GERİATRİK HASTANIN DEĞERLENDİRİLMESİ

GERİATRİK HASTANIN DEĞERLENDİRİLMESİ

2

YAŞLI MUAYENESİ İLKELERİ

Yaşlılıkta Hastalıkların Özellikleri:

• Eksik Bilgi

• Hastalık belirtilerinin gizlenmesi

• Hastalık belirtilerinin karışması

• Tedavilerin karışması

• Bir hastalığın diğerinin seyrini hızlandırması

• Bir hastalığın başka bir hastalık belirtisi vermesi

• Hastalıkların üst üste gelmesi

ANAMNEZ

Geriatrik hastada anamnez almanın ilk kuralı çok sabırlı olmaktır.

Hastalar sizin ona sorduklarınızı değil kendi söylemek istediklerini söyler.

Hastalarda duyu kaybı olabileceği için sizi zor işitebilirler.

Hastaneye yatacağı ve çıkamayacağı düşüncesi ile doğru anamnez vermeye bilir.

DİKKAT

Hastaya güven verin heyecanlı veya panikteyse

sakinleştirin.İyi bir dinleyici olun. Güleryüzlü olun.

Anamnezi uygun ortamda alın ( Yeterince aydınlık, sakin ve gürültüsüz ortam )

Soruları basit ve yalın sorun cevapları onun açıklamasını isteyin .

En son hastaneye hangi tanı ile yattığını ve halen kullandığı ilaçları sorun. Hasta transport

edilecekse ilaçları yada reçeteleri yanınıza alın .

Hastalar kronik şikayetlerini sıralayacaktır. Ancak ambulans istemi yapılmışsa altta mutlaka daha

ciddi bir problem olduğunu düşünün .

FİZİK MUAYENE

Geriatrik hastalarda FM en az anamnez kadar zordur.

Kooperasyonun azalması dışarıdan yapılan girişimlere karşı oluşan korku FM yi zorlaştırır.

Dış görünüşe bakılır bozuk hijyen, özensiz giyim depresyon belirtisidir.

Şuur seviyesi araştırılır. Yaralılarda AVPU uygulanır.

Hastanın zaman ve yer oryantasyonu tam mı ?

Hastanın cilt rengi ; Islak-kuru terli mi , ateşi var mı ?

FİZİK MUAYENE

Dehidratasyon bulguları var mı ? ( Kuru dil , kaslarda güçsüzlük , konfüzyon hali )

Hastanın tansiyon, nabız gibi vital fonksiyonları değerlendirilir.

Normal değerlerin üzerinde bir ortostatik tansiyon iç kanama veya ilaç intoksikasyonu belirtisi olabilir .

TA 120 mmHg nin altında ise dikkatli olunmalıdır.

Solunum sayısı 25 ve üzerinde ise dikkatli olunmalıdır.

Bir akciğer enfeksiyonu başlangıcı olabilir.

Hasta tepeden tırnağa ayrıntılı bir muayeneden geçirilir.

Devam…

GERİATRİK HASTALARDA ÖZEL DURUMLAR

GERİATRİK HASTALARDA TRAVMA

Geriatrik hastalarda 5. Sırada gelmektedir.

Duyuların zayıflaması ( Görme işitme ) , dengenin bozulması , travmalara karşı

direncin düşmesi bu durumu yaratmaktadır.

ETYOLOJİ : 1. DÜŞMELER

*Hastaya ait nedenlerle ( senkop nöbet)

* Çevreden kaynaklanan sebepler 2. TRAFİK KAZALARI

Düşme Nedenleri

 MSS ve kas-iskelet sistemindeki değişikliklere bağlı yürüme ve koordinasyon yavaşlığı,

 Baş dönmesi ve vertigo,

 Görme, duyma, hafıza değişiklikleri,

 Alkol kullanımı,

 Kullanılan ilaçlar

Motorlu Araç Kazalarının Nedenleri

 Görme, duyma fonksiyonlarındaki azalma,

 Gündüz keskinliğinde azalma, parlaklığa direnç, gece görüşünün azalması,

 Tıbbi durumlar ve tedavisi,

 Şiddetli artrit, osteoporoz, amfizem, kalp hastalığı ve kas kitlesinde azalmaya bağlı aktivite kaybı.

Yanık Nedenleri

 Bina yangınlarına ve toksik ürünlere maruz kalma,

 Alkol alışkanlığı,

 Yatakta sigara içme,

 His kaybı, sıcak sıvı ve yüzeylerle temasın hissedilmemesi

KAFA TRAVMALARI

• Daha sık subdural hematom oluşumu ile karakterlidir.

• *Serebral damarlar frajil hale gelmiştir

*Subaraknoid boşluk genişlemiştir.

• *Meninxler etrafındaki destek dokusu artmıştır.

• Travmadan günler sonra baş ağrısı ile ortaya çıkabilir.

SERVİKAL TRAVMALAR : Dejeneratif değişiklikler nedeniyle yaralanmalara ve kord sıkışmasına daha yatkındırlar.

TORAKAL TRAVMALAR : Kostakondral

eklemlerdeki kalsifikasyonlar travma sonrası kot kırıklarının daha kolay oluşmasına neden olur.

Abdominal travmalarda KC yaralanmaları sıkken.

Düşmelerde osteporoza bağlı kırıklar oluşur.

Batın Travması

 Yaşlılarda fizik muayene bulguları genç hastalar kadar güvenilir değildir.

 Pelvis ve alt kot kırığı varsa karın içi organ yaralanma olasılığı akla getirilmelidir.

 Penetran karın travmalı yaşlı hastalarda cerrahi dışı yöntemlerin rolü azdır.

 Cerrahi dışı yöntemlerle tedavi riski erken ameliyat riskinden daha büyüktür.

Kas - İskelet Travmaları-1

 Yaşlılarda en sık görülen kırık yerleri;

 kalça,

 proksimal femur,

 humerus ve bileklerdir.

 Alt ekstremite kırıklarında bacağa ağırlığını veremez.

Yalnız yaşayan hastalar, yardım çağırmak amacıyla telefona uzanamazlar. Bundan dolayı uzun süre yerde kalırlar,

 hipotermi ve

 dehidratasyona neden olur.

 Kırık fiksasyonundan önce mümkün olduğunca erken doku perfüzyonu sağlanmalıdır.

Kas - İskelet Travmaları-2

 Humerus kırıkları düşme /

ekstremitenin aşırı zorlamasıyla görülebilir.

 Ağrı ve duyarlılık genellikle omuz ve üst humerus bölgesindedir.

Düşmeler

 Düşme alanı ile ilgili mümkün olduğunca bilgi toplanmalıdır.

 Özgeçmişi

 Düşme zamanı,

 Düşmeye neden olan aktivite,

 Kullandığı araç-gereç,

 Görgü tanıkları gibi düşme şekline ilişkin bilgiler dikkatle elde edilmeli ve

değerlendirmelidir.

 Hastanın kardiovasküler, nörolojik ve kas- iskelet sistemleri değerlendirilmelidir.

Yanıklar-1

 Yanık etkenleriyle daha uzun süre temas

 Mevcut sistemik hastalıklar, pulmoner ve kardiyak komplikasyonlar açısından risk

 Yanık derinliğinin artması ve yara iyileşmesinin yavaşlaması

 İmmünolojik ve metabolik değişikliklere bağlı enfeksiyon riski

Yanıklar-2

Yanık girişiminde;

 Şok riski dikkate alınmalı

 Erken sıvı tedavisi böbreklerde hasarı önlemede önemlidir.

 Yanıklardan sonraki ilk birkaç saat içerisinde, kan basıncı, nabız ve idrar çıkışı (en az 1 ml/kg/saat) izlenerek hastanın hidrasyonu sağlanmalıdır.

22

TRAVMANIN GENEL YÖNETİMİ

 Yaşa bağlı sistemik değişiklikler ve

kronik hastalıkların varlığı göz önünde bulundurulmalıdır.

 kardiyovasküler,

 solunum

 renal

TRAVMALI GERİATRİK HASTAYA YAKLAŞIM

AİRWAY :

Hastanın dişlerini özellikle takma dişlerini kontrol et. Kırık diş obstrüksiyon yapabilir.

BREATHİNG :

Hastada kot kırığını araştır ve gerekiyorsa süratle O2 ver Yaşlılar hipoksiye daha duyarlıdır.

CİRCULATİON :

Hastanın tansiyonunu ölç 120 mmHg nin altı hipotansiyon olarak kabul edilir.

NÖROLOJİK MUAYENE

Hastanın bilinci pupilllerin çapı ve AVPU skalası değerlendirilir.

HAVAYOLU

 ABCDE’nin A’sı yaşlılarda aynı

 Dokuların oksijenlenmesi için yeterli oksijen desteği ile hava yolu açıklığının sağlanması ve sürdürülmesi

 Göğüs duvarı yaralanmalarında ve bilinç düzeyinin artırılmasında erken entübasyon önemlidir.

 Yaşlılarda hava yolunu sağlarken endotrakeal entübasyonu zorlaştırabileceğinden;

 servikal artrit,

 nazofarengeal kırılganlık,

 dişlerin durumu göz önünde bulundurulmalıdır.

SOLUNUM VE VENTİLASYON

 Solunum sistemi değerlendirilmeli, oksijen desteği sağlanmalı

 Oksijen uygulanırken ekipmanlar doğru kullanılmalı

 Normal solunum şeklini kaybeden hastalarda parsiyel karbondioksit miktarı artar ve hipoksi gelişebilir. Bu hastaların O₂‘siz kalmasına izin verilmez. Geri dönüşümsüz maske ile %100 konsantrasyonda O₂ 10 Lt/dk uygulanır

 Eğer PaCO₂ artışından kaynaklanan uyku hali varsa entübe edilir.

DOLAŞIM

 Yaşla birlikte

 total kan hacmi azalır,

 dolaşım zamanı artar,

 miyokardial sertlik,

 elektrofizyolojik durumda yavaşlama,

 miyokardial hücre kütlesinde kayıp

 Disritim

 atelektazi,

 pulmoner ödem

 Sistolik Kan Basıncı genellikle yükselir.

 Travma öncesi normalde SKB 170-180 mmHg olan yaşlıda travma sonrası 120 mmHg olması hipotansiyonun göstergesi olabilir.

 Kan volumündeki önemli kayıp taşikardinin erken dönemde fark edilmesini engelleyebilir.

DOLAŞIM-2

 Resüsitasyon başlangıcında dengeli elektrolit solüsyonları kullanılmalı

 Ringer Laktat solüsyonu başlangıç tedavisi için iyi bir seçenektir.

 Hastanın fizyolojik yanıtı izlenerek 2 Lt RL/SF ilk 15-20 dakikada uygulanabilir.

 Alınan yanıta göre ilave sıvı gereksinimi yapılmalıdır.

 Ancak yaşlı hastalara aşırı sıvı yüklenmesinden de kaçınılmalıdır.

 Sıvı uygulamaları sırasında dolaşım yüklenmesi açısından akciğer sesleri ve yaşam bulguları dikkatle izlenmelidir.

HASTANIN ELBİSELERİNİN ÇIKARILMASI

Bu sırada hastanın durumu ile ilgili çevreden bilgi alınmaya çalışılır. Kazanın şekli , bayılmadan önce göğüs ağrısının varlığı araştırılır. Daha sonra ikinci bakı ve daha ayrıntılı FM yapılır.

Hastanın hastalığına veya yaralanmasına yönelik girişimler yapılır.

DİKKAT !!!!!!

Yaşlı hastalarda damar yolu açıldıktan sonra sıvı verilirken ( Ringler Lâktan ) dikkatli olunmalıdır hızlı sıvı yüklemesi

kalp yetmezliği bulgularını ortaya çıkarabilir.

Hastaların çok küçük bir kısmı klasik bulgularla müracaat ederler

Daha sık olarak dispne ( Akut kalp yetmezliği bulgusu ), senkop , konfüzyon , idrar ve gaita inkontinansı gibi non spesifik bulgularla baş vurabilir.

Çok sesiz seyredip yıllar sonra EKG bulgusu olarak karşımıza çıkabilir.

AKUT M

İYOKAR

D İNFAR

KTÜSÜ

KONJESTİF KALP YETMEZLİĞİ

Kalp pompa sisteminin bozulması ile beyin

kan akımının bozulması ve değişik derecelerde mental arızalar ortaya çıkabilir.

Hastaların ayaklarında şişlik, PND

(Paroksismal noktürnal dispne) atakları ,

akciğer bazalinde dinlemekle krepitan raller alınması tanıya götürür

65 Yaş üstü hastalarda depresyon ve intihar girişimleri sık görülen bir durumdur.

Özellikle yalnız yaşayan yada eşini kaybetmiş erkeklerde oranın daha yüksek olduğu

bildirilmektedir.

Bu düşüncede olan hastalar bunu mutlaka gerçekleştirecekleri için dikkatli olunmalıdır.

GERİATRİK HASTALARDA DEPRESYON İNTİHAR DÜŞÜNCESİ