NORVEÇ ÜLKE RAPORU
Hande Türker
Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü Uzman Yardımcısı
Ekim 2018
2 I. GENEL BİLGİLER
Resmi Adı Norveç Krallığı
Başkenti Oslo
Resmi Dil Norveççe
Nüfusu 5.320.045
Nüfus Artış Hızı %1
Yüzölçümü 323.802 km2
Para Birimi Norveç Kronu
Yönetim Şekli Anayasal Monarşi Devlet Başkanı Kral HARALD V (1991- ) Hükümet Başkanı Erna SOLBERG
Ankara Büyükelçisi Vegard Ellefsen Oslo Büyükelçimiz Esat Şafak Göktürk İzmir Fahri Konsolosu Enis ÖZSARUHAN
II. TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELER
GSYH : 443.252 milyon Dolar (2018, IMF tahmini) Kişi başı Milli Gelir : 82.711 $ (2018, IMF tahmini)
Enflasyon Oranı : % 1,9
Büyüme Oranı : % 2,13 (2018, IMF tahmini) İşsizlik Oranı : % 4
İhracat : 102,8 milyar dolar İthalat : 79,9 milyar dolar
Başlıca İhracat Ortakları : İngiltere %24,5, Hollanda %13,1, Almanya %12,9, Fransa %6,6, İsveç %5,8, Amerika %4,5
Başlıca İthalat Ortakları : İsveç %13,3, Almanya %12,4, Çin %9,1, İngiltere %6,3, Danimarka %6,1, Amerika %5.9
Başlıca İhraç Ürünleri : petrol ve petrol ürünleri, makine ve ekipmanlar, metal, kimyasallar, gemi, balık
Başlıca İthal Ürünleri : makine ve ekipman, kimyasallar, metal, yiyecek ürünleri Kaynak: CIA World Factbook, Economic Intelligence Unit
3 III. TÜRKİYE – NORVEÇ TİCARİ İLİŞKİLERİ (1000 Dolar)
YIL İHRACAT İTHALAT HACİM DENGE 2002 115.224 365.835 481.059 -250.611 2003 171.420 423.181 594.601 -251.761 2004 206.258 495.367 701.626 -289.109 2005 245.165 374.203 619.368 -129.038 2006 260.896 496.458 757.354 -235.562 2007 375.340 495.568 870.908 -120.228 2008 391.174 622.659 1.013.834 -231.485 2009 384.274 771.741 1.156.016 -387.467 2010 343.911 828.588 1.172.499 -484.676 2011 379.523 796.292 1.175.816 -416.769 2012 450.876 982.088 1.432.965 -531.212 2013 618.471 1.088.903 1.707.374 -470.432 2014 557.600 997.630 1.555.230 -440.030 2015 454.015 657.520 1.111.535 -203.505.
2016 559.266 627.523 1.186.789 -68.257 2016* 313.603 439.847 753.450 - 126.244 2017* 383.193 567.226 950.419 - 184.033
* 9 Aylık veriler Kaynak: TUIK
Türkiye’nin Norveç’e İhracatında Başlıca Ürünler
4
Yolcu gemileri, gezinti gemileri, feribotlar, yük gemileri, mavnalar
Balıkçı gemileri; balıkçılık ürünlerinin işlenmesine mahsus fabrika gemiler
Eşya taşımaya mahsus motorlu taşıtlar
Otomobil, steyşın vagonlar, yarış arabaları
Türkiye'nin Norveç'ten İthalatında Başlıca Ürünler
Petrol gazları ve diğer gazlı hidrokarbonlar
Balık (taze/soğutulmuş)
Ferro alyajlar
Vinil klorür/halojenli diğer olefin polimerleri (ilk şekilde)
IV. NORVEÇ PAZARININ FIRSAT VE ZORLUKLARI
İhracat Potansiyeli Gemicilik Sektörü
Norveç'in önemli ithal kalemlerinden olan gemi, yüzer taşıt ve platformlarda Norveç'in bu sektördeki en önemli ortakları Güney Kore, Çin, Romanya ve Vietnam'dır. Ülkemiz bu pazarda bu ülkelerin gerisinde yer almaktadır. Gemicilik ve balıkçılık sektörü Norveç'in geleneksel en önemli iki sektörüdür. Ülke ekonomisi için tarihten gelen bir önemi olması nedeniyle, bu sektörlere yapılacak yatırımlar teşvik edilmektedir. Diğer bir ifade ile yurt dışında yaptırılan gemiler Norveç hükümetince desteklenmektedir.
Her yıl işçi ücretlerinde artış yaşanan Norveç’te halen tersanelerde çalışan bir işçinin aylık gelirinin 4500- 5000 dolar civarında olması, Norveç tersanelerinde gemilerin kabuk diye tarif edilen çelik kaynak gerektiren gövdesinin imalatını Norveç’te yapılamaz hale getirmiştir. Bu nedenle, üretimi işçi yoğun teknolojiyi gerektiren bu sektör ucuz işçilikten dolayı Çin ve Vietnam ve kısmi kalitesinden ve tersanelerin kapasitesi büyük hacimli gemi yapımına imkân sağlaması nedeniyle Güney Koreli tersanelere imkân yaratmıştır. Ülkemiz tersanelerinin gerek kalite, gerekse işçilik maliyetleri açısından ve de bahse konu ülkelerden Norveç'e daha yakın olması büyük bir avantaj olup avantajın değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu amaçla, ülkede düzenlene gemicilik fuarlarına katılım sağlanması veya pazarın ziyaret edilmesi önem arz etmektedir. Ayrıca ülkemiz tersaneci ve yan sanayicilerinin, Norveç armatör firmaları ve
5 tersanecileriyle yapacakları düzenli temasların, gemi inşa sektörümüz için çok önemli olacağı düşünülmektedir.(Kaynak:T.C. Oslo Yicaret Müşavirliği)
Otomotiv sektörü
Ülkenin konumundan dolayı kış şartlarının uzun ve aşırı soğuk olması nedeniyle, otomobillerin kullanım ömrü, diğer ülkelere göre kısa olmaktadır. Bu bakımdan, Norveç pazarında özellikle orta gelir gruplarına hitap eden araçlar için, ülkemizden önemli ihracat imkânı mevcuttur.
Burada en önemli engel Norveç’in ithalatta % 100’ün üzerinde vergi uygulamasıdır.
Önümüzdeki yıllarda vergilerin nispeten düşürülmesi söz konudur. Ancak büyük şehirlerin içine giren taşıtların her defasında geçiş ücretine tabi olması, yüksek park ücretleri ve toplu taşımanın çok gelişmiş olması orta gelir gruplarının taşıt edinmelerine kısmen engel teşkil etmektedir. (Kaynak. Oslo Ticaret Müşavirliği)
Demir Çelik ve Mamulleri ve Diğer Metaller Ürünleri
Demir çelik mamulleri ithalatı, 2011 yılında yaklaşık 3,5 Milyar Dolar olarak gerçekleşmiştir.
2012 yılında özellikle inşaat sanayindeki gelişmeye bağlı olarak, 2012 yılında da ithalatın aynı seviyede gerçekleşeceği düşünülmektedir.
Nikel ve nikelden yapılan mamuller ithalatında, geçen yıl görülen 3,2 Milyar Doların çok altında 2012 yılında ithalat gerçekleşeceği öngörülmektedir.(Kaynak. Oslo Ticaret Müşavirliği)
Mobilya
Mobilya sektörü işçi ücretlerindeki yükseklik nedeniyle, yurt içi imalatı fazla gelişmeyen sektörlerden birisidir. Prefabrik ev ve mobilya ithalatının 2011 yılında yaklaşık 3 Milyar Dolar civarında gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. Bu sektörlerde ülkemiz için pazarda iyi bir potansiyel olduğu görülmektedir. Son dönemde Ülkemizden Norveç mobilya pazarına ilgi artmış bulunmaktadır.(Kaynak. Oslo Ticaret Müşavirliği)
Yaş Meyve ve Sebze
Yaş sebze, meyve ve diğer canlı bitkiler açısından Norveç iyi bir pazardır. Her yıl Yaklaşık 1 Milyar Dolar civarında ithalat yapmaktadır. Ülkenin iklim koşullarından dolayı kış mevsiminin çok uzun sürmesi ve ülkenin büyük bölümünün kuzey kutbuna yakın olması nedeniyle, Norveç yaz aylarında dahi tarıma elverişli değildir. Ülkenin büyük bir bölümünün, yaklaşık 3’te 2'sinden
6 fazlasının, ormanlarla kaplı olması ülke tarımının gelişmesine de imkân tanımamaktadır.
Genellikle ülke nüfusu 5 Milyon olmasına rağmen sebze ve meyve tüketimi çok fazladır.
Özellikle ilköğretim çağındaki çocuklara okullarda ücretsiz meyve dağıtılmaktadır. Norveç başta taze yaş sebze ve meyve olmak üzere her türlü tarım ürününü ithal etmektedir.
Norveç'e sebzeler, meyveler, sert kabuklu meyveler ihracatı açısından ülkemizin iyi bir potansiyeli vardır. 2011 yılında 20 Milyon Dolarlık ihracat yapılmasına karşın 2012 yılında 2011’in çok altında ihracatın gerçekleşeceği görülmektedir. Ülkemiz tarım ürünlerinin Norveç' e ihracatında özellikle Bulgaristan'da ürünler üzerinde yapılan tahlil ve analizlerin, ülkemizin bu ürünlerin ihracatı üzerinde olumsuz bir etkisi vardır. Tahlil ve analiz için ödenen ücretin sabit olmayışı, usulsüz ödemeler, düzenlenen raporunun zamanında Norveç' e gönderilememesi, ihracatımız açısından olumsuz bir durum ortaya çıkartmaktadır. Bu konuda Oslo yöresinde ülkemizden ithalat yapan Türkiye kökenli ithalatçıların şikâyetleriyle karşılaşılmaktadır. Oslo yöresindeki ithalatçıların yaptıkları ithalat, Oslo'dan Norveç'in diğer şehirlerine gönderilmektedir. Bunun nedeni Oslo'nun Liman şehri olmasından ve kısmen Avrupa'ya yakın olmasından kaynaklanmaktadır. Norveç, Türkiye için gerek taze sebze ve meyve, gerekse işlenmiş tarım ürünleri için çok iyi bir pazardır. Norveç'e gelen ülkemiz tarım ürünleri genellikle Almanya, Hollanda ve İsveç'e ihraç edilmekte daha sonra bu ülkelerden Norveç’e ihraç edilmektedir.(Kaynak. Oslo Ticaret Müşavirliği)
Hububat ve Tahıl Ürünleri
Ülkenin iklim koşulları ve ekilebilir alanların az olması, tarımda çalışabilir iş gücünün yeterli olmaması, özellikle buğday ve diğer tahıl çeşitlerinde ve kuru bakliyat üretiminin hemen hemen hiç olmaması, ülkeyi tamamen ithalata yönlendirmiştir. Hububat ve hububattan yapılan ürünler pazarında yaklaşık 500 Milyon Dolarlık ithalat her zaman söz konusudur.
Hububat ve un olarak 2011 yılında Ülkemizden 3,2 Milyon Dolarlık ihracat yapılmıştır. 2011 yılı rakamlarının altında 2012 yılı ihracat rakamlarının gerçekleşeceği görülmektedir. Tarım ülkesi olan Türkiye’den hububat ve un ihracatının yeterli olmadığı görülmektedir..(Kaynak. Oslo Ticaret Müşavirliği)
Tekstil ve Konkeksiyon Ürünleri
7 Tekstil ve konfeksiyon mamulleri açısından, 1 Milyar Doların üzerinde bir ihracat pazarı bulunmaktadır. Halkın alım gücünün yüksek olması, kaliteli konfeksiyon ürünlerine olan talebi canlı tutmaktadır. Buna ilaveten eğitim seviyesinin diğer Avrupa ülkelerine nazaran daha yüksek oluşu, bu kalitenin yanında moda ürünlerine ilgiyi arttırmaktadır. 2011 yılında ülkemizden Norveç’e yapılan ve en önemli ihracat kalemlerimiz olan tekstilde 17 Milyon Dolar, giyim eşyasında 77 Milyon Dolar ihracat gerçekleşmiştir. Geçen yılki ihracatımızın 2012’de artarak devam etmesi beklenmektedir. Tekstil ve konfeksiyon ürünleri ihracatımızın, ülkemizde düzenlenen fuarlara Norveç’li firmaların katılmasının sağlanarak, ülkemiz sektörünün tanıtılmasıyla çok daha yüksek rakamlara ulaşmamız mümkündür.(Kaynak. Oslo Ticaret Müşavirliği)
Halı ve Diğer Yer Kaplama Ürünleri
Halı ve yer kaplaması ürünler için Norveç’e her yıl yaklaşık 100 Milyon Dolarlık ithalat yapılmaktadır. 2012 yılında da bu miktarın artarak gerçekleştiği tahmin edilmektedir. Pazarda genellikle İran halıları göze çarpmaktadır. Yolcu beraberinde ülkemizden çok miktarda Norveç’e halı getirildiği tespit edilmektedir. Bu yıl 2011 yılına göre ülkemizi ziyaret eden Norveç vatandaşlarının sayısı 2012 yılında yaklaşık % 50 artarak 450 bine ulaşacağı beklenmektedir.(Kaynak. Oslo Ticaret Müşavirliği)
Cam ve Camdan Mamul Ürünler
Yıllardır değişmeyen 100 Milyon dolarlık ithalat talebi 2012 yılında da oluşmuştur. Cam mamulleri için özellikle sofralık cam ürünleri ve binalarda kullanılan camlar açısından Norveç iyi bir pazardır. Ülkemiz Norveç pazarından yeterli pay alamamaktadır. İnşaat sektörünün canlı olması nedeniyle seramik ve fayans ürünleri için yaklaşık 2 Milyar Dolar civarında bulunan Norveç pazarı ülkemiz ihracatçıları açısından önemli bir fırsattır. Senede iki kez yapılan fuarlara bu sektörde üretim yapan firmalarımızın ürünlerini sergileyerek katılmasında yarar vardır.(Kaynak. Oslo Ticaret Müşavirliği)
Seramik /Fayans Ürünleri
İnşaat sektörünün canlı olması nedeniyle seramik ve fayans ürünleri gibi inşaat malzemeleri için önemli bir pazar olan Norveç pazarı ülkemiz ihracatçıları açısından önemli bir fırsattır.
8 Senede iki kez yapılan fuarlara bu sektörde üretim yapan firmalarımızın ürünlerini sergileyerek katılmasında yarar vardır.(Kaynak. Oslo Ticaret Müşavirliği)
Beyaz Eşya ve Diğer Elektrikli Ev Aletleri
Isınma enerjisi açısından tüketimi elektriğe dayanan Norveç'te, elektrikli ev aletleri, beyaz eşya ve klimalarda pazarın büyüklüğüyle mukayese edildiğinde ihracatımızın yeterli olmadığı görülmektedir. Ülkemiz televizyon, beyaz eşya ve klima üretiminde belirli bir üretim kapasitesine ulaşmıştır. Bu üretim kapasitesinin Norveç pazarına ihracat olarak yansıtılmasında karşılaşılan engeller arasında, Norveç nüfusunda yıllar içerisinde yaşanan durgunluğun payı büyüktür. (Kaynak. Oslo Ticaret Müşavirliği)
V. İZMİR’DEN NORVEÇ’E YAPILAN İHRACAT
2012 $ 2013 $ 2014 $ 2015$ 2016$ 2017$
Toplam 19.358.382 18.869.174 16.859.427 15.737.081 18.050.308 16.427.070
VI. TÜRKİYE – NORVEÇ YATIRIM İLİŞKİLERİ
2017 yılı Aralık ayı itibariyle ülkemizde 250 adet Norveç sermayeli firma faaliyet göstermektedir. Söz konusu firmalar inşaat, gayrimenkul, balıkçılık, tekstil gibi sektörlerdendir.
İzmir’de faaliyet gösteren 12 adet Norveç sermayeli firma vardır.
Başta enerji ve gemicilik olmak üzere, ülkemizdeki Norveç yatırımları son yıllarda artış göstermektedir. Yenilenebilir enerji alanında dünyanın önde gelen şirketleri arasında yer alan Norveç şirketleri, ülkemizin hidroelektrik potansiyelini değerlendirmek amacıyla ülkemizde yatırımlar yapmaktadır.
THY’nin 2005 yılında İstanbul-Oslo doğrudan seferlerine başlamasıyla yeni bir hız kazanan turizm ilişkileri giderek yoğunlaşmakta; Türkiye’yi ziyaret eden Norveçli turist sayısı son yıllarda düzenli şekilde artmaktadır.
9 VII. İKİ ÜLKE ARASINDA YÜRÜRLÜKTEKİ ANLAŞMALAR
Anlaşma Adı İmza Tarihi
Ticaret Anlaşması 24 Ocak 1949
Çifte Vergilendirmenin Önlenmesi Anlaşması 16 Aralık 1971 Ticari, Ekonomik, Sınai ve Teknik İşbirliği Anlaşması 10 Şubat 1978 Enerji Alanında İkili İşbirliğine İlişkin Mutabakat Zaptı 3 Mayıs 2000
