Hava S

(1)

36

Hava S›cakl›¤›n›n

‹ntraserebral Hemoraji Hacmi ile ‹liﬂkisi

Relation of Climate Temperature to Intracerebral Hemorrhage Volume

Ö Z G Ü N A R A ﬁ T I R M A / R E S E A R C H A R T I C L E

ÖZET

Amaç: Bu çal›flmada hipertansiyon kontrolü ve günlük hava s›cakl›¤› de¤iflimlerinin intraserebral parankimal hemoraji hacimleri ile olan iliflkisinin araflt›r›lmas› planland›.

Hastalar ve Yöntem: Parankimal hemorajisi olan toplam 88 hastan›n (49’u erkek, 39’u kad›n; yafl 66.50 ± 15.00) verileri retrospek- tif olarak incelendi (Haziran 2004-Haziran 2009). Öyküsünde hipertansiyon varl›¤›, baflvuru kan bas›nc› de¤erleri, antihipertansif ilaç kullan›m›, tomografide kanama hacimleri ve günlük hava s›cakl›¤› aras›ndaki iliflki de¤erlendirildi.

Bulgular: Hipertansiyon varl›¤› ve antihipertansif ilaç kullan›m› ile kanama hacmi aras›nda iliflki bulunamad› (p> 0.05). Hasta yafllar› ile kanama hacmi aras›nda iliflki bulunamad› (p> 0.05). Retrospektif olarak de¤erlendirilen veriler sonucunda hipertansif olmayan hastalar›n kanama hacimleri ile günlük hava s›cakl›¤› aras›nda iliflki saptanmad›. Hipertansif hastalarda ise hastan›n antihipertansif tedavi kullan›p kullanmamas›ndan ba¤›ms›z olarak günlük en düflük s›cakl›k de¤eri ile intraserebral kanama hacmi aras›nda anlaml› ters iliflki saptand› (korelasyon katsay›s›: -0.254) (p< 0.05).

Yorum: So¤uk havalarda intraserebral kanama geçiren hipertansif hastalar›n kanama hacimleri daha fazla olmaktad›r ve dolay›s›yla prognozlar› daha kötüdür. Bu durumdan da muhtemelen kan viskozite de¤iﬂiklikleri sorumludur.

Anahtar Kelimeler: Hava s›cakl›¤›, kanama, inme.

ABSTRACT

Relation of Climate Temperature to Intracerebral Hemorrhage Volume Semai Bek, Tayfun Kafl›kç›, Güray Koç, Erkan Tokgöz, fieref Demirkaya, Zeki Odabafl›

Department of Neurology, Gulhane Military Medical Academy, Ankara, Turkey

Objective: In our study we aimed to investigate the correlation between volumes of intracerebral parenchymal hemorrhage, cont- rol of hypertension and daily weather temperature changes.

Semai Bek, Tayfun Kafl›kç›, Güray Koç, Erkan Tokgöz, fieref Demirkaya, Zeki Odabafl›

Gülhane Askeri Tıp Akademisi, Nöroloji Anabilim Dalı, Ankara, Türkiye

Turk Norol Derg 2010;16:36-39

(2)

G‹R‹ﬁ

‹ntraserebral hemoraji tüm inmelerin %10-15’ini oluﬂ- turmakla beraber yüksek morbidite ve mortalite oran›na sahiptir. ‹ntraserebral hemoraji risk faktörlerinin ço¤unlu-

¤unu kronik hipertansiyon, serebral amiloid anjiyopati, sempatomimetik ilaçlar›n kötüye kullan›m› ve altta yatan serebral anjiyopatiler oluflturmaktad›r. ‹ntraserebral hemo- rajide prognozu belirleyen faktörler aras›nda Glasgow ko- ma skalas› skoru, hemoraji hacmi, intraventriküler yay›l›m, infratentöryal hemoraji lokalizasyonu ve ileri yafl yer al- maktad›r (1). Mevsimsel varyasyonun intraserebral hemoraji insidans› ve mortalitesi üzerine etkisi halen tart›fl›lan ve birçok ülkede araflt›r›lan bir konudur. Japonya, Amerika Birleflik Devletleri, Kanada, ‹ngiltere, Danimarka ve Avust- ralya’da yap›lan çal›flmalarda intraserebral hemorajilerde mevsimsel varyasyonun oldu¤u gösterilmesine ra¤men Yugoslavya, Meksika ve Brezilya’da yap›lan çal›flmalarda mevsimsel varyasyon olmad›¤› bildirilmifltir (2-10). Bilgileri- mize göre Türkiye’de hava s›cakl›¤›n›n intraserebral kanama hacmine olan iliflkisini konu alan çal›flma yap›lmam›fl- t›r. Bu çal›flmada hipertansiyon kontrolü ve günlük hava s›- cakl›¤› de¤iflimlerinin intraserebral parankimal hemorajile- rin hacmi ile olan iliflkisini araflt›rmak amaçlanm›flt›r.

HASTALAR ve YÖNTEM

Haziran 2004-Haziran 2009 tarihleri aras›nda klini¤i- mizde parankimal hemoraji tan›s› ile takip edilen hastalar›n verileri retrospektif olarak incelendi. Toplam 88 hasta de-

¤erlendirmeye al›nd› (49’u erkek, 39’u kad›n; yaﬂ 66.50 ± 15.00). Anamnezinde hipertansiyon varl›¤› (var-yok), klini-

¤e geliﬂ kan bas›nc› de¤erleri (≥ 140/90 mmHg olan hastalar hipertansif, < 140/90 mmHg olan hastalar normotan- sif), antihipertansif ilaç kullan›m› (var-yok), bilgisayarl› tomografide hacim ölçümü ve Meteoroloji Genel Müdürlü¤ü günlük hava s›cakl›k ölçümleri de¤erlendirildi (s›cakl›k ölçü- münde, serebral hemorajinin oldu¤u gün hastan›n ikamet etti¤i il baz›nda s›cakl›k de¤eri esas al›nd›). Hemoraji hacmi, tomografide hemorajinin bulundu¤u kesit say›s›, kesitler aras›ndaki mesafe (cm), hemorajinin en geniﬂ oldu¤u kesit- teki birbirine dik iki çap›n (cm) çarp›m› ile hesapland›.

‹statistiksel analiz için SPSS 15.0 paket program› kulla- n›ld›. Say›sal de¤iﬂkenler normal da¤›l›ma uymad›¤› için Spearman rho testi uyguland›. p< 0.05 olan de¤erler anlaml› olarak kabul edildi.

BULGULAR

Çal›ﬂmaya al›nan 88 hastan›n 66’s›nda hipertansiyon mevcuttu. Hipertansif hastalar›n 40’› antihipertansif ilaç kullan›yordu. Tüm hastalarda kanama hacmi ortalamas›

78.18 cm³(0.77 cm³-392 cm³) olarak bulundu. Bilinen hipertansiyon öyküsü olmayan ve baﬂvuruda kan bas›nc› de-

¤erleri normal olan 22 hastada kanama hacmi ortalamas›

63.10 cm³ (2.80 cm³-360 cm³), hipertansiyonu olan ve antihipertansif tedavi alan 40 hastada kanama hacmi ortalamas› 87.36 cm³ (0.90 cm³-350 cm³), hipertansiyonu olan ve antihipertansif tedavi almayan 26 hastada kanama hacmi ortalamas› 76.82 cm³(0.77 cm³-392 cm³) olarak bulundu. Hipertansiyon varl›¤› ve antihipertansif kulla- n›m› ile kanama hacmi aras›nda iliﬂki bulunamad› (p>

0.05). Hasta yafllar› ile kanama hacmi aras›nda iliflki bulunamad› (p> 0.05). Günlük en düflük s›cakl›k de¤erleri ile kanama hacmi karfl›laflt›r›ld›¤›nda ise düflük hava s›cakl›¤›- n›n hipertansif hastalarda kanama hacmi ile korele oldu¤u saptand› (p< 0.05) (korelasyon katsay›s›: -0.254).

TARTIﬁMA

Herhangi bir travma etkisi olmaks›z›n beyin paranki- minde oluflan kanamalar primer intraserebral hemoraji olarak adland›r›l›r. En s›k intraserebral hemoraji nedenleri hipertansiyon, amiloid anjiyopati, vasküler anomali ve ko- agülopatilerdir (11). Spontan intraserebral kanama insidans› 100.000’de 15-19, 30 günlük ölüm oran› %40- 50’dir (12,13). Türk Beyin Damar Hastal›klar› Derne¤inin çok merkezli inme çal›flmas› verilerine göre Türkiye’de in- meli hastalarda hemoraji oran› %28.8, ilk iki haftadaki ölüm oran› tüm hemoraji olgular›nda %16.2 olarak bulun- mufltur (14).

Klinik tablo hemoraji hacmi ve yerleflimi ile yak›ndan iliflkili olup hemoraji hacmi mortalitenin en önemli belirteç- lerindendir (12,13,15). Çeflitli çal›flmalarda hava s›cakl›¤›-

37 Turk Norol Derg 2010;16:36-39

Hava Sıcaklığı ve İntraserebral Hemoraji Bek S, Kaşıkçı T, Koç G, Tokgöz E, Demirkaya Ş, Odabaşı Z.

Patients and Methods: Data of total 88 patients (49 male-39 female, age 66.50 ± 15.00) with parenchymal hemorrhage were analy- sed retrospectively (June 2004-June 2009). Hypertension in medical history, arterial blood pressure levels at the time of referral to our clinic, antihypertensive drug usage, hemorrhage volume measured in computerized tomography and daily highest weather temperature were analysed.

Results: There was no correlation between volume of hemorrhage and existence of hypertension and drug usage (p> 0.05). There was no correlation between patients’s age and volume of hemorrhage (p> 0.05). There was no correlation between daily weather temperature and volume of hemorrhage in the normotensive patients according to our results. Furthermore there was statistically significant negative correlation between weather temperature and volume of hemorrhage in hypertensive patients without any ef- fect of being on antihypertensive treatment (correlation factor: -0.254) (p< 0.05).

Conclusion: The volume of hemorrhage in hypertensive patients with hemorrhagic stroke during colder weather seems to be larger.

Thus their prognosis are worse. Probably change in the blood viscosity might be responsible.

Key Words: Weather temperature, hemorrhage, stroke.

(3)

n›n kanama hacmi ile olas› iliflkisi incelenmifl; fizyopatoloji- de ilk olarak so¤uk havan›n periferik vazokonstrüksiyona neden oldu¤u ve bunun da sistemik kan bas›nc›nda art›fla neden oldu¤u bu nedenle düflük hava s›cakl›klar›nda mey- dana gelen intraserebral kanama hacimlerinin daha büyük oldu¤u, ikinci olarak hava s›cakl›¤› düfltü¤ünde kanda total kolesterol ve trigliserid konsantrasyonunun artt›¤›, üçüncü ve en önemli sebep olarak plazma fibrinojen kon- santrasyonu ve viskozitesinin özellikle yafll› insanlarda mevsimsel varyasyon gösterebildi¤i, dördüncü olarak özel- likle so¤uk mevsimlerde artan influenza ve di¤er respiratu- ar infeksiyonlar›n komplikasyonlar› ile aterosklerotik hasta- l›k ve koagülabilitede artma oldu¤u belirtilmifltir (16-21).

Baflka bir çal›flmada düflük hava s›cakl›klar›nda plazma vis- kozitesinde, eritrosit ve platelet say›s›nda ve katekolamin sekresyonunda art›fl oldu¤u tespit edilmifltir (22). Bir di¤er çal›flmada düflük hava s›cakl›¤›nda faktör VII ve antitrom- bin III konsantrasyonlar›n›n, kolesterol seviyesinin düfltü-

¤ü, fibrinolitik aktivitenin ise artt›¤› belirtilmiﬂtir (23).

Kuzey yar›m kürede yap›lan çal›flmalarda inme ortaya ç›k›fl› ile mevsimsel varyasyon dikkati çekmekte, so¤uk mevsimlerde inme insidans› artmaktad›r (2-10). Avustral- ya’da yap›lan benzer çal›flmada temmuz ay›nda inme insidans›n›n artt›¤› belirtilmektedir (temmuz ay› Avustralya’da k›fl mevsimine denk gelmektedir). Güney yar›m kürede ya- p›lan çal›flmalarda serebrovasküler olay›n mevsimsel var- yasyonu Kuzey yar›m küreye göre daha az dikkat çekmek- tedir. Bunun sebebi Güney yar›m kürede çal›flmalar›n ya- p›ld›¤› bölgelerde k›fl aylar›ndaki hava koflullar›n›n daha

›l›ml› olmas›d›r (24).

Bu çal›flmada Haziran 2004-Haziran 2009 tarihleri ara- s›nda klini¤imizde yat›r›larak takip edilen, parankimal hemorajisi bulunan toplam 88 hastan›n hipertansiyon varl›¤›, kanama hacmi ve serebrovasküler olay›n yafland›¤› gün il baz›nda hava s›cakl›klar› de¤erlendirilmifltir. Retrospektif olarak de¤erlendirilen veriler sonucunda hipertansif olmayan hastalar›n kanama hacimleri ile günlük hava s›cakl›¤›

aras›nda iliﬂki saptanmad›. Hipertansif hastalarda ise hastan›n antihipertansif tedavi kullan›p kullanmamas›ndan ba¤›ms›z olarak hava s›cakl›¤› ile intraserebral hemoraji hacmi aras›nda anlaml› ters iliﬂki saptand›.

Bu bulgularla hipertansif hastalar so¤uk havalarda intraserebral kanama geçirdiklerinde kanama hacminin daha fazla oldu¤u ve dolay›s›yla prognozun daha kötü oldu¤u yorumunu yapmak mümkündür. fiafl›rt›c› olan ise antihipertansif tedavi kullan›m›n›n bu artm›fl kötü prognoz riski- ni de¤ifltirmemesidir.

Elde etti¤imiz bu veriler ile literatürde önerilen hipotez- leri de¤erlendirdi¤imizde; antihipertansif kullan›m›n›n kanama hacmi ve düﬂük hava s›cakl›¤› iliﬂkisi üzerine etkisi- nin olmamas› periferik vazokonstrüksiyon hipotezlerinden

ziyade muhtemel mekanizmalardan kan viskozite de¤iﬂik- liklerinin sorumlu oldu¤unu düﬂündürmektedir.

Prospektif olarak planlanan, baflta fibrinojen olmak üzere kan viskozitesi üzerine etkili protein ve farkl› flekilli elemanlar›n de¤erlendirildi¤i, hava s›cakl›¤› ile viskozite iliflkisinin belirlenebilece¤i çal›flmalar önerilen farkl› hipo- tezlere aç›kl›k kazand›rabilir.

KAYNAKLAR

1. Elijovich L, Patel PV, Hemphill JC 3^rd. Intracerebral hemorrhage.

Semin Neurol 2008;28:657-67.

2. Shinkawa A, Ueda K, Hasuo Y, Kiyohara Y, Fujishima M. Seaso- nal variation in stroke incidence in Hisayama, Japan. Stroke 1990;21:1262-7.

3. Rogot E, Padgett SJ. Associations of coronary and stroke mor- tality with temperature and snowfall in selected areas of the United States, 1962-1966. Am J Epidemiol 1976;103:565-75.

4. Sobel E, Zhang ZX, Alter M, Lai SM, Davanipour Z, Friday G, et al. Stroke in the Lehigh Valley: Seasonal variation in incidence rates. Stroke 1987;18:38-42.

5. Gordon P. The epidemiology of cerebrovascular disease in Ca- nada. Can Med Assoc J 1966;95:1004-1.

6. Haberman S, Capildeo R, Rose FC. The seasonal variation in mortality from cerebrovascular disease. J Neurolog Sci 1981;52:25-36.

7. Rosenorn J, Ronde F, Eskesen V, Schmidt K. Seasonal variation of aneurysmal subarachnoid haemorrhage. Acta Neurochir (Wien) 1988;93:24-7.

8. Christie D. Stroke in Melbourne, Australia: An epidemiological study. Stroke 1981;12:467-9.

9. Bokonjic R, Zec N. Strokes and the weather: A quantitative sta- tistical study. J Neurol Sci 1968;6:483-91.

10. Olivares L, Castaneda E, Gliffe A, Alter M. Risk factors in stroke:

A clinical study in Mexican patients. Stroke 1973;4:773-81.

11. Özeren A. ‹ntraserebral hemorajiler. Türkiye Klinikleri J Int Med Sci 2006;2:73-8.

12. Ariesen MJ, Claus SP, Rinkel GJE, Algra A. Risk factors for int- racerebral hemorrhage in the general population. Stroke 2003;2060.

13. Daniel Woo, Laura R. Sauerbeck, Brett M. Kissela, et al. Gene- tic and Enviromental Risk Factors for Intracerebral Hemorrha- ge. Stroke 2002;331190.

14. Gazi Ö, Serhat Ö, Nevzat U. Türkiye’de beyin damar hastal›kla- r› için major risk faktörleri. Türk Beyin Damar Hastal›klar› Dergi- si 2000;6:31-5.

15. Garde A, Bohmer G, Selden B, Neiman J. 100 cases of sponta- neous intracerebral hematoma. Diagnosis, treatment and prognosis. Eur Neurol 1983;22:161-72.

16. Brennan PJ, Greenberg G, Miall WE, Thompson SG. Seasonal variation in arterial blood pressure. BMJ 1982;285:919-23.

17. Gordon DJ, Hyde J, Trost DC, Whaley FS, Hannan PJ, Jacobs DR, et al. Cyclic seasonal variation in plasma lipid and lipoprotein le- vels: The Lipid Research Clinics Coronary Primary Prevention Tri- al Placebo Group. J Clin Epidemiol 1988;41:679-89.

38

Bek S, Kaşıkçı T, Koç G, Tokgöz E, Demirkaya Ş, Odabaşı Z. Climate Temperature and Intracerebral Hemorrhage

Turk Norol Derg 2010;16:36-39

(4)

39 Turk Norol Derg 2010;16:36-39

Hava Sıcaklığı ve İntraserebral Hemoraji Bek S, Kaşıkçı T, Koç G, Tokgöz E, Demirkaya Ş, Odabaşı Z.

18. Stout R, Crawford V. Seasonal variations in fibrinogen concent- rations among elderly people. Lancet 1991;338:9-13.

19. Woodhouse P, Khaw KT, Plummer M, Foley A, Meade T. Seaso- nal variations in plasma fibrinogen and factor VII activity in the elderly: Winter infections and death from cardiovascular dise- ase. Lancet 1994;343:435-9.

20. Syrjanen J, Valtonen VV, Iivanainen M, Kaste M, Huttunen JK.

Preceding infection as an important risk factor for ischaemic brain infarction in young and middle aged patients. BMJ 1988;296:1156-60.

21. Ameriso SF, Wong VL, Quismorio FP, Fisher M. Immunohema- tologic characteristics of infection-associated cerebral infarcti- on. Stroke 1991;22:1004-9.

22. Keatings WR, Coleshaw SRK, Cotter F, Mattock M, Murphy M, Chelliah R. Increased in platelet and red cell counts, blood vis- cosity, and arterial pressure during mild surface cooling: Fac- tors in mortality from coronary and cerebral thrombosis in win- ter. Br Med J 1984;289:1045-8.

23. Bull GM, Brozovic M, Chakrabarti R, Meade TW, Morton J, North WRS, et al. Relationship of air temperature to various chemical, hematological, and hemostatic variables. J Clin Pat- hol 1979;32:16-20.

24. Wang Y, Levi CR, Attia JR, D’Este CA, Spratt N, Fisher J. Seaso- nal variation in stroke in the hunter region, Australia: A 5-year.

Hospital-Based Study, 1995-2000. Stroke 2003;34:1144-50.

Yaz›ﬂma Adresi/Address for Correspondence Asistan Dr. Güray Koç

Gülhane Askeri T›p Akademisi Nöroloji Anabilim Dal›

06018 Etlik, Ankara/Türkiye E-posta: [email protected]

geliﬂ tarihi/received 14/01/2010 kabul ediliﬂ tarihi/accepted for publication 14/02/2010