• Sonuç bulunamadı

SİTRİK ASİT

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "SİTRİK ASİT"

Copied!
49
0
0

Yükleniyor.... (view fulltext now)

Tam metin

(1)

SİTRİK ASİT

SİKLUSU

DOÇ. DR. ÖZLEM DOĞAN TIBBİ BİYOKİMYA AD.

(2)

Sitrik asit Siklusu; Krebs döngüsü;

Trikarboksilik asit döngüsü

Multienzim sistemi tarafından yürütülen

reaksiyonlar zinciridir.

Hem anabolik hemde katabolik olaylarda yer alan

amfibolik bir yoldur. Pek çok biyosentez

reaksiyonu için öncü madde sağlanır.

Siklus tamamen mitokondride meydana gelir, bu

nedenle oksidatif fosforilasyon reaksiyonlarıyla

yakın ilişkidedir.

(3)

Sitrik asit Siklusu; Krebs döngüsü;

Trikarboksilik asit döngüsü

 Bu siklusun temel fonksiyonu;

 karbonhidrat, amino asitler ve yağ asitlerinin oksidatif metabolizmasının son aşamasıdır. Elde edilen AsetilkoA’nın, CO2 ve H2O’ya oksidasyonunun ortak yolu olmasıdır.

 Asetil koA’nın asetil grubunu CO2’e okside edilirken, GTP ile NADH ve FADH2 şeklinde indirgeyici

eşitlikler (ETZ) elde edilir.

 Siklusa asetil koA ile birlikte giren OAA rejenere olur.

(4)
(5)

Piruvatın Oksidatif

Dekarboksilasyonu

 Aerobik glikolizden SAS’a geçişi sağlayan reaksiyondur.  Piruvat, dış mitokondri zarındaki porlardan diffüze olur, iç

zardan kendisine özgü piruvat taşıyıcısıyla matrikse geçer.  Reaksiyon mitokondri matriksinde gerçekleşir.

TCA ve ETZ insanlarda total O2 tüketimi ve ATP

(6)

Asetil koA,

piruvat dehidrogenaz enzim

kompleksi

Piruvat dehidrogenaz (dekarboksilaz, E

1

),

dihidrolipoil transasetilaz (E

2

), dihidrolipoil

dehidrogenaz (E

3

)

Tiyamin pirofosfat (TPP) (E

1

), koA

lipoik asit (E

2

), FAD ve NAD (E

3

)

NADH+H kazanılır.

Piruvat + NAD

+

+ koA

Asetil koA

+ NADH + H

+

+

CO

2

*

Geri dönüşümsüz, kontrol basamağı

(7)
(8)

 Piruvat dehidrogenaz kompleksi; Piruvat dehidrojenaz kendi ürünleri olan Asetil KoA ve NADH tarafından inhibe edilir.

 Komplekse bağlı cAMP-bağımlı protein kinaz ve fosfoprotein fosfataz

Protein kinaz E1’i fosforile ve , fp.fosfataz E1’i defosforile ve  ATP

asetil koA protein kinazı allosterik olarak  → NADH piruvat dehidrogenaz 

Piruvat protein kinazı  →

koA piruvat dehidrogenaz 

NAD Ca

++

(özellikle kas) ve insülin (adipoz doku) fp.

(9)

 Piruvat dehidrogenaz enziminin yeteri kadar çalışamadığı durumlarda piruvat

yeteri kadar oksitlenemez.

 Bu durum özellikle enerjisinin çoğunu glukozun oksidasyonundan elde eden

beyinde önem kazanır.

 Piruvat dehidrogenaz eksikliği: Konjenital laktik asidozun en sık nedenidir. X’e

bağlı dominant.

Beyin → nörolojik bulgular Şiddetli: neonatal ölüm

Orta: psikomotor gerilik, bebeklikte ölüm 3. tip: K.h. zengin beslenmeden sonra ataksi

 Tedavi: ketojenik diyet

Dikloroasetat, piruvat analoğu, piruvat dehidrogenazı 

(10)

SAS

Reaksiyonları

Süksinat dehidrogenaz dışında tüm enzimler mitokondri matriksinde bulunur.

(11)

SİTRİK ASİT SİKLUSU

CO2’in çıktığı noktalar:

 İzositrat dehidrogenaz

 Alfa ketoglutarat dehidrogenaz

Çok yüksek enerjili bileşik:

 Süksinil KoA

Suyun girdiği noktalar

:

 Sitrat sentaz  Fumaraz

(12)

1- Sitrat sentezi:

OAA (4 C) ve asetil koA (2 C),

sitrat (6 C),

sitrat sentaz

En önemli kontrol basamağı:

ATP, NADH, süksinil koA, yağ açil koA ile

allosterik olarak 

Ca

++

, ADP ile 

Sitrat, fosfofruktokinaz-1’i , asetil koA

karboksilazı 

Asetil koA’nın mitokondriden sitozole

taşınmasını sağlar.

(13)

2. Sitratın izositrata izomerizasyonu:

İzositrat,

akonitaz

(FeS)

Dehidrasyon ve rehidrasyon

Ara ürün cis-akonitat

Floroasetat,

fare zehiri  (floroasetil koA

(14)

3. İzositratın oksidasyonu ve dekarboksilasyonu:

α-ketoglutarat, CO

2

, NADH kazanılır,

izositrat

dehidrogenaz

Ara ürün okzalosüksinat

Kontrol basamağı: ADP ve Ca

+2

allosterik olarak

(15)

4. α-ketoglutaratın oksidatif dekarboksilasyonu:

Süksinil koA, CO

2

, NADH kazanılır,

α-ketoglutarat dehidrogenaz kompleksi

Piruvat dehidrogenaza benzer; α-ketoglutarat

dehidrogenaz, dihidrolipoil transsüksinilaz, dihidrolipoil

dehidrogenaz

Koenzimler: tiyamin pirofosfat, lipoik asit, FAD, NAD ve

koA

Süksinil koA yüksek enerjili bileşik

Süksinil koA tek karbonlu yağ asitleri ve bazı amino

asitlerden de elde edilir.

Son kontrol basamağı: ATP, GTP, NADH ve süksinil koA ,

Ca

+2

(16)

5. Süksinil koA’nın süksinata dönüşümü:

Süksinat, GTP

kazanılır,

süksinat tiyokinaz (süksinil koA sentetaz)

Substrat düzeyinde fosforilasyon

(17)

6.

Süksinatın oksidasyonu:

Fumarat, FADH

2

kazanılır,

süksinat dehidrogenaz

(FeS)

İç mitokondri zarı

ETZ 2. kompleks, koenzim Q’yu indirger.

(18)

7. Fumaratın hidrasyonu:

Malat,

fumaraz

8. Malatın oksidasyonu:

Okzaloasetat, NADH

kazanılır,

malat dehidrogenaz

(19)

Glikoliz + SAS enerji verimi:

(7,5) (1,5)

Asetil koA başına 1 GTP, 1 FADH

2

ve 3

NADH kazanılır.

NADH’ın elektron transport zincirinde

oksidasyonu ile 2,5 ATP, FADH2’nin

oksidasyonu ile 1,5 ATP oluşur.

TCA siklüsünde 1 mol asetil KoA’nın CO2 ve

H

2

O’ya kadar yıkılmasının hesabı

yapıldığında toplam = 7,5 +1,5 +1 = 10 ATP

kazancın meydana geldiği izlenir).

(20)

TCA döngüsünün ara maddeleri

karaciğerde, açlık durumunda glukoz

üretimi için, beslenme durumunda ise yağ

asiti sentezi için kullanılır.

TCA döngüsünün ara maddeleri ayrıca

amino asitlerin sentezinde veya bir amino

asiti diğerine çevirmede kullanılır.

(21)

Kaynaklar

Kaynak Kitaplar:

1- Harper’s Biochemistry 31. baskı, 2018, Mc

Graw Hill Education

2- Lippincott’s Biochemistry, 6. baskı, Wolters

(22)

ELEKTRON TRANSPORT SİSTEMİ (ETZ) VE OKSİDATİF FOSFORİLASYON (OP)

(23)

ETZ ve OP

 ETZ ve OP elemanları mitokondri iç membranına yerleşik olarak

bulunurlar.

 Diyetle aldığımız besinler CO2 ve H2O’ya kadar parçalandıkça

elektronlar başlıca nikotinamid adenin dinükleotid (NAD+) ve flavin adenin dinükleotide (FAD) transfer olurlar.

 Nikotinamid halkası, niasin veya triptofandan sentezlenir. NAD+

340 nm. dalga boyunda UV ışığı absorbe eder.

 FAD, iki hidrojen atomu (elektronlarıyla birlikte) kabul eder

böylece indirgenmiş olur FADH2 oluşur.

(24)

Elektron Transport Zincirinin

Bileşenleri

İndirgenmiş kofaktörler (NADH ve FADH2) elektronları, elektron transport zincirine (ETZ) aktarır.

ETZ; kompleks I, II, III ve IV sabit elemanlarından ve herhangi

bir komplekse dahil olmayan, koenzim Q ve sitokrom c mobil elemanlarından oluşur.

(25)

25

Elektron transport zinciri

ve oksidatif fosforilasyon

İntermembranal alan

(26)

NADH dehidrogenaz

Süksinat dehidrogenaz

Sitokrom bc1 kompleksi Sitokrom oksidaz

Komplex I

Komplex II

Komplex III

(27)

ETZ ve OP

ETZ’de direkt ATP üretimi olmaz.

Elektronlar birbiri ardına iletilirken

açığa çıkan enerji aracılığı ile redükte

bileşiklerin (NADH+H+ ve FADH2)

protonları, kompleks I, III ve IV

üzerinden mitokondri ara membranına

(28)

ETZ ve OP

Bu sayede mitokondri ara membranı potansiyel olarak yüklenir

ve belli bir eşiğe ulaştığında protonlar bu sefer kompleks V

olarak adlandırdığımız ve ETZ elemanı olmayan, bir kanal

proteini ve enzimden oluşan bölgeden mitokondri içine akmaya

başlar.

Bu işlem sırasında açığa çıkan enerji sayesinde de ADP

molekülüne bir fosfat aktarılarak,

ATP sentezi sadece

kompleks V dediğimiz bölgede gerçekleşir.

ATP sentezinin yapıldığı kompleks V bölgesinin diğer adları da

(29)

İç mitokondrial membran

Dış mitokondrial membran

H

+

H

+

H

+

H

+

H

+

H

+

H

+

H

+

H

+

H

+

H

+

H

+

H

+

H

+

H

+

ADP + P

i

ATP

Elektron

Transport

Zinciri

Elektron

Transport

Zinciri

ATP

Sentaz

Kompleksi

ATP

Sentaz

Kompleksi

Elektron Transport Zinciri ve

Oksidatif Fosforilasyon:

(30)

NADH dehidrogenaz kompleksi

(kompleks I):

Bu kompleks elektronları NADH'dan alır ve onları Fe-S merkezleri içinde koenzim Q'ya aktarır.

(31)

Kompleks II (Süksinat

dehidrogenaz kompleksi):

 Bu kompleks içinde bulunan FAD, elektronları süksinattan alarak Fe-S merkezleri içinde koenzim Q’ya (KoQ) aktarır.

(32)

Koenzim Q:

❑ Elektronları hem kompleks I hem de kompleks II’den alarak kompleks III’e aktarır.

(33)

33

Elektron transport zinciri

ve oksidatif fosforilasyon

İntermembranal alan

(34)

Kompleks III (sitokrom b ve c1

kompleksi):

 Sitokromlar, elektronları koenzim Q’dan alırlar.

 Sitokromlar, hem grubu içeren ve görünen ışığı absorbe eden proteinlerdir.

(35)

Sitokrom c

Sitokrom c

 ETZ’nin hareketli üyesidir. Kompleks III’ den aldığı elektronları,

kompleks IV’e aktarır.

Kompleks IV (sitokrom oksidaz, Sit aa3)

 Sitokrom c’den aldığı elektronları moleküler oksijen (O2)’e aktarır ve

(36)

ATP sentaz (Kompleks V)

kompleksi

Elektron transferi esnasında oluşan

elektrokimyasal gradient enerjisini

ATP sentezi için kullanır.

(37)

Elektron transport zinciri

ve oksidatif fosforilasyon

İntermembranal alan

(38)

KOMPLEKS-V (ATP sentaz):

 İç mitokondri zarında yerleşmiş olan bu büyük enzim kopleksi intermembraner aralıktan matrikse elektron geçişine izin verir ve bu ADP + Pi’den ATP oluşumunu katalizler. (4H den 1 ATP)

Fo integral protein

F1 periferal bir protein’dir.

(39)

İç mitokondrial membran

Dış mitokondrial membran

H

+

H

+

H

+

H

+

H

+

H

+

H

+

H

+

H

+

H

+

H

+

H

+

H

+

H

+

H

+

ADP + P

i

ATP

Elektron

Transport

Zinciri

Elektron

Transport

Zinciri

ATP

Sentaz

Kompleksi

ATP

Sentaz

Kompleksi

Elektron Transport Zinciri ve

Oksidatif Fosforilasyon:

(40)

ETZ ve OP’de Enerji

Eldesi

 Redükte NADH+H+ molekülü, ETZ’ye kompleks I’den

girmekte ve tüm ETZ boyunca 10 proton pompalamaktadır.

 Redükte FADH2 ise kompleks II’den girerek daha az

toplam 6 proton pompalamaktadır.

 Yapılan hesaplamalarda 4 proton 1 ATP’ye denk

kabul edildiğinden, 1 mol NADH+H+’ın kazandırdığı toplam ATP miktarı 2,5 mol iken 1 mol FADH2’nin kazandırdığı ATP mikatrı 1,5 mol olmaktadır.

(41)

ATP-ADP transportu

Mitokondri içinde üretilen ATP iç mitokondri membranında bir adenin nükleotid taşıma sistemi ile iç ve dış mitokondri

membranı arasına aktarılırken matriks içine ADP taşınır. ATP daha sonra kreatin fosfat şantı ile sitozole geçer.

(42)

 Mitokondri iç zarında ADP ve Pi’yi matrikse, ATP’yi intermembraner aralığa taşıyan iki sistem bulunur.

1-Adenin nükleotid translokaz: İç zara entegre olmuş bir proteindir.

Atraktilozit ve bangkroik asid ile inhibe olur.

 Mitokondri matriksine ADP girişi-ATP çıkışı inhibe olduğu için ATP

(43)

2-Fosfat translokaz: Oksidatif fosforillenme için gerekli olan fosfat gruplarını taşır.

H2PO4 ile bir H+’i intermembraner aralıktan matrikse taşır.

(simport)

(44)

44

-Atraktilozit ve bangkroik asid

(45)
(46)

ELEKTRON TRANSPORTU VE OKSİDATİF FOSFORİLASYONUN İNHİBİTÖRLERİ:

(47)

Elektron transportu ve oksidatif

fosforilasyonun inhibitörleri

ETZ’nin herhangi bir noktasında bir blok olursa,

bloktan önceki tüm taşıyıcılar indirgenmiş hallerinde

birikir.

Bloktan sonrakiler ise okside hallerinde

bulunacaklardır. Sonuç olarak O2 tüketilmeyecek,

ATP oluşmayacak ve TCA döngüsü yavaşlayacaktır.

(48)

Komplex 1-2-3-4 oksidatif faz.

Komlex-5 fosforilatif fazdır. (ATP sent)

Oksidasyon ve fosforilasyon kardeştir, eşleşmiştir, biri çalışmadan diğeri çalışmaz.

Örnek: komplex 1-2-3-4 inh ne olur? Tam blokaj olur. Fo inh olursa ne olur? Tam blokaj olur.

(49)

Elektron transportu ve oksidatif

fosforilasyonun inhibitörleri

ETKİ YERİ İNHİBİTÖR

Kompleks I Amobarbital (barbitürat), pierisidin A (antibiyotik) ve

rotenon (bir balık zehiri)

Kompleks II Karboksin ve TTFA (tenoiltrifluoroaseton)

Kompleks III Dimerkaprol ile antimisin, miksotiazol ve stigmatellin

gibi antibiyotiklerelektronların

sitokrom b-c, kompleksi içinden geçişini engeller.

Kompleks IV Siyanür, sodyum azid ve karbon monoksid (CO),

Kompleks V Oligomisin

Patalojik olarak eşleşmeyi

ayıran ajanlar 2,4-Dinitrofenol, pentaklorofenol, Valinomisin, Nigerisin

Fizyolojik olarak eşleşmeyi

ayıran ajan Termogenin

adenin-nükleotid

Referanslar

Benzer Belgeler

 Piruvat dehidrogenaz kompleksi; Piruvat dehidrojenaz kendi ürünleri olan Asetil KoA ve NADH tarafından inhibe edilir...  Piruvat dehidrogenaz enziminin yeteri

Bir TCA döngüsü sonucunda, 2 mol CO2, GTP şeklinde bir yüksek enerjili fosfat bağı, 3 mol NADH ve 1mol FADH2 meydana gelir.. • AsCoA kaynağı sadece piruvat(glukoz)

Fosfofruktokinaz Yüksek enerji yükü tarafından inhibe edilir Pirüvat dehidrogenaz Yüksek enerji yükü, NADH/NAD + oranı ve asetil-. CoA tarafından

NADH oluşur, böylece enerji yine elektron taşıma sistemi molekülleri yardımıyla organik bir moleküle aktarılır. •Mayalarda, fermantasyon sonucunda Piruvat dekarbosillenir

Her glukoz 2 piruvat molekülü içerir ve piruvat molekülü mitokondri çerisine alınarak hücre için gerekli enerji açığa çıkarılır... Kemiosmoz: Enerji

Hemolitik anemi ön tan›s›yla hospitalize edilerek etiyoloji araflt›r›lan hastada hepatosplenomegali, ikter, indirekt hiper- bilirubinemi, retikülositoz, serum

Sonuç olarak, genel anestezi uygulanacak G6PD enzim eksikliği olan hastalarda cerrahi ve aneste- zinin neden olacağı stresin azaltılması, hemolitik krize neden olabilecek

Böylece piruvat dehidrojenaz (dolayısıyla glikolizis) yağ asidi oksidasyonu şartlarında inhibe edilir.. Çünkü bu şartlarda bu