LİTVANYA ÜLKE RAPORU. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü. Hande Türker

LİTVANYA ÜLKE RAPORU

Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü Hande Türker

Eylül 2018

1. GENEL BİLGİLER

Ülke Adı :Litvanya Cumhuriyeti

Yüzölçümü :65.300 km2

Yönetim Biçimi :Cumhuriyet

Devlet Başkanı :Dalia GRYBAUSKAITE (2009) Hükümet Başkanı : Saulius Skvernelis (2016)

Kuruluş Tarihi :11 Mart 1990

Başkenti :Vilnius

Din :%77 Katolik Hıristiyan, %4,1 Ortodoks Hıristiyan

Dil :Litvanyaca

Nüfusu :2,823,859 (2017 tahmini)

Nüfus Artış Oranı : -1.08% (2017 tahmini) DİPLOMATİK TEMSİLCİLER

Litvanya Ankara Büyükelçisi :Audrius Brūzga (2016’dan beri) T.C. Vilnius Büyükelçisi :Aydan YAMANCAN (2014’den beri) Litvanya İzmir Fahri konsolosu :Mustafa Ahmet ÖZSOY

2. LİTVANYA’NIN GENEL EKONOMİK DURUMU

AB üyesi olan Litvanya Ocak 2015’de Euro’ya geçmiştir. Bunun sistemsel riskleri azaltacağı ve blokla olan ticari ilişkilerin güçlendirilmesine yardımcı olacağı düşünülmektedir. Bununla beraber, para politikası Avrupa Merkez Bankası’nın elinde olacağı için makro ekonomik dengesizliklerle başa çıkabilmek ve enflasyonu kontrol edebilmek için sıkı maliye politikasının talep edileceği beklenmektedir. Mali konsolidasyona ve kamu borcunun azaltılmasına ağırlık verileceği tahmin edilmektedir.

Orta ve uzun vadede uluslararası rekabet gücünü artırma amacı çerçevesinde yurtdışında çalışan Litvanyalı vasıflı işçilerin ülkeye dönüşlerini teşvik etme, araştırma-geliştirmeye ve yüksek teknoloji yoğun sektörlere yönelik yatırımların artırılması konularındaki önceliklere ağırlık verilmesi planlanmaktadır.

Tarım sektörü GSYİH’nın çok küçük bir bölümünü oluşturmakta olup, ülkedeki işgücünün

%9’unu istihdam etmektedir.

Et, sütçülük ve balık ürünleri önemli ihraç ürünleridir.

AB fonlarının tarım sektörünü yeniden yapılandırma çalışmalarında kullanılacağı beklenmektedir.

İmalat sektörünün GSYİH içindeki payı 2016 yılında %18.4 oranında gerçekleşmiştir.

İşgücünün %15.4’ünü istihdam etmektedir.

Ekonomik Performans

Litvanya’nın 2017 yılı GSYİH’si 47.2 milyar dolar olup, ekonomik büyüklük bakımından dünyada 86. sıradadır. (IMF World Economic Outlook Database April 2018)

2016 yılında ekonomi %2.3 oranında büyürken 2017 yılında %3.8 oranında büyümüştür..

2018 yılında ise ekonominin %3.1 oranında büyüyeceği tahmin edilmektedir. (IMF)

Göç ve işsizlik önemli politika sorunları olarak göze çarpmaktadır. İşsizlik büyük ölçüde yapısal olup, uzun vadede nüfusun azalış eğilimi kamu maliyesine baskı yapıp, büyümeyi olumsuz etkileyecektir. 2016 yılında işsizlik oranı %7.9 olup, 8 yıldan sonra ilk kez düşüş kaydetmiştir. 2017 yılında ise işsizlik oranı %7.1’e düşmüştür. 2018 yılında %6.9’a düşeceği tahmin edilmektedir. Yüksek seviyelerdeki göç ve nominal ücret büyümesi işgücü piyasasını sıkılaştırmaktadır.

Bütçe açığının GSYİH’ya oranı 2009 yılında %9.1 iken 2015 yılında %0.2'ye düşmüştür. 2016 yılında ise bütçe fazla vermiştir. Bütçe fazlasının GSYİH’ye oranı %0.3 olmuştur. 2017 yılında fazlanın oranının %0.5 olduğu tahmin edilmektedir.

2018 yılında bütçe fazlasının milli gelire oranının %0.6 olacağı tahmin edilmektedir. 2018-21 döneminde ise mali disiplinin sıkılaştırılmaya devam edileceği öngörülmektedir.

Kamu borcunun gayrisafi yurtiçi hasılaya oranı 2017 yılında %36.5 oranında gerçekleşmiştir.

Aynı oranın 2018 yılında %33.4 olacağı tahmin edilmektedir. Litvanya’nın mali yükümlülüklerini karşılamada sıkıntı çekmeyeceği düşünülmektedir.

Politika hedefleri arasında Litvanya’nın savunma kapasitesini geliştirme ve Rus doğal gazına bağımlılığı azaltma başta gelmektedir. Bağımlılığı azaltmak için Klaipeda yeni LNG terminalinin kullanımını artırmak ve Baltık ülkeleriyle yeni enerji hatları üzerine işbirliği yapmak planlanmaktadır.

TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELER (2017)

GSYH :47,26 milyar Dolar (2017 Tahmini)

Reel Ekonomik Büyüme :%3.8 (2017 Tahmini)

Enflasyon Oranı :% 3.7 (2017 Tahmini)

Kişi Başı Milli Gelir :16.793 Dolar (2017 Tahmini)

İşgücü :1.46 milyon

İşsizlik Oranı :% 7 (2017 Tahmini)

İhracat :26.38 milyar dolar

İthalat :30,39 milyar dolar

GSYİH’IN SEKTÖREL DAĞILIMI (2017)

TARIM % 3,3

SANAYİ % 28,5

HİZMETLER % 68,3

LİTVANYA’NIN BAŞLICA İHRACAT YAPTIĞI ÜLKELER

 RUSYA %15

 LETONYA %9,9

 POLONYA %8,1

 ALMANYA %7,3

 AMERİKA %5,2

 ESTONYA %5

 İSVEÇ %4,8

Başlıca İhraç Ürünleri

 Mineraller,

 Makine ve Parçaları,

 Kimyasallar,

 Tekstil,

 İşlenmiş Petrol,

LİTVANYA’NIN BAŞLICA İTHALAT YAPTIĞI ÜLKELER

 RUSYA %13

 ALMANYA %12,3

 POLONYA %10,6

 LETONYA %7,1

 İTALYA %5,2

 HOLLANDA %5,1

 İSVEÇ %4

Başlıca İthal Ürünleri

 Petrol,

 Doğalgaz,

 Makine ve Ekipman,

 Nakliye Ekipmanları,

 Kimyasallar,

 Tekstil ve Giyim,

 Metaller.

Kaynak: CIA World factbook

3. LİTVANYA PAZARININ FIRSAT VE ZORLUKLARI

Fırsatlar:

Litvanya 2004 Mayıs’ında hem Nato hem de AB üyesi olmuştur. Dolayısıyla Ülke, AB ticaret politikalarını uygulamakta olup ithalatında “Ortak Gümrük Tarifesi” geçerlidir. Ülkede halen gümrük vergisi ve kota seviyeleri, gümrük vergilerinin askıya alınması, üçüncü ülkelere tanınan tercihli rejimler ve anti-damping vergi uygulamaları, yani tüm ticaret politikası tedbirleri AB seviyesinde kararlaştırılmaktadır. Bir diğer deyiş ile ilgili AB mevzuatının gerektirdiği belgelere sahip olan ülkemiz ürünlerine yönelik, genel veya sektörel bir tarife dışı engel uygulanmamaktadır.

Litvanya’da bir yabancı firmanın yerli bir dağıtımcı, acente veya distribütör ile ilişkiyi düzenleyen herhangi bir yasal uygulama bulunmamaktadır. Uygulamalar tamamıyla karşılıklı

yapılan sözleşmeye göre yürütülmektedir. Litvanya, AB’ne katıldıktan sonra, bu konuda da tamamıyla AB uygulamaları geçerlidir.

Pazardaki en yaygın uygulama sadece Litvanya için değil de tüm Baltık bölgesini (Letonya, Estonya, Litvanya) kapsayacak şekilde bir acente veya distribütör ile çalışmaktır. Pazarda franchising uygulamalarının popülaritesi giderek artmaktadır.

Dağıtım kanalları dahilinde toptancı, franchising ve acenta gibi yollarla pazara girişi hedefleyen firmalar, yaptıkları anlaşmaların AB Mevzuatı ve üye ülke ulusal mevzuatı ile uyumlu olduğunu kanıtlamak zorundadır. Buna göre Avrupa konseyi 86/653/EEC sayılı direktifi doğrultusunda serbest çalışan acentelerin temsilcilik şartları ile ilgili hükümlere uyma zorunluluğu bulunmaktadır.

Zorluklar:

Yüksek dış borç yükü ile tek büyük rafineri kompleksi Orlen Lietuva tarafından yönlendirilen sanayinin mevcudiyeti, bankacılık sektörünün kırılganlığı ve dış ticaretinin Rusya’ya yüksek seviyede bağımlı olması gibi sayılan nedenleri Litvanya Pazarının zorlukları kategorisinde ele alabiliriz. (Euler Hermes Economic Research Country Report)

4. TÜRKİYE-LİTVANYA İLİŞKİLERİ

2004 yılında Litvanya’nın AB üyeliği ve Türkiye ile AB arasındaki gümrük birliğine dahil olması, ikili ticarette gümrük vergilerinin sıfırlanması, sahip olduğu yasal düzenlemeler, görece düşük üretim maliyetleri Litvanya’yı Türk yatırımcılar için cazip kılmaktadır.

Litvanya’da Türk ortaklı yaklaşık 50 firma faaliyet göstermektedir.

Litvanya’daki en büyük Türk şirketi olan müteahhitlik firması Kayı İnşaat Litvanya’nın başkenti Vilnius’da Alman Ece Grubu’na ait 100 milyon euro’luk 180 bin metrekare kapalı alana sahip Ozas alışveriş merkezi inşaatına 2007 yılında başlayarak Baltıklar’ın en büyük projesine imza atılmış olup, inşaat 2 yılda tamamlanmıştır.

Türkiye ve Litvanya arasındaki ticareti düzenleyen ve teşvik eden anlaşmalar imzalanmış olmasına karşın ülkeler arasındaki ticaret varolan potansiyelin çok altındadır. Türkiye’nin 2017 yılında Litvanya’nın ithalatındaki payı yaklaşık %0.6’dir.

Litvanya’nın Türkiye’den olan ithalatında sentetik filament ipliklerinden dokunmuş mensucat, diğer örme veya kroşe mensucat, karayolu taşıtları için aksam, parça ve aksesuarlar, mücevherci eşyası ve aksamı, dokunmuş kadife, pelüş ve tırtıl mensucat, tişörtler, fanilalar, atletler, 10 veya daha fazla kişi taşımaya mahsus motorlu taşıtlar, kazaklar, süveterler, hırkalar, erkekler ve erkek çocuk için takım elbiseler, üzümler ağırlıklı ürünlerdir.

Litvanya’nın Türkiye’ye ihracatında ise dökme demirin, demirin veya çeliğin döküntü ve hurdaları, buğday ve mahlut, mineral veya kimyasal gübreler, mobilyalar ve aksam parçaları, kontrplaklar, malt, turb ilk sıradadır.

Türkiye ile Litvanya arasında başta gıda, telekomünikasyon, yüksek teknolojiler, metal, tekstil, kimya ve lojistik sektörleri olmak üzere işbirliği yapılabilecek pek çok alan bulunmaktadır.

Litvanya’nın karşı karşıya kaldığı en önemli sorunların başında “nüfus azalması ve yaşlanması” gelmektedir. Yaşlı nüfus için hayatı kolaylaştıracak ve sağlığını koruyacak yaşlı dostu ürünlerin (kullanıcının genel sağlık durumunu takip eden akıllı sensörlere sahip tekstil ürünleri, ev içi ekipman, dekorasyon ürünleri, ilaç, doğal-sağlıklı yaşam temalı gıda ürünleri gibi) potansiyel arz edebileceği düşünülmektedir. Ayrıca, nüfus yaşlanmasıyla beraber potansiyel arz edecek diğer bazı sektörler de, evde bakım hizmeti sektörü ve bakım evlerine olan talebin artmasıyla birlikte müteahhitlik ve ev tekstili sektörleri olabilecektir.

Litvanya pazarındaki potansiyelimizin daha iyi değerlendirilebilmesi amacıyla ülkemiz tanıtımının daha etkin olarak yapılmasına, Litvanya’ya kaliteli mal ihracatının teşvik edilmesine gayret gösterilmelidir. Başta ihtisas fuarları olmak üzere fuarlara katılımın da arttırılması önemlidir.

Türkiye-Litvanya Dış Ticaret Değerleri (1.000 $) Yıllar İhracat İthalat Hacim Denge 2010 208.277 119.165 327.442 89.112 2011 274.194 148.100 422.294 126.094 2012 275.950 218.346 494.296 57.604 2013 403.347 178.689 582.036 224.658 2014 350.974 217.223 568.197 133.750

2015 300.249 244.564 544.813 55.685

2016 258.595 281.307 539.902 -22.712 2017 301.632 492.910 794.542 -191.278

Kaynak: TÜİK, ITC-Trade Map

TÜRKİYE’NİN LİTVANYA’YA İHRAÇ ETTİĞİ BAŞLICA ÜRÜNLER

TÜRKİYE’NİN LİTVANYA’DAN İTHAL ETTİĞİ BAŞLICA ÜRÜNLER

 Kıymetli metaller,

 Ayakkabı

 Tekstil ve örme ürünler,

 Karayolu taşıtları,

 Yaprak tütün ve tütün ürünleri,

 Petrol yağları ve ürünleri,

 Meyve ve kuru meyve,

 Elektrikli aletler,

 Şeker mamulleri.

g

 Dökme demir ve hurda

 Demir – çelik

 Azot, fosfor, potasyum,

 Buğday,

 Mobilya,

 Asfalt ve ürünleri

Kaynak: T.C Ticaret Bakanlığı

İZMİR-LİTVANYA DIŞ TİCARETİ (1.000 dolar)

Kaynak: TUİK

TÜRKİYE LİTVANYA YATIRIM İLİŞKİLERİ

Ekonomi Bakanlığımızın verilerine göre Eylül 2018 tarihi itibariyle Türkiye’de 29 adet Litvanya sermayeli firma mevcuttur. İzmir’de Litvanya sermayeli firma bulunmamaktadır.

Türkiye'de Litvanya yatırımları motorlu taşıtlar, turizm ve inşaat alanlarında yoğunlaşmıştır.

Litvanya’da Türk ortaklı yaklaşık 50 firma faaliyet göstermektedir.

LİTVANYA VE TÜRKİYE ARASINDA YÜRÜRLÜKTE OLAN ANLAŞMALAR

 27 Ağustos 1992 Ekonomik ve Ticari İşbirliği Anlaşması

YILLAR İHRACAT İTHALAT

2009 10.742 11.923

2010 12.121 7.752

2011 9.621 10.441

2012 11.994 25.424

2013 31.755 68.746

2014 12.767 12.442

2015 12.744 15.206

2016 13.640 19.065

2017 14.345 11.052

 11 Temmuz 1994 Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunmasına İlişkin Anlaşma

 10 Şubat 1994 Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Anlaşması

 1 Mart 1998 Serbest Ticaret Anlaşması

 24 Kasım 1998 Çifte Vergilendirmeyi Önleme ve Vergi Kaçakçılığına Engel Olma Anlaşması

 22 Haziran 1999 Turizm İşbirliği Anlaşması

 15 Kasım 2000 Gümrük Konularında Karşılıklı Yardımlaşmaya İlişkin Anlaşma NOTLAR

2017 Yılında Litvanya’dan Türkiye’ye gelen turist sayısı 134 bini geçmiştir.

Türk Hava Yolları’nın Vilnius’a direk uçuşları bulunmaktadır.