ENFLASYON MUHASEBESİ

Tam metin

(1)

2003

2004 2005

ENFLASYON MUHASEBESİ

İhtiyarilikten Yararlanan İşletmeler İçin Enflasyon Düzeltmesi (Muhasebesi) Rehberi

Uygulamalı Örnek Çözümü

Ali İhsan BAYIR

Serbest Muhasebeci Mali Müşavir

AR-GE DSMMMO

(2)

ENFLASYON MUHASEBESİ

İhtiyarilikten Yararlanan İşletmeler İçin Enflasyon Düzeltmesi (Muhasebesi) Rehberi

Uygulamalı Örnek Çözümü

Ali İhsan BAYIR

Serbest Muhasebeci Mali Müşavir

AR-GE DSMMMO

(3)

Sunuş

Bir vergi düzenlemesi olarak, 5024 Sayılı Kanunla getirilen enflasyon düzeltmesi uygulamasında sona gelindi. Meslektaşlarımız, bu düzenleme ile bilanço esasına göre defter tutan gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerine getirilen iki yükümlülüğü yerine getirmekle karşı karşıya kaldılar. Bunlardan ilki Vergi Usul Kanununa eklenen Geçici 25. Maddeye göre 31.12.2003 tarihli bilançonun düzeltilmesi, diğer ise yine Vergi Usul Kanununa eklenen Mükerrer 298/A Maddesine göre 31.12.2004 tarihli bilançonun düzeltilmesi ve düzeltme farklarının kayıtlara alınması.

Her iki düzeltme işlemi için, 2004 yılı boyunca ihtiyari bir geçiş sistemi benimsenmiş ve uygulanmıştı. Bu düzenlemeden etkilenen, ancak ihtiyarilikten yararlanarak bugüne kadar herhangi bir işlem yapmayan pek çok işletme bulunmaktadır. Her iki yükümlülük, mükellefiyet yapılarına göre Mart 2005, ya da Nisan 2005 döneminde yerine getirilmek durumundadır.

Meslektaşlarımızın bu kadar kısa sürede yapmak durumunda oldukları bu düzenlemelerle ilgili birçok kaynak mevcuttur. Gerek Türmob, gerekse Odamız enflasyon düzeltmesi ile ilgili sınıf eğitimleri yürütmüştür. Ancak, meslektaşlarımızın uygulamayı yaparken her an başvurabilecekleri bir yol haritasına gereksinim duydukları gözlenmiş ve bu amaçla kapsamlı örnek uygulama hazırlığı Odamız Ar-Ge birimi tarafından yapılmıştır.

Bu çalışma, belirli bir sistematik yaklaşımla düzeltme işlemlerinin nasıl yapılabileceğini göstermesi amacıyla hazırlanmış ve meslek mensuplarımızın istifadesine sunulmuştur.

Kısa sürede dizgi ve baskı çalışmalarını tamamladığımız bu kitabın içeriğinde yer alan eksiklikler için hoşgörülü olmanızı dilerim.

Necdet YILMAZ

Denizli SMMM Odası Başkanı

(4)

Denizli Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası

(5)

Önsöz

Uzun yıllardır süregelen enflasyon ortamında, mali tabloların gerçeği yansıtmadığını hepimiz biliyoruz. Bazı mükelleflerin enflasyon vergisi öderken bazılarının enflasyon kârı elde ettiği eleştirileri ile gündeme gelen ve iş çevrelerinin ısrarla uygulamaya alınmasını istedikleri enflasyon muhasebesi meslek alanımıza girdi.

Enflasyon düzeltmesi uygulaması; 213 sayılı Vergi Usul Kanunu değiştiren, 5024 sayılı yasa ile 30/12/2003’te yayımlanarak uygulamaya alındı. Ancak kamuoyu isteği ile ertelenerek, bu güne kadar (istisnalar hariç) uygulanmadı.

Daha önce uygulamakta olduğumuz değerleme yöntemlerinin daha genişletilmişi olarak karşımıza gelen bu uygulama, yeni gibi görünmekle birlikte, meslaktaşlarımızın pek de yabancı olmadığı bir sistem.

Uygulamanın bu güne kadar ertelenmesi ve düşen enflasyon sürecinde belki de hiç uygulanmayacağı yönündeki beklentiler nedeni ile, konu ayrıntıları ve uygulamada karşılaşılacak sorunlarıyla tartışılamadı. Yayınlanan genel tebliğler ve sirküler, uygulama sorunları bakımından fazlaca dikkate alınmadı.

Her ne kadar bilimadamlarımız ve teorisyenlerimiz enflasyon düzeltmesinin teorik boyutuyla ilgili makaleler yazıp eğitimler verse de, uygulamanın içinde olan bizlerin karşılaşacağı sorunlara fazlaca değinilmedi. İçinde bulunduğumuz zaman dilimi itibariyle, kısa sürede kendi sorunlarımızı bulup çözmek ve bu kısa sürede uygulamayı başarmak durumundayız.

Enflasyon düzeltmesi uygulaması, yasası ve tebliğleri, uygulamanın dönem içinde ve her geçici vergi döneminde uygulanacağı varsayımı ile düzenlendiğinden, erteleme ile beraber bazı sorunlar ortaya çıktı.

DSMMMO Başkanı Sayın Necdet Yılmaz’ın, meslektaşlarımızın uygulama ile ilgili sorunlarına ışık tutabilmek, yol haritası olacak bir çalışma ile meslektaşlarımıza yardımcı olabilmek için doküman hazırlanması isteği ile bu çalışma gündeme geldi.

DSMMMO Genel İdare Müdürü Sayın Ali Rıza Eren’in meslektaşlarımızdan gelen uygulama sorunlarını dikkate alarak, böyle bir dokümanda, şu ana kadar örnek hazırlanmamış uygulamalara yer verilmesi ve meslektaşların örnek üzerinde uygulama sürecini aşama aşama hayallerinde canlandırabilecekleri bir çözüm olması fikri ile örnek çözüm hazırlmaya çalıştık.

Sorunlu konularda ve mevzuatta yer alamayan hususlarda, kendi yorumumuz ve çözüm önerilerimiz bulunmaktadır. Bu bakımdan örnek çözümde muhtemel hatalar, yanlışlıklar yada uygulama farklılıkları olabilecektir.

Muhasebe mantığı içinde algılayıp kavradığımız bir sistemi daha iyi uygulayabileceğimiz varsayımı ile bir işletmenin 31/12/2003 ten başlayan muhasebe işlemlerini ve bu işlemlerin geriye dönülerek düzeltilmesi uygulamasını aşama aşama irdelemeye çalıştık.

(6)

Denizli Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası

Mevzuattaki sık değişikliğin ve şu anda taslak halindeki sirkülerin getireceği değişiklikler de dikkate alındığında, örnekteki çözümler meslektaşlarımıza sadece işlem aşamaları hakkında yarar sağlayacaktır.

Önümüzde hiç bilmediğimiz bir koşu parkuru var. İşletme farklılıkları itibariyle de hiç birimizin parkuru diğerinin aynısı olmayacak. Amacımız, meslektaşlarımızın önlerine çıkacak muhtemel sorunlar ve aşamalar hakkında fikir edinmesine ve kendini hazırlamasına katkı sağlamak.

Çalışmanın faydalı olması dileğimle.

Ali İhsan BAYIR 15/03/2005 DENİZLİ

(7)

GİRİŞ

Bu çalışma, ihtiyarikten yaralanarak 2004 yılı geçici vergi dönemlerinde enflasyon düzeltmesi yapmayan ve şu an itibarıyle 2003 yılı ile 2004 yılı bilançolarını düzeltmek durumunda olan işletmelerin yapacakları işlemleri kapsamaktadır.

Bu çalışmada, ihtiyarilikten yararlanarak 2004 yılı sonuna kadar düzeltme yapmamış olan işletmelerin;

- 31.12.2003 tarihli bilançoların düzeltilmesinde dikkat edilecek konular,

- 31.12.2003 tarihli bilançoların düzeltilmesi ve düzeltme farklarının kayda alınması,

- 31.12.2004 tarihli bilançolarının düzeltilmesinden önce dikkat edecekleri konular ve yapılacak işlemler,

- 31.12.2004 tarihli bilançolarının düzeltilmesi ve düzeltme farklarının kayda alınması,

konularına yer verilmiş ve süreç bir örnek üzerine gösterilmeye çalışılmıştır.

Çalışmamızdaki ifadeler ve yorumlar, 5024 sayılı kanuna ve bu kanuna bağlı olarak Maliye Bakanlığınca yayımlanmış tebliğ ve sirkülerdeki açıklamalara dayanmaktadır. Bu nedenle meslektaşlarımızın ilgili düzenlemeleri bir kez daha incelemeleri ve uygulamalarını bunlara dayandırmaları yararlı olacaktır.

5024 sayılı yasa, Türk Vergi Sisteminde değişik şekilerde uygulanan değerleme yöntemlerini kaldırmış, bilançonun tümünü kapsayan bir değerleme sistemi olarak karşımıza gelmiştir.

5024 sayılı yasa ile yapılan değişikliklerin ana başlıkları şöyledir:

ƒ Enflasyon düzeltmesi uygulaması getirilmiştir.

ƒ Yeniden değerleme müessesesi yürülükten kaldırılmıştır.

ƒ Stokların LİFO’ya göre değerlemesine cevaz veren hüküm yürülükten kaldırılmıştır.

ƒ Amortisman uygulamasında “Faydalı Ömür Esası”na geçilmiştir.

ƒ Maliyet artış fonu uygulamasına son verilmiştir.

ƒ Sürekli altın alım-satımı ve imaliyle iştigal edenlerde maliyet bedeli uygulaması yürürlükten kaldırılmıştır.

ƒ Finansman gider kısıtlaması uygulamasına son verilmiştir.

Vergi mevzuatına göre göre kazançlarını bilanço esasına göre tespit eden gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri, malî tablolarını enflasyon düzeltmesine tâbi tutacaklardır. Bilanço esasına göre defter tutmayan gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri ise enflasyon düzeltmesi yapamazlar.

Mükerrer 298. madde çerçevesinde, işletme hesabı esasına tabi olan ticari ve zirai kazanç ve serbest meslek kazancı sahiplerine, sadece amortismana tabi iktisadi

(8)

Denizli Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası

kıymetlerini enflasyon düzeltmesi hükümleri çerçevesinde düzelterek düzeltilmiş tutarlar üzerinden amortisman ayırabilme hakkı tanınmıştır.

5024 Sayılı Kanunla getirilen Enflasyon Düzeltmesi Uygulamasının bilanço esasına göre defter tutan gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerine getirdiği iki yükümlülük söz konusudur.

• Geçici 25. Maddede tanımlanan 31.12.2003 tarihli bilançonun düzeltilmesi.

• Mükerrer 298/A Maddesine göre 31.12.2004 tarihli bilançonun düzeltilmesi.

ENFLASYON DÜZELTMESİ

Fiyat endeksindeki artışın, içinde bulunulan dönem dahil son üç hesap döneminde %100'den ve içinde bulunulan hesap döneminde % 10'dan fazla olması halinde, kapsama giren mükellefler malî tablolarını enflasyon düzeltmesine tâbi tutarlar.

Geçici vergi dönemlerinde yukarıda belirtilen oranların tespitinde, son üç hesap dönemi yerine üçer aylık dönemlerin son ayı dahil önceki otuzaltı ay ve içinde bulunulan hesap dönemi yerine son oniki ay dikkate alınır.

Bakanlar Kurulu; bu maddede yer alan % 100 oranını % 35'e kadar indirmeye veya tekrar kanunî seviyesine kadar yükseltmeye, % 10 oranını ise % 25'e kadar çıkarmaya veya tekrar kanunî seviyesine kadar indirmeye yetkilidir.

Ancak; 31.12.2003 tarihi enflasyon düzletmesi uygulamasının başlangıcı olduğundan; 31.12.2003 tarihli bilançolar her durumda düzeltilecekltir.

Düzeltme Zamanı

Kapsama giren mükellefler, geçici vergi dönemlerinin sonu itibarıyla malî tabloları düzenlemek ve enflasyon düzeltmesi yapmak zorundadırlar. Bir hesap dönemi içindeki geçici vergi dönemlerinin herhangi birinde düzeltme yapılması halinde takip eden geçici vergi dönemlerinde ve içinde bulunulan hesap dönemi sonunda da düzeltme yapılır.

Yasa ile 2004 yılının ilk geçici vergi döneminde ihtiyarilik getirilmiş, daha soraki geçici vergi dönemlerinde bu ihtiyarilik, 31.12.2003 itibariyle aktif toplamı 7,5 trilyon ve ya ciroları toplamı 15 trilyonu aşmayan mükelleflerle sınırlı tutulmuştur.

3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanununa 5084 sayılı Kanunla eklenen geçici 3 üncü maddeyle, madde kapsamında olan işletmelerin kazançları, maddede yazılı sürelerin sonuna kadar gelir veya kurumlar vergisinden müstesna tutulmuştur. Bu nedenle anılan işletmeler, söz konusu maddede yazılı sürelerin sonuna kadar enflasyon düzeltmesi yapmayacaklardır.

1.1.2004 tarihinden sonra işin bırakılması halinde, yeni hesap dönemine ilişkin

(9)

durumun oluşması nedeniyle 31.12.2003 tarihli bilançonun enflasyon düzeltmesine tabi tutulması gerekmektedir.

1.1.2004 tarihinden sonra Kurumlar Vergisi Kanunu hükümleri çerçevesinde gerçekleşen devir ve birleşme hallerinde, devir veya birleşmenin bünyesinde gerçekleştiği kurum, ortadan kalkan şirketin 31.12.2003 tarihli bilançosunu enflasyon düzeltmesine tabi tutacaktır.

1.1.2004 tarihinden sonra gerçekleşen nev’i değişikliği hallerinde, nev’i değişikliği nedeniyle tüzel kişiliği sona eren kurum, 31.12.2003 tarihli bilançosunu düzeltecek ve değişikliğin Ticaret Sicil Gazetesinde ilan edildiği tarihten itibaren 15 gün içinde (nev’i değişikliği tarihine kadar olan) beyannamesini bağlı olduğu vergi dairesine verecektir.

Düzeltilecek Mali Tablolar

338 Sıra No’lu VUK Genel Tebliğinde, düzeltme şartlarının oluşması halinde 1.1.2004 tarihinden sonra düzenlenecek mali tablolardan sadece “bilanço”ların düzeltme işlemine tabi tutulacağı belirtilmştir.

Temel Kavramlar

Enflasyon düzeltmesi uygulamasında bilanço kalemleri parasal ve parasal olmayan olarak sınıflandırılmıştır.

Parasal kıymetler; Türk Lirasının değerindeki değişmeler karşısında nominal değerleri aynı kaldığı halde satın alma güçleri fiyat hareketlerine göre ters yönde değişen kıymetlerdir. (Yabancı paralar da parasal kıymet olarak dikkate alınır.) Parasal kıymetler, enflasyon karşısında reel olarak değerlenini koruyamazlar.

Nominal kıymetleri herzaman cari kıymetlerini yansıttığı için düzeltmeye tabi tutulmazlar. Kasa ve banka mevcudu, ticari alacaklar/borçlar, finansal borçlar, ödenecek vergi ve yükümlülüler parasal kıymetlerden bazılarıdır.

Parasal olmayan kıymetler; parasal kıymetler dışında kalan ve reel değerlerini koruduğuna inanılan diğer kıymetler parasal olmayan kıymetlerdir. Parasal olmayan kıymetler enflasyon düzeltmesine tabi tutularak, bilançodaki kayıtlı değerleri düzeltilmiş değerleri ile değiştirilir. Stoklar, mali ve maddi duran varlıklar ve özsermaye kalemleri parasal olmayan kıymetlerdendir.

Enflasyon düzeltmesi; parasal olmayan kıymetlerin enflasyon düzeltmesinde dikkate alınacak tutarlarının düzeltme katsayısı ile çarpılması suretiyle, malî tablonun ait olduğu tarihteki satın alma gücü cinsinden hesaplanmasıdır.

Düzeltme katsayısı; malî tabloların ait olduğu aya ilişkin fiyat endeksinin, düzeltmeye esas alınan tarihi içeren aya ait fiyat endeksine bölünmesiyle elde edilen katsayıdır.

(10)

Denizli Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası

Ortalama düzeltme katsayısı; malî tabloların ait olduğu aya ilişkin fiyat endeksinin, bu endeks ile bir önceki dönemin sonundaki fiyat endeksi toplamının ikiye bölünmesi sonucu bulunan endekse bölünmesiyle elde edilen katsayıdır.

Fiyat endeksi (TEFE); Devlet İstatistik Enstitüsünce Türkiye geneli için hesaplanan ve ilân edilen Toptan Eşya Fiyatları Genel Endeksidir.

Reel olmayan finansman maliyeti; her türlü borçlanmada, borç tutarlarına (yabancı para üzerinden borçlanmalarda BORCUN ALINDIĞI TARİHTEKİ Türk Lirası karşılıklarına), borcun kullanıldığı döneme ait TEFE artış oranının uygulanması suretiyle hesaplanan tutardır.

Düzeltme Öncesi Değer: Düzeltmeye tabi tutulacak unsurların 31.12.2003 tarihli bilançodaki değerleridir. (2004 yılı düzeltmesi içi, 31.12.2003 tarihli bilançodaki değerleridir.)

Düzeltmeye Esas Değer: Düzeltilecek unsurların, düzeltme işlemine tabi tutulacak değerleridir. (Aktifleştirilmiş reel olmayan finansman maliyetleri varsa dikkate alınmaması gibi.)

Düzeltilmiş Değerler: Düzeltmeye esas değerler ile düzeltme katsayısının çarpılması veya endekslenmesi sonucunda bulunan değerlerdir. Düzeltilmiş değerler, düzeltilmiş bilançoda yer alacak değerledir.

Düzeltme Farkları: Düzeltilmiş değerler ile düzeltme öncesi değerler arasındaki farklardır. (Düzeltme farkları olumlu yada olumsuz olarak çıkabilecektir.)

Amortismana Tabi Kıymetlerdeki Artış Oranı: Amortismana tabi kıymetler düzeltme katsayısı ile çarpılarak düzeltilir. Birikmiş amortismanlar, ait oldukları kıymetin bilanço tarihindeki değerinde düzeltme sonrasında ortaya çıkan artış oranı dikkate alınarak düzeltilir.

Toplulaştırılmış yöntemler;

a) Basit ortalama yöntemi; gelir tablosu kalemleri ile stokların düzeltmede esas alınacak tarihlere bağlı kalınmaksızın dönem ortalama düzeltme katsayısı ile çarpılması suretiyle enflasyon düzeltmesine tâbi tutulmasıdır.

b) Hareketli ağırlıklı ortalama yöntemi; dönem sonu stok ve dönem içinde satılan mal maliyetinin enflasyon düzeltmesine esas alınacak tutarlarının hareketli ağırlıklı ortalama düzeltme katsayısı ile çarpılması suretiyle enflasyon düzeltmesine tâbi tutulmasıdır. (Bir önceki döneme ait düzeltilmiş satılan mal maliyeti enflasyon düzeltmesi yapılan dönemin sonuna taşıma katsayısı uygulanarak taşınır. Bu hesaplamalarda amortisman ve reel finansman giderleri, endekslenmeden dikkate alınır.)

Hareketli ağırlıklı ortalama düzeltme katsayısı; enflasyon düzeltmesine tâbi tutulmuş dönem başı stokun ilgili dönemin sonuna taşınmış değeri ile dönem içi alış ve giderlerin enflasyon düzeltmesine tâbi tutulmuş değerleri toplamının, dönem başı stok ile dönem içi alış ve giderlerin enflasyon düzeltmesine esas alınacak tutarlarının toplamına bölünmesi ile bulunan katsayıdır.

(11)

Taşıma; malî tablolardaki parasal ve parasal olmayan tutarların, taşıma katsayısı kullanılarak ilgili dönemin sonundaki yeni değerlerinin hesaplanması işlemidir.

Taşıma katsayısı; malî tabloların ait olduğu aya ilişkin fiyat endeksinin, bir önceki dönemin sonundaki (yıl içinde işe başlayanlarda, işe başlanılan aya ilişkin) fiyat endeksine bölünmesiyle elde edilen katsayıdır.

Enflasyon fark hesapları; parasal olmayan kıymetlerin düzeltme işlemi sonrası değeri ile düzeltme öncesi değeri arasındaki farklarının kaydedildiği hesaplardır.

Enflasyon düzeltme hesabı; parasal olmayan kıymetlerin düzeltilmesi sonucu oluşan farkların kaydedildiği hesaptır. (Bu hesap enflasyon fark hesapları ile karşılıklı olarak çalışır. Parasal olmayan aktif kıymetlerin enflasyon düzeltmesine tâbi tutulması sonucu oluşan farklar bu hesabın alacağına, parasal olmayan pasif kıymetlerin enflasyon düzeltmesine tâbi tutulması sonucu oluşan farklar ise borcuna kaydedilir. Enflasyon düzeltme hesabının bakiyesi gelir tablosuna aktarılmak suretiyle kapatılır.)

Net parasal pozisyon; parasal varlıklarla parasal yükümlülükler arasındaki farktır.

(12)

Denizli Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası

(13)

İHTİYARİLİKTEN YARARLANAN İŞLETMELER İÇİN ENFLASYON DÜZELTMESİ MUHASEBESİ

5024 sayılı kanunla mevzuatımızdaki bazı hükümler 1.1.2004 ten geçerli olmak üzere kaldırılmış ve enflasyon düzeltmesi uygulaması getirilmişti. Kapsama dahil olan işletmeler 1.1.2004 ten itibaren yeni uygulamaya tabi olacaklardı.

Ancak, ihtiyarilikten yararlanan işletmeler için, kaldırılan hükümlerin uygulanmasına 2004 yılında da devam edildi. Yani, ihtiyarilikten yararlanarak 2004 yılı geçici vergi dönemlerinde enflasyon düzeltmesi yapmayan mükellefler, getirilen yeni düzenlemelere göre değil, kaldırılan eski hükümlere göre 2004 yılı kayıtlarını tutmaya devam ettiler.

İhtiyarilikten yararlanma süresi 2004 yılı sonu itibarıyle bitmiştir. İhtiyarilikten yararlanarak 31/12/2003 tarihli bilançolarını düzeltmemiş olan gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri, 31/12/2003 tarihli bilançolarını Vergi Usul Kanununun geçici 25 inci, 31/12/2004 tarihli bilançolarını da mükerrer 298 inci maddesine göre enflasyon düzeltmesine tabi tutacaklardır.

2004 yılı geçici vergi dönemlerinde düzeltme yapmayan mükellefler, (2004 takvim yılına ilişkin yıllık gelir vergisi veya kurumlar vergisi beyannamelerinin verilme tarihlerine kadar) 31/12/2003 tarihli bilançolarını geçici 25 inci maddesine göre enflasyon düzeltmesine tabi tutacaklar, 01/01/2004 açılış kayıtlarının düzeltilmiş 31/12/2003 bilançosuna dayandığı varsayımıyla 31/12/2004 tarihli bilançoya ulaşacaklar, 31/12/2004 tarihli bilançolarını da mükerrer 298 inci maddesine göre enflasyon düzeltmesine tabi tutacaklardır.

İhtiyarilikten yararlanarak 2004 yılı geçi vergi dönemlerinde enflasyon düzeltmesi yapmayan mükelleflerin 31.12.2004 itibarıyla durumlarına baktığımızda;

ƒ 31.12.2003 tarihli bilanço düzeltilmemiştir.

ƒ 1.1.2004 açılış kayıtları düzeltilmemiş 2003 bilançosuna dayanmaktadır.

ƒ 2004 yılı kayıtları yürürlükten kaldırılan hükümlerine göre yapılmıştır.

ƒ 2004 dönem sonu işlemleri bu kayıtlar baz alınarak yapılmıştır.

İhtiyarilikten yararlanan mükelleflerin yapacakları düzeltme işlemlerini süreç olarak kısaca şöyle sıralayabiliriz;

• 31.12.2003 bilançosunun geçici 25 inci maddeye göre düzeltilmesi.

• 1.1.2004 açılış kayıtlarının düzeltilen 2003 bilançosuna dayandırılması.

• 5024 sayılı yasal düzenleme ile yürürlükten kaldırılan ancak ihtiyarilikten yararlanma nedeniyle 2004 yılı boyunca geçici olarak uygulanan hükümlerinin etkilerinin yok edilmesi.

• 2003 yılından devreden ve 2004 yılında maliyete yada gelire/gidere intikal ettirilen tutarların düzeltilmiş değerleri ile intikal ettirilmesi.

• 31.12.2004 tarihli bilançonun mükerrer 298/A maddesine göre düzeltilmesi.

• 2004 yılı amortisman ve tükenme paylarının düzeltilmiş değerlerden hesaplanması ve kaydedilmesi.

• Düzeltilmiş değerler üzerinden dönem sonu işlemlerinin yapılması.

• Beyanname üzerinde düzeltme yapılarak vergi matrahının oluşturulması.

(14)

Denizli Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası

Bu işlemlerin hepsi geçmiş kayıtları etkileyecek niteliktedir. Düzeltme farklarının kayıtları 31/12/2004 tarihi ile deftere intikal ettirilecek ancak, bu kayıtların etkileri kendi kayıt tarihlerinden geriye işleyecektir. (Düzeltme kayıtlarının zamanı ile ilgili farklı görüşler vardır.)

Hesap hataları ile karşılaşmamak için işlem ve kayıt sıralamasına dikkat edilmelidir. Bu nedenle kayıtların ve işlemlerin sağlıklı yapılabilmesi için yukarıdaki sıralama içinde sistemetik bir çalışma yapılmalıdır.

(15)

31.12.2003 TARİHLİ BİLANÇONUN DÜZELTMESİ

2003 yılı bilançosunun düzeltmesi geçici 25. maddeye göre yapılacaktır. Bu çerçevede yapılacak işlemler, 328 sayılı VUK Genel Tebliğinde ve yayınlanan Sirkülerde ayrıntılı olarak açıklanmıştır.

▪▫2003 bilançosundaki unsurlar; “düzeltilecek”, “düzeltilmeyecek” ve “yok edilecek (sıfırlanacak)” şeklinde sınıflandırılmalıdır.

▪▫PARASAL OLMAYAN unsurlar düzeltilecek, parasal unsurlar ise düzeltilmeyecektir. (Bu ayrıma ilişkin liste, 328 no.lu VUK Genel Tebliğinin eklerinde yer almıştır.)

Aktif BİLANÇO Pasif

Parasal Varlık Parasal Kaynak

Parasal Olmayan Varlık Parasal Olmayan Kaynak

▪▫Hisse senetleri, borsada işlem görsün görmesin düzeltme katsayısı ile çarpılmak suretiyle düzeltilecektir. Ancak, işletmelerin aktifinde bulunan yabancı para cinsinden hisse senetleri, iştirakler ve avanslar, düzeltme tarihindeki döviz kuru ile düzeltilmelidir.

▪▫İktisadi işletmeye dahil bir takım iktisadi kıymetler (karşılıklar gibi), bağlı oldukları iktisadi kıymete göre parasal ya da parasal olmayan ayrımına tabi tutulacaktır.

▪▫Maddî duran varlıklar maliyet bedeli, malî duran varlıklar ise alış bedeli üzerinden düzeltmeye tâbi tutulacaktır.

▪▫Maddî duran varlıklar, malî duran varlıklar ve özel tükenmeye tâbi varlıklar ile stokların maliyet veya alış bedelleri içinde yer alan ve tevsik edilebilen reel olmayan finansman maliyeti, ilgili varlığın maliyet veya alış bedelinden düşülür.

▪▫Birikmiş amortismanlar; ait oldukları kıymetin bilanço tarihindeki değerinde düzeltme sonrasında ortaya çıkan artış oranı dikkate alınarak düzeltilir.

▪▫Öz sermaye kalemlerinin düzeltilmesinde, 1.1.2004 tarihinden önce ayrılan yeniden değerleme değer artış fonu gibi fonlar öz sermayeden düşülür. Bu ve benzeri fonların sermayeye ilavesi nedeniyle oluşan artışlar, sermaye artışı olarak dikkate alınmaz ve enflasyon düzeltmesine tâbi tutulmaz.

▪▫31.12.2003 tarihli bilançonun düzeltilmesi sonucu bulunan fark, geçmiş yıllar kâr/zararı hesabında gösterilir. Bu şekilde tespit edilen geçmiş yıl kârı vergiye tâbi tutulmaz, geçmiş yıl zararı ise zarar olarak kabul edilmez.

▪▫Yıllara sarî inşaat ve onarma işlerine ait maliyet ve istihkak tutarları ile ilgili olarak 31.12.2003 tarihinde oluşan düzeltme farkları; işin bitiminde kâr/zarar tutarının tespitinde dikkate alınmaz.

(16)

Denizli Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası

▪▫Düzeltilen kalemlerin elden çıkarılması halinde, bunlara ilişkin enflasyon düzeltme farkları maliyet bedeli addolunur. Şu kadar ki, amortismana tabi olmayan kıymetlerin düzeltilmiş değerinin altında bir bedelle satılması halinde, düzeltilmiş değerle düzeltme öncesi değer arasındaki farka isabet eden zarar, gelir veya kurumlar vergisi matrahının tespitinde dikkate alınmaz.

▪▫İktisadi işletmeye dahil olup düzeltme işlemine olan parasal olmayan kıymetlerin, işletmeyle aidiyeti, düzeltmeye esas tarih ve bedellerinin tevsiki zorunludur.

▪▫Amortisman sürelerini tamamlamış, ancak işletme kayıtlarında iz bedeliyle takip edilmeye devam edilen amortismana tabi iktisadi kıymetleri enflasyon düzeltmesine tabi tutup tutmamakta mükellefler serbest bırakılmıştır.

▪▫Toplulaştırılmış yöntemler kullanılarak düzeltilebilecek parasal olmayan kıymetler, stoklarla sınırlıdır. Toplulaştırılmış yöntemler; Basit ortalama yöntemi ve Stok devir hızı yöntemidir.

▪▫Mükellefler belirtilen bu yöntemlerden herhangi birini seçebileceklerdir.

Stokların düzeltilmesinde gerçek yöntemi kullanan mükellefler mümkün olduğunca inebildikleri kadar alt ayrıma giderek düzeltme işlemini gerçekleştireceklerdir.

Toplulaştırılmış yöntemleri seçenler ise mümkün olduğunca inebildikleri her bir alt ayrım itibariyle diledikleri toplulaştırılmış yöntemi kullanmakta serbesttirler.

Toplulaştırılmış yöntemlerden “Stok Devir Hızı Yöntemi”ni seçen mükelleflerin bu yöntemi sağlıklı olarak uygulayabilmeleri için stok devir hızlarının yüksek olması ve stok devir hızlarını doğru olarak tespit etmeleri gerekmektedir. Buna rağmen düzeltme sonrasında bulunan rakamın iktisadi ve teknik icaplara uygun olmayacak şekilde orantısız çıkması durumunda, (toplulaştırılmış yöntem kullanılmak isteniyor ise) basit ortalama yönteminin tercih edilmesi uygun olacaktır.

Bilançonun ait olduğu aya ait fiyat endeksi Dönem Ortalama

Düzeltme Katsayısı = Bilançonun ait olduğu + Bilanço günü itibarıyla

aya ait fiyat endeksi bir önceki geçici vergi döneminin sonundaki fiyat endeksi

2

Dönem içinde satılan toplam mal maliyeti Stok Devir Hızı =

(Dönem başı stok tutarı + Dönem sonu stok tutarı) / 2

Dönem gün sayısı Ortalama Stokta Kalma Süresi =

Stok devir hızı

Düzeltilmiş Yıl Sonu Stokları= Düzeltmeye esas tutar X Düzeltme katsayısı *

* Ortalama Stokta Kalma Süresine göre bulanan ayın katsayısı

▪▫1.1.2004 itibariyle faal olup, 2004 yılı hesap döneminden itibaren ilk defa bilanço esasına geçen mükellefler; İlk düzeltme işlemlerini bilanço esasına geçtikleri tarih itibariyle ve Vergi Usul Kanununun Geçici 25 inci maddesinde yer alan esaslara

(17)

göre; daha sonraki düzeltme işlemlerini de Mükerrer 298 inci maddesine göre yapacaklardır.

Parasal Olmayan Kıymetlerin Enflasyon Düzeltmesinde Dikkate Alınacak Tutarları

Parasal olmayan kıymetlerin düzeltme işleminde, Vergi Usul Kanununda yer alan değerleme hükümlerine göre tespit edilen tutarları esas alınacaktır.

Parasal olmayan kıymetlerin enflasyon düzeltmesinde dikkate alınacak tutarları belirlenirken bir kısım değerler, parasal olmayan kıymetlerin Vergi Usul Kanununun değerleme hükümlerine göre bulunan tutarlarından düşülecek ve bu işlemden sonra bulunan miktarlar düzeltmeye esas alınacaktır.

Düzeltmeye Esas Alınacak Tutara Ulaşılırken Düşülmesi Gereken Değerler

ROFM

Tevsik edilmek şartıyla, mali tabloda yer alan bazı parasal olmayan varlıkların içerisinde bulunan reel olmayan finansman maliyetlerinin, ilgili varlığın maliyet veya alış bedelinden düşülmesi sonucu bulunacak tutar düzeltmeye esas alınacaktır.

Reel olmayan finansman maliyeti ihtiva edebilecek parasal olmayan varlıklar;

- Stoklar,

- Maddi duran varlıklar, - Mali duran varlıklar,

- Özel tükenmeye tabi varlıklar.

(Maliyet veya alış bedelleri içerisinde reel olmayan finansman maliyeti ihtiva edebilen iktisadi işletmeye dahil kıymetlerin ayrıntılı dökümü 328 no.lu VUK Genel Tebliğine ekli listede gösterilmiştir.)

Firmaların yapmış oldukları borçlanmalarda katlanmış oldukları finansman giderlerinin tümü enflasyon düzeltmesi uygulamasında gider olarak kabul edilmemektedir. Bunun nedeni, katlanılan finansman giderlerinin içerisinde ilgili dönemdeki enflasyon kadar, borç tutarına ait değer kaybının da bulunmasıdır. Yani alınan borcun geri ödenmesinde enflasyon nedeniyle uğranılacak kayıp tutarı da faiz içerisinde yer aldığından, ödenen faiz içerisindeki anaparaya ait enflasyon kaybının ayrıştırılmasından sonra kalan kısmın gerçek finansman gideri olarak kabul edilmesi gerekmektedir.

Borcun Kapatıldığı Aya Ait TEFE – Borcun Alındığı Aya Ait TEFE ROFM= Borç

Tutarı X

Borcun Alındığı Aya Ait TEFE

Belli bir borca ilişkin finansman giderinin bire bir ve doğrudan ilgili iktisadi kıymetin maliyetine dahil edilerek aktifleştirildiği durumlarda reel olmayan finansman giderlerinin tevsik edilebildiğinin kabulü gerekir. Aksine, çok farklı kaynaklardan doğan finansman giderlerinin bir havuzda toplanarak ilgili kıymetlere dağıtılması şeklinde yapılan aktifleştirmelerde ise reel olmayan finansman

(18)

Denizli Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası

maliyetinin tevsik edilemediği kabul edilecektir. Diğer taraftan, reel olmayan finansman maliyetinin tevsikine ilişkin kayıt ve belgelerin açık ve kesin bilgiler içermesi gerekir.

Kredilerle ilgili (vergi ve harçlar gibi) bazı finansman giderleri, kullanılan yabancı kaynağın kullanım süresine bağlı olarak oluşmadığından enflasyon unsuru içermemektedir. Finansman gider kısıtlaması uygulamasında da bu tür giderler kısıtlama dışı bırakılmıştır. Enflasyon düzeltmesi uygulamasında da bu giderler reel olarak kabul edilecek, bunlar için ayrıca reel olmayan finansman maliyeti ayrıştırması yapılmayacaktır.

Birden fazla hesap dönemine yayılan ve finansman gideri her hesap döneminde maliyete atılan yabancı para üzerinden borçlanmalarda, reel olmayan finansman maliyetinin hesaplanması, her hesap dönemi itibariyle ayrı ayrı borç tutarının borcun alındığı tarihteki Türk Lirası karşılıklarına borcun kullanıldığı döneme ait TEFE artış oranının uygulanması suretiyle hesaplanacaktır.

Amortisman süresi bitmemiş olan kıymetlere ilişkin maliyet veya alış bedelinden düşülen reel olmayan finansman maliyetinden amortisman ayrılmamış tutar, 2004 ve sonraki dönemlerde, beş yılda ve eşit taksitte dönem kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınacaktır.

Reel Olmayan Finansman Maliyetlerinin Tevsik Edilememesi Hali

Kıymetlerin maliyet veya alış bedelleri içerisinde yer alan ancak tevsik edilemeyen reel olmayan finansman maliyetlerinin ilgili kıymetlerin değerinden düşülmesi ve düzeltmeye esas olacak tutarlarının bulunmasında;

Son Beş Hesap Dönemi İçinde Aktife Giren Kıymetler İçin; 2003 yılı hesap dönemi dahil, son beş hesap dönemi içinde aktife giren kıymetlerin maliyet veya alış bedeline dahil edilen ancak tevsik edilemeyen finansman giderlerinin reel olmayan kısımları; toplam finansman maliyetlerine, ilgili döneme ait TEFE artış oranının dönem ortalama ticari kredi faiz oranına bölünmesi sonucunda belirlenen oranlar uygulanmak suretiyle bulunan tutarın, maliyet veya alış bedelinden düşülmesi suretiyle hesaplanacaktır.

İlgili Hesap Dönemine Ait TEFE Artış Oranı ROFM = Top. Fin.

Maliyeti X İlgili Hesap Dönemine Ait Ortalama Ticari Kredi Faiz Oranı

Son Beş Hesap Döneminden Önce Aktife Giren Kıymetler İçin; Son beş hesap döneminden önce aktife giren ve maliyet veya alış bedeline dahil edilen, ancak tevsik edilemeyen finansman giderlerinin, son beş hesap döneminden önceki reel olmayan kısımları söz konusu iktisadi kıymetin maliyet veya alış bedelinden düşülemeyecektir.

1/1/2004 Tarihinden Önce Ayrılmış ve Sermayeye İlave Edilmiş Olan Yeniden Değerleme Değer Artış Fonu Gibi Fonlar

1/1/2004 tarihinden önce ayrılmış olan ve sermayeye ilave edilen yeniden değerleme değer artış fonu gibi fonların sermayeye ilavesi nedeniyle oluşan sermaye

(19)

artışları, artış olarak dikkate alınmayacak ve bunlar enflasyon düzeltmesine tabi tutulmayacaktır.

Sermayenin, düzeltmeye esas tutarına ulaşılırken düşülmesi gereken (sermayeye ilave edilmiş olan) bu değerler şunlardır;

· İşletmenin aktifine kayıtlı maddi duran varlık kalemlerinin Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre yeniden değerlenmesinden oluşmuş değer artışları.

· İşletmenin iştirakleri ile bağlı ortakları bünyesinde Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre yapılan yeniden değerleme dolayısıyla oluşmuş değer artışları.

· Gelir Vergisi Kanununun 38 inci maddesine istinaden gayrimenkul, iştirak hisseleri ve amortismana tabi diğer iktisadi kıymetlerin satış kazancının maliyet bedelinin arttırılan kısmına tekabül eden kısımları.

Düzeltme Katsayısı

Mali Tablonun Ait Olduğu Aya İlişkin Fiyat Endeksi Düzeltme Katsayısı = Düzeltmeye Esas Alınan Tarihi İçeren Aya İlişkin Fiyat

Endeksi

Düzeltme Katsayılarının Belirlenmesinde Esas Alınacak Tarihler Düzeltme işleminde esas alınacak “Düzeltmeye Esas Tarih” 1970 yılından itibaren başlayacaktır. Bu yıldan önce hesaplara giren kıymetler 1970 yılında girmiş kabul edilerek bu yılın Ocak ayına ilişkin düzeltme katsayısı ile düzeltilecektir.

Düzeltme işleminde aşağıdaki tarihler esas alınır:

ƒ Alış bedeli ile değerlenen menkul kıymetler ve mali duran varlıklar için;

Satın Alma Tarihi.

ƒ İlk madde ve malzeme, ticari mallar, yarı mamul ve mamul stokların maliyetine dahil edilen unsurlar, yıllara sari inşaat ve onarım işlerinde maliyeti oluşturan unsurlar, gelecek aylara ve yıllara ait giderler, maddi duran varlıklar ve bu varlıkları oluşturan unsurlar, maddi olmayan duran varlıklar ve bu varlıkları oluşturan unsurlar, özel tükenmeye tabi varlıklar ve bu varlıkları oluşturan unsurlar, yıllara sari inşaat ve onarım hakedişleri ile haklar ve şerefiyeler, özel fonlar (sabit kıymet yenileme fonu gibi), kar yedekleri için; Defterlere Kayıt Tarihi. (Bunlara mahsuben verilen veya alınan parasal olmayan avanslar, ödeme veya tahsil tarihinden mahsup tarihine kadar düzeltilir.)

ƒ Parasal olmayan alınan depozito ve teminatlar ile avanslar, nakit olarak ödenmiş sermaye, hisse senetleri ihraç primleri, hisse senedi iptal karları için;

Tahsil Tarihi.

ƒ Parasal olmayan verilen depozito ve teminatlar ile avanslar için; Ödeme Tarihi.

ƒ Ayni sermaye olarak konulan kıymetler için; Mülkiyetin İntikal Ettiği Tarih.

ƒ Kar yedekleri, geçmiş yıl karları ve net dönem karının sermayeye ilave edilmesi dolayısıyla artırılan sermaye için; Tescil Tarihi.

ƒ Nakdi sermaye karşılığı alınan hisse senetleri için; Ödeme Tarihi.

(20)

Denizli Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası

ƒ Ayni sermaye karşılığı alınan hisse senetleri için; Sermaye Olarak Konulan Kıymetlerin Mülkiyetinin İntikal Ettiği Tarih.

ƒ Temettü karşılığı alınan hisse senetleri için; İştirak Edilen Şirket Sermayesinin Tescil Tarihi.

ƒ Parasal olmayan karşılıklar için; Bağlı Oldukları İktisadi Kıymet İçin Belirlenen Tarih.

ƒ 31/12/2003 tarihinden öncesine rastlayan (Kurumlar Vergisi Kanununun 37 ve 38 inci maddeleri ile Gelir Vergisi Kanununun 81 inci maddesinde belirtilen ve mukayyet değerleriyle yapılan) devir işlemleri nedeniyle işletme aktifinde yer alan iktisadi kıymetlerin düzeltmeye esas tarihi olarak devir tarihi değil söz konusu kıymetlerin devir yoluyla ortadan kalkan işletmenin envanterine alındığı; birleşmede ise birleşilen kurumun kayıtlarına intikal ettiği tarih düzeltmeye esas tarih olarak dikkate alınacaktır.

ƒ Kayıtlara giriş tarihi ay olarak belli edilemeyen parasal olmayan iktisadi kıymetler için ilgili kıymetin işletme bünyesine girdiği yılın ilk ayının, kayıtlara giriş tarihi yıl olarak belli edilemeyen iktisadi kıymetler için ise işletmenin hayata geçtiği yılın ilk ayının (işletmenin 1970 yılından önceki bir tarihte kurulmuş olması halinde 1970 yılının Ocak ayı) düzeltmeye esas tarih olarak dikkate alınması gerekir.

ƒ Kayıtlara giriş tarihi ay olarak belli edilemeyen iktisadi kıymetler, 31/12/2003 tarihinden önce meydana gelen (Kurumlar Vergisi Kanununun 37 ve 38 inci maddeleri ile Gelir Vergisi Kanununun 81 inci maddesinde belirtilen ve mukayyet değerleriyle yapılan) devir işlemlerinden geliyor ise enflasyon düzeltmesine tabi bu nev’i kıymetler için düzeltmeye esas tarih olarak devir tarihi dikkate alınabilecektir.

ƒ Finansal kiralama şirketlerinin kiraya verdikleri iktisadi kıymetlerden;

1/7/2003 tarihinden önce düzenlenen sözleşmelere istinaden kiralananların finansal kiralama şirketi; bu tarihten sonra düzenlenen sözleşmelere istinaden kiralanan iktisadi kıymetlerin de kiracılar tarafından enflasyon düzeltmesine tabi tutulması gerekmektedir.

Birikmiş Amortismanların Düzeltilmesi

Amortismana tabi iktisadi kıymetler için ayrılmış olan birikmiş amortismanlar parasal olmayan kıymet mahiyetindedir ve enflasyon düzeltmesine tabi tutulacaklardır. Ancak birikmiş amortismanlar için farklı bir düzeltme prosedürü öngörülmüştür.

Birikmiş amortismanların ait oldukları kıymetin bilanço tarihindeki değerinde düzeltme sonrasında ortaya çıkan artış oranı dikkate alınarak düzeltileceği belirtilmiştir. Birikmiş amortismanların düzeltmeye esas tutarının tespitinde, Vergi Usul Kanununun 320 inci maddesinin son fıkrasına göre ayrılmış sayılan amortismanlar da fiilen ayrılmış kabul edilecektir.

(21)

Yorum: Bu konuda, ayrılmayan amortismanlarla ilgili işlemin yeniden değerlemeden farklı olmadığını düşünmekteyiz.

Daha önce idarenin verdiği bir özelgede, bu tutarların kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınması gerektiği belirtilmişti. 17 nolu VUK sirküleri taslağında ise bu tutarların 698 hesaba intikal ettirilerek, amortisman süresini tamamlamış iktisadi kıymetlerin aktif değerleri ile birikmiş amortismanlarının eşitlenmesi gerektiği belirtiliyor. Bu yaklaşımın da doğru olmayabileceğini düşünüyoruz.

Bir örnekle açıklayalım;

Amortisman süresini tamamlamış bir aktifin kayıtlı değeri 1.000.000 TL olsun.

Bu aktife ait birikmiş amortisman tutarı da 600.000 TL olsun. Aktifin düzeltme katsayısını 1.5000 olarak varsayalım.

Mevzuata göre önce aktifi düzeltme katsayısı ile çarparak değerliyoruz.

1.000.000 x 1.5000 = 1.500.000 Değerleme Farkı: 500.000

Aktifin değer artışı oranını buluyoruz; %50. Yine mevzuata göre bu aktifin amortismanını (ayrılmayan amortismanları da ayrılmış gibi dikkate alarak) değerliyoruz.

1.000.000 x %50 =1.500.000 Değerleme Farkı: 500.000

Bu değerleme farklarını bir yevmiye kaydıyla ilgile hesaplara intikal ettirdiğimizde de ATİK 1.500.000, B. Amortismanı da 1.100.000 olarak kayıtlarda görünecektir.

Kayıtlı değeri

Düzeltmeye Esas Tutar

Düzeltme Katsayısı

Düzeltilmiş değeri

Fark Artış oranı

Yeni kayıtlı değeri

A.T.İ.K 1.000.000 1.000.000 1.5000 1.500.000 500.000 %50 1.500.000 B.Amortisman 600.000 1.000.000 %50 1.500.000 500.000 1.100.000

Fark 400.000 400.000

Görüldüğü gibi düzeltme öncesi kayıtlardaki 400.000.TL’lik fark düzeltme sonrasında da korunmuş oluyor. Yani aktifin satışında gelir azaltıcı unsur olarak kullanılacak 400.000TL’lik avantaj, değerleme dışı bırakılıyor.

Görüşümüz, kazanılmış hakların korunması ve muhasebe sistemi açısından yukarıdaki uygulamanın doğru olduğudur.

(22)

Denizli Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası

Yapılacak Muhasebe Kayıtları

Enflasyon düzeltmeleri, ilgili kıymetlere ait fark hesaplarına ve enflasyon düzeltme hesabına kaydedilecektir. Enflasyon fark hesapları, parasal olmayan kıymetlerin düzeltme işlemi sonrası değeri ile düzeltme öncesi değeri arasındaki farklarının kaydedildiği tali hesaplardır ve enflasyon düzeltme hesabı (698) ile karşılıklı olarak çalışırlar.

(698) Enflasyon düzeltme hesabı ise parasal olmayan kıymetlerin düzeltilmesi sonucu oluşan farkların kaydedildiği hesabı ifade eder. Parasal olmayan varlıkların enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu oluşan farklar bu hesabın alacağına, parasal olmayan kaynakların enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu oluşan farklar ise borcuna kaydedilir.

Enflasyon düzeltme hesabının bakiyesi geçmiş yıl kar/zarar hesabına aktarılmak suretiyle hesap kapatılır. (2003 düzeltmesine özgü) Böylece, 698 no.lu hesabın bakiyesi vergilendirmeye dahil edilmemiş olacaktır.

Düzeltme farkları, ilgili oldukları bilanço kalemlerinin altındaki fark hesabına karşılık 698 Enflasyon Düzeltme Hesabına kaydedilir.

Aktif Hesapların Düzeltmesinde düzeltme sonucu, oluşan fark olumluysa;

---/---

Aktif Hs. XX

Cari Dönem Enflasyon Farkları

698 Enflasyon Düzeltme Hs. XX ---/---

Olumsuzsa;

---/---

698 Enflasyon Düzeltme Hs. XX

Aktif Hs. XX

Cari Dönem Enflasyon Farkları ---/---

Pasif Hesapların Düzeltmesinde düzeltme sonucu, oluşan fark olumluysa;

---/---

698 Enflasyon Düzeltme Hs. XX

Pasif Hs XX

Cari Dönem Enflasyon Farkları ---/--- Olumsuzsa;

---/---

Pasif Hs. XX

Cari Dönem Enflasyon Farkları

698 Enflasyon Düzeltme Hs. XX ---/---

* Sermaye Grubundaki Enflasyon Farkları 502 yada 503 hesaba kaydedilir.

* Yıllara sari inşat ve onarma işlerinde 698 nolu hesap yerine 697 nolu hesap kullanılacaktır.

(23)

Yıllara Sari İnşaat Ve Onarma İşleri

Yıllara sari inşaat ve onarma işlerine ait maliyet ve hakedişlerine ilişkin düzeltmeler, enflasyon düzeltme hesabı (698) yerine yıllara sari inşaat enflasyon düzeltme hesabına (697) kaydedilir.

Yıllara yaygın işlemleri temsil eden 17 ve 35 no.lu hesap grubunda yer alan hesapların düzeltilmesinde ortaya çıkan düzeltme farkları öncelikle 697 no.lu hesaba kaydedilecektir. Bu farklar 697 no.lu hesaba kaydedilirken, bu işlemlerle ilgili parasal olmayan unsurlardaki alt hesaplardaki Enflasyon farkları hesaplarına kaydedilecektir. Bu uygulama sonucu 697 no.lu hesabın bakiyesi, 178 ve 358 no.lu hesapların altında açılacak Düzeltilmiş Geçmiş Yıllar Enflasyon Farkları hesaplarına aktarılarak izlenmesi yararlı olacaktır.

Yıllara sari inşaat ve onarma işlerine ait maliyet ve istihkak tutarları ile ilgili olarak 31/12/2003 tarihinde oluşan düzeltme farkları işin bitiminde mali kar/zarar tutarının tespitinde dikkate alınmayacaktır. Bir başka ifade ile 31/12/2003 tarihine kadar geçen süreye isabet eden kazanç düzeltme öncesi hükümlere, sonraki dönemlere isabet eden kazanç ise düzeltilmiş değerlere göre tespit edilecek ve bunların toplanması suretiyle oluşan kazanç tutarı beyan edilecektir.

Yıllara yaygın inşaat onarma işlerinin hakedişlerine ilişkin yapılan stopajlar, parasal kıymet olarak değerlendirildiklerinden, enflasyon düzeltmesine tabi tutulmayacaklardır.

Yapılmakta Olan Yatırımlar

31/12/2003 tarihli bilançoda yer alan (yapımı süren ve tamamlandığında ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılacak olan, her türlü madde ve malzeme ile işçilik ve genel giderlerle ilgili harcamaların yapıldığı) yatırımlara ilişkin tutarların düzeltilmesi; söz konusu yatırımlara ait geçmiş her ay sonu itibariyle kesinleşmiş harcama tutarlarının (reel olmayan finansman maliyeti var ise düşülmesi şartıyla) o ayın düzeltmeye esas tarih olarak dikkate alınması yoluyla bulunacak düzeltme katsayısı ile çarpılması ve bulunan bu tutarların toplanması suretiyle yapılacaktır.

Söz konusu kıymetlerin düzeltilmesinde, düzeltmeye esas tarih olarak, aktifleştirme tarihinin değil yapılmakta olan yatırımların baz alınması gerekmektedir.

Bu düzeltme iki aşamada yapılacaktır. Her harcama, harcamanın gerçekleştiği ay sonu itibariyle aktifleştirme tarihine kadar düzeltilecek, sonra aktifleştirilen bedel kül halinde 31.12.2003 tarihine kadar düzeltilecektir.

Fiyatı Devletçe Belirlenen Mallar

Kamu kurum ve kuruluşlarınca bazı malların piyasa fiyatlarının belirlendiği durumlarda, stokta bulunan ürünlerin fiyatında ilgili firmalar tarafından bir değişiklik

(24)

Denizli Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası

yapılmaması (yani ilgili kamu kurum ve kuruluşu tarafından belirlenen yeni fiyatın, stokta yer alan emtiaya yansıtılmaması) veya paralel biçimde bir değişiklik yapılması durumunda enflasyon düzeltmesi yapılması gerekmektedir.

Geçmiş Yıl Kar Ve Zararları

2003 yılı hesap dönemine ait beyannamede yer alan indirilemeyen geçmiş yıl mali zararları ile cari dönem mali zararları matrahın tespitinde mukayyet değerleri ile dikkate alınacaktır.

31/12/2003 tarihli bilançonun düzeltilmiş aktif toplamından düzeltilmiş sermaye, düzeltilmiş hisse senetleri ihraç primleri ve düzeltilmiş hisse senedi iptal karları ile borç toplamının çıkarılması sonucu bulunan fark, geçmiş yıllar kar/zararı hesabında gösterilecektir. Bu şekilde tespit edilen geçmiş yıl karı vergiye tabi tutulmayacak, geçmiş yıl zararı ise zarar olarak kabul edilmeyecektir.

31/12/2003 tarihli bilançonun pasifinde öz sermaye kalemleri dışında parasal olmayan kalemler olduğu takdirde (parasal olmayan alınan avanslar, hakedişler ya da ertelenmiş gelirler gibi), geçmiş yıl kar/zararı hesabında düzeltilmiş aktif toplamından düzeltilmiş borç tutarı çıkarılırken varsa bu kalemlerin düzeltilmiş değerleriyle dikkate alınması gerekir.

Özkaynaklar

328 no.lu Tebliğe göre, aksine hüküm olmadıkça öz kaynak unsurları parasal olmayan olarak tanımlanmıştır.

Ancak;

• Ödenmemiş sermaye ve ödenmemiş sermayenin Sermayeye tekabül eden kısmı parasal olarak kabul edilmiştir.

• Ödenmiş Sermayenin nakden ödenmiş kısmı ile emisyon primlerinden, hisse senedi iptal karlarından, kar yedeklerinden, ve geçmiş yıl karlarından yapılan sermaye artışları, parasal olmayan olarak kabul edilip düzeltilecektir.

• Bunların dışındaki unsurlardan yapılan sermaye artışları düzeltme işleminde dikkate alınmayacaktır.

• Hisse Senedi İhraç Primleri, Hisse Senedi İptal Karları, Yasal Yedekler, Statü Yedekleri, Olağanüstü Yedekler, Sabit Kıymet Yenileme Fonu parasal olmayan olarak kabul edilip düzeltilecektir.

• Bunların dışında kalan ve 522, 523, 524, 525, 529, 548, 570, 580, 590, 591 vb hesaplara kayıtlı bulunan tutarlar yok edilecek veya sıfırlanacaktır.

• 01.01.2004 tarihinden önce ayrılmış ve sermayeye ilave edilmiş olanlar ile 01.01.2004 tarihinden önce ayrılmış olmakla beraber sermayeye ilave edilmemiş ancak bu tarihten sonra sermayeye ilave edilen yeniden değerleme değer artış fonlarının sermayeye ilavesi nedeniyle oluşan sermaye artışları, artış olarak dikkate alınmayacak ve bunlar enflasyon düzeltmesine tabi tutulmayacaktır.

(25)

• 31/12/2003 tarihli düzeltilmiş bilançoda dönem net karı/zararı gösterilmeyecektir.

• Geçmiş dönemden gelen karların olağanüstü yedekler olarak kabul edilip enflasyon düzeltmesine tabi tutulması mümkün olmayıp sıfırlanması gerekmektedir.

Enflasyon düzeltmesi yapıldıktan sonra, öz sermaye kalemlerinden aşağıda sayılan kalemler bilançoda düzeltilmiş değerleriyle yer alacak, diğer kalemler ise sıfırlanacaktır.

o Sermaye

o Hisse Senetleri İhraç Primleri o Hisse Senedi İptal Karları o Yasal Yedekler

o Statü Yedekleri o Olağanüstü Yedekler

o Özel Fonlar (Sabit Kıymet Yenileme Fonu)

(26)

Denizli Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası

(27)

31.12.2004 TARİHLİ BİLANÇONUN DÜZELTMESİ

1.1.2004 tarihinden sonraki dönemlere ait mali tabloların düzeltilmesine ilişkin hükümler VUK’un mükerrer 298. maddesinde ve 338 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde ve ilgili sirkülerde gösterilmiştir.

Yukarıda açıklanan tanımlar ve kapsam dahilinde ihtiyarilikten yararlanan ilgili mükellefler, 31.12.2004 tarihli bilançolarını mükerrer 298. maddesinde ve 338 Sıra No.lu VUK Genel Tebliğine göre düzelteceklerdir.

Ancak; 2004 yılı geçici verdi dönemlerinde ihtiyarikten yararlanarak enflasyon düzelmesi yapmadıkları ve kaldırılan mevzuat hükümlerine göre işlemlerini yaptıkları öncelikle tablolarını bu etkilerden arındırmaları gerekecektir.

Ana başlıklar halinde ihtiyarilikten yararlanan mükelleflerin yapacakları işlemleri şöyle sıralayabiliriz.

ƒ Öncelikle 2003 düzeltmesi farkları ilgili hesaplara intikal ettirilecektir.

ƒ 1.1.2004 açılış fişi bu şekilde ulaşılan tutarlara dayandırılacaktır.

ƒ 2004 yılı içinde kaldırılan hükümlere göre yapılan işlemlerin etkileri yok edilmelidir.

ƒ Yine varsa cari yila ilişkin ayrılan amortismanlar da yok edilcektir.

ƒ 2003 bilançosunda olupta 2004 yılı içinde maliyete yada gelire/gidere intikal ettirilen tutarların 2003 düzeltmesi farkları da bu hesaplara intikal ettirilecektir.

ƒ Kısaca sıralanan bu işlem aşamalarından sonra ulaşılan 2004 mizanı üzerinden enflasyon düzeltmesi işlemleri yapılacaktır.

ƒ 31.12.2004 tarihli bilançonun düzeltilmesinden sonra ortaya çıkan farklar muhasebe kaydına alınmasından sonra 2004 yılına ait amortisman ve tükenme payları düzeltilmiş değerlerden hesaplanım kayıtlara alınır.

31.12.2004 Tarihli Bilançonun Düzeltilmesinden Önce Yapılacak İşlemler

İhtiyarilikten yararlanarak 2004 yılı Geçici Vergi dönemlerinde enflasyon düzeltmesi yapmayan işletmeler, 31.12.2004 tarihine ilişkin bilançoların enflasyon düzeltmesinden önce aşağıdaki işlemleri yaparak düzeltmeye esas mizana ulaşmalıdırlar.

• 31.12.2003 tarihli bilançonun düzeltilmesinden oluşan düzeltme farklarının kaydı yapılmalıdır. (Kayıt tarihi konusunda farklı görüşler vardır.) Bu işlemle 1.1.2004 tarihli açılış fişi, düzeltilmiş 2003 bilançosu na dayandırılmış olacaktır.

• 31.12.2003 tarihli düzeltilmemiş bilançoda yer alıp, 2004 yılında maliyet, gelir ve gider hesaplarına etki eden hesapların, 2003 düzeltme farkları maliyet, gelir ve gider hesaplarına intikal ettirilmelidir.

• 2004 yılı içinde yapılan işlemlerden bazılarının iptal edilmesi/etkilerinin kaldırılması yada farkların ilgili hesaplara intikal ettirilmesi gerekebilir. Bu tür işlemlerden bazıları şöyledir.

o 2004 yılında yapılan yeniden değerleme kayıtları

(28)

Denizli Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası

o 2004 yılına ilişkin, amortisman ve tükenme paylarının kayıtları.

o 2004 yılı boyunca, stoklardan satışlar maliyeti hesaplarına yapılan aktarımlar.

o 2003 bilançosunda yer alıp düzeltilen alınan/verilen avanslardan veya gelecek yıl/ay gelirlerinden/giderlerinden 2004 yılında ilgili hesaplara yapılan aktarımlar.

o 2003 bilançosunda yer alıp düzeltilen parasal olmayan aktiflerden 2004 yılı içinde elden çıkarılanlara ilişkin kayıtlar.

• Sıfırlanması gereken öz kaynak unsurlarından 2004 yılında oluşanların sıfırlama işlemleri yapılmalıdır.

• 2003 bilançosunda yer alıp sıfırlanan öz kaynak unsurlarından 2004 yılında sermaye artırımında kullanılanlar var ise bunların etkileri giderilmlelidir.

• Yukarıdaki işlemler yapılarak 2004 yılı düzeltmeye esas mizana ulaşılır. 2004 düzeltme işlemleri 31/12/2004 mizandan hareketle yapılmalıdır.

31.12.2004 Tarihli Bilançonun Düzeltilmesinde Dikkat edilecek konular

2004 yılı düzeltme işlemleri, düzeltilmiş bilançoya göre düzeltilmiş kârın ortaya çıkarılması işlemidir.

Bu nedenle düzeltme öncesi hazırlık işlemlerinin yapılarak düzeltmeye esas mizanın doğru oluşturulması gerekmektedir. Aksi halde Vergi Usul Kanunu Değerleme Hükümlerine aykırı bir durum ortaya çıkabilecek ve ceza müeyyidesi ile karşılaşılaşılabilecektir.

31.12.2004 tarihli bilançonun düzeltilmesi ve düzeltme işlemlerinin kaydedilmesinde dikkate alınması gereken konular şunlardır;

Bilançolardaki unsurlar Düzeltilecek, Düzeltilmeyecek, ve Yok Edilecek (Sıfırlanacak) şeklinde sınıflandırılmalıdır. Hangi unsurların parasal, hangi unsurların parasal olmayan olarak tanımlanması ve bunlara ilişkin liste 328 no.lu VUK Genel Tebliğinin eklerinde yer almıştır.

328 no.lu Tebliğe göre, istisnaları hariç olmak üzere aksine hüküm olmadıkça öz kaynak unsurları parasal olmayan olarak tanımlanmıştır. (Yukarıda listelenmiştir.)

Düzeltmeye tabi tutulacak unsurların varsa 2003 düzeltme farkları intikal ettirlmiş değerleri dikkate alınmalıdır.

Bu değerler, 2004 yılında aktifleştirilmiş reel olmayan finansman maliyetleri gibi arındırlması gereken tutarlardan arındırılarak, düzeltme işlemine esas değerlere ulaşılmalıdır.

Reel olmayan finansman maliyetleri, Borç Tutarının Esas Alınması ve Toplam Finansman Maliyetinin Esas Alınması (Bu yöntemi seçen mükellefler seçtikleri bu yöntemden, seçimi yaptıkları hesap dönemi dahil üçüncü hesap döneminin sonuna kadar dönemeyeceklerdir.) yöntemlerinden biri ile

(29)

2003 yılından gelen tüm parasal olmayan kıymetler TAŞIMA KATSAYISI ile, 2004 yılından gelenler ise DÜZELTME KATSAYISI ile düzeltilir.

Taşıma katsayısında Aralık 2003 ve Aralık 2004 endeksi kullanılır. Parasal kıymetler için taşıma katsayısı bir olarak uygulanır. Düzeltme katsayısında ise ilgili değerlerin 2004 yılında sisteme girdikleri ayın endeksi ile Aralık 2004 endeksi kullanılır.

Mali Tablonun Ait olduğu Aya İlişkin Fiyat Endeksi Taşıma Katsayısı =Bir Önceki Dönemin Sonundaki Fiyat Endeksi

Mali Tablonun Ait olduğu Aya İlişkin Fiyat Endeksi

Düzeltme Katsayısı = Düzeltmeye Esas Alınan Tarihi İçeren Aya İlişkin Fiyat Endeksi

Mükellefler stokların düzeltmeye esas tutarlarını, düzeltmede esas alınacak tarihlere bağlı kalmaksızın, dönem ortalama düzeltme katsayısı ile veya hareketli ağırlıklı ortalama düzeltme katsayısı ile çarpmak suretiyle düzeltme işlemini gerçekleştireceklerdir.

Mali Tablonun Ait Olduğu Aya Ait Fiyat Endeksi

Dönem Ortalama Düzeltme Katsayısı

=

Mali tablonun ait olduğu aya

ait fiyat endeksi+Mali Tablo günü itibariyle bir önceki geçici vergi döneminin sonundaki fiyat endeksi

2

Hareketli Ağırlıklı Ortalama (Enflasyon Düzeltmesine Tabi Tutulmuş Dönem Başı Stoğun İlgili Dönemin Sonuna Taşınmış Değeri) + (Dönem içi alış ve giderlerin Enflasyon Düzeltmesine Tabi Tutulmuş Değerleri)

Düzeltme Katsayısı* =

(Dönem Başı Stok) + (Dönem içi Alış ve Giderler)

*Bu hesaplamada amortisman ve reel finansman giderleri, endekslenmeden dikkate alınır.

Enflasyon düzeltmesi yapmak zorunda olan mükellefler, 31/12/2003 tarihli bilançolarını düzeltirken toplulaştırılmış yöntemleri kullanmış olsun ya da olmasınlar, 2004 sonu itibariyle düzenlenecek olan bilançolarında yer alan stoklarını, toplulaştırmış yöntemlere göre düzeltmek istedikleri takdirde, 338 sıra No.lu VUK Genel Tebliğinde yer alan toplulaştırılmış yöntemlerden arzu ettiklerini seçebilecekler, ancak seçtikleri yöntemden, bu seçimi yaptıkları hesap dönemi dahil üçüncü hesap döneminin sonuna kadar dönemeyeceklerdir.

Düzeltmeye esas değerlerin endekslenmesi sonucu düzeltilmiş değerlere ulaşılır.

Bu değerler düzeltilmiş bilançonun temelini oluşturur. Düzeltilmiş değerler ile düzeltme öncesi değerler arasındaki farklar düzeltme farklarıdır. Birikmiş amortsimanlar ilgili oldukları amortsimana tabi kıymetlerin artış oranına göre düzeltilmelidir.

Düzeltme farkları, ilgili oldukları bilanço kalemlerinin altındaki fark hesabına karşılık 698 Enflasyon Düzeltme Hesabına kaydedilir.

(30)

Denizli Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası

Aktif Hesapların Düzeltmesinde düzeltme sonucu oluşan fark olumluysa;

---/---

Aktif Hs. XX

Cari Dönem Enflasyon Farkları

698 Enflasyon Düzeltme Hs. XX ---/---

Olumsuzsa;

---/---

698 Enflasyon Düzeltme Hs. XX

Aktif Hs. XX

Cari Dönem Enflasyon Farkları ---/---

Pasif Hesapların Düzeltmesinde düzeltme sonucu oluşan fark olumluysa;

---/---

698 Enflasyon Düzeltme Hs. XX

Pasif Hs XX

Cari Dönem Enflasyon Farkları ---/--- Olumsuzsa;

---/---

Pasif Hs. XX

Cari Dönem Enflasyon Farkları

698 Enflasyon Düzeltme Hs. XX ---/---

Sermaye Grubundaki Enflasyon Farkları 502 yada 503 hesaba kaydedilir.

Yıllara sari inşat ve onarma işlerinde 698 nolu hesap yerine 697 nolu hesap kullanılacaktır.

(2004 Yılında) 698 no.lu hesap, bakiyesine göre, 648 Enflasyon Düzeltmesi Karları veya 658 Enflasyon Düzeltmesi Zararları hesaplarıyla kapatılacaktır.

Böylece, 698 no.lu hesabın bakiyesi nihai vergilendirmeye dahil edilecektir.

Yıllara yaygın işlemlerinde, 697 no.lu hesabın bakiyesi, iş bitimine kadar vergilendirilmeyecek ve iş bitiminde vergilendirme işlemine tabi tutulacaktır. Bu nedenle bu hesabın bakiyesi 178 ve 358 no.lu hesaplara aktarılacaktır.

2003 düzeltme farkları işin bitiminde gelir yada gider olarak dikkate alınmayacak ancak, 2004 düzeltme farkları işin bitiminde vergilendirme işlemine tabi tutulacaktır.

Bu nedenle; 178 ve 358 no.lu hesapların altında altında açılacak Vergilendirmeye Tabi Olmayan Enflasyon Düzeltme Farkları (2003 yılı farkları) ve Vergilendirmeye Tabi Enflasyon Düzeltme Farkları (2004 yılı farkları) şeklinde yapılandırılması ve bu hesaplarda izlenmesi yararlı olacaktır.

31.12.2004 tarihli bilançoda görünen ve 31.12.2003 tarihli bilançonun düzeltilmesi neticesinde oluşan geçmiş yıllar kar/zararı da taşıma katsayısı kullanılarak düzeltilecektir.

(31)

Bilançolarını Enflasyon Düzeltmesine Tabi Tutan Mükelleflerin Beyanname Üzerinde Yapacakları İşlemler

Bilançolarını Enflasyon Düzeltmesine Tabi Tutan Mükelleflerin Beyanname Üzerinde Yapacakları İşlemler ana başlıklarıyla şöyledir:

ƒ 2003 ve önceki yıllara ait geçmiş yıl mali zararları mukayyet değer ile dikkate alınacaktır.

ƒ 2004 ve sonraki yıllara ait geçmiş yıl mali zararları düzeltilmiş tutarı ile dikkate alınacaktır.

ƒ Kanunen kabul edilmeyen giderler ve istisnalar düzeltilmiş tutar üzerinden dikkate alınacaktır.

Vergi Usul Kanununun geçici 25 inci maddesinin (f) bendine göre; bilanço esasına göre defter tutan gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri, 1/1/2004 tarihinden sonra verilecek yıllık gelir vergisi ve kurumlar vergisi beyannameleri ile geçici vergi beyannamelerinde beyan edecekleri vergi matrahlarını tespit ederken, (düzeltme öncesi bilançolara dayanan) 2003 ve önceki yıllara ait indirilemeyen geçmiş yıl mali zararlarını mukayyet değerleri ile dikkate alacaklardır.

Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrasının (5) numaralı bendine göre; bilanço esasına göre defter tutan gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri, 1/1/2005 tarihinden sonra verilecek yıllık gelir vergisi ve kurumlar vergisi beyannameleri ile geçici vergi beyannamelerinde beyan edecekleri vergi matrahlarını tespit ederken, (düzeltilmiş 31/12/2003 tarihli bilançoya dayanan) 2004 ve sonraki yıllara ait geçmiş yıl mali zararlarını enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş tutarları ile dikkate alacaklardır.

Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrasının (5) numaralı bendine göre; bilanço esasına göre defter tutan gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri, 1/1/2004 tarihinden sonra verilecek yıllık gelir vergisi ve kurumlar vergisi beyannameleri ile geçici vergi beyannamelerinde beyan edecekleri vergi matrahlarını tespit ederken, 1/1/2004 tarihinden itibaren gerçekleşen kanunen kabul edilmeyen giderler ile vergiden istisna edilmiş olan tutarları enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş tutarları ile dikkate alacaklardır. Yatırım indirimi tutarları ise Gelir Vergisi Kanununun 19 ve geçici 61 inci maddelerinde yer alan hükümlere göre tespit edilecek tutarlar üzerinden beyannameye dahil edilecektir.

Vergi Usul Kanununun geçici 25 inci maddesinin (c) bendine 5228 sayılı Kanunun 11 inci maddesiyle eklenen (3) numaralı alt bent ile (31/12/2003 tarihli bilançoya ait düzeltme ile sınırlı olmak üzere) amortisman süresi bitmemiş olan kıymetlere ilişkin maliyet veya alış bedelinden düşülen reel olmayan finansman maliyetinden amortisman ayrılmamış tutarın, 2004 ve sonraki dönemlerde 5 yılda ve eşit taksitler halinde dönem kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınacağı belirtilmiştir. Enflasyon düzeltmesi uygulamasında, söz konusu reel olmayan finansman maliyetleri bilançoda gözükmeyeceği için, bunların da mukayyet değerleri ile beyanname üzerinde indirim konusu yapılması gerekmektedir.

(32)

Denizli Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası Enflasyon Düzeltme İşleminin Cezai Müeyyidesi

Vergi Usul Kanununun enflasyon düzeltmesine ilişkin hükümleri esas itibariyle değerleme hükümleridir.Bu nedenle, enflasyon düzeltmesi yapmak zorunda olan mükelleflerin düzeltme işlemini yapmamaları, değerleme işleminin usulüne göre yapılmaması hükmünde olup cezai müeyyide de aynı yönde uygulanacaktır.

Ayrıca, 5/5/2004 tarih ve 25453 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan ve enflasyon düzeltmesine ilişkin olarak 5024 sayılı Kanunla Vergi Usul Kanununda yapılan değişikliklere paralel olarak Tekdüzen Hesap Planında yapılan düzenlemelerin yer aldığı 12 sıra nolu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile belirlenen muhasebe usul ve esaslarına uyulmaması durumunda, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun ilgili hükümleri uyarınca gerekli cezai işlemlerin uygulanacağı da tabiidir.

Yasal Düzenlemeler

Yukarıda açıklanan bilgiler, yorumlarımızı içermekle birlikte esas itibariyle aşağıdaki düzenlemelerden derlenmiştir. Bu nedenle, uygulayıcıların yasal düzenlemeleri incelemeleri yararlı olacaktır..

5024 Sayılı Enflasyon Düzeltmesi Kanunu (5228 ile değişmiş hali) Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No 328)

Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No 333) Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No 337) Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No 338) Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No 339)

Muhsebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (Sıra No:12) Vergi Usul Kanunu Sirküleri 2

Vergi Usul Kanunu Sirküleri 3 Vergi Usul Kanunu Sirküleri 4 Vergi Usul Kanunu Sirküleri 6 Vergi Usul Kanunu Sirküleri 8 Vergi Usul Kanunu Sirküleri 9 Vergi Usul Kanunu Sirküleri 10 Vergi Usul Kanunu Sirküleri 11 Vergi Usul Kanunu Sirküleri 13 Vergi Usul Kanunu Sirküleri 14

Vergi Usul Kanunu Sirküleri 17 –Taslak-

(33)

ÖRNEK UYGULAMA

(34)

Denizli Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası

(35)

ECE Ltd. Şti. 31/12/2003 BİLANÇOSU (TL)

KASA 323.876.719 SATICILAR 8.209.086.253

BANKALAR 5.435.631.310 BORÇ SENETLERİ 23.105.535.588

ALICILAR 65.223.002.894 ALINAN ŞİPARİŞ AVANSLARI 6.472.346.072

ALACAK SENETLERİ 20.245.232.810 YILLARA YAYGIN İNŞ. HAKEDİŞLERİ 6.850.340.000 ORTAKLARDAN ALACAKLAR 43.430.334.176 ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR 11.414.250.000

TİCARİ MALLAR 6.995.900.000 ÖDENECEK SOSYAL GÜVENLİK KESİNTİLERİ 357.252.339 VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI 5.667.489.143 VADESİ GEÇMİŞ ERTELEN.VEYA TAKSİT.VERGİ V 2.671.800.000

YILLARA YAYGIN İNŞ. MALİYETLERİ 7.580.452.000 DÖNEM KARI VERGİ VE DİĞER YASAL YÜKÜM.KAR 24.398.950.000 DİĞER KATMA DEĞER VERGİSİ 1.537.600.000 DÖNEM KARININ PEŞİN ÖDEN.VERGİ VE DİĞ.YÜK.(-) -24.102.800.000

TAŞITLAR 3.791.468.514 SERMAYE 7.751.449.237

20 AİB 01 126.000.000 YASAL YEDEKLER 1.749.425.066 20 AİB 02 162.601.626 GEÇMİŞ YILLAR KARLARI 40.911.732.885 20 AİB 03 3.502.866.888 DÖNEM NET KARI 50.516.827.468 DEMİRBAŞLAR 8.776.767.879

Makine 7.781.591.468 Bilgisayar 629.900.445 Mobilya 102.564.102 Yazıcı 262.711.864 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR(-) -11.616.085.359 20 AİB 01 126.000.000 20 AİB 02 162.601.626 20 AİB 03 2.802.293.510 Makine 7.781.591.468 Bilgisayar 503.920.356 Mobilya 82.051.280 Yazıcı 157.627.119

GELECEK YILLARA AİT GİDERLER 2.914.524.822 160.306.194.908 160.306.194.908

ECE Ltd. Şti. 31.12.2003 tarihli Bilançosunun Detay Bilgileri 1. Stoklarda basit ortalama yöntemi tercih edilmiştir.

2. Alınan sipariş avansları ve verilen sipariş avanslarının tamamının bir mal ile ilişkili olduğu tespit edilmiştir.

3. Taşıtlar (Yeniden değerleme yapılmamıştır.)

Cinsi Giriş Tarihi Bilanço Değeri B.Amortismanı 20.AİB.001 1993/12 126.000.000 126.000.000

20.AİB.002 1996/08 162.601.626 162.601.626 20.AİB 003* 1997/02 3.502.866.888 2.802.293.510 TOPLAM 3.791.468.514 3.090.895.136

* 20 AİB 03 Plakalı araç, tamamı kredili olarak alınmış, 02/1997-12/1997 tarihleri arasında kullanılan kredi 10 eşit taksitte ödeniştir. Araçtan bir yıl amortisman ayrılmamıştır.

Şekil

Updating...

Referanslar

Updating...

Benzer konular :