TÜRKĐYE
CUMHURĐYET MERKEZ BANKASI
1 Aralık 2008
Bakanlar Kurulu Sunumu
Durmuş YILMAZ
Başkan
Sunum Planı
I. Uluslararası Gelişmeler II. Türkiye’de Finansal Đstikrar
III. Enflasyon Gelişmeleri, Tahminler ve Riskler IV. Piyasalar
V. Para Politikası Duruşu VI. Ekonomik Görünüm
VII. TL Tanıtım Kampanyası I. Uluslararası Gelişmeler II. Türkiye’de Finansal Đstikrar
III. Enflasyon Gelişmeleri, Tahminler ve Riskler IV. Piyasalar
V. Para Politikası Duruşu VI. Ekonomik Görünüm
VII. TL Tanıtım Kampanyası
I. Uluslararası Gelişmeler
-20 -10 0 10 20
01-01 07-01 01-02 07-02 01-03 07-03 01-04 07-04 01-05 07-05 01-06 07-06 01-07 07-07 01-08 07-08
-4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 5
01-96 01-97 01-98 01-99 01-00 01-01 01-02 01-03 01-04 01-05 01-06 01-07 01-08
Çalkantının Sebepleri
Gevşek Para Politikaları: Başta ABD olmak üzere gelişmiş ülkelerde reel faiz oranlarının 2001-2005 arası dönemde düşük seviyelerde seyretmesi, getiri arayışı içerisinde olan
yatırımcıların yüksek kaldıraçlı işlemlere ve riskli enstrümanlara yönelmelerine neden olmuştur.
Şeffaflık ve Gözetim Eksikliği: Paketleme ve pazarlamaya dayalı iş modelleri, finansal inovasyon ve teknolojik gelişmelerle karmaşık enstrümanların kullanılmaya başlanması pozisyonların takibini ve risk analizini zorlaştırmıştır.
Konut Piyasasında Yaşanan Sorunlar:
ABD’de konut fiyatlarının 2006 yılının ilk çeyreğinden itibaren gerilemesi, hanehalkı tüketim talebini olumsuz etkilerken konut kredilerinde geri ödenmeme oranlarının
Gevşek Para Politikaları: Başta ABD olmak üzere gelişmiş ülkelerde reel faiz oranlarının 2001-2005 arası dönemde düşük seviyelerde seyretmesi, getiri arayışı içerisinde olan
yatırımcıların yüksek kaldıraçlı işlemlere ve riskli enstrümanlara yönelmelerine neden olmuştur.
Şeffaflık ve Gözetim Eksikliği: Paketleme ve pazarlamaya dayalı iş modelleri, finansal inovasyon ve teknolojik gelişmelerle karmaşık enstrümanların kullanılmaya başlanması pozisyonların takibini ve risk analizini zorlaştırmıştır.
Konut Piyasasında Yaşanan Sorunlar:
ABD’de konut fiyatlarının 2006 yılının ilk çeyreğinden itibaren gerilemesi, hanehalkı tüketim talebini olumsuz etkilerken konut kredilerinde geri ödenmeme oranlarının artmasına yol açmıştır.
Konut Fiyat Endeksi
(Ocak 2001 – Eylül 2008, yıllık yüzde değişim)
S&P Case-Shiller
ABD Reel Politika Faiz Oranı
(Ocak 1996 – Ekim 2008, yüzde)
Kaynak: ABD Merkez Bankası, Bureau of Labor Statistics
3 4 5 6 7 8
01-05 04-05 07-05 10-05 01-06 04-06 07-06 10-06 01-07 04-07 07-07 10-07 01-08 04-08 07-08 10-08
0 100 200 300 400
Küresel Kayıplar
ABD’de Đcra Takibindeki Gayrimenkul Sayısı ve Mevcut Konut Satışları
(Ocak 2005 - Ekim 2008)
Mevcut Konut Satışları (Sol eksen, milyon)
Đcra Takibindeki Gayrimenkul Sayısı (Sağ eksen, bin)
0 50 100 150 200
94 Ç1 95 Ç1 96 Ç1 97 Ç1 98 Ç1 99 Ç1 00 Ç1 01 Ç1 02 Ç1 03 Ç1 04 Ç1 05 Ç1 06 Ç1 07 Ç1 08 Ç1
Kaynak: ABD Merkez Bankası
ABD’de Gecikmiş Kredi Borçları
(1994 1.Ç – 2008 3.Ç, milyar ABD Doları)
Konut Kredileri
Kredi Kartları Tüketici Kredileri
Kaynak: Bloomberg
ABD konut piyasasında yaşanan sorunlar 2008 yılı içerisinde de sürmüş, tüketicilerin gecikmiş kredi borçlarında yüksek artışlar yaşanmıştır.
-10 10 30 50 70 90
06 Ç1 06 Ç2 06 Ç3 06 Ç4 07 Ç1 07 Ç2 07 Ç3 07 Ç4 08 Ç1 08 Ç2 08 Ç3 08 Ç4
0 50 100 150 200 250 300
2007 Ç2 ve Öncesi
2007 Ç3 2007 Ç4 2008Ç1 2008 Ç2 2008 Ç3 2008 Ç4
Küresel Kayıplar
Amerika Avrupa
Bankacılık ve Finans Kesimi Zararı
(2007 2.Ç – 2008 4.Ç, milyar ABD Doları)
Kaynak: Bloomberg
Asya
Kredi Verme Koşullarını Sıkılaştıran Bankaların Payı
(2006 1.Ç – 2008 4.Ç, yüzde) ABD
Avrupa
Kaynak: ABD Merkez Bankası, Avrupa Merkez Bankası
Yaşanan finansal dalgalanmanın etkisiyle finansal kuruluşların yüksek miktarda zarar etmeleri bankaların kredi koşullarını sıkılaştırmasına neden olmaktadır.
Çalkantının Etkileri
3 Ay Vadeli LIBOR Faiz Oranı ile 3 Ay Vadeli ABD Hazine Bonosu Getirisi Arasındaki Fark (TED Spread)
(1 Ocak 2007 - 27 Kasım 2008, baz puan)
Küresel likidite koşullarında arızî olarak olağanüstü değişimler gözlenmektedir.
0 50 100 150 200 250 300 350 400 450 500
01-07 03-07 05-07 07-07 09-07 11-07 01-08 03-08 05-08 07-08 09-08 11-08
Kaynak: Bloomberg
Lehman Brothers’ın iflas başvurusu
ABD merkez bankasının gelişmiş ülke merkez bankaları ile yaptığı döviz takas işlemleri üzerindeki
limitlerini kaldırması
0 50 100 150 200 250 300 350 400
01-07 03-07 05-07 07-07 09-07 11-07 01-08 03-08 05-08 07-08 09-08 11-08
3 Ay Vadeli LIBOR Faiz Oranı ile Gecelik Swap Getirisi (OIS) Arasındaki Fark* (OIS Spread)
(1 Ocak 2007 - 27 Kasım 2008, baz puan)
* Geri ödenmeme riskini içeren LIBOR ile kredi risk primi düşük olan OIS arasındaki fark bankaların birbirine güven düzeyinin bir göstergesidir.
Lehman Brothers’ın iflas başvurusu
ABD merkez bankasının gelişmiş ülke merkez bankaları ile yaptığı döviz takas işlemleri üzerindeki
limitlerini kaldırması
0 100 200 300 400 500
01/07 03/07 05/07 07/07 09/07 11/07 01/08 03/08 05/08 07/08 09/08 11/08
Çalkantının Etkileri
Yüksek Kredi Notuna Sahip Firma* Tahvilleri ile Devlet Tahvilleri Arasındaki Fark
(1 Ocak 2007 – 26 Kasım 2008, baz puan)
ABD Doları
Euro
Risk algılamalarındaki artış, firmaların ihraç etmiş olduğu tahvillerin faiz oranlarının sert bir şekilde yükselmesine neden olmuştur.
100 200 300 400 500 600 700 800 900 1000
01-07 03-07 05-07 07-07 09-07 11-07 01-08 03-08 05-08 07-08 09-08 11-08
*AAA kredi notuna sahip firmalar Kaynak: JP Morgan
ITRAXX Crossover Endeksi
(1 Ocak 2006 – 27 Kasım 2008, baz puan)
Kaynak: Bloomberg
0 5 10 15 20 25 30
10-06 12-06 01-07 03-07 04-07 06-07 07-07 09-07 10-07 12-07 01-08 03-08 04-08 06-08 07-08 09-08 10-08
Çalkantının Etkileri
Döviz Kuru Oynaklığı*
(31 Ekim 2006 – 27 Kasım 2008)
Gelişmekte Olan Ülkeler
Gelişmiş ülkeler Lehman Brothers’ın
Đflas Başvurusu
* Döviz kurlarındaki günlük değişimin standart sapmasının yıllıklandırılmasından elde edilen verilerin basit ortalaması.
Kaynak: Bloomberg
Piyasalardaki oynaklığın göstergesi olan VIX endeksi yüksek seviyesini korumakta, döviz kuru oynaklıklarında sert hareketler yaşanmaktadır.
0 10 20 30 40 50 60 70 80 90
01-90 01-91 01-92 01-93 01-94 01-95 01-96 01-97 01-98 01-99 01-00 01-01 01-02 01-03 01-04 01-05 01-06 01-07 01-08
Kaynak: Bloomberg
Oynaklık Endeksi
(2 Ocak 1990 – 26 Kasım 2008)
Uzun Dönem Ortalaması
Çalkantının Etkileri
Hisse senedi piyasaları sert bir şekilde gerilerken gelişmekte olan ülkelerin Kredi Đflas Takas Primleri’nde (CDS) önemli artışlar yaşanmıştır.
0 300 600 900 1200 1500 1800
01-00 07-00 01-01 07-01 01-02 07-02 01-03 07-03 01-04 07-04 01-05 07-05 01-06 07-06 01-07 07-07 01-08 07-08
MSCI Dünya ve Gelişmekte Olan Ülkeler Hisse Senedi Piyasası Endeksleri
(1 Ocak 2000 – 27 Kasım 2008)
Gelişmekte Olan Ülkeler Dünya
Kaynak: Bloomberg
Gelişmekte Olan Ülkelerin Kredi Đflas Takası Primi*
(Haziran 2005 – Ekim 2008, baz puan)
0 200 400 600 800 1000
06-05 09-05 12-05 03-06 06-06 09-06 12-06 03-07 06-07 09-07 12-07 03-08 06-08 09-08
* 10 gelişmekte olan ülkenin 5 yıllık Kredi Đflas Takası primlerinin basit ortalaması
Küresel Büyüme
0 2 4 6 8 10
2000 Ç1 2001 Ç1 2002 Ç1 2003 Ç1 2004 Ç1 2005 Ç1 2006 Ç1 2007 Ç1 2008 Ç1
-10 -5 0 5 10 15
01-2000 01-2001 01-2002 01-2003 01-2004 01-2005 01-2006 01-2007 01-2008
Đç Talep Büyümesi
(2000 1.Ç – 2008 2.Ç, yıllık yüzde değişim)
Sanayi Üretimi
(Ocak 2000 – Ağustos 2008, yıllık yüzde değişim)
Gelişmekte Olan Ülkeler
Gelişmiş Ülkeler
Gelişmekte Olan Ülkeler
Gelişmiş Ülkeler
Kaynak: IMF Kaynak: IMF
Uluslararası finansal piyasalarda yaşanan sorunların dünyada reel kesim üzerindeki olumsuz etkileri hissedilmeye başlanmıştır.
0 2 4 6 8 10
2000 Ç1 2001 Ç1 2002 Ç1 2003 Ç1 2004 Ç1 2005 Ç1 2006 Ç1 2007 Ç1 2008 Ç1
Küresel Büyüme
Kaynak: IMF Kaynak: IMF
Uluslararası finansal piyasalarda yaşanan sorunlar nedeniyle 2009 yılında gelişmiş ülkelerin ekonomilerinin resesyona girmesi beklenmektedir.
0 2 4 6 8 10
01-2002 07-2002 01-2003 07-2003 01-2004 07-2004 01-2005 07-2005 01-2006 07-2006 01-2007 07-2007 01-2008 07-2008
Enflasyon Oranı
(Ocak 2002 – Ağustos 2008, yıllık yüzde değişim)
Gelişmekte Olan Ülkeler
Gelişmiş Ülkeler
GSYĐH Büyüme Oranı
(2000 1.Ç – 2008 4.Ç, yıllık yüzde değişim)
Gelişmekte Olan Ülkeler
Gelişmiş Ülkeler
Tahmin
Riskler
Küreselleşme ile birlikte yaşanan finansal çalkantıdan etkilenen ülkelerin sayısı da artmıştır.
Yatırımcıların gelişmekte olan ülkelerdeki pozisyonlarını azaltması sonucunda kredi ve bankalararası para piyasalarında borçlanma maliyetleri hızla yükselmiş, döviz kurları, faiz oranları ve borsa
endeksleri başta olmak üzere birçok finansal göstergede olağanüstü hareketler yaşanmıştır.
Amerikan Merkez Bankası’nın Brezilya, Meksika, Singapur ve Kore’ye döviz takası imkanı sağlaması, IMF’nin Đzlanda, Ukrayna ve Macaristan ile kredi anlaşması imzalaması, IMF’nin kısa vadeli borçlanma imkanı tanıyan yeni bir program açıklaması ve gelişmiş ülke hükümetlerinin almış oldukları önlemlerin etkisiyle piyasalarda son dönemde bir miktar toparlanma gözlenmiştir.
Küreselleşme ile birlikte yaşanan finansal çalkantıdan etkilenen ülkelerin sayısı da artmıştır.
Yatırımcıların gelişmekte olan ülkelerdeki pozisyonlarını azaltması sonucunda kredi ve bankalararası para piyasalarında borçlanma maliyetleri hızla yükselmiş, döviz kurları, faiz oranları ve borsa
endeksleri başta olmak üzere birçok finansal göstergede olağanüstü hareketler yaşanmıştır.
Amerikan Merkez Bankası’nın Brezilya, Meksika, Singapur ve Kore’ye
döviz takası imkanı sağlaması, IMF’nin Đzlanda, Ukrayna ve Macaristan
ile kredi anlaşması imzalaması, IMF’nin kısa vadeli borçlanma imkanı
tanıyan yeni bir program açıklaması ve gelişmiş ülke hükümetlerinin
almış oldukları önlemlerin etkisiyle piyasalarda son dönemde bir miktar
toparlanma gözlenmiştir.
Alınan Önlemler
Alınan Önlemler (ABD)
ABD Hazinesi, devlet destekli kuruluşların ipoteğe dayalı menkul kıymetlerini
piyasadan satın alarak mortgage piyasasını yeniden düzenlemeye karar vermiştir.
Toplam 700 milyar ABD Doları değerinde olan Acil Ekonomik Đstikrar Yasası kapsamında geliştirilen Sorunlu Varlıkları Kurtarma Planı ile sorunlu varlıkların satın alınmasına karar verilmiştir.
Sermaye Alım Programı çerçevesinde hisse senedi piyasasındaki tedirginliği azaltmak için 125 milyar ABD Doları dokuz büyük bankaya verilmek üzere, finansal kuruluşlara toplam 250 milyar ABD Doları değerinde imtiyazlı hisse senedi satın alınması yoluyla sermaye aktarımı yapılması kararlaştırılmıştır.
Para piyasası fonlarından kaçışı engellemek için belirli özellikleri sağlayan para piyasası fonlarına garanti verilmiştir.
ABD’de mevduata verilen güvence miktarı 250.000 ABD Dolarına çıkarılmıştır.
Alınan Önlemler (ABD)
ABD Hazinesi, devlet destekli kuruluşların ipoteğe dayalı menkul kıymetlerini
piyasadan satın alarak mortgage piyasasını yeniden düzenlemeye karar vermiştir.
Toplam 700 milyar ABD Doları değerinde olan Acil Ekonomik Đstikrar Yasası kapsamında geliştirilen Sorunlu Varlıkları Kurtarma Planı ile sorunlu varlıkların satın alınmasına karar verilmiştir.
Sermaye Alım Programı çerçevesinde hisse senedi piyasasındaki tedirginliği azaltmak için 125 milyar ABD Doları dokuz büyük bankaya verilmek üzere, finansal kuruluşlara toplam 250 milyar ABD Doları değerinde imtiyazlı hisse senedi satın alınması yoluyla sermaye aktarımı yapılması kararlaştırılmıştır.
Para piyasası fonlarından kaçışı engellemek için belirli özellikleri sağlayan para piyasası fonlarına garanti verilmiştir.
ABD’de mevduata verilen güvence miktarı 250.000 ABD Dolarına çıkarılmıştır.
Alınan Önlemler
Alınan Önlemler (Avrupa)
Finansal piyasalardaki dalgalanmayı azaltabilmek için çeşitli kurtarma paketleri oluşturulmuştur (Almanya 400 milyar Euro, Fransa 320 milyar Euro, Đspanya 100 milyar Euro ve Đtalya 20-30 milyar Euro). Đngiltere hükümeti, büyük finansal
kuruluşlarca ihraç edilecek menkul kıymetlere garanti vermiştir.
Avrupa Birliği Maliye Bakanları mevduata verilen garantiyi 20.000 Eurodan en az 50.000 Euroya çıkarmaya karar vermiştir.
Ukrayna, Macaristan ve Đzlanda IMF ile, sırasıyla, 16,4, 12,3 ve 2,1 milyar ABD Doları değerinde stand-by anlaşması imzalamıştır.
170 milyar Euro üye ülkelerden, 30 milyar Euro Avrupa Birliği fonundan karşılanmak üzere toplam 200 milyar Euro değerinde bir kurtarma paketi hazırlanmıştır.
Alınan Önlemler (Avrupa)
Finansal piyasalardaki dalgalanmayı azaltabilmek için çeşitli kurtarma paketleri oluşturulmuştur (Almanya 400 milyar Euro, Fransa 320 milyar Euro, Đspanya 100 milyar Euro ve Đtalya 20-30 milyar Euro). Đngiltere hükümeti, büyük finansal
kuruluşlarca ihraç edilecek menkul kıymetlere garanti vermiştir.
Avrupa Birliği Maliye Bakanları mevduata verilen garantiyi 20.000 Eurodan en az 50.000 Euroya çıkarmaya karar vermiştir.
Ukrayna, Macaristan ve Đzlanda IMF ile, sırasıyla, 16,4, 12,3 ve 2,1 milyar ABD Doları değerinde stand-by anlaşması imzalamıştır.
170 milyar Euro üye ülkelerden, 30 milyar Euro Avrupa Birliği fonundan
karşılanmak üzere toplam 200 milyar Euro değerinde bir kurtarma paketi
hazırlanmıştır.
Alınan Önlemler
Merkez Bankalarının Almış Olduğu Önlemler
Krizin başlangıcı olan Ağustos 2007’den bugüne Amerikan Merkez Bankası (FED), politika faiz oranlarını 425 baz puan, Avrupa Merkez Bankası (ECB) 75 baz puan, Japonya Merkez Bankası (BoJ) 20 baz puan, Đngiltere Merkez Bankası (BoE) ise 275 baz puan indirmiştir.
FED, teminat olarak kabul ettiği menkul kıymetlerin türünü artırmış, bu yolla piyasada likidite sıkışıklığına ve güven kaybına neden olan menkul kıymetlerin miktarını azaltmaya çalışmıştır.
FED finansal piyasalara likidite sağlamak için Piyasa Yapıcısı Kredi Kolaylığı, Vadeli Menkul Kıymet Borç Verme Kolaylığı ve son olarak da Özel Sektör Tahvil Finansman Kolaylığı
programını uygulamaya koymuştur.
Ayrıca, FED’in ECB, BoE, BoJ ve Đsviçre Merkez Bankasının (SNB) ABD Doları cinsi likidite işlemlerine kaynak sağlamak amacıyla takas yetki limiti 330 milyar ABD Doları artırılarak 620 milyar ABD Dolarına çıkarılmış, daha sonra da söz konusu limit tamamen serbest
bırakılmıştır.
FED; Brezilya, Meksika, Güney Kore ve Singapur Merkez Bankaları’na geçici swap hattı (karşılıklı döviz takası) açmıştır. Bu yolla FED ilgili ülkenin merkez bankasına 30 milyar ABD Dolarına kadar likidite sağlayabilmektir.
Merkez Bankalarının Almış Olduğu Önlemler
Krizin başlangıcı olan Ağustos 2007’den bugüne Amerikan Merkez Bankası (FED), politika faiz oranlarını 425 baz puan, Avrupa Merkez Bankası (ECB) 75 baz puan, Japonya Merkez Bankası (BoJ) 20 baz puan, Đngiltere Merkez Bankası (BoE) ise 275 baz puan indirmiştir.
FED, teminat olarak kabul ettiği menkul kıymetlerin türünü artırmış, bu yolla piyasada likidite sıkışıklığına ve güven kaybına neden olan menkul kıymetlerin miktarını azaltmaya çalışmıştır.
FED finansal piyasalara likidite sağlamak için Piyasa Yapıcısı Kredi Kolaylığı, Vadeli Menkul Kıymet Borç Verme Kolaylığı ve son olarak da Özel Sektör Tahvil Finansman Kolaylığı
programını uygulamaya koymuştur.
Ayrıca, FED’in ECB, BoE, BoJ ve Đsviçre Merkez Bankasının (SNB) ABD Doları cinsi likidite işlemlerine kaynak sağlamak amacıyla takas yetki limiti 330 milyar ABD Doları artırılarak 620 milyar ABD Dolarına çıkarılmış, daha sonra da söz konusu limit tamamen serbest
bırakılmıştır.
FED; Brezilya, Meksika, Güney Kore ve Singapur Merkez Bankaları’na geçici swap hattı (karşılıklı döviz takası) açmıştır. Bu yolla FED ilgili ülkenin merkez bankasına 30 milyar ABD Dolarına kadar likidite sağlayabilmektir.
II. Türkiye’de Finansal Đstikrar
Kamu Sektörü Hanehalkı
Reel Sektör
Bankacılık Sektörü
Bankacılık Sektörü- Genel Bir Bakış
Türk Bankacılık Sektörünün Bazı Finansal Oranları
Kaynak: BDDK, TCMB
12-2003 12-2004 12-2005 12-2006 12-2007 09-2008 Kaynak Yapısı
Toplam Nakdi Krediler / Toplam Mevduat (%) 42.74 52.12 65.74 74.33 83.24 89.23
Toplam Menkul Değerler / Toplam Mevduat (%) 68.79 64.73 56.88 51.66 46.16 42.61 Bilanço Dışı Đşlemler Oranları
(Bilanço Dışı Riskler - Türev Finansal Araçlar) / Toplam Aktifler (%) 35.50 37.72 34.47 34.43 38.70 39.76 Aktif Niteliği
Takipteki Alacaklar / Toplam Nakdi Krediler 11.50 6.00 4.72 3.74 3.48 3.11
Özkaynak Oranları
Özkaynak / Risk Ağırlıklı Kalemler Toplamı (%) 30.93 28.80 23.73 21.90 18.94 17.36
Yabancı Kaynaklar / Toplam Özkaynaklar (oran) 5.92 5.57 6.30 7.25 6.54 7.04
Karlılık Oranları
Vergi Öncesi Kar / Ortalama Toplam Aktifler (%) 3.63 3.32 2.68 3.31 3.41 2.19
Dönem Net Kârı / Ortalama Özkaynaklar (%) 18.15 15.76 12.14 21.01 24.77 15.47
Bankacılık Sektörü
Yabancı Para Pozisyonu
(Ocak 2008 – Kasım 2008, milyar ABD Doları)
Yabancı Para Net Genel Pozisyonu
(2000 1.Ç – 2008 4.Ç*, milyar ABD Doları)
-7 -6 -5 -4 -3 -2 -1 0 1
2000 Ç1 2001 Ç1 2002 Ç1 2003 Ç1 2004 Ç1 2005 Ç1 2006 Ç1 2007 Ç1 2008 Ç1
Kaynak: BDDK, TCMB
* 14 Kasım 2008 itibarıyla Kaynak: BDDK, TCMB
Türkiye’de bankacılık sektörü, risk oluşturacak bir yabancı para açık pozisyonu taşımamaktadır. Bankaların yabancı para cinsi net pozisyonları, özsermayelerine
oranla düşük seviyededir.
-14 -12 -10 -8 -6 -4 -2 0 2 4 6 8 10 12 14
01-08 01-08 02-08 03-08 04-08 05-08 05-08 06-08 07-08 08-08 09-08 10-08 10-08
-14 -12 -10 -8 -6 -4 -2 0 2 4 6 8 10 12 14
Bilanço Dışı
Bilanço Đçi
Bankacılık Sektörü
Sermaye yeterlilik oranı, yasal sınırın ve Avrupa Birliği ortalamasının oldukça üzerinde seyretmektedir.
Sermaye Yeterlilik Oranı
(Haziran 2007 – Eylül 2008, yüzde)
0 4 8 12 16 20 24
07-07 09-07 11-07 01-08 03-08 05-08 07-08 09-08
Hedef Oran Yüzde 12
Yasal Sınır Yüzde 8
Kaynak: BBDK, TCMB
Bankacılık Sektörü
Kaynak: BBDK, TCMB
Yasal Sınır: %80 1 aya kadar
0-7 gün
0 50 100 150 200 250
01-08 02-08 03-08 04-08 05-08 06-08 07-08 08-08 09-08 10-08 11-08
Kısa Vadeli Yabancı Para Likidite Yeterlilik Rasyoları
(1 Ocak 2008 – 14 Kasım 2008, yüzde)
Yasal Sınır: %80 1 aya kadar
0-7 gün
Kaynak: BBDK, TCMB
0 50 100 150 200 250 300
01-08 02-08 03-08 04-08 05-08 06-08 07-08 08-08 09-08 10-08 11-08
Toplam Kısa Vadeli Likidite Yeterlilik Rasyoları
(1 Ocak 2008 – 14 Kasım 2008, yüzde)
Türkiye’de bankacılık sistemi, hem döviz likiditesi açısından krize göreceli olarak hazırlıklı yakalanmıştır. Kısa vadeli toplam likidite yeterlilik oranları yüksek
seviyesini korumaktadır.
Bankacılık Sektörü
Tahsili Gecikmiş Alacaklar Dönüşüm Oranı
(2003 ve 2007, yüzde)
* Gelişmekte olan ülkeler: Arjantin, Brezilya, Bulgaristan, Çek Cumhuriyeti, Hırvatistan, Macaristan, Letonya, Litvanya, Polonya, Romanya, Rusya, Slovakya, Ukrayna
** Gelişmiş ülkeler: Fransa, Almanya, Đtalya, Đngiltere, ABD Kaynak: IMF, TCMB
Gelişmiş Ülkeler**
Gelişmekte Olan Ülkeler*
Türkiye
3,5 11,5
3,7 4,9
2,8 3,9
0 2 4 6 8 10 12 14
2003 2007
Tahsili gecikmiş alacaklar dönüşüm oranı diğer gelişmekte olan ülkelerin ortalamasının altındadır.
* Ocak-Eylül 2008 Kaynak: TCMB
Bankacılık Sektörü
Bankacılık Sektörü Borç Döndürme Oranı
(1998-2008*, Kısa ve Uzun Vadeli Dış Borç Kullanımının Anapara Ödemelerine Oranı, yüzde)
109,9 108,8
101,4 106,6
113,3 109,7
113,9 89,3
104,0 104,2
99,8
70 80 90 100 110 120 130
1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008*
Reel Sektör
Firmaların Uzun Vadeli Yabancı Para Dış Borçlarının Vade Kompozisyonu*
(Ağustos 2008, milyar ABD Doları)
46
78 81 86
72
100 108 117
129
139
154
167
68 73 63 66
-100 -50 0 50 100 150 200
2005 2006 2007 Ç1
2007 Ç2
2007 Ç3
2007 Ç4
2008 Ç1
2008 Ç2
Firmaların Yabancı Para Varlık ve Yükümlülükleri
(2005 – 2008 2.Ç, milyar ABD Doları)
YP Cinsi Varlıklar YP Cinsi Yükümlülükler
Kaynak: TCMB
Net YP Pozisyonu
10,3
31,2
14,6
50,2
0 10 20 30 40 50 60
2008 2009 2010 2011 Sonrası
Banka dışı kesimin kısa vadeli yabancı para açık pozisyonu 2008 yılının 2. çeyreği itibarıyla 4,4 milyar ABD Dolarıdır. Reel sektör borcunun vade yapısı önemli oranda
iyileşmiştir.
* Vadeye kalan gün sayısı Kaynak: TCMB
Reel Sektör
0 100 200 300 400
1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008
Reel Kesim Uzun Vadeli Borç Döndürme Oranı
(Ocak 1993 – Eylül 2008, Dış Borç Kullanımının
Anapara Ödemelerine Oranı, 12 aylık hareketli ortalama, yüzde)
80 100 120 140 160
1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008
Kısa Vadeli Ticari Borç Döndürme Oranı
(Ocak 1993 – Eylül 2008, Dış Borç Kullanımının
Anapara Ödemelerine Oranı, 12 aylık hareketli ortalama, yüzde)
Kaynak: TCMB Kaynak: TCMB
Reel sektörün uzun vadeli borç döndürme oranları tarihsel olarak %100’ün üzerinde seyretmiştir.
2.8
3.6 4.0 4.1 4.2 4.7 4.8 5.0 4.7 1.2
1.4
1.6 1.7 1.9
2.0 1.9 1.8 1.8
0 1 2 3 4 5 6 7 8
2005 2006 2007 Ç1 2007 Ç2 2007 Ç3 2007 Ç4 2008 Ç1 2008 Ç2 2008 Ç3*
Yurt Đçi Bankaların Yurt DışıŞubeler Üzerinden Firmalara Kullandırdıkları Krediler
(2005 –2008 3.Ç*, GSYĐH’ye oranı, yüzde)
Reel Sektör
*Ağustos 2008 itibarıyla.
14
31 34 38 37
6 8
9
10 12
13 13
14 14
19 22 24 26
-5 5 15 25 35 45 55
2005 2006 2007 Ç1 2007 Ç2 2007 Ç3 2007 Ç4 2008 Ç1 2008 Ç2 2008 Ç3*
Yurt Đçi Bankaların Yurt Dışı Şubeler Üzerinden Firmalara Kullandırdıkları Krediler
(2005 – 2008 3.Ç*, milyar ABD Doları)
*Ağustos 2008 itibarıyla
Döviz Cinsinden
Dövize
Endeksli Döviz
Cinsinden
Dövize Endeksli
Reel sektörün yurt dışı borçlarının önemli bir kısmı, bankalarımızın yurt dışındaki şubeleri aracılığı ile reel sektöre kullandırdıkları kredilerden oluşmaktadır.
40 50 60 70 80 90
2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007
Reel Sektör
Reel sektörün borçlarının önemli bir kısmı, son yıllarda Türk Lirası’na dönme eğilimi sergilemiş ve vadesi uzamıştır.
Reel Sektörün Kısa Vadeli Borçlarının Toplam Borçlara Oranı*
(2000-2007, yüzde)
* Vadeye kalan süreye göre Kaynak: TCMB
Đmalat Sektörü
Đmalat Dışı Sektörler
Reel Sektörün Borç Dolarizasyonu
(2000-2007, yüzde)
Kaynak: TCMB 30
40 50 60 70 80 90
2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007
Đhracat Payı Yüksek Firmalar Đmalat Sektörü
Đmalat Dışı Sektörler
Đhracat Payı Düşük Firmalar
Hanehalkı
4,4 6,1 7,7 9,0
0,2
0,2 0,3 0,4
0 10 20 30 40
2005 2006 2007 2008*
YTL Cinsi
YP Cinsi
Tüketici Kredilerinin Kompozisyonu
(2005-2008*, GSYĐH’ye oranı, yüzde)
*14 Kasım 2008 itibarıyla Kaynak: TCMB
13,4 14,4 15,9 19,2
8,6 9,4 8,6
9,4
0 10 20 30 40
2005 2006 2007 2008*
Tasarruf Mevduatlarının Kompozisyonu
(2005-2008*, GSYĐH’ye oranı, yüzde)
YTL Cinsi
YP Cinsi
* 14 Kasım 2008 itibarıyla Kaynak: TCMB
Hanehalkının borçluluk oranı ve yabancı para cinsi tüketici kredilerinin toplam tüketici kredileri içindeki payı düşük bir seviyededir.
8 10 12 17
23
28
55 56 56
0 10 20 30 40 50 60 70
2005 2006 2007
Hanehalkı
Hanehalkı Yükümlülüklerinin GSYĐH’ye Oranı
(2005-2007, yüzde)
Avrupa Birliği (AB27)
Doğu Avrupa Türkiye
Kaynak: TCMB Kaynak: Avrupa Merkez Bankası, TCMB
Dövize Endeksli Tüketici Kredilerinin Toplam Tüketici Kredilerine Oranı
(2003 – Kasım 2008, yüzde)
4,7 3,6 3,8
4,8 6,4
8,6
0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20
2003 2004 2005 2006 2007 Kasım
2008
Dövize endeksli tüketici kredileri, toplam tüketici kredilerinin yüzde 4,7’sini oluşturmaktadır. Hanehalkı borçluluk oranı, Avrupa Birliği ve Doğu Avrupa ülkeleri
ile kıyaslandığında, düşük bir düzeydedir.
14
6 4
1 1 2
29 39
36
38 36
35 30
28 27 24
17 13 28 25
26 29 28 42
34 43
66 62
55 49
0 10 20 30 40 50 60 70
2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Ç1
2008 Ç2
Merkezi Yönetim Döviz ve Dövize Endeksli Borç Stoku (2000 4. Ç. – 2008 3.Ç, Toplam
Merkezi Yönetim Borcuna Oranı, yüzde)
20 30 40 50 60 70
2000 Ç4 2001 Ç4 2002 Ç4 2003 Ç4 2004 Ç4 2005 Ç4 2006 Ç4 2007 Ç4
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı, TCMB
Kamu Sektörü
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
Toplam Net Borç Stoku
Net Dış Borç Net Đç Borç
Kamu Sektörü Net Borç Stoğu / GSYĐH
(2000 – 2008 2.Ç, GSYĐH’ye oranı, yüzde)
2001 yılından bu yana uygulanan disiplinli maliye politikasının desteği ile kamu kesimi, dış şoklara karşı daha sağlam bir yapıya kavuşmuştur.
73.7
67.4
59.2
52.3
46.1
38.8 37.0
35.0 33.0
31.0 30.0
20 30 40 50 60 70 80
2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012
AB Tanımlı Kamu Borç Stoku ve Hedefler
(2002 – 2012, GSYĐH’ye oranı)
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı
Maastricht Kriteri: %60
Kamu Sektörü
Türkiye’nin kamu borç stokunun GSYĐH’ye oranı, 2004 yılından bu yana yüzde 60 olan Maastricht kriterinin oldukça altında seyretmektedir.
Orta Vadeli Program
0 10 20 30 40 50 60 70 80
Portekiz Mac. Avust. Fransa Đngiltere Slovakya Çek Cum.
Meksika Đzlanda Yeni Zellanda
Türkiye
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı, Maliye Bakanlığı, IMF, Dünya Bankası, TCMB
Toplam Merkezi Hükümet Borçları
(2002-2007, GSYĐH’ye oranı) 2002
2007
Kamu Sektörü
Türkiye, 2002-2007 arası dönemde OECD ülkeleri içinde merkezi hükümet borcunu azaltan ülkelerin başında gelmektedir.
Kamu Sektörü
Kamu Sektörünün yerli para cinsinden ve sabit faizle borçlanması, bütçenin maruz kalabileceği riskleri azaltmaktadır.
0 10 20 30 40 50 60 70 80
2003Ç1 2003Ç3 2004Ç1 2004Ç3 2005Ç1 2005Ç3 2006Ç1 2006Ç3 2007Ç1 2007Ç3 2008Ç1 2008Ç3
0 10 20 30 40 50 60 70 80
2003Ç1 2003Ç3 2004Ç1 2004Ç3 2005Ç1 2005Ç3 2006Ç1 2006Ç3 2007Ç1 2007Ç3 2008Ç1 2008Ç3
Merkezi Yönetim Borcunun Kompozisyonu
(2003 1.Ç-2008 3.Ç*, GSYĐH’ye oranı, yüzde)
* Tahmin
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı, TCMB
Merkezi Yönetim Borcunun Kompozisyonu
(2003 1.Ç-2008 3.Ç*, GSYĐH’ye oranı, yüzde)
YP
YTL Değişken
Sabit
* Tahmin
Kaynak: Hazine Müsteşarlığı, TCMB
