili olma- s› afla¤›daki olgulardan hangisi üzerinde etkili olmam›flt›r?

A) Do¤al bitki örtüsü B) Nüfus da¤›l›fl›

C) Tar›msal ürün çeflidi D) Turizm faaliyetleri E) Yerel saat farklar›

Maki

Kar›fl›k orman

i¤ne yaprakl›

orman Alpin çay›r

Türkiye ‹klimi

KAVRAM DERSHANELER‹KAVRAM DERSHANELER‹

(6)

17. Türkiye'de ya¤›fl da¤›l›fl› ile ilgili afla¤›daki yar- g›lardan hangisi yanl›flt›r?

A) En fazla ya¤›fl alan yerler k›y› da¤lar›n›n deni- ze bakan yamaçlar›d›r.

B) En az ya¤›fl alan yerler iç bölgelerdeki çanak ve düzlüklerdir.

C) Genelde k›y›lardan uzaklafl›ld›kça ya¤›fl de-

¤erleri azal›r.

D) Kuzeyden güneye gidildikçe ya¤›fl düzenli ola- rak azal›r

E) Ya¤›fl miktar› ile yerflekillerinin konumu ve yükseltisi aras›nda yak›n bir iliflki vard›r.

18. Afla¤›daki grafiklerde üç farkl› ilin s›cakl›k ve ya¤›fl de¤erleri verilmifltir.

Bu grafiklerin her biri Rize, Kayseri ve Adana gibi merkezlerden hangisine aittir?

I II III

A) Adana Rize Kayseri

B) Rize Kayseri Adana

C) Kayseri Adana Rize

D) Rize Adana Kayseri

E) Adana Kayseri Rize

19. Afla¤›daki illerimizin hangisinde y›ll›k ya¤›fl mik- tar› di¤erlerine oranla fazlad›r?

A) Kayseri B) I¤d›r

C) ‹zmir D) Zonguldak

E) Mardin

20.

Ocak ay› izoterm haritas›nda en düflük s›cak- l›klara harita üzerinde iflaretli alanlar›n hangi- sinde rastlan›r?

A) V B) IV C) III

D) II E) I

II

I III

IV V

300

200

100

30 20 10 12 3456789101112

mm °C

0

Aylar 40 S›cakl›k Ya¤›fl

III

100 30

20 10 12 3456789101112

mm °C

0 0

–10 50

Aylar II

S›cakl›k Ya¤›fl S›cakl›k

Ya¤›fl 300

200

50

30 20 10 12 3456789101112 mm

°C

0 0

Aylar I

100 150 250

0

Türkiye ‹klimi

KAVRAM DERSHANELER‹KAVRAM DERSHANELER‹

(7)

1. Türkiye'de bat›dan do¤uya gidildikçe s›cakl›k de¤erlerinin daha az de¤iflmesi afla¤›dakiler- den hangisinin etkisinin ortadan kald›r›lmas›- na ba¤l›d›r?

A) Yükseltinin B) Enlemin C) Boylam›n D) Bitki örtüsünün

E) Bak› durumunun

2. Bölgelerimizle ya¤›fl rejimleri efllefltirildi¤inde hangisi yanl›fl olur?

A) Güneydo¤u Anadolu – En fazla ya¤›fl k›fl›n yaz kurak.

B) Karadeniz k›y›lar› – Her mevsim ya¤›fll›, en çok sonbaharda

C) ‹ç Anadolu – En fazla ya¤›fl ilkbaharda, yaz kurak

D) Kuzeydo¤u Anadolu – Her mevsim ya¤›fll›, en çok k›fl, en az ya¤›fl yaz›n.

E) Ege ve Akdeniz k›y›lar› – En fazla ya¤›fl k›fl›n, en az yaz›n

3. ‹ç Anadolu Bölgesinde orman yetifltirmek Ka- radeniz Bölgesinden çok daha zordur, diyen biri bu düflüncesini afla¤›daki yarg›lardan han- gisiyle en iyi destekleyebilir?

A) Çünkü ‹ç Anadolu Bölgesinde düflük ya¤›fl de-

¤erleri a¤ac›n yetiflmesini zorlaflt›rm›flt›r.

B) Çünkü ‹ç Anadolu topraklar› verimsizdir.

C) Çünkü ‹ç Anadolu Bölgesi su kaynaklar› bak›- m›ndan çok fakirdir.

D) Çünkü ‹ç Anadolu Bölgesinde yaz devresinin k›sal›¤› a¤ac›n yetiflmesini zorlaflt›rm›flt›r.

E) Çünkü ‹ç Anadolu'da yerflekilleri çok engebelidir.

4. I. Bat›dan do¤uya do¤ru yükseltinin artmas›

II. K›y› ve iç bölgelerin bitki örtüsünce farkl› olmas›

III. Kuzeyi ile güneyi aras›nda 6°'lik enlem fark›- n›n olmas›

IV. Akarsu kaynaklar›n›n zenginli¤i

V. Kuzey ve güney k›y›lar›m›zda da¤lar›n k›y›ya paralel uzanmas›

Türkiye'de bölgeler itibar›yla farkl› iklim özel- liklerinin görülmesinde yukar›dakilerden han- gilerinin etkisi vard›r?

A) II – III B) II – IV C) II – V D) I – III – V E) I – II

5.

Yukar›daki tabloda baz› flehirlerimize ait y›ll›k s›- cakl›k farklar› verilmifltir.

Bu tablodan hareketle hangi yarg›ya kesinlikle var›labilir?

A) S›cakl›k fark› güneyden kuzeye do¤ru düzenli olarak artar.

B) Denizden uzaklaflt›kça s›cakl›k fark› azalm›fl- t›r.

C) Nemlili¤in çok oldu¤u yerlerde s›cakl›k fark›

fazlad›r.

D) S›cakl›k fark› do¤udan bat›ya do¤ru giderek artm›flt›r.

E) Nemlili¤in yüksek oldu¤u yerlerde s›cakl›k far- k› azd›r.

6.

Yukar›daki grafikte Kars ile Manisa illerimizin ay- lara göre y›ll›k s›cakl›k ortalamalar› verilmifltir.

Buna göre iki flehrin s›cakl›k ortalamalar›n›n farkl› olmas›nda afla¤›dakilerden hangisi te- mel etkendir?

A) Enlem B) Yükselti

C) Bak› D) Günefllenme süresi

E) Rüzgâr

35 30 25 20 15 10 5 0 –5 –10

–151 2 3 4 5 6 7 8 9 10 1112 Kars Manisa

Aylar S›cakl›k(°C)

fiehir Rize

‹zmir Konya Sivas Erzurum

Y›ll›k S›cakl›k Fark› (°C) 15.0

19.0 23.4 23.5 28.8

KAVRAM DERSHANELER‹KAVRAM DERSHANELER‹

BÖLÜM 9 Türkiye ‹klimi

TEST 27

(8)

7. I. Yükselti fazlal›¤›

II. Çok genifl bir alana sahip olmas›

III. Deniz etkisini alamama IV. Bitki örtüsü azl›¤›

Do¤u Anadolu'nun "Erzurum – Kars yayla iklim tipinde"

– K›fllar›n sert ve uzun

– Yazlar›n serin ve ya¤›fll› geçmesi yukar›dakilerden hangileriyle ilgilidir?

A) I ve III B) I ve IV C) II ve IV D) I,II ve III E) II ve III

8. Türkiye'nin iç bölgelerinde orman›n yerini ot- su bitkilere b›rakmas› afla¤›dakilerden hangisi ile ilgilidir?

A) K›fllar›n çok so¤uk geçmesiyle B) Ya¤›fl miktar›n›n az olmas›yla

C) Mevsimlik s›cakl›k fark›n›n fazla olmas›yla D) Yazlar›n çok s›cak olmas›yla

E) Y›ll›k s›cakl›k farklar›n›n düflük olmas›yla

9.

Yukar›daki Türkiye haritas›nda yönü oklarla ifade edilen hava kütlelerinden hangisinin orografik ya¤›fl b›rakma olas›l›¤› en azd›r?

A) 1 B) 2 C) 3

D) 4 E) 5

10. Akdeniz Bölgesi ile Marmara Bölgesinin y›ll›k s›cakl›k ortalamalar›n›n farkl› olmas› afla¤›da- kilerden hangisinin farkl›l›¤›yla ilgilidir?

A) Yükseltilerinin B) Enlemlerinin C) Boylamlar›n›n D) Yerflekillerinin

E) Rüzgar yönlerinin

11. Afla¤›daki tabloda Adana’da aylara göre ya¤›fl miktar› verilmifltir.

Buna göre; Adana ilimizin mevsimlere göre ya¤›fl da¤›l›m› grafi¤i afla¤›dakilerden hangisi- dir?

12. Denize komflu olmalar›na ra¤men, Karadeniz, Akdeniz, Marmara ve Ege Bölgelerimizde fark- l› iklim özelliklerinin görülmesinde afla¤›daki- lerden hangisinin etkisi yoktur?

A) Ekvatora uzakl›¤›n

B) Da¤lar›n uzan›fl do¤rultusunun C) Yükseltinin

D) Bitki örtüsünün

E) Çevreden gelen hava kütlelerinin

Ya¤›fl (%)

Mevsimler

‹ Y S K

A)

Mevsimler

‹ Y S K

B)

Mevsimler

‹ Y S K

C)

Mevsimler

‹ Y S K

D)

Mevsimler

‹ Y S K

E)

Ya¤›fl (%)

Ya¤›fl (%) Ya¤›fl (%)

Ya¤›fl (%) 25

50 75

25 50 75

25 50 75

25 50 75

25 50 75

43 31

6

20 27

36

6 27

50

20 4

26 29

15 21 35

28 36

17 19

0 0

0 0

0

Ay Ya¤›fl (mm) Ay Ya¤›fl (mm)

Ocak 112 Temmuz 6

fiubat 93 A¤ustos 5

Mart 68 Eylül 30

Nisan 51 Ekim 73

May›s 47 Kas›m 87

Haziran 22 Aral›k 118

5

4

1 2

3

KAVRAM DERSHANELER‹KAVRAM DERSHANELER‹

Türkiye ‹klimi

(9)

13.

Yukar›daki grafiklerde Zonguldak ve Konya'n›n aylara göre s›cakl›k ve ya¤›fl grafikleri verilmifltir.

Grafikler karfl›laflt›r›ld›¤›nda afla¤›daki yarg›- lardan hangisine var›lamaz?

A) Zonguldak'ta y›ll›k s›cakl›k fark› daha fazlad›r.

B) Konya'n›n ya¤›fl maksimumlar› ilkbahar mev- simine rastlamaktad›r.

C) Zonguldak'taki nisbi nemlilik oran› daha yük- sektir.

D) Konya'da kar ya¤›fl› ve donma olay› Zongul- dak'tan daha belirgindir.

E) Konya'da y›ll›k s›cakl›k fark› daha fazlad›r.

14. Afla¤›daki flehirlerden hangisi en fazla ya¤›fl›

k›fl›n almaz?

A) ‹zmir B) Adana

C) Mu¤la D) Gaziantep

E) Giresun

15. Afla¤›dakilerden hangisi bak› etkisine ba¤l› ola- rak ülkemizde ortaya ç›kan bir sonuç de¤ildir?

A) Güneydo¤u Toroslar›n güneye bakan yamaç- lar›nda karlar›n kuzey yamaçlardan önce eri- mesi

B) Ülkemizde ev cephelerinin genelde güneye dö- nük olmas›

C) Akdeniz bölgesinde bir da¤›n farkl› yamaçla- r›nda ayn› yükseltilerde ekilen ayn› cins ürü- nün güney yamaçta önce olgunlaflmas›

D) Toros da¤lar›n›n güney yamaçlar›nda tar›m›n yükselti s›n›r›n›n kuzey yamaçtan daha yük- sek olmas›

E) Yaz bu¤day›n›n Adana'da Ankara'dan önce ol- gunlaflmas›

16. Türkiye’de sonbahar ortalama ya¤›fllar›n›n en fazla oldu¤u co¤rafi bölge afla¤›dakilerden hangisidir?

A) Akdeniz B) ‹ç Anadolu

C) Ege D) Karadeniz

E) Marmara

17. Afla¤›dakilerden hangisi, kara ve denizlerin fark- l› ›s›nmas›n›n s›cakl›k üzerindeki etkisine örnek olarak verilemez?

A) Erzurum'da kar ya¤›fllar›n›n Antalya'dan fazla olmas›

B) Sivas'ta günlük s›cakl›k farklar›n›n Sam- sun'dan fazla olmas›

C) Kayseri'de ‹zmir'den daha s›k donma olay› gö- rülmesi

D) Mersin'in y›l boyunca Çanakkale'den s›cak ol- mas›

E) ‹zimir’in k›fl›n Kütahya’dan daha s›cak olmas›

20 25 30

Ya¤›fl (mm) S›cakl›k (°C)

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Ya¤›fl

S›cakl›k

Zonguldak 0

5 10 15

300 250 200 150 100 50

Konya 0

5 10 15 20 25 30

50 100 150 200 250 300 Ya¤›fl (mm) S›cakl›k (°C)

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Ya¤›fl

S›cakl›k

–5

0

0

Türkiye ‹klimi

KAVRAM DERSHANELER‹KAVRAM DERSHANELER‹

(10)

18. "Kuzeydo¤udan esen sert ve so¤uk bir rüzgard›r.

Özellikle k›fl mevsiminde ya¤mur ve kar getiren bu rüzgar en çok Marmara ve Karadeniz bölgele- rimizde görülür."

Özellikleri verilen rüzgar afla¤›dakilerden han- gisidir?

A) Y›ld›z B) Poyraz

C) Lodos D) Karayel

E) Kefliflleme

19. Suriye çöllerinden Güneydo¤u Anadolu Böl- gesine do¤ru esen s›cak ve kuru rüzgar afla¤›- dakilerden hangisidir?

A) Poyraz B) Samyeli

C) Lodos D) Hamsin

E) Bora

20. Afla¤›da verilen yörelerin hangisinde y›l içeri- sindeki donlu gün say›s› en fazlad›r?

A) ‹çbat› Anadolu B) Güneydo¤u Anadolu C) Bat› Akdeniz D) Do¤u Anadolu E) Güney Marmara

21. Y›ll›k ya¤›fl miktar›n›n az, yazlar›n kurak geçti¤i yörelerde do¤al bitki örtüsü bozk›rd›r.

Buna göre, yukar›daki haritada taral› olarak gösterilen yörelerin hangisinde do¤al bitki ör- tüsünün bozk›r olma olas›l›¤› en azd›r?

A) 1 B) 5 C) 3

D) 4 E) 2

22. Afla¤›da Türkiye’nin ocak ve temmuz ay› izoterm- leri verilmifltir.

Yaln›zca bu haritalardaki bilgilere dayanarak, ocak ve temmuz ay› ile ilgili afla¤›daki yarg›lar- dan hangisine ulafl›lamaz?

A) En yüksek ve en düflük s›cakl›klar aras›ndaki fark ocak ay›nda temmuza oranla fazlad›r.

B) Ocak izoterm haritas›nda bat›dan do¤uya do¤ru gidildikçe s›cakl›k azal›r.

C) Temmuz izoterm haritas›na göre en s›cak böl- ge Güneydo¤u Anadolu’dur.

D) Ocak izoterm haritas›nda en yüksek s›cakl›k- lara Akdeniz Bölgesi’nde rastlan›r.

E) Temmuz izoterm haritas›nda k›y›lardan uzak- lafl›ld›kça s›cakl›klar azal›r.

Türkiye ‹ndirgenmifl Temmuz ‹zoterm Haritas›

30°C 32°C

34°C 28°C

26°C 24°C

14

15 16 17

18

19 19 20 21

19 14 13

Türkiye ‹ndirgenmifl Y›ll›k ‹zoterm Haritas›

5 1

3

4 2

Türkiye ‹klimi

KAVRAM DERSHANELER‹KAVRAM DERSHANELER‹

(11)

1. Türkiye'nin deniz seviyesine indirgenmifl s›- cakl›klar› incelendi¤inde kuzeyi ile güneyi ara- s›nda yaklafl›k 7– 8 derecelik bir s›cakl›k fark›

bulunmas› ne ile aç›klanabilir?

A) Denizden uzakl›kla B) Yerflekli özellikleriyle C) Matematik konumla D) Ya¤›fl özellikleriyle

E) Bas›nç merkezlerinin etkisiyle

2. Do¤u Anadolu ile Bat› Anadolu'nun s›cakl›k ortalamalar› bak›m›ndan farkl›l›k göstermesi bu bölgelerin hangi özellikleriyle aç›klanabi- lir?

A) Enlemleriyle B) Boylamlar›yla C) Yerflekilleriyle D) Yükseltileriyle

E) Rüzgar yönüyle

3.

Yukar›daki grafikte görüldü¤ü gibi, Samsun ile Sivas aras›nda s›cakl›k fark› yaz›n azalmakta, k›fl›n ise artmaktad›r. S›cakl›klar aras›ndaki far- k›n mevsime göre de¤iflmesi, iki kentin hangi bak›mdan farkl› olmas›na ba¤lanabilir?

A) Yerflekli B) Denize uzakl›k

C) Enlem D) Bak›

E) Bitki örtüsü

4. K›fl›n en düflük s›cakl›klar, genellikle Do¤u Ana- dolu bölgesinde görülür. Bu duruma yol açan etkenlerden biri afla¤›dakilerden hangisidir?

A) Ya¤›fllar›n kar fleklinde olmas›

B) Yükseltinin fazla olmas›

C) Orman bak›m›ndan fakir olmas›

D) Yerflekillerinin engebeli olmas›

E) Karadeniz üzerinden rüzgar almas›

5. S›cakl›k da¤›l›fl› üzerinde yükseltinin belli bir etki- si vard›r.

Bu etki kald›r›ld›¤›nda, Türkiye'nin y›ll›k s›cak- l›k ortalamalar›n›n nas›l olmas› beklenir?

A) K›y›larda yüksek, iç kesimlerde düflük B) Kuzey ve Güneyde düflük, iç kesimlerde yük-

sek

C) Güneyde yüksek, Kuzeyde düflük D) Do¤uda yüksek, Bat›da düflük E) Her yerde eflit

6. S›cakl›¤›n y›l içinde da¤›l›fl› bak›m›ndan birbi- rine en çok benzeyen kent çifti, afla¤›dakiler- den hangisidir?

A) Trabzon – Sivas B) Zonguldak – Bolu C) Adana – Diyarbak›r D) Zonguldak – Trabzon E) I¤d›r – Adana

7. Türkiye'nin y›ll›k s›cakl›k ortalamalar› deniz seviye- sine indirgendi¤inde, en yüksek s›cakl›klar›n Gü- neyde de¤il Güneydo¤uda oldu¤u görülür.

Bu durumun nedeni afla¤›dakilerden hangisi- dir?

A) Denize uzakl›k B) Enlem derecesi C) Bitki örtüsü D) Yerflekli

E) Buharlaflma miktar›

8. Türkiye'nin her bölgesinde sebze bitkileri yetifltiri- lir. Ancak, bir sebzenin olgunlaflmas› bölgeden bölgeye farkl› aylara rastlar.

Buna göre, do¤al yetiflme koflullar› göz önüne al›nd›¤›nda fasulyenin hangi bölgede en geç olgunlaflmas› beklenir?

A) Ege B) Akdeniz C) ‹ç Anadolu

D) Güneydo¤u Anadolu E) Do¤u Anadolu 0

5 1 0 1 5 2 0 2 5

1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 0 11 1 2

° C

Aylar S a m s u n

Sivas

KAVRAM DERSHANELER‹KAVRAM DERSHANELER‹

ÖSS SORULARI - Türkiye ‹klimi BÖLÜM 9

ÖSS

(12)

9. Y›ll›k ya¤›fl miktar› Mardin'de 690 mm, Kars'ta 534 mm'dir.

Ya¤›fl miktar› daha fazla olmas›na ra¤men Mar- din'in Kars'tan daha kurak olmas› bu yörenin hangi özelli¤ine ba¤lanabilir?

A) Yerflekilleri bak›m›ndan sade olmas›na B) Buharlaflman›n fazla olmas›

C) Ya¤›fllar›n ya¤mur olarak düflmesine D) Akarsu a¤›n›n seyrek olmas›na E) Bitki örtüsünün bozk›r olmas›na

10.

Yukar›daki tabloda üç kentin ortalama s›cak- l›klar› verilmifltir. Ayn› enlem üzerinde yer al- malar›na karfl›n Erzurum'un y›ll›k ortalama s›- cakl›¤›n›n I¤d›r ve Ankara'dan daha düflük ol- mas›n›n bafll›ca nedeni afla¤›dakilerden hangi- sidir?

A) Denize olan uzakl›¤›n›n daha fazla olmas›

B) Yükseltisinin daha fazla olmas›

C) Daha fazla miktarda ya¤›fl almas›

D) Kuzey rüzgârlar›na aç›k olmas›

E) Bir ovada yer almas›

11.

Yukar›daki haritada Türkiye'nin deniz seviyesine indirgenmifl y›ll›k izotermleri gösterilmifltir.

Buna göre, en yüksek s›cakl›klar›n Güneydo-

¤uda görülmesinde, I. Daha güneyde yer alma II. Deniz etkisine kapal› olmas›

III. Nemli olma

etmenlerinden hangileri etkilidir?

A) I, II ve III B) II ve III C) I ve III D) I ve II E) Yaln›z III

12. Afla¤›daki grafikte, Akdeniz, ‹ç Anadolu ve Kara- deniz bölgelerindeki ayl›k ortalama ya¤›fl miktarla- r› gösterilmifltir.

Bu grafikte, , ve s›ras›yla hangi bölgelerdeki ya¤›fl miktarlar›n› göstermekte- dir?

________ ________ _________

A) ‹ç Anadolu Akdeniz Karadeniz B) Akdeniz ‹ç Anadolu Karadeniz C) Karadeniz Akdeniz ‹ç Anadolu D) ‹ç Anadolu Karadeniz Akdeniz E) Karadeniz ‹ç Anadolu Akdeniz

13. Bir yerde günefl enerjisinden yararlanma olana¤›

güneflli gün say›s› ve günefllenme süresine ba¤l›

olarak de¤iflir.

Bu bilgiler göz önüne al›nd›¤›nda, afla¤›daki yerlerden hangisinde günefl enerjisinden ya- rarlanma olana¤› en azd›r?

A) Do¤u Karadeniz k›y›lar›

B) Çukurova

C) Ege Bölgesi k›y›lar›

D) Konya ovas›

E) Harran ovas›

14. I. Asor II. Basra III. ‹zlanda IV. Sibirya

Yukar›dakilerden hangileri, Türkiye iklimini de etkileyen yüksek bas›nç merkezleridir?

A) I ve II B) I ve III C) I ve IV D) II ve III E) II ve IV

50 100 150 200 250

Ya¤›fl (mm)

O fi M N M H T A E E K A

14

15 16 17

18

19 19 20 21

19 14 13

Kentler I¤d›r Erzurum Ankara

Y›ll›k ort.

S›cakl›k (°C) 11.5

6.0

11.6 KAVRAM DERSHANELER‹KAVRAM DERSHANELER‹

Türkiye ‹klimi

(13)

15.

Yukar›daki rüzgar gülünde numaralanm›fl yön- lerden esen rüzgarlar›n adlar› afla¤›dakilerin hangisinde do¤ru olarak verilmifltir?

I II III A) Karayel Y›ld›z Kefliflleme B) Kefliflleme Karayel Poyraz C) Y›ld›z Kefliflleme Poyraz D) Kefliflleme Poyraz Karayel E) Karayel Poyraz Kefliflleme

16. Türkiye'de çeflitli iklimlerin görülmesi afla¤›- dakilerden hangisini en az etkiler?

A) Ulafl›m hizmetlerini B) Tar›m ürünlerinin çeflitlili¤ini C) Orman da¤›l›fl›n›

D) Toprak çeflitlerini E) Akarsu uzunluklar›n›

17. Afla¤›dakilerden hangisi, Türkiye'de birbirin- den farkl› iklim özelliklerinin görüldü¤üne bir kan›t olamaz?

A) Çeflitli tar›m ürünlerinin yetifltirilebilmesi B) Do¤al bitki örtüsünün farkl›l›klar göstermesi C) Turizm mevsiminin güneyde daha erken bafl-

lamas›

D) Çeflitli akarsu rejimlerinin görülmesi E) Da¤›n›k ve toplu yerleflmelerin görülmesi

18. Afla¤›da üç merkezin ayl›k ortalama s›cakl›k ve ya¤›fl grafikleri verilmifltir.

Bu grafiklerin her biri Zonguldak, ‹zmir ve Di- yarbak›r merkezlerinden hangisine aittir?

I II III A) ‹zmir Zonguldak Diyarbak›r B) Diyarbak›r ‹zmir Zonguldak C) Zonguldak Diyarbak›r ‹zmir D) Diyarbak›r Zonguldak ‹zmir E) ‹zmir Diyarbak›r Zonguldak

19. Türkiye'de de¤iflik mevsim özelliklerinin ayn›

zamanda görülebilmesini sa¤layan bafll›ca et- ken nedir?

A) Yerflekillerinin çeflitlili¤i

B) Il›man iklim kufla¤›nda yer almas›

C) Denizlerle çevrili olmas›

D) Genifl topraklara sahip olmas›

E) Bitki örtüsünün çeflitlilik göstermesi

mm °C

75 50 25 0

35 30 25 20 15 10 5 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 0

Aylar 150

125 100

I

mm °C

75 50 25 0

35 30 25 20 15 10 5 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

Aylar 150

125 100

II

mm °C

75 50 25 0

35 30 25 20 15 10 5 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 0

Aylar

Ya¤›fl S›cakl›k

150 125 100

III

Ya¤›fl S›cakl›k

Ya¤›fl S›cakl›k

K KB

B

GB

G

GD D

I KD II

III

Türkiye ‹klimi

KAVRAM DERSHANELER‹KAVRAM DERSHANELER‹

(14)

20. Y›ll›k ya¤›fl miktarlar› birbirine çok yak›n olma- s›na ra¤men Güneydo¤u Anadolu Bölgesi’nin, Do¤u Anadolu Bölgesine göre daha kurak ol- mas›, bu iki bölgenin hangi bak›mdan farkl› ol- mas›n›n bir sonucudur?

A) Akarsu a¤›n›n s›kl›¤›

B) Denize yak›nl›k C) Matematik konum D) Buharlaflma fliddeti E) Toprak yap›s›

21. Güneydo¤u Anadolu, y›l içinde Marmara Böl- gesi kadar ya¤›fl al›r. Buna karfl›n, Güneydo-

¤u Anadolu’nun tar›mda en çok sulama ihti- yac› duyulan bölge olmas› afla¤›dakilerden hangisi ile ilgilidir?

A) Yerflekillerinin sadeli¤iyle B) Topraklar›n›n killi olmas›yla C) Yaz›n s›cak geçmesiyle

D) Akarsular›n derin vadiler içinde akmas›yla E) Denizden uzak olmas›yla

22. Orta kuflak okyanus iklimi her mevsimi ya¤›fll›

olan, yaz›n afl›r› s›caklar›n, k›fl›n afl›r› so¤uklar›n görülmedi¤i bir iklim tipidir.

Buna göre, Türkiye’nin afla¤›daki co¤rafi bö- lümlerinden hangisinin k›y› kesiminde görü- len iklim tipi orta kuflak okyanus iklimine ben- zer özellikler gösterir?

(2001 ÖSS)

A) Antalya Bölümü B) Ergene Bölümü C) Ege Bölümü D) Adana Bölümü

E) Do¤u Karadeniz Bölümü

23. Türkiye’deki do¤al bitki örtüsü da¤›l›fl›n› gös- teren bir haritadan, afla¤›dakilerden hangisiy- le ilgili bilgi edinilebilir?

(2001 ÖSS)

A) Nüfus yo¤unlu¤uyla

B) Hayvanc›l›kta uygulanan yöntemlerle C) Akarsu havzalar›n›n geniflli¤iyle D) ‹klim tipleriyle

E) Ulafl›m olanaklar›yla

24.

Don olay› çok az görülen ve yaz kurakl›¤› ol- mayan yerlerde yetiflebilen bir bitki, yukar›da- ki haritada numaralarla gösterilen alanlar›n hangilerinde yetifltirilebilir?

(2001 ÖSS)

A) I ve II B) I ve V C) II ve III D) III ve IV E) IV ve V

?@f?@?@?@?/K?

?@e@@?@?@?@?V4@

@@e?@@@

?'@(?@

?S@U?@

@(R/e (Ye?@

?@

?@e/X?@h

?@eV/e?@@@@@e?@6KeS@@@

@@@@@@@@@@@@0Me

@@@@@@@@@@@@@?e

?@f

@?hg@?@?@@

@?e

?@e?@@@e@?e@?

)X

@?e?@@?@)

@?

?@

?@f?@?@?@?/K?

?@e@@?@?@?@?V4@

@@e?@@@

W-X?e 7R/Ke

?J5?V4@@

?.Y?f?@

?@e@??@?@KO)X?@?@@@@)e

?@6KeS@@@

@@@@@@@@@@@@0Me

@@@@@@@@@@@@@?e

@?@@@@

@?hg?@@@@?

@?e

?@e?@@@e@?e@?

)X

@?e?@@?@)

@?

?@

?@f?@?@?@?/K?

?@e@@?@?@?@?V4@

@@e?@@@

W-X?e 7R/T-X

?J5?V'@,

?.Y??V+Y?@

?@KO)X?@h

?@@@@)he

?@6KeS@@@

@@@@@@@@@@@@0Me

@@@@@@@@@@@@@?e

@6K?O.

@?@@@??@e?S@@@H?&@@@?

@?e

?@e?@@@e@?e@?

)X

@?e?@@?@)

@?

?@

?@f?@?@?@?/K?

?@e@@?@?@?@?V4@

@@e?@@@

O.f

?@@H?W-X@?O&@,

?@@@0R+Y?@

?@e@??@?@e@??@

?@e@??@h

?@6KeS@@@

@@@@@@@@@@@@0Me

@@@@@@@@@@@@@?e

?@@?@??@

@?hg?@@@@?

@?e

?@e?@@@e@?e@?

)X

@?e?@@?@)

@?

?@

?@f?@?@?@?/K?

?@e@@?@?@?@?V4@

@@e?@@@

O.f

?@@H?@K?@??@@@

?@@@@0M??@

?@e@??@?@e@??@

?@6KeS@@@

@@@@@@@@@@@@0Me

@@@@@@@@@@@@@?e

?@@?@?2@

@?@@@??@e?J@@@H?@@@@?

@?e

?@e?@@@e@?e@?

)X

@?e?@@?@)

@?

?@

?@f?@?@?@?/K?

?@e@@?@?@?@?V4@

@@e?@@@

O.f

?@@H?@6X@??@@1

?@@@@@@@?@

?@e@??@h?@@??@

?@6KeS@@@

@@@@@@@@@@@@0Me

@@@@@@@@@@@@@?e

?@6T2@?@

@@@@e@?eB@@@L??@@@@?

@?e

?@e?@@@e@?e@?

)X

@?e?@@?@)

@?

?@

?@f?@?@?@?/K?

?@e@@?@?@?@?V4@

@@e?@@@

?@eW.

@?f.Y/T&?e

@?V4@?@?

O.

?@e@??@?@?@?@0Y

?@6KeS@@@

@@@@@@@@@@@@0Me

@@@@@@@@@@@@@?e@?e@??@

@?hg?@@@@@

@?e

?@e?@@@e@?e@?

)X

@?e?@@?@)

@?

?@

?@f?@?@?@?/K?

?@e@@?@?@?@?V4@

@@e?@@@

?@e?@

@?eW.e@?.Ye

@?@?f

?@

?@?@?@@?h

?@6KeS@@@

@@@@@@@@@@@@0Me

@@@@@@@@@@@@@?e?W.?e@?2@

@?@@@??.Y??J@@@??@@@@@

@?e

@?@?@?@?@@e?@?@

)X

@?e?@@?@)

@?

?@

?@f?@?@?@?/K?

?@e@@?@?@?@?V4@

@@e?@@@

?W&?W2@@

?*@W&@X?

?V4@@@)X

@?eI4@)

?@

?@?@?@@?h

?@6KeS@@@

@@@@@@@@@@@@0Me

@@@@@@@@@@@@@?e

?@@@e@@

@?hg@@?@?@

@?e

@?@?@?@?@@e?@?@

)X

@?e?@@?@)

@?

?@

Türkiye ‹klimi

KAVRAM DERSHANELER‹KAVRAM DERSHANELER‹

Şekil

Updating...

Referanslar

Updating...

Benzer konular :