TRC2 (Diyarbakır-Şanlıurfa) Bölgesi 2011-2013 Bölge Planı

Tam metin

(1)

(2) BÖLÜM 1: PLANIN AMACI VE KAPSAMI. Karacadağ Kalkınma Ajansı. Adres: Selahattini Eyyubi Mah. Urfa Bulvarı No:15/A 21080 Bağlar / DİYARBAKIR Telefon : 0 (412) 237 12 16-17 Faks : 0 (412) 237 12 14 E-posta : [email protected] İnternet Sitesi: http://www.karacadag.org.tr. Diyarbakır Yatırım Destek Ofisi. Adres: Selahattini Eyyubi Mah. Urfa Bulvarı No:15/A 21080 Bağlar / DİYARBAKIR Telefon : 0 (412) 237 12 16-17 Faks : 0 (412) 237 12 14 E-posta : [email protected] İnternet Sitesi: http://www.investdiyarbakir.com. Şanlıurfa Yatırım Destek Ofisi. Adres: Şanlıurfa İl Özel İdaresi Binası Paşabağı Mahallesi Adalet Caddesi No: 7/A Şanlıurfa Telefon : 0 (414) 314 98 03 Faks : 0 (414) 314 98 05 E-posta: [email protected] İnternet Sitesi: http://www.investsanliurfa.com Grafik Tasarım & Baskı A grafik Adres: Diclekent Bulvarı 83 Sk. Şeker Apt. Altı Kayapınar/DİYARBAKIR Telefon : 0 (412) 237 27 07 Faks : 0 (412) 237 27 06 İnternet Sitesi: http://www.agrafik.biz. 2. TRC2 BÖLGESİ (DİYARBAKIR-ŞANLIURFA) 2011-2013 BÖLGE PLANI.

(3) BÖLÜM 1: PLANIN AMACI VE KAPSAMI. TRC2 BÖLGES (DYARBAKIR-ANLIURFA). BÖLGE PLANI. 2011-2013. www.karacadag.org.tr. TRC2 BÖLGES (DYARBAKIR-ANLIURFA) 2011-2013 BÖLGE PLANI. 1.

(4) BÖLÜM 1: PLANIN AMACI VE KAPSAMI. 2. TRC2 BÖLGES (DYARBAKIR-ANLIURFA) 2011-2013 BÖLGE PLANI.

(5) BÖLÜM 1: PLANIN AMACI VE KAPSAMI. SUNUŞ Küreselleşme sürecinin yarattığı rekabet, bölgeleri birer ekonomik aktör konumuna getirmiştir. Yerel kaynaklarını ve potansiyellerini harekete geçirerek belirli sektörlerde uzmanlaşan bölgelerin, dünya ekonomisinde de diğer bölgelerle karşılaştırıldığında birtakım üstünlük ve rekabet avantajları elde ettikleri gözlemlenmektedir. Şüphesiz, bu üstünlük ve avantajların elde edilmesi kendiliğinden ortaya çıkan birer olgu olmayıp bölgedeki kamu sektörü, özel sektör ve sivil toplum kuruluşlarının (STK) işbirliği ve güç birliği yaparak belirli strateji ve politikalar doğrultusunda organize olmaları ve ortak hareket etmelerinin bir sonucudur. Tarihte “Bereketli Hilal” olarak bilinen bölgede, Dicle ile Fırat Nehirleri arasında yer alan Diyarbakır ve Şanlıurfa; tarihi 11.500 yıl öncesine dayanan, onlarca medeniyete ev sahipliği yapan ve halen cazibelerini koruyan, yaşayan bir bölgedir. Farklı medeniyetlerin bıraktığı tarihi ve kültürel birikimi içerisinde barındıran bölge, aynı zamanda, dili, dini ve etnik kökeni farklı insanların hoşgörü içinde yaşadığı, dünya kültür mirasının önemli merkezlerindendir. Sahip oldukları doğal, tarihi, kültürel ve yer altı zenginlikleri, jeostratejik konumları, geçmişten bugüne önemli inanç ve ticaret merkezleri olmaları, genç nüfusları, GAP’ın yarattığı sinerji ve hükümetimizin bölgedeki komşu ülkelerle geliştirdiği olumlu ilişkiler Diyarbakır ve Şanlıurfa için büyük potansiyel ve tarihi fırsatlar yaratmaktadır. Bu potansiyel ve fırsatlar iyi değerlendirildiği takdirde, Diyarbakır ve Şanlıurfa’nın hızla büyümesi ve gelişmesi ile gerek GAP Bölgesi’nin ve gerekse Ortadoğu’nun önemli sanayi, ticaret, kültür ve turizm merkezleri olması mümkündür. Bölge potansiyel ve fırsatların tespiti ve planlı bir şekilde harekete geçirilerek değerlendirilmesi için temel stratejik doküman olarak hazırlanan TRC2 Bölgesi (Diyarbakır-Şanlıurfa) Bölge Planı, modern planlama anlayışına uygun olarak “katılımcı” ve “aşağıdanyukarıya” bir yaklaşımla hazırlanmıştır. Bu süreçte, Ajansımızın danışma organı olarak Kalkınma Kurulumuz ve bölgedeki aktörler aktif bir rol oynamıştır. Planda belirlenen vizyon çerçevesinde bölgemizin kalkınmasına yönelik faaliyetler etkin bir şekilde koordine edildiği takdirde, bölgemizin çok hızlı bir şekilde gelişeceği ve kalkınacağına olan inancımız tamdır. Emeği geçenlere ve katkıda bulunanlara teşekkür ediyoruz. AJANS YÖNETİM KURULU Mustafa TOPRAK Diyarbakır Valisi Başkan. Nuri OKUTAN Şanlıurfa Valisi Başkan V.. Osman BAYDEMİR Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanı Üye. A. Eşref FAKIBABA Şanlıurfa Belediye Başkanı Üye. Fatma SÜNBÜL Diyarbakır İl Genel Meclisi Başkan V. Üye. Mustafa YAVUZ Şanlıurfa İl Genel Meclisi Başkanı Üye. Remzi CAN Diyarbakır Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Üye. E. Sabri ERTEKİN Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Üye. TRC2 BÖLGES (DYARBAKIR-ANLIURFA) 2011-2013 BÖLGE PLANI. 3.

(6) BÖLÜM 1: PLANIN AMACI VE KAPSAMI. ÇNDEKLER. 4. YÖNETC ÖZET. 6. BÖLÜM 1: PLANIN AMACI VE KAPSAMI. 10. BÖLÜM 2: PLAN HAZIRLAMA YÖNTEM VE SÜREC. 12. BÖLÜM 3: BÖLGE VZYONU VE GELME EKSENLER. 19. EKSEN 1: STHDAM KAPASTES VE REKABET GÜCÜ. 21. EKSEN 2: BEER VE SOSYAL SERMAYE, SOSYAL DAYANIMA. 45. EKSEN 3: BÖLGE MEKÂN ORGANZASYONU, YAAM VE MEKÂN KALTES. 59. EKSEN 4: DOAL KAYNAKLAR VE KÜLTÜREL MRAS. 72. BÖLÜM 4: GELME EKSENLER ARASINDAK LK. 84. BÖLÜM 5: MEKÂNSAL GELME. 86. BÖLÜM 6: ÇEVRE LLER VE BÖLGELERLE BRL. 96. BÖLÜM 7: ÜST ÖLÇEKL PLANLAR. 99. BÖLÜM 8: FNANSAL KAYNAKLAR. 106. BÖLÜM 9: KOORDNASYON, ZLEME VE DEERLENDRME. 109. BÖLÜM 10: PERFORMANS GÖSTERGELER. 112. BÖLÜM 11: EKLER. 117. TRC2 BÖLGES (DYARBAKIR-ANLIURFA) 2011-2013 BÖLGE PLANI.

(7) BÖLÜM 1: PLANIN AMACI VE KAPSAMI. KISALTMALAR LSTES AB (EU) : Avrupa Birlii ADNKS : Adrese Dayal Nüfus Kayt Sistemi GAP. : Güneydou Anadolu Projesi. GAPBK : Güneydou Anadolu Projesi Bölge Kalknma daresi GSYH. : Gayrisa Yurt çi Hasla. GSKD. : Gayrisa Katma Deer. DPT. : Devlet Planlama Tekilat. DS. : Devlet Su leri. HES. : Hidroelektrik Santrali. BBS. : statistiksel Bölge Birimleri Sn andrmas. GEM. : Gelitirme Merkezi. KUR. : Türkiye Kurumu. KGM. : Karayollar Genel Müdürlüü. KOSGEB : Küçük ve Orta Ölçekli letmeleri Gelitirme ve Destekleme daresi Bakanl KSS. : Küçük Sanayi Sitesi. MEB. : Milli Eitim Bakanl. MGM. : Mahalli dareler Genel Müdürlüü. OSB. : Organize Sanayi Bölgesi. STK. : Sivil Toplum Kurulular. TÜK. : Türkiye statistik Kurumu. TRC2 BÖLGES (DYARBAKIR-ANLIURFA) 2011-2013 BÖLGE PLANI. 5.

(8) BÖLÜM 1: PLANIN AMACI VE KAPSAMI. YÖNETC ÖZET TRC2 (Diyarbakr-anlurfa) Bölgesi için katlmc bir yaklamla hazrlanan 2011-2013 Bölge Plan, bölgenin kendini tanmlad, problemlerini ve çözüm kaynaklarn tespit ettii, gelecekte olmas gereken yeri belirledii ve belirlenen bu noktaya ulamak için yaplacaklar bütüncül bir yaklamla ve stratejik önceliklerine göre karara balad temel politika belgesidir.. olarak gerçeklemiken, TRC2 Bölgesi’nde fert bana GSKD 2.904 dolar seviyesindedir.. stihdamn sektörel dalm açsndan bölge, srasyla hizmetler, tarm ve sanayi sektörlerinin arlkl olduu bir yapya sahiptir. TRC2 Bölgesi’nde tarm sektörünün toplam istihdam içindeki pay % 29,1 ile ülke ortalamasnn (% 24,7) üzerinde, sanayi istihdamnn pay % 15,7 ile TRC2 Bölgesi 2011-2013 Bölge Plan çalmalar, Devlet Planlama ülke ortalamasnn (% 25,3) gerisinde ve hizmetler sektörü istihdamnn Tekilat Müstearlnn yetkilendirmesi üzerine, Karacada Kalknma pay % 55,1’lik oranla ülke ortalamasnn (% 50) üzerindedir. Ajans tarafndan yürütülmütür. Plan’n hazrlk sürecinde DiyarbakrÜlkenin toplam tarm alanlarnn % 7,2’sini bulunduran bölge, bu anlurfa ile ilgili yaplan ampirik ve akademik çalmalar incelenmi, açdan 26 istatistikî bölge birimi arasnda 3’üncü sradr. anlurfa ilinde bölge kurum/kurulularndan bölgenin mevcut durumunu yanstan veriler tüm arazilerin % 65’ini, Diyarbakr’da ise % 46’sn tarm alan olarak toplanm ve TRC2 Bölgesi Mevcut Durum Analizi hazrlanmtr. Payda nitelenen araziler oluturmaktadr. TRC2 Bölgesi, bitkisel üretim yaplan analizi dorultusunda belirlenmi kurum/kurulular, sivil toplum örgütleri, ekim alanlar açsndan Düzey 2 bölgeleri arasnda birinci srada yer alrken, özel kesim ve Kalknma Kurulu’nun katlmyla Bölge Plan Çaltaylar elde edilen gelir bakmndan 10’uncu sradadr. düzenlenerek bölgedeki aktörlerin plana katk ve destekleri alnmtr. DPT tarafndan yaplan llerin ve Bölgelerin Sosyo-Ekonomik Gelimilik Güneydou Anadolu Bölgesi’ndeki Diyarbakr ve anlurfa illerinden Sralamas Aratrmas (2003)’na göre TRC2 Bölgesi 26 Düzey 2 bölgesi oluan TRC2 Bölgesi, 34.540 km²’lik yüzölçümü ile Türkiye’nin % içerisinde 23’üncü srada yer almaktadr. llerin gelimilik sralamasnda 4,4’ünü kaplamaktadr. Toplam 3.192.329 olan nüfusu ile ülke nüfusunun Diyarbakr ili 63’üncü srada iken anlurfa ili 68’inci sradadr. % 4,3’ünü oluturan bölgenin yllk nüfus art hz ‰ 20 seviyesiyle en yüksek deere sahip ilk sekiz bölge arasndadr. 2010 yl nüfus verilerine Düzey 2 bölgeleri arasnda en fazla göç veren 7’nci bölge konumunda göre; nüfusun % 60,5’i 25 yan altndadr. 25-65 ya aras nüfus toplam olan TRC2 Bölgesi ayn anda göç alan ve göç veren bir yapya sahiptir. nüfusun % 36’sn olutururken, 65 ya üstü nüfus toplam nüfusun % Bölgede göçün yönü alt kademe merkezlerden kentsel merkezlere doru 3,5’ini oluturmaktadr. Diyarbakr ve anlurfa illerinde, srasyla 6,8 ve buradan da stanbul, Ankara, zmir gibi anakentlere doru olmaktadr. ve 6,9 olan ortalama hane halk büyüklüü, Türkiye ortalamasnn (4,5) Bölge 1990 ve 2000 yllar arasnda büyük oranda göç alm, hzl nüfus üstündedir. Bölgedeki nüfus bamllk oran Diyarbakr ilinde % 70 artna sahne olmu ve nüfusu % 134 orannda artmtr. Bölge, en çok iken anlurfa inde % 84 seviyesiyle Türkiye ortalamasnn (% 49) çok göçü stanbul iline ve mevsimlik göçün en youn olarak yöneldii Çukurova üzerindedir. ehir nüfusunun toplam nüfusa orannn % 63,04 olduu Bölgesine vermektedir. En fazla göç istihdam beklentisinin yüksek olduu bölgede; 2.012.711 kii ehirlerde yaarken, 1.179.618 kii belde ve 20-30 ya grubunda gerçeklemektedir. köylerde yaamaktadr. Bölge okullama oranlar okulöncesinde % 50, ilköretimde % 97, 2001 yl GSYH deerine göre bölge, ülke toplam deerinin % ortaöretimde % 38 seviyesindedir. Bu deerlerin Türkiye ortalamas 2,2’sini oluturmaktadr. Bölge, ülkenin toplam GSYH deeri içindeki srasyla % 39, % 98, % 65 düzeyindedir. Bölgede derslik bana düen payyla Düzey 2 bölgeleri arasnda 16’nc srada yer almaktadr. 2006 örenci says ilköretimde 48, ortaöretimde 44 iken Türkiye genelinde yl GSKD miktarnda ise bölge, 12,1 milyar TL ile ülke toplam katma ilköretimde 32, ortaöretimde 33 seviyesindedir. Ortaöretimde meslek deerinin % 1,8’ini oluturmakta ve bu oranla Düzey 2 bölgeleri arasnda liselerinin tercih edilme oran bölgede % 25 iken Türkiye genelinde % 45 17’nci srada bulunmaktadr. Türkiye’nin fert bana GSKD’si 6.684 dolar seviyesindedir. 6. TRC2 TRC2 BÖLGES BÖLGES (DYARBAKIR-ANLIURFA) (DYARBAKIR-ANLIURFA) 2011-2013 2011-2013 BÖLGE BÖLGE PLANI PLANI.

(9) BÖLÜM 1: PLANIN AMACI VE KAPSAMI. Yüz bin kii bana düen uzman hekim says ve hastane yatak says anlurfa ilinde srasyla 38 ve 120 iken Diyarbakr ilinde srasyla 58 ve 236’dr (Türkiye: 82 ve 262). Diyarbakr ili salk hizmetlerinde çevre illere hizmet sunmaktadr. Bölge genelinde bebek ölüm hz binde 15, anne ölüm hz yüz binde 22 seviyesindedir.. orannn en yüksek olduu 2’nci bölge iken, Diyarbakr ili isizlik orannn en yüksek olduu 2’nci il konumundadr. Nitelikli insan kayna ihtiyac ile bölgede daha da derinleen istihdam sorunu, yoksulluk ve göç temelinde sosyal sorunlara neden olmaktadr. Bölgenin beeri ve sosyal gelimilik göstergeleri, Türkiye’nin birçok bölgesinden geri durumdadr.. Bölge önemli ulam balantlarnn kesime noktasndadr ve kara, hava ve demiryolu balantlar ile ülkenin her yerinden ulalabilir bir merkez durumundadr. Diyarbakr Havaalan ülkedeki 44 havaalan içerisinde en fazla yolcu tanan 10’uncu havaalandr. anlurfa GAP Havaalan ülkenin en büyük kargo havaliman olarak ina edilmitir.. Göç kaynakl nüfus hareketliliinin yüksek olduu bölgede kentlerin mekânsal geliimlerinin kontrol altna alnmasnda ve altyap hizmetlerinin standartlara uygun bir ekilde salanmasnda güçlük yaanmaktadr. Bu durum kentsel alanda çeitli altyap ve çevre sorunlarna neden olmakta, kentlerin yaanabilirlik düzeyini düürmektedir. Yüksek nüfus ve yüksek nüfus art hz ile bölgede devam eden doal kaynak kullanmna bal Bölgedeki KOB’ler finansmana eriim, planlama, pazarlama büyük yatrmlar, doal kaynaklar üzerinde artan bir bask yaratmaktadr. sorunlar bata olmak üzere, teknolojik altyapnn yetersizlii, düük Doal kaynaklarn; özellikle su ve toprak kaynaklarnn korunmas bölgenin üretim kapasitesi ile AR-GE faaliyetlerinin düüklüü, kurumsallaamama ekonomisi için stratejik önem tamaktadr. ve finansal kaynak veya fonlar yönetmede karlalan dier sorunlar TRC2 Bölgesi 2011-2013 Bölge Plan; mevcut durum analizine, bölge nedeniyle istenen verimlilik düzeyinde çalamamakta, katma deer ve aktörlerinin katksyla yaplan sorun önceliklendirme-çözüm önerileri yeterli düzeyde istihdam yaratamamaktadrlar. çalmalar ile ulusal politika ve önceliklere uygun olarak hazrlanm olup sizlik bölge düzeyinde en önemli sorunlarn banda gelmektedir. bölgesel gelimeyi salayacak birbirini tamamlayc nitelikte dört gelime Bölgedeki hzl nüfus art ve köyden kente göç isizlik sorununu ekseninden olumaktadr. derinletirmektedir. Bölge, Adana-Mersin Bölgesi’nin ardndan isizlik. 1. 2 BEŞERİ VE SOSYAL SERMAYE SOSYAL DAYANIŞMA. İSTİHDAM KAPASİTESİ VE REKABET GÜCÜ. VİZYON “Doğal ve kültürel mirasını koruyarak turizm potansiyelini değerlendiren, kaynaklarını üretim ve istihdama dönüştürerek yaşam kalitesini arttıran, Ortadoğu’nun gelişen ticaret merkezi Diyarbakır-Şanlıurfa Bölgesi.”. DOĞAL KAYNAKLAR VE KÜLTÜREL MİRAS. 4. BÖLGE MEKÂN ORGANİZASYONU, YAŞAM VE MEKÂN KALİTESİ. 3 TRC2 TRC2 BÖLGES BÖLGES (DYARBAKIR-ANLIURFA) (DYARBAKIR-ANLIURFA) 2011-2013 2011-2013 BÖLGE BÖLGE PLANI PLANI. 7.

(10) BÖLÜM 1: PLANIN AMACI VE KAPSAMI. Bölgenin sorunlar, ihtiyaçlar ve potansiyelleri dorultusunda salanmas çerçevesinde ele alnmakta ve bata ekonomik gelime ekseni belirlenen “stihdam Kapasitesi ve Rekabet Gücü” gelime ekseni olmak üzere dier gelime eksenleri ile bütünleik yapdadr. ekonomik gelimeye ilikin temel amaçlar içermektedir. Bu gelime ekseni Gelime ekseni kapsamnda üç amaç belirlenmitir; ile zengin doal kaynaklara ve kültürel mirasa, yüksek tarmsal üretime, tarma dayal sanayi ve turizm potansiyeline sahip olan TRC2 Bölgesi’nde, ¾ Eitimde Bölgesel Gelime Politikalaryla Uyumu Salamak: üretim ve istihdam kapasitesinin artrlmas, üretimde katma deerin Eitimde kalitenin artrlmas, mesleki eitimin bölgenin üretim yaratlmas ve insan kaynaklarnn gelitirilmesi ile rekabet gücünün ve hizmet ihtiyaçlar dorultusunda gelitirilmesi ile nitelikli insan artrlmas hedeenmektedir. kaynaklarnn gelitirilmesi amaçlanmaktadr. Gelime ekseni kapsamnda dört amaç belirlenmitir; ¾. ¾. Kurumsal Kapasiteyi Gelitirmek: Bölgedeki kamu kurumlar, yerel yönetimler ve STK’larn kapasitelerinin gelitirilmesi, kurumlar aras koordinasyonun artrlmas ve kalknma hedeerine odaklanlmasn salayacak ibirlii alarnn kurulmas amaçlanmaktadr.. Kentsel Ekonomilerden Yararlanarak Bölgenin Hizmet Sunum Kapasitesini Gelitirmek: Bölge ekonomisi içinde arl bulunan hizmetler sektöründe, mal ve hizmet sunumunda çeitlenme, uzmanlama ve kalitenin artrlmas yoluyla bölgenin rekabet gücünün ¾ Sosyal Hizmet Sunumunu Yerinde ve Etkin Olarak Salamak: artrlmas ve Diyarbakr’n hizmet merkezi rolünün güçlendirilmesi Bölgede göç ile birlikte artan yoksulluk ve gelir dalm farkllklarndan amaçlanmaktadr. kaynaklanan sosyal sorunlarn en aza indirilmesi, öncelikle dezavantajl gruplara yönelik olmak üzere sosyal hizmet sunumu eriilebilirliinin ve ¾ stihdam ve Üretimde Katma Deeri Artrmak: Tarmsal ve kalitesinin artrlmas ve sosyal uyumun salanmas amaçlanmaktadr. endüstriyel üretimde verimin artrlmas, katma deeri yüksek üretim yapsna geçilmesi, bölge potansiyelleri ve tüketim talepleri Mekânsal organizasyon yapsnn ve altyapnn bölgesel gelimenin dorultusunda imalat sanayinin gelitirilmesi ve KOB’lerin gerçeklemesine olanak salayacak ekilde oluturulmasn hedeeyen kapasitelerin gelitirilmesi ile istihdam kapasitesinin artrlmas “Bölge Mekân Organizasyonu, Yaam ve Mekân Kalitesi” ekseni, bölge amaçlanmaktadr. plannda “stihdam Kapasitesi ve Rekabet Gücü” eksenini destekleyici ve tamamlayc bir konumdadr. ¾ Giriimcilik Kültürünü Gelitirerek Bölgede Yeni Olanaklar Oluturmak: Bölge dinamiklerinin harekete geçirilmesi için; Gelime ekseni kapsamnda üç amaç belirlenmitir: giriimcilik konusunda farkndaln artrlmas, giriimcilere yönelik finansal araçlarn gelitirilmesi ve eriilebilirliinin artrlmas ile ¾ Alt Bölgelerin Konumsal ve Beeri Potansiyellerini En Üst Düzeyde Kullanmak: Cora, konumsal ve beeri potansiyelleri açsndan bölgede üretim kapasitesinin gelitirilmesi, yeni i olanak olanaklarnn birbirinden farkllaan yerleim yerleri için uygun gelime senaryolarnn yaratlarak istihdam kapasitesinin artrlmas amaçlanmaktadr. hazrlanmas, yerlemeler arasnda ilikilerin güçlendirilerek ¾ ve Yatrm Ortamn yiletirmek: Çalma alanlarnda altyapnn bölgesel ölçekte etkileimin yaratlmas ve yerlemelerin birbirilerini iyiletirilmesi, beeri sermayenin bölgesel gelime politikalaryla tamamlayarak bölgesel sinerjinin oluturulmas amaçlanmaktadr. uyumlu olarak gelitirilmesi, bölgede yaam kalitesinin artrlmas ile i ortamnn iyiletirilmesi; bölgeye yönelik olumu olumsuz ¾ Bölgesel Ulam ve Altyapy Gelitirmek: Ulam sisteminin bölgenin mekânsal yaplanmas, ekonomik ve toplumsal kalknmasnda imajn ortadan kaldrlmas için acil önlemlerin alnmas ve bölge bir araç olarak kullanlmasn salamak, ulam türlerinin birbirini potansiyellerinin tantlmas ile bölgenin yatrm açsndan cazip hale destekleyecek bütüncül bir sistem olarak kurgulanmas ve getirilmesi amaçlanmaktadr. altyapnn kalknma hedeerini destekleyecek ekilde gelitirilmesi “Beeri ve Sosyal Sermaye, Sosyal Dayanma” ekseni, temelde amaçlanmaktadr. insan kaynaklarnn gelitirilmesi ve hizmetlere eriimde frsat eitliinin. 8. TRC2 TRC2 BÖLGES BÖLGES (DYARBAKIR-ANLIURFA) (DYARBAKIR-ANLIURFA) 2011-2013 2011-2013 BÖLGE BÖLGE PLANI PLANI.

(11) BÖLÜM 1: PLANIN AMACI VE KAPSAMI. ¾. Kentsel ve Krsal Yerlemelerin Yaam ve Mekân Kalitesini ¾ Çevre Kalitesini Artrmak ve Yenilenebilir Enerji Kullanmn Yükseltmek: Kentsel ve krsal alanlarn uygun altyap ve üstyap Yaygnlatrmak: Sürdürülebilir çevre ve ekosistemler için; kentsel, yatrmlaryla donatlmas, krsal kesimin gelir kaynaklarnn endüstriyel ve tarmsal kaynakl kirleticilerin kontrol altna alnarak çeitlendirilmesi ile kentsel ve krsal alanlarda yaam kalitesinin çevrenin iyiletirilmesi, yenilenebilir enerji kullanmnn ve çevre dostu artrlmas amaçlanmaktadr. teknolojilerin bölgede yaygnlatrlmas amaçlanmaktadr.. Sürdürülebilir Gelime ilkesi dorultusunda, kentsel ve ekonomik ¾ Kültürel Miras Koruyarak Gelitirmek: Kültürel mirasn ortaya çkarlmas, belgelenmesi, tarihi ve kültürel varlklarn iyiletirilmesi ile gelimeler devam ederken doal kaynaklarn ve çevresel deerlerin toplumda kültürel miras bilincinin oluturulmas ve bölgenin kültür korunmas “Doal Kaynaklar ve Kültürel Miras” ekseninin temel amacn turizmi potansiyelinin gelitirilmesi amaçlanmaktadr. oluturmaktadr. Eksen, sürdürülebilir gelimenin ön koulu olarak, dier gelime eksenleriyle bütünlemektedir. Bölge plan amaçlar altnda yer alan stratejilerin ana çerçevesini paydalar tarafndan çaltaylarla belirlenen bölgesel öncelikler Gelime ekseni kapsamnda üç amaç belirlenmitir: oluturmaktadr. Plan stratejileri; bölgesel öncelikler ve talepler gözetilerek ¾ Su ve Toprak Kaynaklarnn Sürdürülebilir Kullanmn Salamak: yapsal sorunlara çözümler üretecek ve ulusal politika ve önceliklere katk Su kaynaklarnn kullanmnda koruma kullanma dengesinin salayacak nitelikte gelitirilmitir. salanmas ve toprak kaynaklarnda nitelik kayplarnn ve erozyonun önlenmesi amaçlanmaktadr. Bölge plan; stratejiler kapsamnda belirlenen tedbirlerle tamamlanacak ekilde kurgulanmtr.. TRC2 TRC2 BÖLGES BÖLGES (DYARBAKIR-ANLIURFA) (DYARBAKIR-ANLIURFA) 2011-2013 2011-2013 BÖLGE BÖLGE PLANI PLANI. 9.

(12) BÖLÜM 1: PLANIN AMACI VE KAPSAMI. 10. PLANIN AMACI VE KAPSAMI. “. “. BÖLÜM 1:. Bölge Plan; bölgede ortak kalknma bilincinin yükseltilmesi, bölgenin potansiyelinin ve dinamizminin tespit edilmesi ve harekete geçirilmesi suretiyle sosyo-ekonomik kalknmann ve gelimenin hzlandrlmasnda kullanlan en önemli araçtr.. TRC2 BÖLGES (DYARBAKIR-ANLIURFA) 2011-2013 BÖLGE PLANI.

(13) BÖLÜM 1: PLANIN AMACI VE KAPSAMI. Bölge Plan; bölgede ortak kalknma bilincinin yükseltilmesi, bölgenin potansiyelinin ve dinamizminin tespit edilmesi ve harekete geçirilmesi suretiyle sosyo-ekonomik kalknmann ve gelimenin hzlandrlmasnda kullanlan en önemli araçtr. Bölgenin gelecek tasavvuru, bugünkü durumu ve kaynaklar ile bu kaynaklarn ne ekilde kalknma amaçlarna hizmet edecei, bölge plannn temel odan oluturmaktadr. Bölgeler aras gelimilik farklarnn azaltlmas ve sürdürülebilir kalknmann gerçekletirilmesi bölge planlarnn temel amaçlar arasnda yer almaktadr. Ayrca bölge plan, ulusal düzeyde belirlenen önceliklerin yerel ölçekteki gereksinimlere yant verecek biçimde somut olarak kurgulanmasn salayan önemli bir ara yüzdür. Ülkemizde, planl ekonomik kalknma anlaynn benimsendii 1960’l yllardan beri, bölgesel gelimeye ve bölgeler aras gelimilik farklarnn azaltlmasna özel bir önem verilmitir. Hazrlanan bütün kalknma planlarnda bölgeler aras dengesizliklerin giderilmesi öncelikli alanlardan biri olmu; bölgesel gelimenin hzlandrlmas ve bölgeler aras gelimilik farklarnn azaltlmas amacyla bölge planlarnn yan sra çeitli kalknma araçlar da kullanlmtr. Ülkemizde çeitli dönemlerde hazrlanan bölge planlar; Dou Marmara Planlama Projesi, Antalya Projesi, Çukurova Bölgesi Projesi, Güneydou Anadolu Projesi (GAP), Zonguldak-BartnKarabük Bölgesel Gelime Projesi, Dou Anadolu Projesi (DAP), Dou Karadeniz Bölgesel Gelime Plan (DOKAP) ve Yeilrmak Havza Geliim Projesi’dir. Ancak, son yllara kadar anlan bölgesel kalknma projelerinden GAP dnda kalanlar kapsaml bir uygulama ans bulamamtr.. hazrlanacak bölge planlarn Devlet Planlama Tekilat yapar veya yaptrr” ifadesi ile bölge plan ve plann amac tanmlanmaktadr. Dokuzuncu Kalknma Plan’nda bölge planlamaya özel bir önem verilmi ve kalknma ajanslaryla ibirlii içinde tüm bölgelerin gelime stratejileri ve planlarnn tamamlanaca öngörülmütür. Buna göre Dokuzuncu Kalknma Plan kararlarnda; bölge planlarnn yerel dinamikleri ve içsel potansiyelleri harekete geçirmeye yönelik strateji ve öncelikleri belirleyen esnek, dinamik, katlmc ve uygulanabilir nitelikte hazrlanaca ve kalknma ajanslaryla ibirlii içinde tüm bölgelerin gelime stratejilerinin ve planlarnn tamamlanaca ve yeterli finansmanla desteklenecei ifade edilmitir. Ayrca Orta Vadeli Program’da (2011-2013); hazrlanacak Bölge Planlama Klavuzu çerçevesinde Kalknma Ajanslarnn koordinasyonunda Düzey-2 bazndaki tüm bölgelerde bölge planlama çalmalar yürütülecei belirtilmektedir. Bu amaçla; TRC2 Bölgesi 2011-2013 Bölge Plan çalmalar, Devlet Planlama Tekilat Müstearl’nn 08.07.2010 tarih ve 89370/2622 sayl “2011-2013 Bölge Plan Çalmalarnn Balatlmas” konulu yazs dorultusunda, Karacada Kalknma Ajans tarafndan yürütülmütür.. TRC2 Bölgesi (Diyarbakr-anlurfa) 2011-2013 Bölge Plan, Ulusal Plan ve Orta Vadeli Program (2011-2013)’da belirtilen hususlar dorultusunda, Devlet Planlama Tekilat Müstearlnn Karacada Kalknma Ajansn TRC2 Bölgesi (Diyarbakr- anlurfa) 2011-2013 Bölge Plan’nn hazrlanmas konusunda yetkilendirmesi üzerine ve Bölge plannn yasal dayanan 3194 Sayl mar Kanunu Devlet Planlama Tekilat Müstearlnca hazrlanan Bölge Planlama oluturmaktadr. 3194 Sayl mar Kanunu’nun 8. maddesinde yer alan Klavuzu nda hazrlanmtr. “sosyo-ekonomik gelime eilimlerini, yerlemelerin gelime potansiyelini, sektörel hedeeri, faaliyetlerin ve alt yaplarn dalmn belirlemek üzere. TRC2 BÖLGES (DYARBAKIR-ANLIURFA) 2011-2013 BÖLGE PLANI. 11.

(14) BÖLÜM 2: PLAN HAZIRLAMA SÜREC VE YÖNTEM. PLAN HAZIRLAMA YÖNTEM VE SÜREC. “ 12. TRC2 Bölgesi (Diyarbakr- anlurfa) 2011-2013 Bölge Plan, katlmc planlama ve stratejik planlama yaklam ile hazrlanmtr. Katlmclk süreçleri planlama süreçleri ile birlikte yürütülmü, bölge paydalarnca varlan ortak akl ve uzla sonucunda bölge vizyonu, bölgesel hedef ve stratejiler oluturulmutur.. “. BÖLÜM 2:. TRC2 BÖLGES (DYARBAKIR-ANLIURFA) 2011-2013 BÖLGE PLANI.

(15) BÖLÜM 2: PLAN HAZIRLAMA SÜREC VE YÖNTEM. Plan Hazrlama Yöntemi TRC2 Bölgesi (Diyarbakr- anlurfa) 2011-2013 Bölge Plan, katlmc planlama ve stratejik planlama yaklam ile hazrlanmtr.. Bölge Plannn Temel lkeleri aada yer almaktadr: ¾. Katlmc Karar Alma: Planlamann her aamasnda katlmcln salanmas esas alnm ve kararlarn ortak akl sonucu üretilmesine önem verilmitir.. Katlmc planlama yaklam, bölgedeki paydalarn planlama süreçlerine katlmalarn; bilgi ve deneyimlerini, taleplerini ve kalknma kirlerini ortaya koymalarn, bölgenin gelecek tasavvurunu oluturmalarn ¾ Aadan Yukar ve Yukardan Aa Planlama: Plan kararlarnda ve bölgenin kalknmas dorultusunda ortak karar üretmelerini belirleyici rol oynayan bölgesel ve yerel önceliklerin, ulusal düzeydeki gerektirmektedir. Bölge plannda katlmcln aktörleri öncelikle kalknma önceliklerle uyumlatrlmas ve böylece bölgedeki sorunlarn kurulu ve sonrasnda bölge kurum ve kurululardr. TRC2 Bölgesi 2011çözülmesiyle ulusal politikalara paralel gelimelerin salanmas amac 2013 Bölge Plan planlama aamalar; GZFT analizi, vizyon belirlenmesi, gözetilmitir. gelime eksenleri, amaç ve stratejilerin belirlenmesi süreçleri katlmclk temelinde oluturulmutur. ¾ Sürdürülebilir Kalknma: Kentsel ve ekonomik gelimelerle birlikte sosyal gelimenin de salanmas, gelimeler devam ederken doal Stratejik yaklam; uzun vadeli öngörülere ulamak için hangi kaynaklarn ve çevrenin gelecek nesilleri gözeterek korunmas esas kaynaklarn ne ekilde kullanlacan belirlemeyi ve deien koullara alnmtr. hzla uyum salamay gerektirmektedir. Stratejik planlama yaklamyla; Bölgenin vizyonu katlmc yöntemlerle belirlenmi, belirlenen bu vizyona ¾ Bütüncül Yaklam: Ekonomik, toplumsal, mekansal ve çevresel ulamak için, bölge sorunlar ve sorunlara yönelik çözümler yine katlmc eksenlerin birbiri ile etkileimi gözetilmi ve bu eksenlerin geliimi yöntemlerle önceliklendirilmitir. bütünleik olarak ele alnmtr. Bölge plan birbiri ile tamamlanan ve bütünleen dört gelime ekseninden olumaktadr. TRC2 Bölgesi 2011-2013 Bölge Plannn temel amac; bölgenin kaynak ve potansiyelinin harekete geçirilmesi ile ekonomik ve sosyal gelimesinin hzlandrlmasdr.. TRC2 BÖLGES (DYARBAKIR-ANLIURFA) 2011-2013 BÖLGE PLANI. 13.

(16) 14. Planlama Ekibinin Kurulması. YASAL DAYANAK. HAZIRLIK AŞAMASI. TRC2 BÖLGES (DYARBAKIR-ANLIURFA) 2011-2013 BÖLGE PLANI. BÖLGEDEKİ KURUMLARDAN VERİ TALEBİ. KURUM ZİYARETLERİ. MEVCUT DURUM RAPORU ÇERÇEVESİNİN BELİRLENMESİ. Kalkınma Ajansı Planlama Programlama ve Koor. Birimi Kalkınma Ajansı Bölge Planı Hazırlama Komisyonu. BÖLGE PLANI SÜREÇ PLANLAMASI. KURUMLARDAN GELEN VERİLER. PLAN/ PROGRAMLARIN İNCELENMESİ. BÖLGE PLANI KOMİSYONU SEKTÖR/KONU RAPORLARI. MEVCUT DURUM ANALİZİ. Vizyon Alternatiﬂerinin Oluşturulması. PAYDAŞ ANALİZİ. MEVCUT DURUM ANALİZİ. Vizyon Oylaması. Eylemler. Çözüm Önerileri. Sorun Önceliklendirme. ÇALIŞTAYLAR. ÜST ÖLÇEKLİ PLANLAR VE STRATEJİ BELGELERİ. GZFT. ÖZEL SEKTÖR. SİVİL TOPLUM ÖRGÜTLERİ. KAMU KURUMLARI. KALKINMA KURULU. GELİŞME. AMAÇLAR. EKSENLERİ. STRATEJİLER. BÖLGE VİZYONUNUN BELİRLENMESİ. PLANLAMA AŞAMASI. BÖLGE PLANI HAZIRLAMA SÜREC. DPT ONAYI Y. YÖNETİM KURULU KARARI. KALKINMA KURULU GÖRÜŞÜ. ONAY AŞAMASI. BÖLÜM 2: PLAN HAZIRLAMA SÜREC VE YÖNTEM.

(17) BÖLÜM 2: PLAN HAZIRLAMA SÜREC VE YÖNTEM. Bölge Plan Hazrlk Aamas Plann hazrlk sürecinde Bölge Plan Hazrlama Klavuzundan yararlanlm öncelikle “Bölge Plan Hazrlama Süreci”nin planlamas yaplmtr. Planlama sürecinin planlanmasnda; Bölge Plan Hazrlama Komisyonu adyla ajans uzmanlarndan oluan planlama ekibi oluturulmutur1 . Süreç planlamasnda; hazrlk faaliyetlerinin süre snrlamas, veri toplama ve analiz yöntemleri, insan kaynaklarnn sürecin farkl aamalarndaki görev dalm, planlama ekibinin oluturulmas, katlmclk esaslar ve düzeyi, payda toplantlarnn içerik ve kapsam, faaliyetlerin yerleri ve bütçe planlamas yaplmtr. 27 Mays 2010 tarihli Yönetim Kurulu toplantsnda ve ayn tarihli Kalknma Kurulu toplantsnda kurul üyeleri bölge plan hazrlama çalmalar hakknda bilgilendirilmitir. Toplantda, bölge plan’nn amac ve kapsam, yasal dayana, planlama ekibi, bölge plan süreç planlamas, hakknda bilgi verilerek kurul üyeleri arasnda bölge plan ve ajansn bölge plan hazrlklar konusunda farkndalk yaratlmas amaçlanmtr. Toplantda ajans uzmanlarnn hazrlad mevcut durum raporlar, bu kapsamdaki veri toplama süreci, uzmanlarn gerçekletirecekleri kurum ziyaretleri ve ilerleyen zamanlarda gerçekletirilecek sektör toplantlar hakknda ön bilgilendirme yaplmtr.. a. Tarm, b. Sanayi-Organize Sanayi Bölgeleri ve Enerji, c. Madencilik, d. Ticaret-D Ticaret ve Lojistik, e. Salk, f. Eitim, g. Kültür-Turizm ve Tantm, h. Kentleme-Çevre ve Altyap ile i. Göç-sizlik-stihdam ve Sosyal Uyum komisyonlar. Mevcut Durum Tespiti Payda Analizi Hazrlanacak plann bölge aktörlerince sahiplenilmesini salamak için katlmclk kadar, katlmcln yönlendirilmesi ve katlmclktan en üst düzeyde yararlanlmas da önemlidir. Bölgenin gelime hedeerine ulalmasnda, önem ve etkileri, birikim ve kapasitelerine göre hangi paydalarn, hangi aamada ve ne düzeyde katk salayacan belirlemek için payda analizi yaplmtr.. Kalknma Kurulu toplantsnda bölge plan çalma komisyonlar Yaplan analiz sonucunda Kalknma Kurulu birincil düzeyde etkili aadaki gibi revize edilmitir: payda, dier kurum, kurulu, STK ve özel sektör temsilcilerinden oluan ikincil düzeyde etkili paydalar belirlenmitir.. KATILIMCILIK DÜZEY TABLOSU Paydalarn Katlmclk Düzeyi. Vizyon Oluturma Mevcut Durum Analizi Stratejik Öncelik ve Hede er Belirleme Orta liki Düzeyi Güçlü liki Düzeyi. Payda düzeyi Birincil kincil Birincil kincil Birincil kincil. Bilgi Verme . Danma . . Dâhil olma . birlii . : : . 1 Bölge Plan Hazrlama Komisyonu üyelerine dair bilgilere EK 2’de yer verilmitir.. TRC2 BÖLGES (DYARBAKIR-ANLIURFA) 2011-2013 BÖLGE PLANI. 15.

(18) BÖLÜM 2: PLAN HAZIRLAMA SÜREC VE YÖNTEM. Mevcut Durum Analizi Mevcut durum tespitlerinin yaplabilmesi için bölge kurum ve kurulularndan bölgenin ekonomik, sosyal/toplumsal, çevresel, doal yapsna ve hizmet sunumuna ilikin verilerin toplanmas, depolanmas, analiz edilmesi aamalar gerçekletirilmitir. Bölgenin mevcut durum analizine veri tekil etmesi için bölgedeki kamu kurum ve kurulular, üniversite, yerel yönetimler, sivil toplum kurulularndan toplam 250 civarnda kurum ve kurulula resmi yazma veya kurum ziyareti yöntemiyle temasa geçilmi, bölgenin mevcut durumuna ilikin görümeler yaplm ve veriler elde edilmitir. Bu aamada ayrca; ulusal planlar ve programlar1, kurum ve kurulularn uygulama programlar, alt ölçekli plan ve programlar, bölge için yaplan aratrmalar, akademik çalmalar gibi çok sayda yazl kaynak ve istatistikî veri incelenmitir.. Mevcut Durum Raporlarnn ve Analizlerinin tamamlanmasnn ardndan planlama sürecine geçilmitir. Katlmc karar alma ilkesi dorultusunda, bölge aktörlerince ortak akl ve uzla sonucu bölgesel hedeerin belirlenmesi ve hedeere yönelik olarak gerçekletirilmesi gereken faaliyetlerin belirlenmesi kurgulanmtr. Bu çerçevede; ilgili taraarn görü ve katklarnn alnmas amacyla Diyarbakr ve anlurfa’da sektörel çaltaylar düzenlenmitir. Çaltaylar kapsamnda aada gösterilen aamalar gerçekletirilmitir:. Mevcut durum raporunun hazrlanmasnn ardndan, Ajansn 2010 Yl Ocak aynda gerçekletirdii çaltaylarda Kalknma Kurulu üyeleri ile yapt GZFT analizi yeniden ele alnmtr. Ayrca, TÜK verileri kullanlarak Bölge stihdamnn Younlama Endeksi (LQ) Analizi ve Türkiye Odalar ve Borsalar Birliinin (TOBB) illere göre sanayi alt sektör dalm verileri kullanlarak Sanayi yeri Younlama Endeksi (LQ) Analizi elde edilmitir. Bölgenin sosyo-ekonomik gelimilik ve rekabet edebilirlik durumu, kamu kurumlar ve/veya sivil toplum kurulular tarafndan hazrlanan aratrma ve analizler dorultusunda ele alnmtr. Ayrca matematiksel yöntemler yardmyla ve demograk unsurlara göre nüfus projeksiyonu yaplmtr.. 2) Bölge illerinin ve sektörlerin sorunlarnn belirlenmesi ve önceliklendirilmesi,. 1) Bölgenin ve sektörlerin mevcut durum analizlerinin katlmclarla paylalmas,. 3) Belirlenen öncelikli sorunlarn çözümüne yönelik önerilerin gelitirilmesi, 4) Çözüm önerileri dorultusunda kurum ve kurulular tarafndan gerçekletirilecek faaliyetlerin belirlenmesi, 5) Vizyon alternatierinin oylanmas. Diyarbakr ve anlurfa’da gerçekletirilen Bölge Plan Çaltaylarna, bölgedeki kamu kurum ve kurulular, yerel yönetimler, üniversiteler Planlama Aamas ve Katlmclk ve sivil toplum kurulularndan toplam 477 temsilci katlmtr1. Bölge Katlmc planlama yaklam dorultusunda; katlmclk süreçleri illerinde düzenlenen 17 adet çaltaya ait takvim ve katlmc saylar planlama süreci ile birlikte ele alnmtr. lk olarak “Bölge Vizyonu”nun aadaki tabloda yer almaktadr: belirlenmesi için, Kalknma Kurulu toplantsnda 15 adet vizyon alternati gelitirilmitir.. 2 Bölge plannn hazrlanmas kapsamnda incelenen üst ölçekli planlar ve ulusal strateji belgeleri EK 1’ de yer verilmitir. 1 Çaltaylara katlan kurumlarn listesi için baknz: EK-2. 16. TRC2 BÖLGES (DYARBAKIR-ANLIURFA) 2011-2013 BÖLGE PLANI.

(19) BÖLÜM 2: PLAN HAZIRLAMA SÜREC VE YÖNTEM. Bölge Plan Çaltaylar DYARBAKIR SEKTÖR ÇALITAYLARI Çaltay Konusu Tarm Sanayi, OSB ve Enerji Eitim Kentleme, Çevre ve Altyap Kültür, Turizm ve Tantm Madencilik Salk Ticaret, D Ticaret ve Lojistik Göç, sizlik, stihdam ve Sosyal Uyum Toplam Katlmc Says. Tarih 27 Eylül 2010 27 Eylül 2010 28 Eylül 2010 28 Eylül 2010 29 Eylül 2010 29 Eylül 2010 30 Eylül 2010 30 Eylül 2010 1 Ekim 2010. Saat 09.30-16.00 09.30-16.00 09.30-16.00 09.30-16.00 09.30-16.00 09.30-16.00 09.30-16.00 09.30-16.00 09.30-16.00 236. Yer Diyarbakr Diyarbakr Diyarbakr Diyarbakr Diyarbakr Diyarbakr Diyarbakr Diyarbakr Diyarbakr. Saat 09.30-16.00 09.30-16.00 09.30-16.00 09.30-16.00 09.30-16.00 09.30-16.00 09.30-16.00 09.30-16.00 241. Yer anlurfa anlurfa anlurfa anlurfa anlurfa anlurfa anlurfa anlurfa. ANLIURFA SEKTÖR ÇALITAYLARI Çaltay Konusu Tarm Sanayi, OSB ve Enerji Eitim Kentleme, Çevre ve Altyap Kültür, Turizm ve Tantm Salk Ticaret, D Ticaret ve Lojistik Göç, sizlik, stihdam ve Sosyal Uyum Toplam Katlmc Says. Tarih 20 Eylül 2010 20 Eylül 2010 21 Eylül 2010 21 Eylül 2010 22 Eylül 2010 22 Eylül 2010 23 Eylül 2010 23 Eylül 2010. Sektör toplantlar sonucunda elde edilen öncelikli sorunlar, çözüm önerileri ve faaliyet önerileri bölge plan amaç ve stratejileri için önemli bir kaynak oluturmutur. Sektör çaltaylarnn bölge plan gelime eksenleri ile ilikisi aadaki tabloda gösterilmektedir.. TRC2 BÖLGES (DYARBAKIR-ANLIURFA) 2011-2013 BÖLGE PLANI. 17.

(20) BÖLÜM 2: PLAN HAZIRLAMA SÜREC VE YÖNTEM. ÇALITAY ÇIKTILARININ BÖLGE PLANI GELME EKSENLER LE LKS1 Çaltay Konusu Tarm Sanayi, OSB ve Enerji Eitim Kentleme, Çevre ve Altyap Kültür Turizm ve Tantm Madencilik Salk Ticaret, D Ticaret ve Lojistik Göç, sizlik, stihdam ve Sosyal Uyum 1. stihdam Kapasitesi ve Rekabet Gücü. GELME EKSENLER Beeri ve Sosyal Sermaye, Bölge Mekân Sosyal Dayanma Organizasyonu. Doal Kaynaklar ve Kültürel Miras. : Güçlü Düzeyde liki. : Orta Düzeyde liki. Çaltaylar ile ezamanl yürütülen bir çalma da vizyonun belirlenmesine yöneliktir. Vizyon belirlenmesinde uygulanan yöntem aadaki grakte gösterilmitir.. Vizyon Belirleme Süreci Çekirdek Grup. Ana Grup. Çekirdek Grup. Paydalar. Çekirdek Grup. lk vizyon önerilerinin belirlenmesi. Vizyon alternati erinin gelitirilmesi ve oylanmas. fadelerin düzenlenmesi ve alternati erin azaltlmas. Çaltaylarda ve internet sitesinde alternati erin oylanmas. Vizyonun seçilmesi ve Yönetim Kurulu’na sunulmas. 1 Çaltay çktlar; tabloda ad geçen sektör çaltaylarnda katlmclar tarafndan belirlenen öncelikli sorunlar, bu sorunlara yönelik çözüm önerileri ve çözümlerin gerçeklemesine yönelik olarak belirlenen faaliyetler olup, bölge plan gelime eksenlerine yanstlmtr. Tabloda ifade edilen iliki düzeyleri çaltay sonuçlarnn ilgili eksene yapt katknn younluk düzeyini göstermektedir. Çaltay çktlar için bkz. EK-3. 18. TRC2 BÖLGES (DYARBAKIR-ANLIURFA) 2011-2013 BÖLGE PLANI.

(21) BÖLÜM 2: PLAN HAZIRLAMA SÜREC VE YÖNTEM. Katlmc bir anlayla bölgenin vizyonunu belirlemek amacyla, ajans uzmanlarndan oluan çekirdek ekip tarafndan, bölgenin GZFT analizi ve mevcut durum aratrmalar gözetilerek vizyon önerileri belirlenmi; Kalknma Kurulu (Ana Grup) toplantsnda, kurul üyelerinin deerlendirme ve oylamasna sunulmutur. Kurul üyelerince alternatier gelitirilmi ve oylanmtr. Üçüncü aamada çekirdek grup tarafndan alternatier oylama yoluyla azaltlm, dördüncü aamada belirlenen alternatier çaltaylarda ve Ajansn internet sitesinde oylamaya sunulmutur. Hem internet sitesindeki oylamaya katlanlarn hem de 500’e yakn çaltay katlmcsnn çounluunun oyunu alan vizyon alternati, Ajans Yönetim Kurulu’na sunulmu ve Diyarbakr-anlurfa Bölgesi Vizyonu belirlenmitir.. Gelime Eksenleri, Amaçlar ve Stratejilerin Belirlenmesi Bölge vizyonuna ulamak için; bölgenin sorunlar, ihtiyaçlar ve potansiyelleri dorultusunda ve temel ilkeler gözetilerek dört gelime ekseni belirlenmitir. “Amaçlar” ve “Stratejiler” Gelime Eksenlerinin altnda ve eksenlere hizmet edecek ekilde oluturulmutur. Amaçlar, plan dönemi ve uygulamalar sonucunda ulalmak istenen sonucu ifade ederken; Stratejiler ve alt stratejiler bu amaçlara ulalacak yolu ve kullanlacak yöntemi tariemektedir. Bölge plannda yer alan amaç, strateji ve tedbirlerinin temel kayna olan, sektörel çaltaylar çktlar (öncelikli sorunlar-çözüm önerileri) plan metni içinde mevcut durum bölümü altnda yer almaktadr.. Mevcut Durum Analizi Çaltaylar. GZFT Strateji Üst Ölçekli Plan/Belgeler. Plan Stratejileri; mevcut durum analizi bulgular nda, bölgesel öncelikler ve talepler gözetilerek, ulusal politika ve önceliklere katk salayacak nitelikte gelitirilmitir. Stratejilerin oluturulmas süreci yukarda ematik olarak ifade edilmitir. Plan stratejilerinin oluturulma süreci ile bölge plannn “Aadan Yukar ve Yukardan Aa Planlama” ilkesi gözetilmi olup; bölgesel ve yerel önceliklerin, ulusal politikalarla uyumu salanarak, bölge sorunlarnn. çözümü ile ulusal önceliklere katk sunulmas amaçlanmtr. Belirlenen stratejiler kapsamnda; tedbirler oluturulmutur.1 Bölge Plannda; stratejiler kapsamnda belirlenen tedbirlerin plann uygulama dönemlerinde ilgili kurum veya kurulular tarafndan gerçekletirmesi öngörülmütür. Tedbirlerin temel çk noktasn bölge plan çaltaylar çktlar oluturmaktadr.. 1 Bölge plan çaltaylarnda; genel kurgunun bir parças olarak kurum-kurulu temsilcilerinden öncelikli çözümlerin gerçekletirilmesine yönelik faaliyet önerileri alnmtr.. TRC2 BÖLGES (DYARBAKIR-ANLIURFA) 2011-2013 BÖLGE PLANI. 19.

(22) 2: BÖLGE PLAN HAZIRLAMA VEEKSENLER YÖNTEM BÖLÜM 3: VZYONU VESÜREC GELME. BÖLGE VZYONU VE GELME EKSENLER. “ 20. Bölge Vizyonu:. “. BÖLÜM 3:. Doal ve kültürel mirasn koruyarak turizm potansiyelini deerlendiren, kaynaklarn üretim ve istihdama dönütürerek yaam kalitesini artran, Ortadou’nun gelien ticaret merkezi Diyarbakr-anlurfa Bölgesi.. TRC2 BÖLGES (DYARBAKIR-ANLIURFA) 2011-2013 BÖLGE PLANI.

(23) BÖLÜM BÖLÜM3:2:BÖLGE PLAN VZYONU HAZIRLAMA VE SÜREC GELMEVEEKSENLER YÖNTEM. STHDAM KAPASTES VE REKABET GÜCÜ. “. “. EKSEN 1:. Bölgenin sorunlar, ihtiyaçlar ve potansiyelleri dorultusunda belirlenen “stihdam Kapasitesi ve Rekabet Gücü” gelime ekseni bölgesel ekonomik gelimeye ilikin temel amaç ve politikalar içermektedir ve dier gelime eksenleri ile tamamlanmaktadr.. TRC2 BÖLGES (DYARBAKIR-ANLIURFA) 2011-2013 BÖLGE PLANI. 21.

(24) EKSEN 1: STHDAM KAPASTES VE REKABET GÜCÜ. Bölgenin sorunlar, ihtiyaçlar ve potansiyelleri dorultusunda belirlenen “stihdam Kapasitesi ve Rekabet Gücü” gelime ekseni ekonomik gelimeye ilikin temel amaçlar içermektedir ve dier gelime eksenleri ile desteklenmekte ve tamamlanmaktadr. sizlik ülke ve bölge düzeyinde en önemli sorunlarn banda gelmektedir. TRC2 Bölgesi ülke ortalamasnn üzerinde nüfus art hzna sahiptir. Bölgedeki hzl nüfus art ve köyden kente göç isizlik sorununu derinletirmektedir. Nüfus art hzndaki azalma eilimine ramen, istihdamn yeterli düzeyde artrlamad ve isizliin artt görülmektedir. TRC2 Bölgesi igücü ve istihdam göstergelerinin en düük olduu bölgeler arasndadr. Bölge, Adana-Mersin bölgesinin ardndan isizlik orannn en yüksek olduu 2’nci bölge iken, Diyarbakr ili isizlik orannn en yüksek olduu 2’nci il konumundadr. Bölge nüfusu ülke nüfusunun % 4,3’ünü olutururken, igücünün % 2,5’ini, istihdamn ise % 2,4’ünü oluturmaktadr. Bu durum bölgenin insan kaynaklar potansiyelini deerlendiremediini ve i olanaklarnn çok yetersiz olduunu göstermektedir. Bölgede isizlik, göç bata olmak üzere birçok sosyal sorunu da beraberinde getirmektedir.. katma deerli mal veya hizmet üretebilme yetenei rekabet edebilirliin en önemli artlar durumundadr. Dokuzuncu Kalknma Plan’nda, ekonominin rekabet gücünü artrmak ve dünya ihracatndan daha fazla pay almak üzere yüksek katma deerli mal üretiminin artrlmas temel amaç olarak belirlenmitir. Bu dorultuda bölgelerin güçlü olduu sektörlere odaklanarak uzmanlamalar ve bu sayede rekabet güçlerini artrmalar hedeenmektedir. Zengin doal kaynaklara ve kültürel mirasa, turizm potansiyeline, yüksek tarmsal üretim ve tarma dayal sanayi potansiyeline sahip olan TRC2 Bölgesi’nde üretim kapasitesinin artrlmas, üretimde katma deerin yaratlmas ve insan kaynaklarnn gelitirilmesi ile rekabet gücünün artrlmas hedeenmektedir. Yeni istihdam alanlar yaratarak isizliin azaltlmasndaki rolleri ve piyasa koullarndaki deiimlere hzl uyum salayabilen esnek üretim yaplar ile KOB’ler, ülke ve bölge ekonomisi için büyük önem tamaktadr. TRC2 Bölgesi’ndeki iletmelerin tamamna yakn Küçük ve Orta Ölçekli letme (KOB) niteliindedir. Bölgedeki KOB’ler finansmana eriim, planlama, pazarlama sorunlar bata olmak üzere, teknolojik altyapnn yetersizlii, düük üretim kapasitesi ile Ar-Ge faaliyetlerinin düüklüü, kurumsallaamama ve finansal kaynak veya fonlar yönetmede karlalan dier sorunlar nedeniyle istenen verimlilik düzeyinde çalamamakta, katma deer ve yeterli düzeyde istihdam yaratamamaktadrlar. Bölgede son yllarda gelimekte olan giriimcilik; yeni i ve yatrm alanlarnn oluturulmas, bölgenin üretim kapasitesinin artrlmas ve ekonomide canllk yaratlmas bakmndan önem tamaktadr.. GAP Bölgesinin en büyük nüfuslu 3 ili arasnda yer alan Diyarbakr ve anlurfa illerinde hizmetler sektörünün, istihdamn sektörel dalmnda ilk sray ald, son yllarda GSYH ve GSKD içindeki payn sürekli olarak artrd ve ülke ortalamasnn üzerinde bir hzla büyüdüü görülmektedir. Hizmetler sektörünün gelimesine ramen, tarmsal istihdamn ikinci srada yer almas ve bölgede sanayinin gelimemi Dokuzuncu Kalknma Plan’nda yer alan stihdamn Artrlmas ve olmas büyük bir olumsuzluk olarak görülmektedir. Türkiye’de Yerleme Merkezlerinin Kademelenmesi (DPT, 1982) çalmasnda, bölgesel Rekabet Gücünün Artrlmas temel amaçlar, “stihdam Kapasitesi ve hizmet ve ticaret merkezi olarak tanmlanan Diyarbakr ve anlurfa Rekabet Gücü” gelime ekseninin üst ölçekli plan kararn oluturmaktadr. illeri “Cazibe merkezleri” / “Büyüme Kutuplar” olarak belirlenmitir. GAP Eylem Plan’nda, “Bölgesel ve Ulusal Ölçekli Cazibe Merkezi” ilevi görecek kentlerdeki i ve yaam ortamnn iyiletirilmesi için, istihdam imkânlarnn Gelime ekseni kapsamnda dört amaç belirlenmitir: ve giriimciliin gelitirilmesi, KOB’lere yönelik iç destek hizmetlerinin, turizm faaliyetlerinin çeitlendirilmesi ve kalitesinin artrlmas, yerel ¾ Kentsel Ekonomilerden Yararlanarak Bölgenin Hizmet Sunum Kapasitesini Gelitirmek: Bölge ekonomisi içinde arl bulunan ürünlerin ve hizmetlerin markalamasnn salanmas hedeenmitir. hizmetler sektöründe, mal ve hizmet sunumunda çeitlenme, Küreselleme süreci ile birlikte ekonomide rekabetçilik, tüm dünyada uzmanlama ve kalitenin artrlmas yoluyla bölgenin rekabet gücünün ön plana çkmtr. Ekonomilerin serbest pazar koullarnda ayakta artrlmas ve Diyarbakr’n hizmet merkezi rolünün güçlendirilmesi kalmalar, rekabet güçlerini artrmalarna baldr. Uzmanlama ve yüksek amaçlanmaktadr.. 22. TRC2 BÖLGES (DYARBAKIR-ANLIURFA) 2011-2013 BÖLGE PLANI.

(25) BÖLÜM 3: BÖLGE VZYONU VE GELME EKSENLER. ¾. stihdam ve Üretimde Katma Deeri Artrmak: Tarmsal ve bölgede üretim kapasitesinin gelitirilmesi, yeni i olanak olanaklarnn endüstriyel üretimde verimin artrlmas, katma deeri yüksek yaratlarak istihdam kapasitesinin artrlmas amaçlanmaktadr. üretim yapsna geçilmesi, bölge potansiyelleri ve tüketim talepleri ¾ ve Yatrm Ortamn yiletirmek: Çalma alanlarnda altyapnn dorultusunda imalat sanayinin gelitirilmesi ve KOB’lerin iyiletirilmesi, beeri sermayenin bölgesel gelime politikalaryla kapasitelerin gelitirilmesi ile istihdam kapasitesinin artrlmas uyumlu olarak gelitirilmesi, bölgede yaam kalitesinin artrlmas amaçlanmaktadr. ile i ortamnn iyiletirilmesi; bölgeye yönelik olumu olumsuz ¾ Giriimcilik Kültürünü Gelitirerek Bölgede Yeni Olanaklar imajn ortadan kaldrlmas için acil önlemlerin alnmas ve bölge Oluturmak: Bölge dinamiklerinin harekete geçirilmesi için; potansiyellerinin tantlmas ile bölgenin yatrm açsndan cazip hale giriimcilik konusunda farkndaln artrlmas, giriimcilere yönelik getirilmesi amaçlanmaktadr. finansal araçlarn gelitirilmesi ve eriilebilirliinin artrlmas ile. TRC2 BÖLGES (DYARBAKIR-ANLIURFA) 2011-2013 BÖLGE PLANI. 23.

(26) EKSEN 1: STHDAM KAPASTES VE REKABET GÜCÜ. EKSEN 1: GZFT ANALZ Güçlü Yanlar Genç nüfus orannn yüksek olmas,. Zayf Yanlar. Toplam GSKD’nin % 58’inin hizmetler sektöründen karlanmas,. sizlik orannn en yüksek olduu 2’nci Bölge olmas ve igücüne katlmn düük olmas,. Bölge ekonomisinin çeitlilii ve Diyarbakr’n geleneksel bölge merkezi konumunda olmas,. Bölgede istihdam yaratacak yatrmlarn yetersiz olmas ve kayt d istihdamn yüksek olmas,. Mesleki ve teknik eitim kurumlarnn bulunmas,. Bölge GSKD’sinin düük olmas,. Güçlü ulam balantlar ile bölgenin ulusal ve uluslararas a içindeki eriilebilir konumu,. Demiryolu altyaps ve yaygnlnn yetersiz olmas,. Organize çalma alanlarnn bulunmas (OSB ve KSS’ler). Havayolu tamaclnda mevcut kapasitenin talep karsnda yetersizlii ve havaalanlarnda altyap sorunlarnn bulunmas,. Bölgede iletmelerin büyük bölümünün KOB niteliinde olmas,. Bölgede depolama altyapsnn yetersiz olmas. Bölgede mevcut olan sermaye stoku,. Sanayinin gelimemi olmas,. Tarmsal sanayinin gelime eiliminde olmas,. gücünün büyük bölümünün kaliye olmamas,. hracata dönük madencilik sektörünün gelimekte olmas,. OSB ve KSS alanlarnda ziksel altyapnn yetersiz olmas,. Verimli ve geni tarm arazilerinin bulunmas,. letmelerin genellikle kurumsal olmayan aile iletmeleri olmas ve mikro iletme ölçeinde olmas,. Tarm alanlarnn önemli bir bölümünün sulama olanaklarnn bulunmas, Bölgenin tarm arazilerinin büyük bir bölümünün toplulatrma ve sulama projeleri kapsamnda bulunmas,. Giriimcilik ve ortaklk kültürünün gelimemi olmas, Sanayi üretiminde katma deerin düük olmas,. Tarmsal üretimde ürün çeitlilii potansiyelinin yüksek olmas,. Bitkisel ve hayvansal üretimde verimin düük olmas,. Bölgede tarma dayal sanayiye uygun üretimin yaplmas (pamuk, sebze),. Bölgede tarmsal altyap yatrmlarnn yava ilerlemesi,. Bölgede iki adet Ziraat ve Veterinerlik Fakültesi bulunmas,. Tarm arazilerinin büyük bölümünde tahla dayal üretimin yaplmas,. Turizm sektörünün gelime göstermesi.. Ürünlerin bölge dnda ilenmesi, Organik tarmn yaygn olmamas, Modern tarm yöntemlerinin yaygn olmamas ve AR-GE faaliyetlerinin yetersizlii Doal, tarihi ve kültürel zenginliklerin turizm amaçl deerlendirilememesi Bölgenin turizm tesislerinin nicelik ve nitelik eksiklikleri, Turizm sektöründeki nitelikli personel eksiklii ve hizmet kalitesinin düük olmas.. Frsatlar Bölge illerinin Cazibe Merkezleri olarak belirlenmi olmas, Bölgenin üretim ve hizmet merkezi olma potansiyeli,. Tehditler Ekonomik ve siyasal istikrarszlk otam,. Bölgenin Ortadou pazarna yakn olmas,. Snr ülkelerinin (Irak ve Suriye) siyasal olarak istikrarsz olmalarnn d ticareti olumsuz yönde etkileme riski,. Bölgedeki illerin Kalknmada Öncelikli ller kapsamnda olmas,. Tantm yetersizlii ve bölgeye yönelik oluan olumsuz imaj,. Dünyada talep gören nitelikte mermer rezervlerinin bulunmas,. Krsal nüfusta çözülmenin sürmesi,. Bölgede komu ülkelerle snr ötesi ibirlii alannda programlarn uygulanmas,. Tarm topraklarnda erozyon ve çoraklama riski,. Bölgenin zengin tarihi ve kültürel ve doal miras,. Nitelikli ve eitimli igücünün bölge dna göç etmesi,. Büyüyen dünya turizm endüstrisi ve özellikle kültür turizmi alannda yeni destinasyonlarn yükselme eilimi.. Yerel sermayenin bölge dna gitme eilimi.. 24. TRC2 BÖLGES (DYARBAKIR-ANLIURFA) 2011-2013 BÖLGE PLANI.

(27) BÖLÜM 3: BÖLGE VZYONU VE GELME EKSENLER. Amaç 1.1- Kentsel Ekonomilerden Yararlanarak Bölgenin Hizmet Sunum Kapasitesini Gelitirmek Mevcut Durum Diyarbakr ve anlurfa illeri, yüksek kentsel nüfuslar, gelien bölgeselkentsel hizmet sunumlar ve kentsel ekonomileri ile ana kent olma sürecine girmitir. 5. Kademe bölge merkezi olan Diyarbakr kentinin etki alann ilin daha çok dou ve güneyindeki il ve ilçe merkezleri oluturmakta, Diyarbakr kenti bu yerlemelere arlkl olarak salk, ulatrma, eitim ve ticaret alanlarnda mal ve hizmet sunmaktadr. Bölgede sanayinin yeterince gelimemesine ramen, hizmetler sektörü hzl gelime göstermi ve kentlerde ekonominin birinci sektörü durumuna gelmitir. Bölgede geliimini ülke ortalamasnn üzerinde bir hzla sürdüren ve özellikle Diyarbakr ekonomisinin lokomoti durumunda olan ve ylmalar yaratan hizmetler sektörü, beklenen uzmanlamay salayamam ve kalitesini yeterince yükseltememitir. Bölge illeri büyüme ve çevrelerine hizmet verme potansiyeli yüksek olan Cazibe Merkezleri olarak belirlenmi, bu yolla potansiyellerini ve lokomotif sektörleri kullanarak bölgenin ulusal ekonomiye katksnn artrlmas amaçlanmtr. Bölge istihdamnn (2009) % 30’unu hizmetler, % 25’ini ticaret oluturmaktadr. Bölgede istihdamn büyük bölümü hizmetler sektöründen karlanrken, istihdamda lokomotif rol üstlenen KOB’lerin % 88’i hizmetler sektöründe faaliyet göstermektedir. Bölgede yaratlan GSKD’nin (2006) % 58’i hizmetler sektöründen karlanmaktadr. stihdam deerleri üzerinden yaplan younlama katsays (LQ) analizine göre hizmetler sektörü 1,06 endeks deeri ile younlama gösterip, 26 Düzey 2 Bölgesi arasnda 6’nc, ticaret sektörü ise 1,16 endeks deeriyle 4’üncü srada bulunmaktadr.. Diyarbakr’n hizmetler sektörü içinde toptan ve perakende ticaret en büyük yeri alrken; ulatrma, depolama ve haberleme ikinci srada yer almaktadr. Salk ve yükseköretimde ardbölgesine hizmet sunan kent, en dinamik sektör durumunda olan inaat sektörü kapsamnda mühendislik, mimarlk hizmetleri, yap sektörüne ilikin faaliyetler ve kiisel hizmetler de hzl gelime göstermektedir. TRC2 Bölgesi’nin sahip olduu kültürel miras ve çeitli turizm potansiyellerine karn bölgeyi ziyaret eden turist saysnn düük olmas, bu potansiyelin yeterince deerlendirilmediini göstermektedir. Yerli ve yabanc ziyaretçi saylarnda TRC2 Bölgesi turizmden yeteri kadar pay alamamakta, bölgeyi ziyaret eden yabanc turist says çok düük deerlerde kalmaktadr. Bölgede yerli ve yabanc turistlerin ortalama kal süreleri Türkiye ortalamasnn oldukça altndadr. Bölgede konaklama tesisleri ve yatak saylar yetersiz olmakla beraber bölgede artan yatrmlarla kapasitenin artmas beklenmektedir. Bölgede tantm faaliyetlerinin yetersizlii, bölgeye yönelik olumu olumsuz imaj, hizmet kalitesinin ve turizm bilincinin düük olmas, sektörün geliimine olumsuz etki etmektedir. “Göç, sizlik, stihdam ve Sosyal Uyum”, “Kültür Turizm ve Tantm” ve “Ticaret, D Ticaret ve Lojistik” çaltaylarnda, öncelikli sorun alanlar belirlenmi ve bu sorun alanlar için aadaki çözüm önerileri oluturulmutur. Tabloda yer alan çözüm önerileri “Kentsel Ekonomilerden Yararlanarak Bölgenin Hizmet Sunum Kapasitesini Gelitirmek” amac ve ilgili stratejileri için temel tekil etmitir.. TRC2 BÖLGES (DYARBAKIR-ANLIURFA) 2011-2013 BÖLGE PLANI. 25.

(28) EKSEN 1: STHDAM KAPASTES VE REKABET GÜCÜ. Öncelikli Sorun Alanlar. Çözüm Önerileri. stihdam kapasitesinin artrlamamas Uzmanlama ve kalite düzeyinin düük olmas letmelerin pazar aratrmas, da açlma konularndaki, eksiklikleri, ihracatn yetersiz olmas. Emek youn ikollarnn bölgede gelitirilmesinin tevik edilmesi Hizmetler sektörünün gelitirilerek istihdam kapasitesinin artrlmas Firmalarn fuarlara katlmnn desteklenmesi ve tevik edilmesi Kalite yönetim sistemlerinin uygulanmas ve yüksek kaliteli ürün ve hizmet sunumunun salanmas Danmanlk hizmetlerinin artrlmas. Turizmde tantm eksiklii ve imaj sorunu Turizme yönelik altyap eksiklikleri Turizm sektöründeki nitelikli, personel eksiklii, hizmet kalitesinin düük olmas Kurumlar aras ibirlii ve koordinasyon eksiklii. Çok yönlü bir tantm kampanyasnn yürütülmesi Bütüncül turizm stratejisinin oluturulmas Ulam altyapsnn güçlendirilmesi, tur güzergâhlarnn belirlenmesi Otel, butik otel ve yatak saysnn artrlmas Tarihi deerlerin görünürlüklerinin artrlmas, yol ann iyiletirilmesi ve eriilebilirliklerinin artrlmas Rehberlik eitimlerinin gelitirilmesi, Turizm MYO’da KUR’la birlikte sektörde çalan personellere sertikal eitim verilmesi Turizm platformu toplantlarnn periyodik olarak düzenlenmesi. Strateji 1.1.1- Hizmetler Sektöründe Uzmanlama ve Kalitenin Artrlmas, Diyarbakr’n Bölgesel Hizmet Merkezi Rolünün Güçlendirilmesi Günümüzde yükselen kentsel nüfuslaryla bata Diyarbakr kenti olmak üzere bölge merkezlerinde, bölgesel ve kentsel hizmet talebinin artmas ve bölge istihdamnn arlkl olarak hizmetler sektöründe yer almas, hizmetler sektörünün bölge ekonomisi içindeki önemini artrmaktadr. Bölgede üstünlüü bulunan hizmetler sektöründeki nitelik art ve uzmanlama bölgenin rekabet edebilmesi için uygun altyapnn oluturulmas için birincil öneme sahiptir. Hizmetler sektöründe yaratlan katma deerin ülke ortalamasnn üzerinde bir hzla büyümesine karn, hizmetlerde uzmanlama ve kalite düzeyi yeteri kadar artrlamamaktadr. Bölgede hizmetler sektörünün gelitirilmesi, salk, inaat, bilgi ve iletiim teknolojileri, ulatrma hizmetleri ve ticari faaliyetlerin Dou ve Güneydou Anadolu Bölgesi ile Ortadou ülkelerine hizmet edecek kapasiteye erimesi için ihtisaslamann ve yüksek hizmet kalitesinin salanmas gerekmektedir.. 26. Dokuzuncu Kalknma Plan’nda ve OVP (2011-2013)’de; Rekabet Gücünün Artrlmas gelime ekseni kapsamnda Sanayi ve Hizmetlerde Yüksek Katma Deerli Üretim Yapsna Geçiin Salanmas politikas belirlenmi; bu politika çerçevesinde Ekonominin tici Gücü Olan Hizmetler Alannda Rekabet Ortamnn Gelitirilmesi ile hizmetler, ticaret ve ihracatta kalite ve verimlilik artrlmas, yüksek katma deerli hizmet üretiminin desteklenecei belirtilmitir. “Hizmetler Sektöründe Uzmanlama ve Kalitenin Artrlmas, Diyarbakr’n Bölgesel Hizmet Merkezi Rolünün Güçlendirilmesi” stratejisi ile bölge ekonomisinin gelimesi için kentlerin mal ve hizmet üretim kapasitesi güçlendirilerek kentsel ekonomiler ve ylmalardan yararlanlacak ve sanayi üretimi ile d ticaret artrlarak bölgenin da açlmas salanacaktr. Bu kapsamda üç alt strateji belirlenmi ve bunlarla ilikili baz tedbirlerin gerçekletirilmesi gerektii öngörülmütür:. TRC2 BÖLGES (DYARBAKIR-ANLIURFA) 2011-2013 BÖLGE PLANI.

(29) BÖLÜM 3: BÖLGE VZYONU VE GELME EKSENLER. Alt Strateji 1.1.1.1- Bölgede ulatrma, iletiim teknolojileri-dijital medya, kültür-turizm, eitim, salk, inaat hizmetleri ve ticari faaliyetlerin mal ve hizmet sunumunda uzmanlama ve kalitenin artrlmas Tedbirler T1- letmelerde uzmanlama düzeyinin artrlmasna yönelik belgelendirme ve kalite sistemlerinin desteklenmesi T2- Hizmetler sektörünün gerektirdii yönetici ve ara eleman yetitirmeye yönelik mesleki eitim ve yaygn eitim olanaklarnn artrlmas T3- Hizmet kalitesinin yükseltilmesine yönelik eitim ve danmanlk faaliyetlerinin gerçekletirilmesi. Alt Strateji 1.1.1.2 – Diyarbakr’n Bölgesel hizmet merkezi olma rolünün Yüksek Örenim ve Uzmanlam Salk Hizmetleri alanlarndaki yatrmlarla desteklenmesi Tedbirler T1- Diyarbakr’da Üniversite ve Bölge htisas Hastanelerine ilikin kamu yatrmlarnn yaplmas T2- Eitim ve salk sektörlerine ilikin özel sektör yatrmlarnn desteklenmesi. Alt Strateji 1.1.1.3- Bölgesel ulatrma altyapsnn gelitirilmesi Türkiye’nin en büyük kapasitesine sahip kargo havaliman olan GAP Havaalan, ülkede en youn yolcu traine sahip 10. havaalan olan Diyarbakr Havaalan, ulusal ve uluslararas aa balanty salayan karayolu ve demiryolu sistemi, bölgenin ulatrma altyapsn oluturmaktadr. Ancak mevcut altyap bölgesel hizmet talebini karlamakta yetersiz kalmaktadr ve bölgesel gelimenin salanmas için ulatrma altyaps. kapasitesinin artrlmas gerekmektedir. Bu bölümdeki alt strateji ve tedbirler, “Bölge Mekân Organizasyonu, Yaam ve Mekân Kalitesi” gelime ekseni kapsamnda “Bölgesel Ulam Altyapsn Gelitirmek ve Farkl Ulam Türleri Arasnda Bütünlemeyi Salamak” amac altnda ele alnmaktadr.. Strateji 1.1.2- Snr Ötesi birliinin Gelitirilmesi ve D Ticaretin Artrlmas Snr bölgesi olan TRC2 Bölgesi’nde ticaret sektöründeki istihdam ve yaratlan katma deer toplam istihdam ve katma deer içinde önemli yer tutmaktadr. Bölge ihracatnn son yllarda payn sürekli olarak artrmas ve bata Suriye ve Irak gibi Ortadou ülkeleri ile artan ilikiler göz ününde bulundurulduunda d ticaret, bölgenin d pazarlara açlmas, ülke ve bölge ekonomisinde katma deer yaratlmas için vazgeçilmez bir unsur olarak görülmektedir. Ayrca komu ülkelerle ibirliinin gelitirilmesi amacyla yürütülen “Türkiye ile Suriye Bölgeleraras birlii Program“, vize artnn kaldrlmas ile artan turist gelileri gibi gelimeler snr ötesi ibirlikleri ve d ticaretin gelitirilmesi için frsatlar oluturmaktadr.. Dokuzuncu Kalknma Plan’nda ve OVP (2011-2013)’de; Rekabet Gücünün Artrlmas gelime ekseni kapsamnda; ekonominin rekabet gücünü artrmak ve dünya ihracatndan daha fazla pay almak, sürdürülebilir yüksek ihracat artn salamak amaçlanmtr. Ticaret Hizmetlerinin Gelitirilmesi politikas kapsamnda ticaret hizmetlerinde etkinliin artrlmas amacyla, altyapnn gelitirilmesi, ekonomide arl giderek artan hizmetler sektörü, yüksek katma deerli imalat sanayi ve tarm sektörünün ihracata dönük politikalarla desteklenecei öngörülmütür.. TRC2 BÖLGES (DYARBAKIR-ANLIURFA) 2011-2013 BÖLGE PLANI. 27.

(30) EKSEN 1: STHDAM KAPASTES VE REKABET GÜCÜ. Tedbirler T1- anlurfa ilinde Serbest Bölge kurulmasnn etüt edilmesi T2- anlurfa ilinde snr ticaretinin desteklenmesi T3- Diyarbakr ve anlurfa illerinde ulusal ve uluslararas katlml fuarlarn gerçekletirilmesi ve fuarlara katlmn salanmas T4- letmelerde d ticaret bilgi ve kapasitenin artrlmasna yönelik; eitim danmanlk ve bilinçlendirme faaliyetlerinin gerçekletirilmesi. Strateji 1.1.3- Turizm Olanaklarnn Gelitirilmesi, Çeitlendirilmesi ve Tantlmas ile Bölgenin Turizm Potansiyelinin En Üst Düzeyde Deerlendirilmesi Bölgenin potansiyel gelime alanlarndan biri olan turizm sektörü, emek youn bir sektör olarak yüksek istihdam yaratmakta, kentlerin yaam ve mekân kalitelerinin yükseltilmesine etki etmekte, bölgenin tannrln artrmakta, ülke ve dünyayla bütünlemesini salamaktadr. Sahip olduu zengin kaynak ve deerlere ramen turizmden çok düük bir pay alan bölgede turizm olanaklarnn gelitirilmesi, çeitlendirilmesi ve tantlmas ile potansiyelin en üst düzeyde deerlendirilmesi, bölgenin kalknmas açsndan önem arz etmektedir. Dokuzuncu Kalknma Plan ve OVP (2011-2013)’de, hizmetler sektörünün etkinletirilmesi önceliinde, turizm sektöründe hizmet kalitesinin artrlmas, pazarlama kanallarnn çeitlendirilmesi, yatrmlarn doal, tarihi ve kültürel deerlere zarar vermeyecek yaklamla ele alnmas hedeenmitir. Türkiye Turizm Stratejisi (2023), turizmin bölgesel eitsizliklerin giderilmesi, yoksullukla mücadele ve istihdam olanaklarnn gelitirilmesi konusunda güçlü bir uygulama arac olarak kullanlmasn hedeemektedir. Türkiye Turizm Stratejisi Eylem Plan (2007-2013);. doal, kültürel, tarihi ve cora deerleri koruma-kullanma dengesi içinde kullanmay ve turizm alternatierini gelitirmeyi hedeemekte, TRC2 Bölgesini, GAP Kültür ve Turizm Geliim Bölgesi, anlurfa’y da nanç Turizmi Koridoru kapsamnda ele almaktadr. “Turizm Olanaklarnn Gelitirilmesi, Çeitlendirilmesi ve Tantlmas ile Bölgenin Turizm Potansiyelinin En Üst Düzeyde Deerlendirilmesi” stratejisi ile öncelikle bölgesel turizm stratejisinin oluturulmasna öncelik verilecektir. Bölgesel Turizm Stratejisi ve GAP Bölgesi Turizm Master Plan’nn hedeeriyle uyumlu, Diyarbakr-anlurfa Alt Bölgesinin turizm potansiyelinin en üst seviyede kullanlabilmesine yönelik politikalar belirlenecektir. Turizmin gelitirilmesi hedene yönelik olarak; Bölgedeki doal, tarihi ve kültürel deerlerin turizme kazandrlmasna öncelik verilecek, turizm altyapsnn gelitirilmesi desteklenerek turizm hizmetlerinde kapasite ve kalitenin yükseltilmesi salanacaktr. Bu kapsamda dört alt strateji belirlenmi bunlarn altnda aadaki tedbirlerin gerçekletirilmesi öngörülmütür:. Alt Strateji 1.1.3.1- Bütüncül turizm stratejisinin oluturulmas Tedbirler T1- Bütüncül Alt-Bölge Turizm Stratejisi belgesinin hazrlanmas T2- Turizm Stratejisi hedeeri dorultusunda bölgede alternatif turizm türlerinin gelitirilmesi ve yaygnlatrlmas T3- Turizm stratejisi dorultusunda bölge illerinin markalamann salanmasna yönelik aratrmalarn yaplmas ve uygulamaya alnmas T4- Turizm platformunun etkinliinin artrlmas ile kamu, üniversite ve özel sektör ibirliinin gelitirilmesi. 28. TRC2 BÖLGES (DYARBAKIR-ANLIURFA) 2011-2013 BÖLGE PLANI.