ÖĞRETİMDE ÇAĞDAŞ YAKLAŞIMLAR
PROBLEME DAYALI ÖĞRETİM
(PDÖ)
Probleme Dayalı Öğretim Stratejisi Nedir?
Probleme dayalı öğrenme, öğrenen merkezli, etkin öğrenmeyi, problem çözme becerisini, alan bilgisini geliştiren, anlamaya ve problem çözmeye dayanan bir öğrenme modelidir.
PDÖ’nün temel eğitim gerecini, gerçek yaşamla uyumlu sorunların yer aldığı “kurgulanmış olgu” diye adlandırılan “senaryolar” oluşturur. Senaryolar, öğrenme süreci içerisinde belirlenen hedeflere ulaşmada yol gösterici ve yönlendirici araçlardır. Senaryolarla öğrenciler, çeşitli problemlerle karşılaşırlar ve bu problemi çözmek için çoklu yollar üretirler ve sürekli öğrenmeye istekli olurlar.
Probleme Dayalı Öğrenmenin 4 Bileşeni:
A. Senaryo (Problem) B. Öğrenci
C. Eğitim yönlendiricisi, sağlayıcısı D. Değerlendirme
Bu bileşenlerin birbirini tamamlayıcı ve destekleyici özellikte olması, üzerlerine düşen rollerin başarıyla uygulanması sürecin etkin ve amaca yönelik gerçekleşmesini sağlar.
PDÖ’nün Genel Özellikleri
• Öğrenme gerçek hayattaki kadar karmaşık bir problem ile başlar. Probleme dayalı öğrenmede ortaya atılan problemin gerçek hayatla ilgili olması, ilgi ve merak uyandırması ön koşuldur.
• Öğrencinin karar verme ve eleştirel düşünme gibi üst düzey düşünme becerilerini ve motivasyonunu geliştirir. Karmaşık zihinsel beceriler gerektirir.
• Öğrenciler grup halinde çalışabilirler. Grup çalışması yapabilme ve sosyal becerilerin gelişmesini sağlar. Öğrenciler grup içinde bireysel sorumluluklarını yerine getirirler.
• Konuları öğrenciye vermek yerine problemi çözmek için gerekli bilgilerin araştırılması için rehberlik yapılır.
• Gerçek hayat problemleri ile çok daha önceden yüz yüze gelmeyi sağlar.
• Önceden öğrenilenlerin kullanılmasının yanı sıra yeni bilgi ve becerilerin kazanılmasına olanak sağlar.
• Süreç olarak; deneme – yanılma, iç görü kazanma ve neden – sonuç ilişkilerini bulma, yaratıcı düşünme gibi bir dizi etkinliği kapsar.
• Hem öğrenme ürünü hem de süreç önemlidir.
• Öğretmen ve öğrenci birlikte öğrenirler.
• Bilgi derinlemesine çalışılarak anlamlandırılır.
• Eğitim programı esnek bir biçimde hazırlanır.
• Tümevarım ve tümdengelim akıl yürütme yollarının bir arada kullanılmasını sağlar.
Probleme dayalı öğrenme, problem çözmeyi beraberinde getirdiği için üst düzey zihinsel beceriler gerektiren bir öğrenme kuramıdır.
Problem Çözümünü Etkileyen Bireysel Faktörler
■ ZEKÂ: Bireyin zekâ düzeyi ile problem çözme yeteneği arasında doğru orantı vardır.
■ GÜDÜLENME: Problemin çözmeye güdülenmiş bireyler problem çözmede daha başarılıdır.
■ İŞLEVE TAKILMA: Problem çözümünde belirli kalıplara takılan bireyler problemi çözmede daha başarısızdır. Bu noktada yaratıcılık yeteneği güçlü olan bireylerin problem çözmede daha başarılı oldukları bilinmektedir. (Örneğin bir vidayı sıkmak için dakikalarca tornavida arayan kişi işleve takılmaktadır. Yaratıcı bireyler tornavida yerine geçebilecek (bıçak ucu gibi) araçlarla problemi çok daha çabuk çözerler.)
■ TEPKİ KURULUMU: Bir problemi çözmek için bireyin kendinde var olan otomatik tepkilerle hareket etmesi başarılı sonuçlar vermiyorsa gerektiğinde bunları değiştirmeyi yani yeni şemalar oluşturmayı başarabilmelidir.
■ MUHAKEME: En çok düşünme gerektiren problemler karşılaştırma gerektirenleridir.
Seçenekler arasında hızla karşılaştırmalar yapabilen bireyler, problem çözmede daha başarılıdırlar.
PDÖ’de Değerlendirme
Değerlendirme, öğrencilerin performansı hakkında karar vermeyi kapsayan bir süreçtir.
Probleme dayalı öğrenme, çalışmanın bütününü kapsayan bir değerlendirmenin yapılmasını gerektirir. Bunun için de iki tip çalışma yapmak gerekir:
a) Standart testler
b) Öğrencilerin çalışmalarını gözlemek
Sınırlıklar
Probleme dayalı öğrenmede en önemli sorun problemin oluşturulmasıdır. Bazen konuyu kapsamayabilir bazen de farklı konuları içine alabilir.
• Sürekli geleneksel yaklaşımla yetişmiş öğrencilerin probleme dayalı öğrenmeye yönlendirilmesi bazı problemler ortaya çıkarabilir.
• Örgün öğretimde böyle bir yaklaşım kullanmak uzun zaman alabilir. Zamanın uzun olması öğrencinin sıkılmasına veya motivasyonunun azalmasına neden olabilir.
• Öğretmenin liderlik becerisi az ise sınıfın yönetiminde yetersiz kalabilir. Bu da problemin çözülmesinden çok daha da karmaşık sorunların meydana gelmesine neden olacaktır.
Probleme dayalı öğrenmede öğrenmeyi değerlendirmek oldukça güçtür. Grup çalışmalarında tüm öğrencileri objektif değerlendirmek de zor olabilir.
• Probleme dayalı öğrenmede öğrenciler kaynak sıkıntısı çekebilirler. Bu da öğrencilerin bilgiye ulaşmasını engeller. Ayrıca kullanılacak olan materyallerin tek başına öğrenci tarafından geliştirilmesi hemen hemen imkânsızdır. Bu maddi yönden ağır bir yük de ortaya çıkarabilir.
PROJE TABANLI ÖĞRETİM (PTÖ)
Proje tabanlı öğrenme, öğrencilerin yaşamlarında karşılaşabilecekleri problemleri sınıf ortamında farklı disiplinlerle bağlantı kurarak bir senaryo çerçevesinde çözmeye çalıştıkları öğrenme yaklaşımıdır.
■ Proje yaklaşımının temelinde sorgulayarak öğrenme vardır. Öğrenci konuyu bir proje olarak ele alıp, bilimsel sorun çözmenin basamaklarına uygun olarak çözümler üreterek bilgiyi yapılandırmaktadır.
■ Proje, öğrencilerin genellikle somut bir ürüne ulaşmak için tek başına veya küçük gruplar halinde bir görev üzerinde uzun bir süre çalışmalarıdır. Öğrenci zihinsel ve fiziksel olarak sürece katılır. Amaç; ortaya bir iş veya eser çıkarmaktır.
■ Öğrenci merkezli öğrenmeyi temel alan bu yaklaşımda öğrenci ders senaryoları içerisinde üst düzey düşünme, problem çözme, yaratıcılık, bilgiyi yeniden düzenleme, sorgulama, irdeleme gibi çalışmalar yaparak etkin öğrenmeye çalışır.
■ Proje tabanlı öğrenme yaklaşımında öğretmen planlama ve organizasyonda arka planda yer alır ve rehberlik yapar. Öğrenciler ise öğrenme deneyimi yaşar.
Değerlendirme hem sürece hem de ürüne yönelik yapılır. Öğretmen ve öğrenciler değerlendirmeyi birlikte yaparlar.
Süreç nasıl işler?
Proje konuları hayatın içindeki problemler ile ilgili olmalıdır. Öğrenci bu problemleri okulda devamlı çöze çöze herhangi bir sorunu çözmek için gerekli deneyim ve beceriyi kazanır. Dersin ünitelerinin öğrencilere isteklerine göre dağıtılması seklinde proje çalışmaları yapılabileceği gibi ünitelerin değil de üniteler ile ilgili güncel olayların ve konuların öğrencilere istekleri doğrultusunda dağıtılması seklinde de proje çalışmaları yapılabilir.
Ünitelerin öğrencilere dağıtılması durumunda öğretmen öğrencilere çalışmalarda rehberlik eder. Proje çalışmaları hazırlanıncaya kadar haftanın belli günleri (dersin işlendiği gün olabilir) öğretmen çalışmaların gidisi hakkında proje gruplarından bilgi alır ve çalışmalarında onlara rehberlik eder. Konu ile ilgili güncel olayların proje seklinde dağıtıldığı durumlarda ise ders normal şekilde işlenir. Ancak proje sunularına öğretmen yine rehberlik eder.
Çalışma alanında faktörlerin karşılıklı ilişkisi üzerinde durulur. Daha sonra elde edilen sonuçlar ile problem durumu karşılaştırılır ve bir rapor hazırlanır. Bu tür çalışmalar için sergi, duvar gazetesi ve okul gazetesi gibi etkinlikler de düzenlenebilir. Projenin sunulmasında rol oynama, tartışma gibi farklı gösteri teknikleri kullanılabilir. Bu öğretim
yönteminde, sınıf öğretimi yerine “küme” ve küme içinde “bireysel” öğretime önem verilir.
Projeler tek basına da hazırlanabilir. Ancak okullardaki eğitim ve öğretim faaliyetlerinde sınıf mevcutları nedeni ile küme çalışmaları şeklinde gerçekleştirilmeleri daha kolaydır.
İşbirliği ve yaparak öğrenme bu öğretim yönteminin en önemli özellikleridir. Bu özelliklerin genel resmini maddeler hâlinde açıklayalım:
Proje Tabanlı Öğrenme Özellikleri Nelerdir?
■ Proje temelli öğrenmede disiplinler arası bir problem ya da senaryo üzerinde çalışılır.
■ Grupla ya da bireysel olarak gerçek yaşama uygun beceriler kazandırma amacı yürütülen bir yöntemdir.
■ Sonunda bir ürün ortaya konulması istenir ancak önemli olan süreçtir.
■ Öğretmen rehberdir.
■ Pragmatik, ilerlemeci bir anlayış vardır.
■ Araştırma ve inceleme içerisinde, uygulamadan değerlendirmeye beceriler kazandırılır.
■ Sentez basamağı daha ağırlıklıdır. Direkt uygulamadan başlar.
Proje tabanlı öğretim yönteminin yararları nelerdir?
■ Öğrencilerin, yaparak, yaşayarak öğrenmelerine olanak sağlar.
■ Öğrencilere bağımsız düşünme ve eleştirel düşünme alışkanlığı kazandırır.
■ Öğrencilerin problem çözme yeteneği kazanmalarını sağlar.
■ Öğrencilerin öğrenme sürecine aktif olarak katılmalarını sağlar.
■ Öğrencilerin kendi kendine ve grupla birlikte çalışmasına olanak verir.
Kaynakça
■ Boydak, A. (2008). Öğrenme Stilleri. İstanbul: Beyaz Yayınları.
■ Doğanay, A. (2015). Öğretimde çağdaş yaklaşımlar. Öğretimde ilke ve yöntemleri.
(Edit. Ahmet Doğanay). Ankara: Pegem Yayınevi.
■ Fuller, C. (2005). Ben Farklıyım. İstanbul: Selis Kitaplar.
