Taxodiaceae
Bataklık servisigiller
• Kretase ve Tersiyer devirlerinde geniş yayılma
gösteren bu familya bugün 10 cins ve 16 türle temsil edilmektedir. Tüm türleri süs bitkisi olarak
korunmaya ve kültüre alınmıştır.
• Çoğu yüksek boylu, uzun ve kısa sürgünleri bulunan ağaçlardır. Çoğunluk sarmal diziIişli yaprakları iğne veya pul şeklindedir. Dişi
kozalaklarda örtü tohum pulları çok
kaynaşmıştır. Tohum taslakları 2-9 adettir.
Taxodium : Bataklık servisi.
Kuzey Amerika'nın güneydoğusundan
Meksika'ya dek.
Taxodium distichum:
Amerikan bataklık selvisi Kuzey Amerika'nın
güneydoğusu.Bataklıklarda yaşayan, hava kökleri bulunan ve 50 m.'ye dek yükselen ağaçlar.Tavşanlı-
tunçbilek linyit
0caklarında fosillerine rastlanmıştır.
Sequoiadendron giganteum: Mamut ağacı
Kaliforniya nın Siera Neveda Dağlık kesiminde 2000 m.'ye dek çıkar. 8 m. çapında 100 m. yüksekliğindeki bu ağaç 3000 yıl kadar yaşar. Tavşanlı-Tunçbilek kömür
yataklarında fosilleri bulunmuştur. -- Big tree
Metasequoia disticha: Su ladini Orta Çin.
Yakın zamanlara değin Doğu Asya ve Kuzey Amerika‘ da yalnız fosil olarak bilinmekteydi. 1944'te Çinli 2 botanikçi tarafından yaşayan örnekleri bulunmuştur.
Cupressaceae-Servigiller
Çoğunluk pulsu, ender olarak iğne yapraklı ağaç ve ağaççıklardır. Yapraklar karşılıklı çapraz (dekusat) veya çevrel (vertisillat) şekilde dizilmiştir.
Cupressaceae’den Ülkemizde
doğal olarak yayılış gösteren cinsler;
Cupressus ve
Juniperus ‘tur.
Dünyada 16 cins ve 140 türü var
T. occidentalis: Batı mazısı Kuzey Amerika'nın doğusu.
T. orientalis: Doğu mazısı
Orta ve Doğu Asya. Önemli süs ağaçları.
• Cupressus :Selvi
• Kuzey Amerika. Asya ve Akdeniz Bölgesi.
• C.sempervirens: Adi selvi
• Doğu Akdeniz ve Kuzey İran. 30 m 'ye dek yükselen bir ağaçtır. 4 köşeli olan sürgünlerinin üzerinde dekusat durumdaki pulsu yapraklar kiremit gibi birbirini örtecek şekilde diziImistir.
• Erkek çiçekler küçük kozalaklar halindedir.
Mikrosporofillerin alt yüzeylerinde 2-6 adet mikrosporang meydana gelir.
• Dişi çiçekler de, 8 14 adet kozalak pulundan meydana gelen kozalaklardan oluşmuştur. Kozalak pulları
olgunlukta odunlaşarak çokgen şekiller alırlar ve yuvarlak kozalakları meydana getirirler
Juniperus : Ardıç
• Kuzey Yarıküre. Sürekli yeşil ağaççık veya çalılar kimi zaman boylu ağaçlardır.
• Yapraklar pulsu veya iğnemsi ve sivri uçludur.
• Kozalaklar yaprak koltuklarında ve dalların ucunda
• Erkek kozalaklar çok stamenli.
• Dişi kozalaklar 3-8 sert yapıda puldan oluşmuş,küremsi şekilde. Her pul 1-9 tohum taslağı taşır. Meyve etli bir kozalak.
• Yurdumuzda 8 türü bulunur:
J. communis var. communis Adi ardıç Kars ,Ağrı
Juniperus communis
Juniperus communis
J. oblonga: Uzunca ardıç Doğu Karadeniz Bölgesi'nin doğusu ve Kafkasya
Araucaria : Arokarya,
Güney Yarıküre. Düzgün gövdeli, dalları katlar oluşturan, değerli orman ağacıdır.
Sarmal dizilişli, çok dayanıklı iğne yaprakları vardır.
Araucariaceae
Araucaria excelsa- salon arokaryası
Cephalotaxaceae
• Monoik veya dioik herdem yeşil ağaç veya ağaççıklar.
• Yapraklar
küçük, şeritsi.
• Erkek kozalaklar yaprak
koltuklarında küremsi
başçıklarda veya başak durumda
• Dişi kozalaklar haç şeklinde yerleşmiş makrosporofillerden meydana gelmiştir
• Cephalotaxus ve
Amentotaxus olmak üzerere iki cinsi
vardır.
Cephalotaxus
Podocarpineae
• Podocarpaceae
• Herdemyeşil 30 m ye kadar büyüyebilen ağaçlar
• Yapraklar almaşlı veya karşılıklı dizilmiş, yassılaşarak dal şeklini almış (Filloklat).
• Podocarpus Herdem yeşil ufak çalılar.
• Tohumlarının dış kısmı etlenmiş olup etli bir çiçek tablası üzerine oturmuştur.
• Phyllocladus Herdem yeşil ağaç veya çalılar.
Özümleme filloklad haline dönüşmüş kısa sürgünlerle sağlanır. Erkek çiçekler silindirik kozalak,dişi çiçekler ise salkımlar halinde. Tohum taslağının dip tarafında meyva yaprağından oluşmuş etli bir örtü (arillus) bulunur
Taxineae
• Taxaceae -
Porsukgiller Tek familya içerir
• Herdem yeşil ağaç veya ağaççıklar.
• Yapraklar almaşlı, 2
sıralı, şeritsi mızrak
şeklinde,
• Dişi çiçekler uç kısımlarda, çoğunlukla tek tohum taslaklı ve kozalağa benzemez.
Olgunlaşan tohum kısmen veya tamamen yumuşak etli bir arillus ile sarılmıştır.
• Erkek çiçekler tek veya
yaprak koltuklarında kozalağa benzeyen demetlerde
• 4 cins yaklaşık 16 türü vardır.
Ülkemizde tek cins ve tek türü bulunmaktadır. Taxus
baccata
• Taxus baccata: Adi porsuk
• Kuzey, Batı ve Güney Anadolu
• 20 m'ye dek
boylanabilen bir ağaçlar veya ağaççıklar.
• 1000 yıl kadar yaşar.
• Yaprakları iğne şeklinde, basık ve sivri uçludur, üst yüzü koyu yeşil, parlak ve belirgin damarlı, alt yüzü açık yeşildir.
• Reçine kanalları yok
• Tohum taslağı mikropilin dışına, polen tanelerini
yakalamaya yarayan ve tozlaşma damlası ismini alan yapışkan bir sıvı salar.
• Çiçek tabanında halka şeklinde oluşan bir
çıkıntı, döllenmeden sonra arillus ismini
alan ve tohumu çanak şeklinde saran, etli, kırmızı, tatlı bir organ meydana getirir.
Kuşlar bunu yerler ve böylece tohumlar
yayılır.
• Aril dışında Taxus’un tüm kısımları zehirli bir alkaloid olan taksin içerir.
• T. Brevifolia’dan elde edilen
politaksol ürünleri
yumurtalık ve meme
kanserinde
kullanılır.
Gnetopsida
• Gymnspermlerin son sınıfı olan Gnetopsida bitki tarihi ve filogeni yönünden önemlidir.
• Çoğunluk Gymnosperm karakterleri taşımalarına rağmen Bazı Angiosperm karakterleri taşımaları ile ilginçtir!!!
* Sekonder odunlarında trakelerin bulunuşu
* Gnetum’ da geniş ve ağsı damarlanma gösteren yaprakların varlığı,
* Çiçeklerinde basit bir periantın olması * 2 kotiledon içermeleri
* Tozlaşmada entogamiye rastlanması
* Reçine kanalları içermemeleri ile karakteristiktirler.
Ephedrales, Welwitsciales ve Gnetales olmak üzere 3 takımı vardır.
Ephedrales-Ephedraceae Denizüzümügiller
• Sürünücü veya tırmanıcı, zengin dallanma gösteren çalılardır.
• Yapraklar çoğunlukla dökülücü, karşılıklı veya çevresel dizilişlidir.
• Yapraklar pul şeklinde indirgenmiştir.
• Erkek çiçekler yarı küremsi, dikdörtgenimsi ve
kozalağımsıdır.
• Bu yapının tabanında 2-8 çift periant taşır. Alttaki verimsi periantın dışında diğerleri 1-8 stamenli erkek çiçek taşır.
• Dişi çiçekler de kozalağımsı yapıda olup, altta 4 çift ve ya daha fazladır.
• Periantlıdır. En uçtaki periant çıplak bir tohum taslağı taşır.
• Karpel ve periant yaprakları etlenerek meyveye benzeyen yalancı ve etli bir meyve
oluştururlar. 2 çeneklidirler.
• Türkiye'de 3 türü bulunur:
Ephedra major: Hemen hemen tüm Türkiye’de yayılır.
Ephedra distachya: Anadolu'da seyrek olarak (Kars ve Kayseri), Doğu Anadolu’da
Ephedra campylopoda: Güney ve Batı Anadolu
Çin’de de yayılan E. equisetina, E. sinica ve E. intermedia türlerinin topraküstü kısımlarından Herba Ephedrae drogu elde edilir. Efedrin taşır. Damar daraltıcı ve solunum yolları
uyarıcısıdır.
Welwitschiales-Welwitschiaceae
Welwitschia mirabilis
• Angola ve Güneybatı Afrika, Kalahari çölü
• Kıyıya yakın sisli çöl bölgesinde yaşar.
• İki adet karşılıklı şeritsi yaprak meydana getirir
ve bunlar bitkinin yaşamı boyunca yaşarlar. Uzunlukları 3 m.'yi bulan bu yaprakların uç kısmı çürürken tabandan büyümeyi sürdürürler.
• Pancarı andıran, kalın, kısa, yumru şeklinde bir gövdeye sahip olan bitkinin, derin, nemli toprak katmanlarına inen kazık kökleri vardır.
• Çiçekler braktelerden oluşan kozalak
koltuklarında bulunur.
• Döllenme esnasında polen hortumuna karşı birde ovülden hortum uzanması ilginçtir
• Tohum iki
kotiledonludur.
Gnetales-Gnetaceae
Tek cinsi vardır: Gnetum
• Tropik Asya, tropik Batı Afrika ve tropik Güney Amerika yağmur ormanlarında yaşayan lianlardır (sarılıcı bitki).
• Erkek ve dişi çiçekler, erkek ve dişi çiçek
durumlarında kat kat halkalar üzerinde
sıralanmıştır.
• Erkek çiçek durumu uzun bir eksen üzerinde sıralı küçük braktelerden oluşur. Braktelerin koltuk altlarında 2
anterle stamenlerin filamentlerini taşıyan bir polen kesesi içerir.
• Dişi çiçekler de bir kozalak görünümünde ve kozalağın ekseninde bir çift brakte vardır.. Her bir tohum taslağının bir periantı ve 2 tohum taslağı örtüsü bulunur. Tohum taslağı 2 integümentlidir.
• Olgunlukta tohum taslağı örtüleri etlenir ve meyvamsı bir yapı oluşur.
• Tek cinsi vardır. Gnetum.
• Türleri: G. gnemon, G. costatum, G. edule
•Gnetum gnemon
