Propaganda insanların bilinçli bir biçimde düşüncelerini, eylemlerini ve duygularını etkileme çabasıdır. Propaganda siyasal, kültürel veya ekonomik bazı amaçları gerçekleştirme hedefiyle uygulanır. Latince bir kökene sahiptir ve «yaymak, genişletmek» anlamında kullanılmıştır. Etkilemek, ikna etmek, manipüle etmek, yönlendirmek gibi benzer kavramları da barındırır.
Propaganda insanların bilinçli bir biçimde düşüncelerini, eylemlerini ve duygularını etkileme çabasıdır. Propaganda siyasal, kültürel veya ekonomik bazı amaçları gerçekleştirme hedefiyle uygulanır. Latince bir kökene sahiptir ve «yaymak, genişletmek» anlamında kullanılmıştır. Etkilemek, ikna etmek, manipüle etmek, yönlendirmek gibi benzer kavramları da barındırır.
1622 yılında ilk kez kullanılan bir kavram olan propaganda reformasyon sürecine karşı kurulan bir örgütle birlikte ortaya çıkmıştır: Sacra congregatio de propaganda fide. Bir anlamda inancın yayılması için kutsal topluluğu ifade etmektedir.
Misyonerlik göreviyle ilişkilendirilmesi, protestanlık ile mücade edilmesi için kurulduğu fikri propaganda kavramının daha 17.
yüzyılda bazı kesimler açısından olumsuz içerikle donatılmasına neden olmuştur. Kavramın bu olumsuz anlamında tarihsel çıkış noktası kadar Nasyonal Sosyalistlerin İkinci Dünya savaşı
yıllarındaki uygulamalarının da rolü büyüktür.
1622 yılında ilk kez kullanılan bir kavram olan propaganda reformasyon sürecine karşı kurulan bir örgütle birlikte ortaya çıkmıştır: Sacra congregatio de propaganda fide. Bir anlamda inancın yayılması için kutsal topluluğu ifade etmektedir.
Misyonerlik göreviyle ilişkilendirilmesi, protestanlık ile mücade edilmesi için kurulduğu fikri propaganda kavramının daha 17.
yüzyılda bazı kesimler açısından olumsuz içerikle donatılmasına neden olmuştur. Kavramın bu olumsuz anlamında tarihsel çıkış noktası kadar Nasyonal Sosyalistlerin İkinci Dünya savaşı
yıllarındaki uygulamalarının da rolü büyüktür.
Fransız İhtilali ile birlikte propaganda siyasal alanda daha yoğun bir biçimde kullanılmaya başlanmıştır. 18. yüzyılda propaganda artık siyasal anlamlar üretmenin, düşünceleri ve algılamaları yönlendirmenin, toplumsal değer ve semboller üretmenin stratejiler bütünü haline gelmişti. ABD’deki bağımsızlık mücadelesi de propagandayı etkilemiştir. Bireyin bilinçli biçimde siyasal geleceğini değiştirebileceğini göstermiş, geleneksel hükümetlerin temellerini sarsmıştır.
Fransız İhtilali ile birlikte propaganda siyasal alanda daha yoğun bir biçimde kullanılmaya başlanmıştır. 18. yüzyılda propaganda artık siyasal anlamlar üretmenin, düşünceleri ve algılamaları yönlendirmenin, toplumsal değer ve semboller üretmenin stratejiler bütünü haline gelmişti. ABD’deki bağımsızlık mücadelesi de propagandayı etkilemiştir. Bireyin bilinçli biçimde siyasal geleceğini değiştirebileceğini göstermiş, geleneksel hükümetlerin temellerini sarsmıştır.
Ayrıca 18. yüzyıldan itibaren siyasal ve toplumsal alandaki olanakların düşünceleri yönlendirme araçlarının gelişmesinde de etkili olduğu görülmektedir. Dahası Fransız İhtilalinden sonra 1815 yılına kadar yürütülen savaşlar birçok Avrupa devletini etkilemiş, siyasal iktidarlar ile halka arasındaki ilişkiler değişime uğramıştır.
Ayrıca 18. yüzyıldan itibaren siyasal ve toplumsal alandaki olanakların düşünceleri yönlendirme araçlarının gelişmesinde de etkili olduğu görülmektedir. Dahası Fransız İhtilalinden sonra 1815 yılına kadar yürütülen savaşlar birçok Avrupa devletini etkilemiş, siyasal iktidarlar ile halka arasındaki ilişkiler değişime uğramıştır.
19. Yüzyılın ikinci yarısından itibaren gerçekleştirilen reformlarla birlikte oy hakkı genişlemiş, seçim ve temsil yanında genel ve eşit oy ilkesi yaygınlaşmaya başlamış, daha önceleri siyasete katılmayan kesimler de siyasete katılmaya başlamıştır. Gelişmelerin farkında olan hükümetler ve siyasal iktidarlar açısından düşünceleri etkileyecek araçlara sahip olmak ve siyasal anlamlar üretebilmek öncelikli bir konu halini almıştır.
19. Yüzyılın ikinci yarısından itibaren gerçekleştirilen reformlarla birlikte oy hakkı genişlemiş, seçim ve temsil yanında genel ve eşit oy ilkesi yaygınlaşmaya başlamış, daha önceleri siyasete katılmayan kesimler de siyasete katılmaya başlamıştır. Gelişmelerin farkında olan hükümetler ve siyasal iktidarlar açısından düşünceleri etkileyecek araçlara sahip olmak ve siyasal anlamlar üretebilmek öncelikli bir konu halini almıştır.
Bu anlamda 19. yüzyıl bir dönüm noktasıdır. Daha önce bilinmeyen ulusal ideolojiler ve cumhuriyete dayalı devlet modelleri bu yüzyılda gelişmiştir. Bir başka özellik bu yüzyıldan itibaren propaganda yalnızca siyasal iktidarların veya devletlerin kendi ülkelerinde kamuoyu yaratmasına değil aynı zamanda başka ülkelerde de kendi çıkarları için kamuoyu oluşturmaya başlamasıdır.
Bu anlamda 19. yüzyıl bir dönüm noktasıdır. Daha önce bilinmeyen ulusal ideolojiler ve cumhuriyete dayalı devlet modelleri bu yüzyılda gelişmiştir. Bir başka özellik bu yüzyıldan itibaren propaganda yalnızca siyasal iktidarların veya devletlerin kendi ülkelerinde kamuoyu yaratmasına değil aynı zamanda başka ülkelerde de kendi çıkarları için kamuoyu oluşturmaya başlamasıdır.
Ancak çağdaş anlamda ve bütünüyle ideolojinin aktarım aracı propaganda dan bahsedebilmek için 20. yüzyılı beklemek gerekecektir.
Teknolojik gelişmelerin yaşamın her alanına uygulanmasıyla birlikte önceki yüzyıllarda düşünülemeyecek toplum anlayışları ortaya çıkmıştır.
Ancak çağdaş anlamda ve bütünüyle ideolojinin aktarım aracı propaganda dan bahsedebilmek için 20. yüzyılı beklemek gerekecektir.
Teknolojik gelişmelerin yaşamın her alanına uygulanmasıyla birlikte önceki yüzyıllarda düşünülemeyecek toplum anlayışları ortaya çıkmıştır.
1.Aynı anda hem bireye hem de kitleye seslenmek zorundadır.
Bireye, bireysel özellikler üzerinden değil, diğer insanlar ile paylaşılan mitler, değerler ve duygular üzerinden seslenilir.
2. Propaganda bütüncüldür. Tek bir konu, farklı iletişim araçları ile iletilmektedir. Mesaj basit ve herkesin anlayabileceği bir dil ile aktarılmaktadır.
3. Propaganda planlı, örgütlü bir çabadır ve tek bir yerden yönetilir.
4. Propaganda bireyin düşünce üretmesini değil, bazı düşüncelere bağlanmasını sağalamaya çalışır.
1.Aynı anda hem bireye hem de kitleye seslenmek zorundadır.
Bireye, bireysel özellikler üzerinden değil, diğer insanlar ile paylaşılan mitler, değerler ve duygular üzerinden seslenilir.
2. Propaganda bütüncüldür. Tek bir konu, farklı iletişim araçları ile iletilmektedir. Mesaj basit ve herkesin anlayabileceği bir dil ile aktarılmaktadır.
3. Propaganda planlı, örgütlü bir çabadır ve tek bir yerden yönetilir.
4. Propaganda bireyin düşünce üretmesini değil, bazı düşüncelere bağlanmasını sağalamaya çalışır.
5. Propaganda insan psikolojisini, zamanın genel görüşlerini ve değerlerini de dikkate alır, güncel olayları izler.
6. Propaganda da iletilen mesajların doğruluğundan çok etkisi önemlidir. İnsanların nasıl düşüneceklerinden çok ne düşüneceklerine yoğunlaşır.
7. Propagandacı içinde yaşadığı toplumu, kültürü iyi tanımalı.
5. Propaganda insan psikolojisini, zamanın genel görüşlerini ve değerlerini de dikkate alır, güncel olayları izler.
6. Propaganda da iletilen mesajların doğruluğundan çok etkisi önemlidir. İnsanların nasıl düşüneceklerinden çok ne düşüneceklerine yoğunlaşır.
7. Propagandacı içinde yaşadığı toplumu, kültürü iyi tanımalı.
Propagandanın çeşitli türleri bulunmaktadır. Bunlar: siyasal, toplumsal, kargaşa, bütünleştirici, dikey ve yatay propagandadır.
Bir siyasal parti, çıkar veya baskı grubu ya da hükümetlerce yapılan ve kamuoyunun düşünce ve tutumlarını istenilen yöne çekmeye çalışan propagandaya siyasal propaganda adı verilir.
Toplumsal propaganda daha geniş alanı kapsayan, amacı siyasal propaganda da olduğu gibi açık olmayan bir propaganda biçimidir.
Bu tarz bir propaganda da amacın açıklığından çok uzun süre etkide bulunmak hedeflenir.
Propagandanın çeşitli türleri bulunmaktadır. Bunlar: siyasal, toplumsal, kargaşa, bütünleştirici, dikey ve yatay propagandadır.
Bir siyasal parti, çıkar veya baskı grubu ya da hükümetlerce yapılan ve kamuoyunun düşünce ve tutumlarını istenilen yöne çekmeye çalışan propagandaya siyasal propaganda adı verilir.
Toplumsal propaganda daha geniş alanı kapsayan, amacı siyasal propaganda da olduğu gibi açık olmayan bir propaganda biçimidir.
Bu tarz bir propaganda da amacın açıklığından çok uzun süre etkide bulunmak hedeflenir.
Kargaşa propaganda hükümetleri veya siyasal iktidarları değiştirmeye yönelik propagandadır ve devrimci eylemler çoğunlukla bu tarz propaganda ile ilişkilendirilmiştir.
Bütünleştirici veya birleştirici propaganda ise var olan siyasal düzenin daha uzun süre devam etmesini amaçlayan bir
propaganda türüdür.
Dikey propaganda, bir organizasyonun liderliğini yürüten siyasal bir kişiliğin yönettiği gruplardan daha üstün olduğunu düşündüğü
propaganda türüdür.
Bireyleri aynı düzeyde değerlendiren ve mantığa dayandıran yatay propaganda bir grup çerçevesinde bireylerin birbirini
etkilemelerdir.
Kargaşa propaganda hükümetleri veya siyasal iktidarları değiştirmeye yönelik propagandadır ve devrimci eylemler çoğunlukla bu tarz propaganda ile ilişkilendirilmiştir.
Bütünleştirici veya birleştirici propaganda ise var olan siyasal düzenin daha uzun süre devam etmesini amaçlayan bir
propaganda türüdür.
Dikey propaganda, bir organizasyonun liderliğini yürüten siyasal bir kişiliğin yönettiği gruplardan daha üstün olduğunu düşündüğü
propaganda türüdür.
Bireyleri aynı düzeyde değerlendiren ve mantığa dayandıran yatay propaganda bir grup çerçevesinde bireylerin birbirini
etkilemelerdir.
Ussal propaganda argümanlarına akılcı ve nispeten gerçekçi unsurlar dahil eder. Propagandanın etkisini uzatmaya yönelik bir çabanın göstergesidir. Buna karşılık ussal olmayan propaganda duygulardan, coşku ve heyecan verici söylemlerden yararlanır.
Ussal propaganda argümanlarına akılcı ve nispeten gerçekçi unsurlar dahil eder. Propagandanın etkisini uzatmaya yönelik bir çabanın göstergesidir. Buna karşılık ussal olmayan propaganda duygulardan, coşku ve heyecan verici söylemlerden yararlanır.
Birinci Dünya Savaşında büyük devletlerin güç mücadelelerinde propaganda büyük bir ağırlık kazanmıştır. Bu savaşta kullanılan araçların başında basın gelmektedir. Bir diğer araç askeri emirlerin ulaştırılması amacıyla yararlanılan telefondur. İlk kez bu savaş ile birlikte fotoğraf da bir propaganda aracı haline gelmiştir.
Birinci Dünya Savaşında büyük devletlerin güç mücadelelerinde propaganda büyük bir ağırlık kazanmıştır. Bu savaşta kullanılan araçların başında basın gelmektedir. Bir diğer araç askeri emirlerin ulaştırılması amacıyla yararlanılan telefondur. İlk kez bu savaş ile birlikte fotoğraf da bir propaganda aracı haline gelmiştir.
Propagandanın en yoğun ve sürekli uygulama biçimi İkinci Dünya Savaşı yılları öncesi ve sürecinde gerçekleşmiştir. Bunda da Alman Nasyonal Sosyalist Partinin ve parti temsilcilerinin rolü büyüktür.
1933 yılından itibaren gazete, radyo ve sinema bir propaganda aracına dönüştürülmüştür. Daha sonra buna gösteri amaçlı etkinlikler, broşürler, afişler, flamalar, ritüeller, sembolik hareketler ve konuşmalar da dahil edilmiştir.
Propagandanın en yoğun ve sürekli uygulama biçimi İkinci Dünya Savaşı yılları öncesi ve sürecinde gerçekleşmiştir. Bunda da Alman Nasyonal Sosyalist Partinin ve parti temsilcilerinin rolü büyüktür.
1933 yılından itibaren gazete, radyo ve sinema bir propaganda aracına dönüştürülmüştür. Daha sonra buna gösteri amaçlı etkinlikler, broşürler, afişler, flamalar, ritüeller, sembolik hareketler ve konuşmalar da dahil edilmiştir.
Modern çağda propagandanın varlığı, olup olamayacağı halen tartışılmaktadır. Bu tartışmanın iki tarafı bulunmaktadır. Bir taraf, günümüzde de propagandanın yapılabildiğini ve sürdüğünü iddia etmektedir. Adı propaganda olmamakla birlikte siyasal reklamlar, siyasal halkla ilişkiler faaliyetleri olarak sürmektedir. Diğer taraf ise medyanın çeşitliliğini, tek elden denetimin olanaksızlığını ve özellikle sosyal medyanın varlığını propagandayı ortadan kaldırdığının altını çizmektedir.
Modern çağda propagandanın varlığı, olup olamayacağı halen tartışılmaktadır. Bu tartışmanın iki tarafı bulunmaktadır. Bir taraf, günümüzde de propagandanın yapılabildiğini ve sürdüğünü iddia etmektedir. Adı propaganda olmamakla birlikte siyasal reklamlar, siyasal halkla ilişkiler faaliyetleri olarak sürmektedir. Diğer taraf ise medyanın çeşitliliğini, tek elden denetimin olanaksızlığını ve özellikle sosyal medyanın varlığını propagandayı ortadan kaldırdığının altını çizmektedir.
