ÇEVRE SAĞLIĞI ÇEVRE SAĞLIĞI

(1)

ÇEVRE SAĞLIĞI ÇEVRE SAĞLIĞI

Prof. Dr. Şanda Çalı

Yakın Doğu Üniversitesi Tıp Fakültesi

Halk Sağlığı Anabilim Dalı

(2)

AMAÇ

Katılımcıların çevre sağlığı ile ilgili Katılımcıların çevre sağlığı ile ilgili

temel kavramlar hakkında genel bilgi temel kavramlar hakkında genel bilgi

kazanmasıdır

(3)

ÖĞRENİM HEDEFLERİ

Oturumun sonunda katılımcılar Oturumun sonunda katılımcılar

 Çevre Sağlığı ile ilgili kavramların tanımını yapabilecek Çevre Sağlığı ile ilgili kavramların tanımını yapabilecek

 Çevre Çevre

 Hastalık Hastalık

 Sağlık Sağlık

 Çevre Sağlığının tanımını yapabilecek Çevre Sağlığının tanımını yapabilecek

 Çevresel zararlıları sınıflandırabilecek; örneklerle açıklayabilacek Çevresel zararlıları sınıflandırabilecek; örneklerle açıklayabilacek

 Çevre Sağlığı Bilimlerinin kapsamını açıklayabilecek Çevre Sağlığı Bilimlerinin kapsamını açıklayabilecek

 Çevre Sağlığı Bilimlerini sayabilecek Çevre Sağlığı Bilimlerini sayabilecek

 Çevre Sağlığının önemini örneklerle açıklayabilecek Çevre Sağlığının önemini örneklerle açıklayabilecek

 Çevre Sağlığının iyileştirilmesinde temel halk sağlığı ilkelerini Çevre Sağlığının iyileştirilmesinde temel halk sağlığı ilkelerini sayabilecek

sayabilecek

(4)

“ “ ÇEVRE” NİN TANIMI ÇEVRE” NİN TANIMI

 Kişinin etrafındaki nesneler, şartlar veya Kişinin etrafındaki nesneler, şartlar veya durum

durum

veya veya

 Bir kişiyi veya toplumu etkileyen iklimsel Bir kişiyi veya toplumu etkileyen iklimsel

toprağa bağlı ve hayati (biyolojik) etkenler

(5)

“ “ ÇEVRE” NİN HALK SAĞLIĞI ÇEVRE” NİN HALK SAĞLIĞI TANIMI

TANIMI

 Bireyin dış tarafındaki her şey! Bireyin dış tarafındaki her şey!

Toplumların sağlık durumunu Toplumların sağlık durumunu

etkileyebilecek fiziksel, kimyasal etkileyebilecek fiziksel, kimyasal

biyolojik, sosyal ve kültürel faktörlerin biyolojik, sosyal ve kültürel faktörlerin

tümünü kapsar tümünü kapsar

Last, J. M. (Ed.). (1995). A Dictionary of Epidemiology(3rd ed.). New Last, J. M. (Ed.). (1995). A Dictionary of Epidemiology(3rd ed.). New York: Oxford University Press.

York: Oxford University Press.

(6)

“ “ SAĞLIK” IN TANIMI SAĞLIK” IN TANIMI

 Dünya Sağlık Örgütü’ne (1948) göre : Dünya Sağlık Örgütü’ne (1948) göre :

“ “ Sağlık sadece hastalık veya sakatlığın Sağlık sadece hastalık veya sakatlığın olmayışı değil, bedenen, ruhen ve sosyal olmayışı değil, bedenen, ruhen ve sosyal

yönden tam bir iyilik durumudur”

(7)

“ “ HASTALIK” IN TANIMI HASTALIK” IN TANIMI

 Hastalık doku ve hücrelerde yapısal Hastalık doku ve hücrelerde yapısal veya fonksiyonel olarak normal

veya fonksiyonel olarak normal olmayan değişikliklerin yarattığı olmayan değişikliklerin yarattığı

durumdur

(8)

“ “ ÇEVRE SAĞLIĞI” NIN TANIMI ÇEVRE SAĞLIĞI” NIN TANIMI

 Dünya Sağlık Örgütü ‘ne göre “Çevre Dünya Sağlık Örgütü ‘ne göre “Çevre Sağlığı” nın tanımı:

Sağlığı” nın tanımı: “Çevre Sağlığı” “Çevre Sağlığı”

yaşam kalitesi dahil olmak üzere çevredeki yaşam kalitesi dahil olmak üzere çevredeki insan sağlığını etkileyen fiziksel, kimyasal insan sağlığını etkileyen fiziksel, kimyasal

biyolojik, sosyal ve psikolojik etkenleri biyolojik, sosyal ve psikolojik etkenleri

kapsar

(9)

“ “ ÇEVRE SAĞLIĞI BİLİMLERİ” NİN ÇEVRE SAĞLIĞI BİLİMLERİ” NİN TANIMI

TANIMI

 Çevre Sağlığı Bilimleri Çevre Sağlığı Bilimleri

“ “ Çevredeki, insan sağlığını etkileyen Çevredeki, insan sağlığını etkileyen faktörleri inceleyen bilimler”

faktörleri inceleyen bilimler”

 Faktörler hava, su, toprak veya besinlerdeki Faktörler hava, su, toprak veya besinlerdeki kirleticilerdir

kirleticilerdir

 İnsanlara solunum, yeme veya emilme yolu İnsanlara solunum, yeme veya emilme yolu ile geçer

ile geçer

 Sağlığı bozucu etkileri vardır Sağlığı bozucu etkileri vardır

(10)

“ “ ÇEVRE SAĞLIĞI BİLİMLERİ” Nİ ÇEVRE SAĞLIĞI BİLİMLERİ” Nİ OLUŞTURAN DALLAR

OLUŞTURAN DALLAR

 Çevre epidemiyolojisi Çevre epidemiyolojisi

Çevresel etkenlere maruziyet ile hastalık gelişmesi Çevresel etkenlere maruziyet ile hastalık gelişmesi

arasındaki ilişkiyi inceler arasındaki ilişkiyi inceler

 Çevresel toksikoloji Çevresel toksikoloji

Maruziyet ile hastalık gelişmesi arasındaki nedensel Maruziyet ile hastalık gelişmesi arasındaki nedensel

mekanizmaları inceler mekanizmaları inceler

 Çevre mühendisliği Çevre mühendisliği

Maruziyeti yöneten ve azaltan faktörleri inceler Maruziyeti yöneten ve azaltan faktörleri inceler

 Koruyucu hekimlik Koruyucu hekimlik

Hastalık oluşmasını yöneten ve azaltan faktörleri inceler Hastalık oluşmasını yöneten ve azaltan faktörleri inceler

 Çevre hukuku Çevre hukuku

Halk sağlığını korumak için gereken yasa, yönetmelik vb.

mevzuatın oluşturulması ve uygulanması

(11)

ÇEVRE SAĞLIĞI ÇALIŞMALARI ÇEVRE SAĞLIĞI ÇALIŞMALARI

 Görüldüğü gibi çevre sağlığı çalışmaları çok disiplinli Görüldüğü gibi çevre sağlığı çalışmaları çok disiplinli olup mühendislik, sağlık bilimleri, kimyacılar ve

olup mühendislik, sağlık bilimleri, kimyacılar ve biyologlarla beraber sosyal bilimciler bir aradadır biyologlarla beraber sosyal bilimciler bir aradadır

 Çevre sağlığı uygulamaları sağlığı etkileyebilen Çevre sağlığı uygulamaları sağlığı etkileyebilen

çevresel faktörlerin değerlendirilmesi, ıslahı, kontrolü çevresel faktörlerin değerlendirilmesi, ıslahı, kontrolü

ve önlenmesini kapsar ve önlenmesini kapsar

 Aynı zamanda insan sağlığını daha da iyileştirilmesi Aynı zamanda insan sağlığını daha da iyileştirilmesi açısından çevrenin iyileştirilmesini de kapsar

açısından çevrenin iyileştirilmesini de kapsar

 Çevre sağlığı çevresel bozulma ve iklim değişikliği gibi Çevre sağlığı çevresel bozulma ve iklim değişikliği gibi sorunlar ile kirlenmiş su ve besin, kimyasallarla maruz sorunlar ile kirlenmiş su ve besin, kimyasallarla maruz

kalma gibi tehlikelere karşı alınması gerekli önlemler kalma gibi tehlikelere karşı alınması gerekli önlemler

üzerinde durur

(12)

ÇEVRE SAĞLIĞI ÇALIŞMALARININ ÇEVRE SAĞLIĞI ÇALIŞMALARININ

ORGANİZASYONU ORGANİZASYONU

Çevre Sağlığı çalışmalarının organizasyonu Çevre Sağlığı çalışmalarının organizasyonu

 Strateji ve standart geliştirme ve izleme Strateji ve standart geliştirme ve izleme

 Halka danışmanlık ve risk haberleşmesi Halka danışmanlık ve risk haberleşmesi

 Acil durumlarda sağlığın korunması Acil durumlarda sağlığın korunması

 Çevre sağlığı etki değerlendirmesi Çevre sağlığı etki değerlendirmesi

 İskan ve barınacak yer standartlarının oluşturulması İskan ve barınacak yer standartlarının oluşturulması

 Çevre sağlığı hakkında halka eğitimi ve bilgi verme Çevre sağlığı hakkında halka eğitimi ve bilgi verme

 Çevre sağlığı araştırmaları Çevre sağlığı araştırmaları

 Çevre sağlığı ve ilgili düzenlemeler (gıda, su, hava, atık yönetimi Çevre sağlığı ve ilgili düzenlemeler (gıda, su, hava, atık yönetimi

 ve planlama) gözden geçirme ve geliştirme ve planlama) gözden geçirme ve geliştirme

 Kanun ve yönetmelikleri oluşturulması, uygulanması ve izlenmesi Kanun ve yönetmelikleri oluşturulması, uygulanması ve izlenmesi

 Şikayetlerin araştırılması Şikayetlerin araştırılması

(13)

ÇEVRESEL ETKENLERİN ÇEVRESEL ETKENLERİN

SINIFLANDIRILMASI SINIFLANDIRILMASI

Çevresel Etkenler Çevresel Etkenler

 Kimyasal Kimyasal

Havayı kirletenler, toksik atıklar, pestisitler, organik uçucu Havayı kirletenler, toksik atıklar, pestisitler, organik uçucu

maddeler maddeler

 Biyolojik Biyolojik

 Besin ve sudaki hastalık etkenleri Besin ve sudaki hastalık etkenleri

 Böcekler, taşıyıcılar ve hayvansal alerjenler Böcekler, taşıyıcılar ve hayvansal alerjenler

 Fiziksel Fiziksel

Gürültü, iyonize olan ve iyonize olmayan radyasyon Gürültü, iyonize olan ve iyonize olmayan radyasyon

 Sosyoekonomik Sosyoekonomik

Güvenli ve yeterli sağlık bakımına ulaşabilme

(14)

Toksikolojik Paradigma

Etkiyi değiştirebilen etkenler

Diyet

Alışkanlıklar Sağlık durumu İlaç alma

Birden fazla etkene maruziyet

Hassasiyet

Genetik faktörler

Maruziyet Maruziyet

Alınan doz Alınan doz

Biyoloik olarak etkin doz Biyoloik olarak etkin doz

Erken biyolojik etki Erken biyolojik etki

Yapı ve fonksiyon Yapı ve fonksiyon

değişiklikleri

(15)

SORULAR SORULAR

 Çevre sorunlarının dünyada önde gelen Çevre sorunlarının dünyada önde gelen sağlık sorunları olduğunu düşünüyor

sağlık sorunları olduğunu düşünüyor musunuz?

musunuz?

 Sizce çevre sağlığı sorunlarına önem Sizce çevre sağlığı sorunlarına önem verilmeli midir?

verilmeli midir?

 Halk sağlığında bir sorunun önemine Halk sağlığında bir sorunun önemine nasıl karar verilir?

nasıl karar verilir?

(16)

ÇEVRE SORUNLARI ÇEVRE SORUNLARI

 Akut çevre felaketleri (yüksek düzeyde Akut çevre felaketleri (yüksek düzeyde maruziyet)

maruziyet)

 Kronik (düşük düzeyde) maruziyet Kronik (düşük düzeyde) maruziyet

 Küresel çevre değişikliklerinin dolaylı Küresel çevre değişikliklerinin dolaylı etkileri

etkileri

(17)

BAZI ÇEVRESEL ALARM İŞARETLERİ BAZI ÇEVRESEL ALARM İŞARETLERİ

Alarm İşaretleri : Çevre Felaketleri Alarm İşaretleri : Çevre Felaketleri

 Bhopal (Hindistan, 1984) Bhopal (Hindistan, 1984)

Bir pestisit tesisindeki kaza sonunda 16.5 ton toksik Bir pestisit tesisindeki kaza sonunda 16.5 ton toksik

pestisit doğaya yayıldı pestisit doğaya yayıldı

 Chernobyl (Ukrayna, 1986) Chernobyl (Ukrayna, 1986)

Nukleer reaktör kazası Nukleer reaktör kazası

 Milwaukee olayı (Wisconsin, ABD, 1993) Milwaukee olayı (Wisconsin, ABD, 1993)

En büyük su arıtma tesisinin kontamine olması ile En büyük su arıtma tesisinin kontamine olması ile

Cryptosporidium içme suyuna karıştı

(18)

BÜYÜK HAVA KİRLİLİĞİ OLAYLARI BÜYÜK HAVA KİRLİLİĞİ OLAYLARI

Tarih

Tarih Yer Yer Ölüm sayısındaki artış Ölüm sayısındaki artış Aralık 1882

Aralık 1882 Londra, İngiltere Londra, İngiltere 1000 1000 Aralık 1930

Aralık 1930 MeuseValley, Belçika MeuseValley, Belçika 63 63 Ekim 1948

Ekim 1948 Donora, Penn., ABD Donora, Penn., ABD 20 20 Aralık 1952

Aralık 1952 Londra, İngiltere Londra, İngiltere 4000 4000 Aralık 1962

Aralık 1962 Osaka, Japonya Osaka, Japonya 60 60 Ocak 1963

Ocak 1963 New York City New York City 200-405 200-405 Kasım 1983

Kasım 1983 New York City New York City 250 250

Ölüm sayısı artışı normal koşullarda beklenen ölüm sayılarına göre hesaplanmıştırÖlüm sayısı artışı normal koşullarda beklenen ölüm sayılarına göre hesaplanmıştır

(19)

ÇEVRE SAĞLIĞI SORUNLARININ ÇEVRE SAĞLIĞI SORUNLARININ

ÇÖZÜMÜ ÇÖZÜMÜ

Halk sağlığı yaklaşımı ile çözüm basamakları Halk sağlığı yaklaşımı ile çözüm basamakları

 Problemin tanımı Problemin tanımı

 Problemi tanımlayan parametrelerin belirlenmesi Problemi tanımlayan parametrelerin belirlenmesi

 Uygun halk sağlığı müdahalelerinin planlanması Uygun halk sağlığı müdahalelerinin planlanması

 Müdahalelerin uygulanması ve değerlendirilmesi Müdahalelerin uygulanması ve değerlendirilmesi

(20)

TEŞEKKÜR EDERİM