Nevruz ve Trk Kimlii

içiNDEKiLER:

1

Türklerin Ortak Kültürü Nevruz

6

Özgürlüktür

Ağlama (şiir)

Bir Kore

Ağıdı

7

Eski Sovyet Türkolojisine

B~ Bakış

8

Azerbaycan Milli

İslildal Şairi

Ümmügülsüm

9.

Tanrıdan

Ümidi Kesme Ne Olur

(şiir)

10

Irak Türkmen

Edebiyatında"Şiir"

12

Hor Görme-Teröristlere

Öğüt (şiirler)

13

Nevruz ve Türk

Kimliği

14~ırlili

Bir

~asal Anası:

Meliha

Yarlı

17

Yediveren

Gülü

(şiir)

18

Halk

Şairi Sadık Çavuş

21

Yozgat

Yöresinde

Söylenen Halk Türküleri

i

25

Sevgi Cephesinden Selam Getiren Kitaplar

28

M. Halistin

KVKVL

ve "Sonsuzluk Merdiveni"

30

Hangi

Müsiki

31

Beni Dinleyen Tek Dostum (Hikaye)

Çocukluk

(şiir)

Kabuğuma Çekiliş

32

Arzu ile Kamber (masal)

Prof. Dr. Maarife HACIYEVA

Okutman

Şahin KÖKTÜRK

Zehra PINARSES

Ömer Faruk YALDIZKAYA

Prof. Dr. Tuncer GÜLENSOY

Tayyar SALAMOGLU

Telli AHUNDKIZI

İlkan

SAN

Abdullatif BENDEROGLU

KernalA.

ŞEN

Yrd. Doç. Dr. Nerin KÖSE

Yi-d. Doç. Dr. Esrna

ŞİMŞEK

Teornan ÖZKAYA

İsmail

ÖZMEL

Yrd. Doç. Dr. Hayrettin RAYMAN

Hayri ATILGAN

DurduŞAHİN

Hayati A

YÇİÇEK

Nevin KORUCUOGLU

Nuriye BAYIR

Yücel

İPEK

Mehmet BARAN

YIL: 19

MAYIS 1996

SAYI: 221

ISSN: 1300-4689

Erciyes

AYLıK FİKİR

VE SANAT

DERGİSİ

Sahibi ve

Yazı İşleri

Müdürü

MERVE Tekstil

İthalat, İhracat

ve Sanayi Ltd.

Ştİ. adına

Nevzat TÜRKTEN

İdare

Yeri:

Adliye

Yanı

Avukatlar

İşhanı

K: 7, D: 705

Tel: (0.352) 231 26 57 -

KAYSERİ Yazışma

ve

Görüşme

Adresleri:

ERCİYES DERGİSİ

PK

218 38002!

KAYSERİ

Alim GERÇEL

PK. 218

38002-KAYSERİ

Tel: (0.352) 231 20 80 - 231 73 03 - 232 20 37

Faks: (0.352) 422 93 71

FİYAT TARİFESİ

(K.D.V.

DAHİLDİR)

SAyısı:

70.000 TL. .

.YILLIK ABONE

BEDELİ:

840.000 TL.

YURTDIŞI

ABONE

BEDELİ:

50 DM

Öğretmen, öğrenci, İlesam,

Gesam, Yazarlar

Birliği,

Türk Kooperatifçilik Kurumu ve

Folk-lor

Araştırma

Kurumu Uyelerine

tenzilatlı

ola-rak: 700;000 TL.

- REKLAM

TARİFESİ

Pazarlığa

ve reklam sahibinin lütfuna tabidir.

HAV

ALELERİNİz İçİN;

Posta Çeki

Hesabı

NEVZAT TÜRKTEN·488313 .

Dizgi -

Baskı:

Üçbilek

Matbaası

Tel: 0(312) 341 48 74 - 3414894

NEVRUZ VE TÜRK

KİMLİGİ

Yard. Doç. Dr. Neri" KÖSE

Türk

Dünyası'nın

kültür

müştereklerinden

biri olan "Nevruz", bayramlarda mevcut olan etnegrafik

özelliklerin hepsinibünyesinde toplamaktadır. Bir

başka ifade ile" Nevruz, Türkler'in dini, siyasi, içtimiii

ve kültürel gelişimininbirgörüntüsü,bir gelenek ve gö-renekler tablosudur. Zira bu gün, Türkler'in tarihsah-nesine çıktığı andanitibaren kutladıkları, çeşitli se-beplerle farklı' coğrafyalarda bulunmalanna ve zaman zaman' .gördükleri'baskılaia rağmen günümüze kadar

yaşattıklarıbirbayramdır.

Nevruz, Türklerin baharbayramlarıdır.Göçebe bir hayat

yaşayan

ve

bütünserv~t(sürüsü

olan (1) Türk

boylarınınsosyal_{hayatlarında}ilkbahar, çok önemli bir yer tutar. Güneş sisteminedayalı 12 Hayvanlı Türk

Takviıni'nde etkisi çok açık görülen bu hayat tarzını

(2) sürdürmenirı, giderek, kolaylaştığr, hayvanların

yavrulayıp çoğaldığı, sütün bollaştığı bumevsiın,

Türkler'in göçebe hayattanyerleşikhayata geçmeleri ve ziraatle

uğraşmaya başlamalarıyla

d,aha da önem

ka-zanmıştır. Çünkü havanın ısınmaya başlaması,

to-humların filizlendiği, karlarıneriyip su haline geldiği,

çayırların yeşerdiği, uzun ve soğuk kış aylarının ge-. ride kaldığı; kısacası, yeni ve daha kolay birhayatın,

ilkbaharıngelişiniifade eder.

Nevruz, Türkler'in tarih sahnesine yenidençık­ tıklangündürc Bundan 2000 yılönce düşmanlarının baskını sonucu kılıçtangeçirilip, sağ kalan İl-Han'ın .oğlu Kıyan ile yeğeninin've eşlerininErgenekon adını verdikleriovadayerleşip çoğaldıkları; sığamayınca,bir Bozkurt'un _geçtiği delikten, o _{deliğni yeraldığı dağı}

eriterekçıktıkları gündür: Bu tarih, 21 Mart'a tekabül eder. Kısacası bu gün, Türkler'in hürriyetlerine ye-nidenkavuştukları,yeniden var olduklarıgündüriô).

Nevruz, Türk boylarının yaradılışefsanesidir. Uygurlar'a göre Tulga ve Selenga ırmaklarınınara-,

sındaki tepe (veya ağaç), gökten inen mavi bir ışık ile

birleşir. Tepecik (veya ağacın karnı) giderek şişer ve' bir müddet sonra dayarılır.Tepenin içindebeş odacık,

her odacıkta da birer çocuk vardır(veya ağacın

kar-nından beşçocukçıkar). Bunlarınbiri Bugu Tekin'dir. Bu efsane; hem yaradılış; hemde kupkuru bir ağacin

tabiatla birlikte yeşermesini, canlanmasuu, yani,

Uy-gurlar'ın yeni nesillerle tekrardoğuşunuifade eder(4).

Oğuz Destanı'nda da, "ağaçtan türeme" motifinin bir

başka şekliyle karşılaşıyoruz. Nitekim Xığuz, eş­ lerinden birini bir ağacın kovuğunda bulur(5); yine

Oğuzlar'ın

it

Barak ülkesine yaptıkları akınlardanbi-'

rinde, Oğuz'unbeylerindenbirinineşirbir ağacıniçine girerekdoğumyapar veadınaKipçakdenir(6).

Menşei Türk tarihinin hangi dönemine giderse' gitsin, Hunlularzamanındanberi 'demirdövme', 'Er-genekon

D~stanı

okuma',

'ateşten

atlama', 'tohum

çim-lendirme', )eski yıldan kalan yiyeceklerle yemek yapma'vb. şekillerde kutlarian Nevruz, bugün Orta Asya'dan Balkanlar'a, Anadolu'ya ve Kıbrıs'a .kadar olan genişbii coğrafyada kutlanmaktadır. İşte gü-, nümüzegelinceye kadar bu. gelenek, başta Şamanizın

olmak üzere,' Budizm, Maniheizm, Brahmanizm,

İs­

lamiyet'terretkilenmiş;kompleks bir özellik kazanarak,

değişik Türk boylarında, özde bir, uygulamada ufak

tefekfarklılıklarla, kutlanılmayadevam edilmektedir: Bugün Anadolu'da Nevruz Bayramı "Er-genekon'dan Çıkış", "Hıdrellez", "Bahar Bayramı", "1 Nisan", "Muharrem Ayı"(bu ay, söz konusuza-manda yapılması adet olan 'aşure' ile de bilinir), ;'Yı1­

başı" gibi pekçok inanışve uygulamalarla aynı olup,

i güneş sistemine dayalı 12Hayvanlı Türk Takvimi ile

Kamer yılı takvimindeki ay, (yıl) hesabının

fark-lılığından dolayı değşiik tarihlerde kutlanagelmiş bir gündür: Bir anlamda TürkHalkıbütün bu güzellikleri.

baharmevsiminin gelişiyleve tabiatın canlanmasıyla birleştirmiş; her bi~inden ayrı ayrı- özellikler alarak, yeni bir halita halinegetirmiştir, KısacasıNevruz,

geç-mişten günlimüze. Tüi'k Tarihi, Türk İnanç'Sistemi, , TürkHayatı,yani Türk kültürünün bir özeti, kronolojik bir tablosudur. Nevruz,

Türk'tür,

Türk'lüğün, Türk

Dünyasının ortak bayramı,şanlı destanıdır. Bu itibarla.Türkkimliğini teşkil eden özelliklerden biridir: (1) KAPLAN, Mehmet "Türk Edebiyatı Üzerinde

Araştırmalar" Dergah Yayınları, İstanbul İ985 s:

11-28. '

t;'AY,

Abdülhaluk "Türk Ergenekon Bayramı, Nevruz" Türk Kültürünü'AraştırmaEnstitüsü; An-kara 1988, s: 25-28.

(2) GÖKALP, M, Ziya "Türk Medeniyeti Tarihi" Türk KültürYayını, İstanbul1974 Haz: FikretŞahoğlu,

cue.ıs: 19,ciıt: 2 s: 335"336; ÇAY, Abdülhaluk a.g.e. s: 78, 29-36.

. (3) GÖKALP, M. Ziyaa.g.e. s: 95-96; ÇAY, a.g.e., s: 25-28, 78.

ATSIZ~"Türk' Edebiyatı Tarihi" _İstanbul 1943, s: 27-30; ÖGEL, Bahaeddin "rürk Mitolojisi" Türk Tarih Kurumu Yayınları,Ankaia 1993, Cilt: 1, s: 61-71.

(4) ÖGEL - a.g.e., s: 71-97; ATSIZ, a.g.e., s: 31-32; GÖKALl" a.g.e.,s: 80-81.· . (5) ATSIZ, a.g.e., s: 18; ÖGEL, a.s.e.. s: 117;

OÖ-KALP, a.g.e., s: 90.' (6) ATS.IZ, a.g.e., s: 21. .