DÜNYADA BARİT
VE GELECEĞİ
Doç, Dr, MEHMET AYAN AÜFF Jeoloji Mühendisliği Bolümü - Ankara
GİRİŞ
Doğal bir baryum sülfat bileşimine sahip olan barit minerali uzun zamanlardan bu yana özgül ağırlığının fazla olması nedeni ile insanın dikkatini çekmiş ve ağır spat adı ile anılmıştır, Barlt adı yunanoa'da ağır anlamına gelen «Barus» kelimesinden türemiştir. Doğada iamelii kütleler, bazen lamelli fibröz, nadiren konkresyonlar ha-linde bulunur. İnce taneli veya toprağımsı görü-nümlü olanınada rastlanır. Mat, bazen yarı say-dam olan barit camsı veya reçine parlaklığına sahiptir.
Barit genellikle beyaz renklidir, fakat sarı, esmer, pembe, açık yeşil, açık mavi, gri ve siyah renkli olanlarına rastlanmaktadır. Ortarombîk sis-temde kristallenen barit kristali tabuler sekili olup üç yönde dilinime sahiptir. Çoğunlukla poli-sentetik ikilenmeler gösterirler. Baritin sertliği 2,5-3,5 olup özgül, ağırlığı 4,3-4,6 arasında de-ğişir, Erime noktası 1580" dir. Kimyasal bileşimi BaSO4 şeklinde olup, % 65,70 BaO, % 34,30 SO3
içerir. Baryum oranı ise % 58,8 dir. Doğada en yaygın olarak bulunan barit mineralinden başka, baryumun yerinin stronsiyum ve kalsiyum
tara-fından ramplase edildiği cinslerine barita - seles-tît ve barito - kalsit adı verilir. Bunların dışında Viderit (BaCOa) cinsine oldukça sık, Salslyan (BaO.Âİ2O3.2SİO2)'a daha nadir olarak rastlanır.
Kompakt barltler bazen demir, kil, COS ve H2S
enklüzyonları içerirler. Bazen hidrojen karbür içeren baritler çekiç ile vurulduğunda koku çı-karırlar, Barit suda hemen hemen hiç erimez. Soğuk asit içinde erimiyen barit kaynayan sül-firik asit içinde hafifçe eriyebilir.
OLUŞUM ŞEKİLLERİ
Baryum doğada oldukça bol bulunan ele-menttir. Yerkabuğundakl ortalama tenörü % 0,45 dır.
Barit yatakları doğada bulunuş şekillerine göre sınıflandırılırlar vs başlıca 3 tip yatâklanma gösterirler. Hidrotermal filonlar. Stratiform ya-taklar ve kalıntı yaya-taklar
Hidrotermal Filonlar
Düşük sıcaklıkta oluşan epitermal filon şek-lindeki barit yatoklanmalarına çok yaygın olarak
rastlanmaktadır, Metasomatlk yataklarda bu gu-rup içine girerler. Hidrotermal Kurşun - Çinko yataklarında gangı oluşturan barit bir çok yerde filonun büyük kısmını işgal eder ve sülfürlü mi-neral az bir hacim tutarlar. Bu tip yataklarda ba-r!t Mr miktar kuvars, florlt, kalsit ile daha sey-rek olarak da dolomit, selestit ve sideritle bera-ber bulunurlar. Sülfürlü minerallerden galen, blend, pirit, kalkopirit ile oksldasyon ürünlerin-den limonit, götit, azurit malakit, serisît ve piro-morfit bulunabilir.
Bu tür barit filonlan bir kaç yüz metre uzun-luk, birkaç metre genişlik ve 200-300 metre di-key olarak derinlik arzedebillrler. Bu tip filon yatakları Fransa'da Masif Santrallarda, Vojlar'da Almanya'da Hartz masifinde, Kara Ormanlarda ve A.B.D'nln batı eya I etlerinde olduğu gibi birçok Hersiniyen masiflerinde bulunmaktadır. Bu tür yataklara Paîeozoyik ve daha genç yaştaki for-masyonlar içinde rastlanabilir.
Stratiform Yataklar
Değişik zamanlara alt sedimanter formas-yonlar içinde stratifiye kütleler şeklinde oluşan barit yatakları bilhassa kalker ve dolomitler İçin-de: yer alırlar. Bu tip yataklar, geniş alanları kap-laması, bazen 10 metre kadar kalınlık gösterme-leri ve açık işletmeye müsait olmaları bakımın-dan ekonomik yönden daha önemlidirler. Bu tür yataklara Fransa'da Masif Santrallerin çevresin-deki Devoniyen yaşlı kireçtaşı ve dolomitler için-deki Indre yatağı, Almanya'da orta Devoniyen şist ve kireçtaşlan içinde yer alan Meggen barit yatağı ile A.B.D.'de Devon ve Ordovisiyen'e ait karbonatlı seriler İçinde yer alan Nevada ve Arkansas yatakları örnek olarak gösterilir. Bu tür yataklarda en önemli zararlı madde baritin içinde bulunan ince taneli kuvarstır, Cevher bun-dan başka bir miktar organik madde içerir.
Kalıntı Yataklar
Da>ha önce mevcut barit yataklarının veya içinde bir miktar barit bulunan kayaçlann yıkan-ması sonucu oluşan kalıntı tip barit yatakları ge-niş yayılma alanı göstermeleri ve açık işletmeye uygun olmaları bakımından ekonomik olarak önemlidirler. En güzel örnekleri A.B.D. Missouri'-de bulunur. Bu tip yataklarda ekseri baritin ya-nında kuvars, flupfit, kalsit İle bir miktar kırmızı ki! ile beraber sülfürlerde bulunabilmektedir,
Bu tip barit yataklarının BaSO4 tenoru düşük olup
% 10-20 arasında değişir. BARİTİN KULLANİLDİĞİ ALANLAR
Baritin İlk kullanılışı özgül ağırlığı ve be-yaz özelliğinden dolayı boya, kağıt ve çam en-düstrilerinde olmuştur, 1926 yılından sonra ba-ritin petrol ve tabiî gaz aramalarında kullanılma-ya başlamasından itibaren barlte olan istek hızla artmıştır. Barit esas olarak petrol sondajlarında çamurun ağırlaştırılmasında kullanılır. Bu çamur sondaj sırasında katedîlen formasyonlara ait ka-lıntıların yukarı çıkarılmasına, matkap ve tijlerin yağlanmasına, sondaj deliği duvarlarının sağ-lamlaşmasına ve Petrol beklenen.seviyelere yak-laşıldığında basınçlı gaz gelişimini dengelemeye yarar. Sondaj çamuru ayrıca kuyu derinleştikçe tijlerin artan ağırlığına karşı bir denge yaratmak-tadır. Baritin özgül ağirlığınm 4,5 oluşu, yumuşak oluşu aşındırıcı olamaması, suda erimemesi ve fiyatının oldukça ucuz olması bu amaç için kul-lanılan İdeal malzeme olmasını sağlamaktadır. Dünyada kullanılan baritin % 80'İ petrol endüst-risinde tüketilmektedir. Petrol sondajlarında sar-fedilen baritin miktarı geçilen formasyonların geçirgenliği ve rastlanan gaz basıncı ile ilişkili-dir. Örneğin A.B.D.'nln güneyindeki petrol hav-zalarında 3000 m, derinlikte bir sondaj için 40 ton barit, Kuzey denizinde 1000-2000 metrelik bir tabiî gaz sondajı için 200-350 ton, iran'da yüksek gaz basıncına sahip petrol bölgelerinde 350 m. derinlik için 100 ton barit tüketilmekte-dir, Barit katkı maddesi olarak kâğıt, tual, yer muşambası, lastik ve ebonit sanayiinde kullaml-maktadır. Cam endüstrisinde parlaklığı arttırmak, mercek ve TV tüpleri üretiminde, plastik sana-yiinde plastiğe matlık verebilmek İçin. tarım ilaçları üretiminde de inert made olarak barit kuşanılmaktadır.
Baritin önemli kullanım alanlarından birisi de boya sanayiidir. Yağlı boya üretiminde be-yazlatıcı pigment ve inceltici olarak kulanılır, fakat kaliteli boya üretiminde sabit beyaz ve bilhassa litopon tercih edilir, Lltöpon beyaz bir pigmenttir. Barit önce kömür İle indirgenerek BsS elde edilir. Kara kül adı verilen bu İndirgen-miş Barit sülfür, çinko sülfat ile reaksiyona so-kularak sentetik BaSO4 ile ZnS karışımı olan
Lî-topon elde edilir. LiLî-topon çoğunlukla boya
nayiinde ve bir miktar da tekstil, yer muşambası ve kâğıt sanayiinde kullanılır. Sabit beyaz adı verilen ve kimyasal olarak saf olan, sentetik BaSO4 ise BaS ile NaSO4 in reaksiyonu İle elde
edilir. Sabit beyaz bpya, kâğıt fotoğraf kâğıdı ve tıpta radyografide kullanılmaktadır. Baryum sül-fat kimya sanayiinde tüketil'en birçok baryum tuzlarının üretiminde kullanılan temel hammad-dedir. Baryum karbonat, baryum klorur, baryum hidroksit gibi bileşiklerin üretiminde, şekerin tasfiyesinde, elektronik, plastik, tarım İlaçları endüstrisinde kullanılmaktadır. Baryum bioksit ise klorfoidrik asit île reaksiyona sokularak oksi-jenli suyun üretilmesinde eskiden beri kullanıl-maktadır. Barit, alevinin yeşil renk vermesinden dolayı havai fişek üretiminde kullanılır.
Son yıllarda, barit ilavesi ile yapılan ağır beton, nükleer santraller da gamma şualarını ab-sorbe etme özelliklerinden dolayı fazla miktar-larda tüketilmeye başlamıştır, Barit ticareti, kul-lanım alanlarında gereksinen özelliklere uygun olarak yapılır. Kullanım alanlarını başlıca 3 gu-rupta toplamak mümkündür :
İndirgenmiş Barit Yapımı
Utopon'un hazırlanmasında, dolayısıyle bo-ya ve kimbo-ya endüstrilerinde kullanılan barit cev-herinin BaSO4 tenorunun % 94 • 95, SiO2
içeriği-nin % 2'den az ve fluoritin eser miktarda olması gerekmektedir. Silisin mevcudiyetiyle baryum silikatın oluşması, baryum sülfürün verimini olumsuz etkilemektedir. Fluorit ise fırınlara za-rar vermektedir. Demir oksit ve stronsyum sül-fat da % 1'den az bulunmalıdır. Sabit beyaz üre-timinde demir oksit içeriği % 0.02'den az olma-lıdır.
Sondajcılıkta Kullanılan Öğütülmüş Barit Bu amaçla kullanılacak baritin özgül ağırlı-ğının en az 4,2, BaSO4 tenorunun %94-95 ve
tuz içeriğinin %0-1'den az olması gereklidir. Demir oksit miktarı % 2-3 olabilir, fakat silisin aşındırıcı etkisi dolayısıyle fazla bulunması sa-kıncalıdır. Öğütülmüş baritin %90-95'nIn 325 meş'lik elekten geçebilecek İncelikte olmanı ara-nır..
Cam sanayiinde kullanılacak baritin % 96-98 BaSO4, % 02'den az Fe2O3 ve eser miktarda TIO2
içermesi gerekir. Lastik endüstrisinde
kullanı-lan baritin bakır ve mangenez bileşimleri İçer-mesi Lastiğin dayanıklılığını bozduğundan İsten-mez.
Nükleer Endüstride Barit
Nükleer santrallarda kullanılan Özel ağır be-ton yapımına ilave edilen baritin özgül ağırlığı-nın 4,2 olması ve sülfürlü mineral içermemesi gerekir. Sülfürler zamanla çimentoda çatlama yapabilmektedirler. Ağır beton yapımında kul-lanılacak baritin kilden tamamen arınması İçin iyice yıkanması lazımdır. Baritin kum ve çakıl iriliğinde kırılması yeterlidir. Bütün bunların dı-şında barit hileli işlere de alet olmaktadır. Öğü-tülmüş beyaz ürünlere, un, mum, tutkal gibi mad-delere ağır çekmesi için barit karıştırılmaktadır. Endüstrideki kullanım alanlarına göre barit cevheri çoğunlukla ocaklardan çıkarıldıktan son-ra bazı arıtma İşlemlerinden geçirilerek tenor ve kalitesi yükseltilir. Baritin özgül ağırlığının 4,4 oluşu èurrun gravimetrik yöntemlerle (Jİg, sal-lantılı masa), fluorit ve sülfürlü mineralleri içe-ren barit cevherleri de flotasyon ile arıtılabil-mektedir. Kalıntı yataklardan üretilen cevherler kilden temizlenmesi için yıkanmaya tabi tutulur. Boya endüstrisinde kullanılan bazı barit içer-dikleri demir, mangenez ve bakır oksitlerden te-mizlenmeleri için sülflrlk asitle yıkanırlar. Barit parça, granul ve öğütülmüş olarak satılmaktadır. DÜNYA BARİT REZERVLERİ VE DAĞİLİMİ
Dünya barit rezervleri hakkında yayınlanan rakkamlar arasında farklılık görülmektedir. Re-zervler görünür muhtemel olarak veya ekonomik ve potansiyel rezerv olarak gösterilmiştir., U.S. Bureau of Mines (mineral fact and problems 1975) tarafından verilen 1974 yılı rezervleri, ge-lişmiş, gelişmekte olan ve Sosyalist ülkeler şek-linde guruplaştırılarak Tablo f i ' d e gösterilmiş-tir.
Dünya barit rezervlerinin %31'i gelişmiş ülkelerde, % 58'sı gelişme yolundaki ülkelerde, % 13'ü ise sosyalist ükelerde bulunmaktadır. Bu rezervler içinde A.B,D,'nln payı % 24, Mek-sika'nın % 12, S.S.Cfi.'nîn % 4, Çin H. C'nin % 7,5 dir.
Tablo 1 • Dünya barlt rezervler! (milyon ton olarak) Ülkeler Gelişmiş Üfkeler A.B.D Kanada Batı Almanya Japonya
Diğer Batı Avrupa Ülkeleri
Ara Toplam
Gelişme Yolundaki Ülkeler
Brezilya Peru Meksika Cezayir Fas Diğerleri Ara Toplam Sosyalist Ülkeler S.S.C.B. Çin H. C. Kuzey Kore
Diğer Doğu Avrupa Ülkeleri
Dünya Toplamı Ekonomik Rezervler 54.00 4.63 10.80 3.08 4.63 77.14 1.54 3.08 3.00 3.08 3.08 41.86 55.44 3.08 9.26 3.08 13.42 148.08 Şimdilik Ekonomik olmayan Rezervler 300.86 60.17 12.34 33.94 407.31 111.08 177.43 55.54 459.77 748.28 58.63 106.46 12.34 177.43 1.388.56 Toplam R«erv 3S4.88 4.63 70.97 15.42 38.57 484.45 115.71 180.51 61.71 501.77 854,35 61.71 115.72 15.42 192.85 1.536.64 Dünya Rezerv! İçinden Payı % 24.1 0,3 4.6 1. 2.5 31.30 7.53 11.75 4.02 32.63 55.93 4.02 7.52 1.00 12.54 100
Türkiye barit yatakları Antalya, Konya, İs-parta, Kütahya, Muş, K. Maraş, Trabzon, Giresun, Gümüşhane, Bitlis, Diyarbakır illerinde bulun-makla beraber büyük bir kısmı Konya, Antalya, Muş İllerinde yer almaktadır. Türkiye rezervleri hakkında elde kesin rakkamİar olmamakla be-raber 10 milyon ton görünür muhtemel, 20 mil-yon ton mümkün olmak üzere 30 milmil-yon ton ci-varında bîr rezervin olduğu kabul edilebilir. Ay-rıca buna 20 milyon tonluk bir potansiyel rezer-vinde ilave edilmesi mümkündür. Bu durumda Türkiye'nin dünya rezervleri içindeki payının % 3 civarında olduğu kabul edilebilir.
DÜNYA BARİT TİCARITİ
Dünya petrol fiyatlarının artmasından sonra petrol amaçlarına hız verilmiş ve bu nedenle sondaj çamurlarında kullanılan barit tüketimide artmıştır. 1977 yılında bu alanda tüketilen barit 4 milyon tonu aşmıştır.
Dünya barit üretiminde, 20 ci yüzyıl başla-rında, Almanya ilk sırayı alıyordu. 1913 yılında Almanya'nın barit üretimi 75.000 ton iken A.B.D.' nin üretimi 40.000 ton idi. 1939 da Almanya 236.000 ton, A.B.D. ise 218.000 ton barlt üretmiş-tir. Bu tarihten sonra A.B.D. ilk sırayı almış ve 1976'da 4955.000 ton ile dünya üretiminin % 20'-sini karşılamıştır. İngiltere, İtalya, Fransa, İspan-ya gibi eski üretici ülkeler arasına İspan-yakın sene-lerde Kanada, Yunanistan, Peru, Meksika, İrlan-da, S.S.C.B, Hindistan, İran, Fas, Cezayir, Tay-land gî'bi yeni üretici ülkeler girmiştir. 1930 yıl-larında dünya üretiminde üçüncü sırada olan İngiltere bu gün 50.000 ton ile küçük bir üretici olmuştur. Fransa ise son 20 yıl 100.000 ton olan üretimini 1976 da yeni işletmeye açılan Chail-lac madenî sayesinde 150.000 tona çıkarmıştır. Batı Almanya 260.000 ton île dünya üretiminde altıncı, S.S.C.B. 400.000 ton ile ikinci sırayı al-mışlardır. Da'ha sonra Meksika (330.000 ton), İrlanda (320.000 ton), Çin H. C. (300.000 ton),
İran (230,000 ton), Hindistan (350.000 ton), Tay-land (250.000 ton), Fas (130.000 ton) üretim yapmışlardır. Türkiye'de 1975'de 66.000 ton, 1976'da 180.000 ton, 1977'de 140.000 ton üretim yapılmıştır.
Petrol endüstrisinde İleri gitmiş büyük ül-keler en çok barit tüketmektedirler. Bunların en önemlileri AJB.D. ile S.S.G.B, dir. Petrol
araş-tırmalarının yapıldığı Meksika Körfezi, Kuzey Denizi, Alaska-Nijerya kıyıları, Orta Doğu, Uzak Doğu gl'bl bölgelere coğrafi konum bakımınnan yakın olan üretici ülkeler barit satmaktadırlar. 1972-1976 yıllan arasında A.B.D. ithalâtının % 33'ü Peru'dan, % 27'si İrlanda'dan, % 19'u Meksika'dan geriye kalan % 21'1 Kanada, Yuna-nistan, Fas, Türkiye ve Tayland'dan yapılmıştır. 1976 yılında A.B.D.'nin 1.860.000 ton olan barit tüketimi 1977'de 2.200.000 ton olmuştur. Tüke-timin % 40'ımn ithalat yolu ile karşılayan A.B.D. 1976'da 820.000 ton bariti Peru (190.0001), ir-landa (180.000 t) Meksika (96.0001), Türkiye (130.000t.), Fas (91.000 t ) , Kanada (56.000 t ) , Yunanistan (30.000 t.) ithal etmiştir. S.S.C.B. ise 1976 yılında 300.000 ton olan barit ithalatını Romanya, Kuzey Kore, Yugoslavya ve Türkiye'-den yapmıştır, İngiltere Kuzey Türkiye'-denizindeki ara-maları İçin barît ihtiyacını İrlanda, ispanya ve Fas'tan temin etmektedir. Almanya İse gerekli bariti İtalya, Yunanistan, Türkiye, Çin ve Çekos-lovakya'dan ithal etmektedir. Japonya ihtiyacını Hindistan ve Tayland'dan karşılamaktadır. Orta Doğu ve Kuzey Afrika ülkeleri barit ihtiyacı Ak-deniz ülkeleri ile Suudi Arabistan'da bulunan A. B.D. şirketleri tarafından temin edilmektedir. Dünya barit pazarı çok uluslu bir kaç şirketin elinde bulunmaktadir. Bunların en ünlüleri A.B.D. kökenli olan Dresser Magcobar, Milchem, İmco Baroid İle Empain- Schneider grubundan CECA (Carbonisation et Charbons Actif), Alman Me-talgesellsehaft A.Q ve Koli Ohemi A.G şirketle-ridir. Arkansas'da Magnet Cove barit madenini işleten Magcobar daha sonra Dresser Industries İle birleşerek Dresser Magcobar adını almış en büyük çok uluslu şirkettir. A.B.D. dışında İr-landa Silvermines barit yataklarını İşleten Mag-cdbar Ireland Ltd., Kanada'da Walton yatağını işleten Dresser Minerals, Yunanistan'da Myko-rtos adasındaki yatakları işleten Mykobar Mining Oo. gibi kuruluşlar Magcobar grubuna bağlıdır. Bu grubun ayrıca İran (Magcobar Iran), Tayland, Malezya ve Avusturalya'da barit sahaları ile
Lib-ya (Magcobar LibLib-ya Ltd.), Suudi Arabistan, Ni-jerya (Dresser Nigeria Ltd.), Singapur'da barit öğütme tesisleri vardır.
Baroid division of N,L, Industries şirketinin A.B.D.'de bir çok barît sahası ve Öğütme tesis-leri vardır. Diğer ülkelerde bulunan en büyük kuruluşu Peru'da yılda 300.000 ton barit işleyen ve A.B.D.'ne ihracat yapan Perubar Co. dur. Ko-lombia'da (Atlantic Products Corp. of Colombia), Kanada'da (Baroid of Canada Ltd.), Brezilya'da (Baroid do Brazil Ltd.), İtalya'da (Bora Inter. Spo.), Belçika'da (Baroid de Belgigue) kurulu ortaklıkları ile barit işletmeleri, ayrıca Kanada, İtalya, Nijerya, İngiltere ve Libya'da (Baroid of Liibya Ltd.) öğütme tesisleri bulunmaktadır.
Milchem Co. şirketinin Amerika'da Misso-uri ve Nevada'da maden sahaları, New Orleans ile Texas'da öğütme tesisleri vardır. Dış ülkeler-de Meksika, Kolombia, İrlanda, Tayland, Avustu-ralya, Venezüella'da barit sahaları işletme or-taklıkları ile Nijerya, Suudi Arabistan ve Abu Dabi'de öğütme tesisleri bulunur.
İmco Services'in en büyük İşletmesi Mek-sika'da bulunan ,ve yılda 200.0001 üretim yapan Barita de Santa Rosa S.A ortak kuruluşudur. Ay-rıca Alaska'da (Alaska Barit Co.), Tayland ve irlanda'da (Oorean - İmco) barit işletmeleri olan ortaklıkları ile Singapur ve İrlanda'da Öğütme tesisleri bulunur.
BARİT MADiNCİLİĞİNİN GELECEĞİ
1976-1977 yıllarında dünyada üretilen ba-rit miktarı 5.000.00Q ton civarındadır. % 92 BaSO4 içeren parça baritin A.B.D.'de 1977 yılı
F.Ö.B fiyatı 23,3 Dolardır. Londra borsası, Kuzey Avrupa limanlan C.I.F fiyatı 30 dolar/ton'dur. Sondaj tipi öğütülmüş barit F.O.B fiyatı 60 - 70 dolar/ton arasında değişmektedir. Buna göre dünyada üretilmiş olan tüm baritin öğütülmüş olarak değeri 300-350 milyon Jolar civarında bir yekûn tutmaktadır. Bu rakkam, dünya petrol, mir, bakır ve fosfat gibi cevherlerin üretim de-ğerleri yanında çok düşük kalmaktadır. Buna rağmen barit madenciliği her geçen gün geliş-mekte ve petrol aramalarının hızlanması île ba-rit tüketimi de yılda ortalama % 5 oranında art-maktadır. Baritin yerini alabilecek bazı madde-ler üzerinde durulmuştur. Bunlardan selestitin özgül ağırlığı (3,95) ve fiyatının pahalı olması, öğütülmüş demir oksitlerin sertliği, aşındırıcı
özelliği ve rengi stronsiyum özgül ağırlık ve sertliği, galen tozu ile çok pahalı olduğundan sondaj çamurunda kullanılmaları mümkün olma-mıştır, Almanya'da Meggen yataklarında baritle bera'ber bulunan piritlerin kavrulması sonucu el-de edilen Fer-O-bar adı verilen ürün en elve-rişli bulunmuştur. Fakat barit, renk, özgül ağırlık, sertlik ve dünyada yaygın olarak bulunması, fi-yatının ucuz olması nedenleri İle sondajcılıkta uzun yıllar kullanılmasından vaz geçilemeyecek İdeal bir madde olarak kalacaktır.
Dünya barit rezervlerinin %31'İ gelişmiş, % 56'sı gelişmekte olan ve % 13'ü sosyalist ül-kelerde bulunmaktadır. Dünya barit üretiminin % 40*ı gelişmiş, % 40'ı gelişme yolundaki ve % 20'sl sosyalist ülkeler tarafından temin edil-mektedir, 1977 yılında dünya barit tüketiminin % 88'] gelişmiş ülkeler (A.B.D, S.S.C.B, Batı Al-manya, İtalya, Fransa, Japonya, İngiltere) tara-fından yapılmıştır. Bu ülkelerin kendilerine ye-terli barit rezervleri olmalarına rağmen tüketi-minin bir kısmını gelişmekte olan ülkelerden al-mayı terci'h etmektedirler.
A.B.D'nin 1985 yıllarında tüketimi 3.000.000 ton, 2000 yılında ise 5,800,000 tona ulaşır. Önü müzdeki 22 yıl İçinde AiB.D'nin tüketeceği barit miktarı (kümülatif) 80.000.000 ton olacaktır. 2000 yılında dünyanın yıllık barit tüketimi İse 15.000.000 tona ulaşacak ve bu rakkam kümüla-tif olarak 150.000.000 tonu bulacaktır. Dünyanın bilinen barit rezervleri yayınlanmış olan rezerv listelerinde 130-180 milyon ton arasında göste-rilmekte İse de bunun 250 milyon ton civarında olduğunu kabul etmek fazla iyimserlik olmaz. Ancak artan tüketime göre bilinen görünür re-zervlerin % 9O'ı önümüzdeki 30 yıl içinde tüke-tilmiş olacaktır. Bu durumda 2 milyar ton ola-rak tahmin edilen potansiyel rezervlerden eko-nomik olarak işletilmeye en müsait olanlar faa-liyete geçerek dünya barit gereksinimini karşı-layacaktır. Dünyanın en fazla barit rezervine sa-hip olan AJB.O ihtiyacının % 40'ını gelişmekte
olan ülkelerden temin etmekte ve kendi rezerv-lerini kısmen gelecek için saklamaktadır. Ayrıca barit pazarına da çok uluslu şirketler aracılığı DEĞİNİLEN BELGİLER
Alan. H, Dorr, Baryte - Mining Annual Review 1975-1976 Gherm^Jte. A, Barytine dans le Monde, Minerais et
ma-teux No: 138, 1978.
Bonald. A. Brobst, Barium Minerals, Industrial Minerals and Rooks 1975,
64 JEOLOJİ MÜHENDİSÜÖI/OCAK 1979
ile sahip olduğundan stok yapma yoluna gitme-mektedir.
Son yıllarda gelişmekte olan bazı ülkeler barit ihracatında kısıtlama yoluna gitmişlerdir. Bunlardan Meksika, Meksika körfezinde sürdü-rülmekte olan petrol arama ve işletme faaliyetin-den ötürü barit ihracatını tamamen yasaklamış-tır, Tayland parça barit ihracını yasaklamış ve satışın öğütülmüş olarak yapılması şartını ge-tirmiştir. Hindistan İhracatın % 20'sini parça, % 80'inin Öğütülmüş olarak yapılmasını zorunlu kılmıştır, Türkiye'de 1975-1977 yıllarında İhra-catın % 25 oranında parça barit olarak yapılma-sı kararı 1978 de kaldırılmış ve ihracatın öğü-tülmüş barit olarak yapılması koşulu getirilmiş-tir.
SONUÇ
Barit uzun yıllar önemini sürdürerek, tüketi-mi artan ve aranan bir cevher olacaktır. Birçok ülke potansiyel rezervlerini kanıtlanmış rezerv şekline dönüştürmek için barit arama ve değer-lendirme çalışmalarına hız ve önem verecekler-dir. Türkiye rezervleri hakkında verilen rakkam-lar güvenilir olmaktan uzaktır. Ülkemiz rezerv-lerinin sağlıklı olarak saptanması, yeni arama ve prospeksiyon çalışmalarının Devoniyen-Tri-as yaşlı dolomit ve do lorn iti k kalker formDevoniyen-Tri-asyon- formasyon-larına kaydırılarak stratiform yataklanma ola-nakları araştırılmalıdır. Yakın gelecekte gelişme yolunda olan ülkelerden Peru, Hindistan, Tayland, Fas, Türkiye, İran ve Yunanistan dünya barit pa-zarında etkin rol oynayacaklardır. Ancak barit üreten ülkeler kendi aralarında dayanışmayı sağ-layacak bir örgüt kuramadıkları sürece bu etkin-liklerinden tam olarak istifade etmeleri mümkün olamayacaktır. Türkiye gelecek yıllarda barit kaynaklarını iyi geliştirdiği takdirde Irak, Suudi Arabistan, Basra körfezi emirlikleri, Libya, S.S.-C.B, Batı Almanya ve İskandinav ülkelerine yıl-da 500.000 ton ihracat olanağı sağlayabilecek bir pazar yaratabilir. Ülkemiz gereksinimi olan üretimine tezelden geçilmesi ve üretim fazlası-nın İhraç edilmesi yurt ekonomisi için yararlı olacaktır.
Yayma veriliş tarihi : 4.XI.1978 Industrial Minerals 1976-1978 sayılan.
Mineral Facts and Problems 1975 Addtlon,
M.T.Â. Enstitüsü Türkiye Barit Envanteri No : 163 Ankara, 1976,
World Mining, Year boük 1973-1978.
