3-Zarar vermeme ilkesi

(1)

TEMEL ETİK İLKELER

1

(2)

 Geçmişten günümüze çeşitli Etik Kavramlar/İlkeler oluşturulmuştur.

 Uygulama sırasında karşılaşılan ve etik sorun içe- ren olayları çözümlemek ve ona özgü karar verebilmek için bu ilkelerin varlığına ihtiyaç duyulmuştur.

2

(3)

3

(4)

 Bugün genellikle etik ilkeler şu şekilde sıralanabilir:

 1. Yararlılık ilkesi

 2. Kötü davranmama ilkesi

 3. Özerkliğe saygı ilkesi

 4. Adalet ilkesi

 5. Aydınlatılmış onam ilkesi

 6. Gizliliğe saygı ilkesi

 7. Zarar vermeme ilkesi

 8. Sadakat ilkesi

 9. Sır saklama ilkesi

 10. Sözünde durma ilkesi

 11. Eşitlik ilkesi

 12. Gerçeği söyleme ilkesi

 13. Özgürlük ilkesi ⁴

(5)

5

temel etik ilkeler

 İlkeleri daha kısa sınıflandırırsak bazı temel ilkeleri şöyle özetleyebiliriz:

1- Özerkliğe Saygı İlkesi 2- Yararlılık İlkesi

3- Zarar vermeme İlkesi

4- Aydınlatılmış Onam İlkesi 5- Adalet İlkesi

(6)

1-Özerkliğe saygı ilkesi 1-Özerkliğe saygı ilkesi

 Hastaların haklarına saygı göstermek ve hastanın hastalığını tedavi etmek için yapılacak uygulamalar hakkında ön bilgi vererek aydınlattıktan sonra onayını almak anlamına gelir.

 Hastanın serbestçe ve kendi iradesiyle onay vermesi gerekir.

6

(7)

 Hasta ya da bireylerin kendilerine yapılacak müdahaleleri seçme veya kendi seçtikleri eylem planını yürütmelerine her zaman imkan olmayabilir.

 Ya da bireyin özerk seçim yapabilme becerisinde bir sorun olabilir. Bu gibi durumlarda, hastanın yararını düşünerek özerkliğe saygı ilkesi ihlal edilebilir.

 ÖRNER: Hasta, küçük bir çocuksa, koma halindeyse, zeka özürlüyse ya da psikolojik sorunları varsa özerklik ilkesini gözetme zorunluluğu olmayacaktır.

 Bu nedenle özerklik ilkesi çok değer verilen bir etik ilke olmasına rağmen bu gibi durumlarda bozulabilmektedir.

7

(8)

 En eski ilke yararlılık ilkesidir.

 Bu ilke, sayesinde sağlık personeli hastanın yaşamına destek verir, onu sonuna kadar tedavi ederek ağrı ve acısını dindirmelidir. Her durumda hastaya yararlı olmalıdır.

 ÖRNEK: Hastaların tedavi önceliğine göre ayrılması (Triaj) durumunda, çok fazla yaralanmış iyileşemeyecek durumda olanlara müdahale edilmez.

 Acımasızlık gibi görülmesine karşın, çok sayıda hastanın olduğu ve imkânların yetersiz olduğu durumlarda tedavi önceliğine göre yararlılık ilkesi

uygulanır. ⁸

2-Yararlılık ilkesi 2-Yararlılık ilkesi

(9)

 Hastaya zararlı olmamak ve kötü davranmamaktır.

 Bir kişiye hastalığına zarar verilecek şekilde hareket edilmemesi gerekir.

 Bir sağlık personeli birçok bakımdan hastasının zarar görmesine sebep olabilir;

 Fiziki nitelikte zarar verebilir;

hastada ağrıya neden olabilir, sakat bırakabilir, zamansız ölümüne yol açabilir, başka hastalıklara sebep olabilir.

 Özgürlüğünden mahrum edebilir, adaletsizlik yapabilir, sır ve

mahremiyet hakkını çiğneyebilir. ⁹

3-Zarar vermeme ilkesi

(10)

 Hipokrat’ın “ Her şeyden önce zarar verme” ya da “hiç olmazsa zarar verme” sözü bugün de yol göstericidir.

 Hipokrat Yemininde yer alan, “Bilgimi hiçbir zaman zarar vermek için kullanmayacağım;

zehir isteyene onu vermeyeceğim” ifadesi, tedavi sanatını hiçbir vakit kötülük için değil, daima iyilik için kullanacağına dair söz verdiği anlamına gelir.

10

(11)

 Özerkliğe saygı ile yakın ilişkidedir.

 Hastaya tıbbi bilgilerin doğru ve yeterli biçimde açıklanmasını isteyen ilkedir.

 Bu ilkenin gerçek bir aydınlatılmış onam olması için hastaya verilmesi gereken bilgilerin açıkça verilmiş olması, bilginin anlaşılır olması, hastanın gönüllü ve bunların sonunda hastanın onam vermiş olması gerekmektedir.

 Bir hastanın kendisine uygulanacak olan tanı ve tedavi yöntemlerinin kapsamını, yararını, risklerini varsa seçenek yöntemlerini anlayarak bir uygulamayı kabul etmesidir.

Onam bir kâğıt parçası değildir, pasif değil aktif bir eylemdir.

11

4-Aydınlatılmış onam ilkesi 4-Aydınlatılmış onam ilkesi

(12)

Aydınlatılmış onamda 5 nokta önemlidir;

1- Yeterlilik 2- Açıklık 3- Anlama 4- İsteklilik 5- Onay

12

(13)

Kişiler, etnik kökenleri, politik inançları, milliyetleri, cinsiyetleri, dinleri ya da kişisel özellikleri ne olursa olsun gerekli sağlık bakımını alma hakkına sahiptir.

Bir suçtan dolayı hüküm giyen kişiler de gerekli tıbbi bakımı almak konusunda diğerleriyle eşit haklara sahiptir.

13

5-Adalet ilkesi 5-Adalet ilkesi

(14)

Kaynaklar

 Çobanoğlu N, 2009, Kuramsal ve Uygulamalı Tıp Etiği, 1. Baskı, Ankara: Eflatun Yayınevi.

 Tıpta Etik ve Deontoloji. Prof.Dr.Ayşegül Demirhan Erdemir 2011.

Nobel Tıp Kitabevi.

 Aydın E., Tıp Etiği, 2006 Güneş Kitabevi.

 Etik ve Tıp Etiği Temel Kavramları. C.Ü. Tıp Fakültesi Dergisi 29 (2): 7-12, 2007.

14