TALASEMÝ MAJOR'LU HASTALARDA ORAL ÞELATÖRLERÝN YAÞAM KALÝTESÝNE ETKÝSÝ
1 1 1 1
Vedat UYGUN , Funda TAYFUN , Mediha AKCAN , Gülsün TEZCAN KARASU ,
1 1
Alphan KÜPESÝZ , Akif YEÞÝLÝPEK
ÖZET
AMAÇ: Talasemi major´da yaþam kalitesini düþüren en önemli etkenlerden biri deferoksaminin uzun süreli subkutan uygulanmasýnýn getirdiði zorluklardýr. Bu kesitsel çalýþmada, 8-18 yaþ arasý beta talasemi major´lu okul çocuklarýnda oral þelatörlerin yaþam kalitesine etkisi deðerlendirilmiþtir.
GEREÇ ve YÖNTEM: Ayný merkezde en az 1 yýldýr izlemde olan, talasemi major tanýsý almýþ 32 hasta deðerlendirildi. Deferiprone 40-75 mg/kg/g ve deferasiroks 20-40 mg/kg/g dozunda alýnýrken, deferipron günde 3 dozda ve deferasiroks sabah tek dozda oral alýndý. Yaþam kalitesi deðerlendirmesinde PedsQL anketi hastalara ve ebeveynlerine ayrý olarak uygulandý. Ýstatistiksel deðerlendirmede, iki gruba ait nicel deðiþkenlerin karþýlaþtýrýlmasý amacýyla Student's t testi veya Mann-Whitney U testi kullanýlmýþtýr. Ýstatistiksel olarak anlamlýlýk için p<0.05 kabul edilmiþtir.
BULGULAR: Oral þelatör kullanýmýnýn, çocuklarýn kendilerine göre yaþam kalitesi toplam puanýna etkisi olmamakla beraber ebeveynlere göre deferasiroks alan hastalarýn deferiprone alanlara göre yaþam kalitesi puan ortalamasýnýn anlamlý derecede yüksek olduðu saptandý (p=0.019). Transfüzyon sýklýðýnýn artýþý, istatistiksel olarak anlamlý olmasa da, yaþam kalitesini düþürdüðü gözlendi.
SONUÇ: Yaþam boyu tedavi uygulanmasýnýn talasemi majordaki yaþam kalitesine etkisi nedeniyle hastalara olabildiðince az sýklýkta hastane viziti ve tedavi uygulanmasý gerekmektedir. Çalýþmamýzda daha az doz sýklýðýnda uygulanan deferasiroks´un yaþam kalitesini deferipron´a göre arttýrdýðý gözlenmiþtir.
Anahtar sözcükler: Yaþam kalitesi, talasemi major, þelatör
The Effect of Oral Chelators on Major Thalassemia Patients Life Quality SUMMARY
OBJECTIVE: One of the most important factors which decrease the quality of life of thalassemia major patients is the discomfort of long term subcutanous administration of deferoxamine. In this cross sectional study, we analysed the effect of oral chelator usage on quality of life of beta thalassemia major patients who are 8-18 years old school children.
MATERIALS and METHODS: We studied 32 thalassemia major patients who were under observation for at least one year at the same center. Deferiprone and deferasirox were used in a dose of 40-75 mg/kg/d thrice daily and 10-40 mg/kg/d once daily in the morning, respectively. PedsQL was used separately for patients and their parents to assess the quality of life. Statistical analyses were perfomd to compare the two groups´ quantitative variables using the Student t-test or Mann-Whitney U test. Statistically signi? cant meant a p-value of less than 0.05.
RESULTS: We determined that oral chelator usage did not affect the overall score of quality of life according to the self -reports of children, however according to the parents, the patients using deferasirox had significantly better quality of life than the patients using deferiprone (p=0.019). Higher frequency of transfusion decreased the quality of life scores, however it was not significant.
CONCLUSION: Because of the major effect of lifelong treatment on quality of life in thalassemia major, hospital visits and treatments should be in lower frequency. We determined that deferasirox with a lower frequency of dosage application improved quality of life better than deferiprone in users.
Key words: Quality of life, thalassemia major, chelator
1Akdeniz Üniversitesi Týp Fakültesi, Çocuk Hematoloji-Onkoloji, ANTALYA, TÜRKÝYE
Ýlk tanýmlandýðýnda ölümcül olan ve yaþam "hastalýklý" hisse sebep olmasý, tedavi ve transfüzyon süresi hayatýn ilk birkaç yýlýný geçmeyen talasemi için hastaneye sýk gitmek, her gün ilaç almak (uzun major hastalýðýnýn, kronik transfüzyon uygulamasý ve subkutan tedavi, oral tedavi), cinsel geliþimin geri sonrasýnda þelasyonun da etkisinin saptanmasý ile k a l m a s ý , f e r t i l i t e n i n a z a l m a s ý , s i s t e m i k yaþam süresi 40 yýla kadar uzamýþtýr . Tedavinin kýsýtlý komplikasyonlar (kemik, kalp, enfeksiyonlar, olduðu yýllarda hastalýða yönelik ilk amaç yaþam diyabet), belirsiz gelecek ve uzun dönem plan süresini uzatmak iken günümüzdeki temel amaç yapamamak þeklinde sýralanabilir . Düzenli yaþam kalitesini arttýrmaktýr. Yaþam kalitesini düþüren transfüzyon ve tedaviye yeterli uyum gösterme faktörler talasemi tanýsýnýn aile üzerine etkisi, kronik komplikasyonlarýn geliþmesi önler ve yaþam kalitesini bir duruma sahip olmak ve bu durumun normalden doðrudan etkiler .
farklý olduðu düþüncesine neden olmasý, fenotipik Yaþam kalitesini düþüren en önemli etkenlerden deðiþiklikler (kemik deformiteleri, kýsa boy) biri deferoksaminin uzun süreli subkutan
uygulanmasýnýn getirdiði zorluklardýr . Bu durum Okuldaki iþlevsellikle ilgili sorular sýnýfta derse deferipron ve deferasiroks gibi oral þelatörlerin dikkatini verme, birþeyleri unutmasý okul görevleri ile kullanýma girmesi sonrasý azalmakla beraber bu iki baþetmesi, kendini iyi hissetmediði için okula ilacýn yaþam kalitesine etkisi açýsýndan yeterli çalýþma gitmemesi ve doktora veya hastaneye gitmek için yoktur. Torcharus ve ark. 2-18 yaþ arasý homozigot okula gitmemesi ile ilgili sorulardý.
beta talasemi, HbE/beta talasemi ve hemoglobin H Her hastanýn cinsiyeti, doðum tarihi, yaþý, anket hastalýðý olan ve deferoksamin, deferiprone ve tarihi, hangi þelasyon yöntemini kullandýðý deferasiroks alan 49 hastada yaptýklarý çalýþmada (deferasiroks, deferiprone), ne sýklýkta eritrosit þelatörler arasýnda yaþam kalitesi açýsýndan bir fark transfüzyonu yapýldýðý kaydedildi. Ciddi yan etki olmadýðýný saptamýþlardýr . Bu kesitsel çalýþmada, nedeniyle ilacý kesilen hastalar çalýþmaya alýnmadý.
büyüme ve geliþmede psikososyal etkilenmenin Yaþam kalitesi üzerine etkisi olabileceði ve belirgin olduðu daha homojen bir grup olan 8-18 yaþ yapýlan karþýlaþtýrmalarda sonuçlara þelasyondan arasý beta talasemi major´lu okul çocuklarýnda her iki baðýmsýz etkisi olabileceði düþünülerek hastalara o r a l þ e l a t ö r ü n y a þ a m k a l i t e s i n e e t k i s i refah düzeyi sorgulamasý yapýldý. Sorgulamada deðerlendirilmiþtir. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü´nün Türkiye Nüfus ve Saðlýk Araþtýrmasý saha GEREÇ ve YÖNTEM çalýþmasýnda kullandýðý ölçek kullanýldý . Bu ölçek, hastanýn ailesinin sahip olduðu belli baþlý ev aletleri ve Akdeniz Üniversitesi Týp Fakültesi, Çocuk araba gibi mal varlýklarýný sorgulamaktaydý.
Hematoloji-Onkoloji Bilim Dalý´nda en az 1 yýldýr Yirmisekiz ayrý eþyanýn sorgulandýðý ölçek 3 gruba izlemde olan, talasemi major tanýsý almýþ 8-18 yaþ ayrýldý ve 0-10 arasý, 11-20 arasý ve 21 üstü eþyaya arasý çocuklar deðerlendirmeye alýndý. Hastalar sahip aileler sýnýflandýrýldý. Genel olarak 0-10 arasý transfüzyon ve rutin tetkikler için 2-4 haftada bir eþyasý olanlar ekonomik durumu en kötü sýnýf, 21 üstü hastaneye baþvuran, 6 ay-1 yýlda bir endokrinoloji ve eþyasý olanlar en iyi sýnýf olarak kabul edildi.
kardiyoloji kontrolü uygulanan ve þelasyon için Elde edilen veriler ''SPSS for Windows (Version s a d e c e o r a l þ e l a t ö r k u l l a n a n h a s t a l a r d a n 16.0.0)'' istatistik programý kullanýlarak analiz edildi.
oluþmaktaydý. Hastalara hemoglobin düzeyleri 9 gr/dl Ýstatistiksel deðerlendirmede, tanýmlayýcý istatistikler üzerinde tutulacak þekilde hafta içi transfüzyon kullanýldý. Nitel deðiþkenlerin tanýmlayýcý uygulanmaktaydý. Deferiprone 40-75 mg/kg/g ve istatistiklerinde frekans ve yüzdeler, nicel deferasiroks 20-40 mg/kg/g dozunda alýnýrken, deðiþkenlerin tanýmlayýcý istatistiklerinde ise deferipron günde 3 dozda ve deferasiroks sabah tek Ortalama ± Standart Sapma kullanýlmýþtýr. Ýki gruba
dozda oral alýndý. ait nicel deðiþkenlerin karþýlaþtýrýlmasý amacýyla
Yaþam kalitesi deðerlendirmesinde PedsQL Student's t testi veya Mann-Whitney U testi anketi hastalara ve ebeveynlerine ayrý olarak kullanýlmýþtýr. Ýstatistiksel olarak anlamlýlýk için uygulandý. Anket sorularý bedensel, duygusal, p<0.05 kabul edilmiþtir.
toplumsal ve okulsal iþlevsellik þeklinde 4 ayrý
gruptan oluþmaktaydý. Sorular hastanýn yaþýna göre BULGULAR anlayabileceði þekilde soruldu ve bu soru gruplarý
yaþlara göre 8-12 ve 13-18 olarak sýnýflandýrýldý. Çalýþmamýzda 8-18 yaþ arasý 32 hasta Bedensel iþlevsellik soru grubu 8 sorudan, diðer deðerlendirildi (Tablo 1). Olgular daha çok 8-12 yaþ gruplar 5 sorudan oluþmaktaydý. Sorular sorunlarýn grubundan orta düzeyde refah seviyesi olan varlýðýna göre asla, nadiren, bazen, sýklýkla ve her hastalardan oluþmaktaydý. Yaþam kalitesi puanlamasý zaman þeklinde 5 tür yanýt ile iþaretlendi ve puanlama Tablo 2´de gösterilmektedir. Þelasyonun, çocuklarýn
yapýldý. kendilerine göre yaþam kalitesi toplam puanýna etkisi
Bedensel iþlevsellikle ilgili sorular, yüz olmamakla beraber ebeveynlere göre deferasiroks metreden fazla yürüme, koþma, spor aktiviteleri ya da alan hastalarýn deferiprone alanlara göre yaþam egzersizlere katýlma, aðýr birþeyi kaldýrma, tek baþýna kalitesi puan ortalamasýnýn anlamlý derecede yüksek banyo yapma veya duþ alma, evde gündelik iþleri olduðu saptandý (p=0.019). Ferritin düzeyinin ve yapma, aðrýlarýn veya sýzýlarýn olmasý ve son olarak da transfüzyon sýklýðý artýþýnýn ebeveynlerdeki anlamlý enerji düzeyini sorgulayan sorulardý. Duygusal farka etkisi olmadýðý görüldü. Kan alma sýklýðýnýn iþlevsellikle ilgili sorular, korkma, üzgün ya da artýþý, istatistiksel olarak anlamlý olmasa da, yaþam ümitsiz olma, kýzgýn olma, uyumada güçlük ve ona ne kalitesini düþürdüðü gözlendi.
olacaðý hakkýnda endiþelenme ile ilgili sorulardý. Hastalara fiziksel, duygusal, sosyal ve okulla Toplumsal iþlevsellik ile ilgili sorular diðer çocuklarla ilgili sorulara verilen yanýtlar ayrý gruplar halinde geçinmede zorlanma, diðer çocuklarýn onunla arkadaþ deðerlendirildi. Genel olarak her soru grubunda olmak istememesi, diðer çocuklar tarafýndan alaya çocuklara göre yaþam kalitesi puaný istatistiksel olarak alýnma, ayný yaþdaki diðer çocuklarýn yapabildiði anlamlý etkilenmemekle beraber deferasiroks alan þeyleri yapamamasý ve diðer çocuklarla oynarken çocuklarýn günlük iþlerinde daha az sýkýntý çektikleri onlara ayak uydurabilmesi ile ilgili sorulardý. (deferipron 73,2 deferasiroks 93,0; p=0,099) ve okulla
Fiziksel sorular
Hasta puaný Ebeveyn puaný
Deferipron Deferasiroks p Deferipron Deferasiroks p
Yürüme 75,0 70,8 0,808 53,5 72,2 0,180
Koþma 66,7 62,5 0,512 41,0 62,5 0,091
Spor 82,1 79,1 0,837 66,0 76,3 0,398
Aðýrlýk kaldýrma 41,0 48,6 0,587 60,7 69,4 0,694
Banyo yapma 85,7 86,1 0,955 58,9 68,0 0,536
Gündelik iþ 73,2 93,0 0,099 58,9 80,5 0,135
Aðrý duyma 60,7 66,6 0,779 50,0 63,8 0,168
Enerji düzeyi 76,7 72,2 0,779 53,5 77,7 0,049
Toplam 70,0 72,3 0,694 55,3 71,3 0,059
Duygusal sorular
Korkma 67,8 75,0 0,419 60,7 70,83 0,319
Üzülme 58,9 50,0 0,488 50,00 56,9 0,338
Kýzma 58,9 43,0 0,145 46,4 45,8 1,000
Uyuma 71,4 86,1 0,442 64,2 88,8 0,077
Endiþe duyma 71,4 73,6 0,985 58,9 72,2 0,464
Toplam 65,7 65,5 0,808 56,0 66,9 0,135
Sosyal sorular
Akranlarýyla geçinme 96,4 97,2 0,722 73,2 86,1 0,442
Akranlarýnýn arkadaþ
olmamasý 94,6 94,4 0,925 94,6 97,2 0,866
Alay edilme 85,7 86,1 0,955 91,0 97,2 0,587
Akranlarýnýn yaptýðýný
yapamama 71,4 77,7 0,561 86,7 86,1 0,084
Akranlarýna uyamama 76,7 79,1 0,985 50,0 83,3 0,020
Toplam 85,0 86,9 0,896 75,0 90,0 0,009
Okulla ilgili sorular
Dikkat azalmasý 69,6 88,8 0,099 62,5 79,1 0,283
Unutma 51,7 61,1 0,488 60,7 65,2 0,808
Ödevlerini yapabilme 64,2 83,3 0,156 82,1 80,5 0,694
Kötü hissettiði için okula
gitmeme 66,0 75,0 0,512 58,9 76,3 0,116
Hastaneye gittiði için
okula gitmeme 55,3 59,7 0,750 64,2 65,8 0,750
Toplam 61,4 73,6 0,180 65,7 73,0 0,338
Anket toplam 70,5 74,6 0,536 63,0 75,3 0.019
Tablo 2. Yaþam kalitesi puanlarý
Tablo 1 . Hastalarýn klinik ve demografik özellikleri.
Hastalarýn klinik özellikleri Deferiprone Deferasiroks Tüm hastalar
Yaþ (yýl) 12,2
(8,5-17,5)
10,2 (8,1-16,6)
11,1 (8,1-17,5)
Cinsiyet erkek 9 7 16
kýz 5 11 16
Yaþ gruplarý
8-12 7 14 21
13-18 7 4 11
Kan alma sýklýðý
3-4 haftada bir 10 14 24
2 hafta ve daha sýk 4 4 8
Ferritin 2977
(400-11259)
2299 (820-4158)
2596 (400-11259)
Refah düzeyi
0-10 2 1 3
11-20 12 15 27
20-28 0 2 2
ilgili daha az sorun yaþadýklarý gözlendi (sýrasýyla 61,4 kalitesi deferipron alanlara göre genel olarak daha ve 73,6; p=0,180). Ebeveynlere göre hastalarýn yaþam yüksek saptanmakla beraber anket doðrudan kalitesi deðerlendirmesinde deferasiroks alan çocuklara uygulandýðýnda alýnan puanlarda belirgin hastalarda her soru grubunda genel olarak daha farkýn olmadýðý görüldü. Ebeveynlere göre, yüksek puan saptandý ancak istatistiksel anlamlýlýk deferasiroks alan çocuklarýn kendilerini, deferipron enerji düzeyi ve sosyal iliþkilerde görüldü (sýrasýyla alanlara göre anlamlý olarak daha enerjik hissettikleri p=0,049 ve p=0,009). ve sosyal açýdan daha az sýkýntý çekmekte olduklarý saptandý. Nuboer ve arkadaþlarý iki günde bir pompa TARTIÞMA deðiþtirerek insülin tedavisi alan diabetik çocuklarýn, günde dört kez insülin enjeksiyonu uygulayan Ýyi kaynaklara sahip merkezlerde talasemi çocuklara göre daha yüksek yaþam kalitesine sahip major´lu hastalarýn yaþam süresi uzamakta, bu da olduðunu göstermiþtir . Bizim çalýþmamýzda da talasemili hastalarýn kendini daha iyi hissetmeye görüldüðü gibi daha sýk ilaç alma nedeniyle gayret etme ve üretime katkýda bulunma isteðiyle çocuklarýn kendini daha hastalýklý hissetmesi bu s o s y a l h a y a t a d a h i l o l m a y a ç a l ý þ m a s ý y l a duruma neden olmuþ olabilir.
sonuçlanmaktadýr. Çalýþmamýzda bir kaç kýsýtlama mevcuttu.
Çoðu yaþam kalitesi çalýþmasý talaseminin Birincisi, talasemi major´da yaþam kalitesini psikososyal yönüne odaklanmýþtýr . Ancak tedavinin etkileyen nedenler multifaktöryeldir ve þelatörlerin de yaþam kalitesine büyük etkisi olmaktadýr . Bazý kan yaþam kalitesine etkisini bu faktörler etkilemiþ testleri ve kan transfüzyonu için düzenli poliklinik olabilir. Ýkincisi, çalýþmamýzda saðlýklý kontrol grubu baþvurularý ve demir þelasyonu yöntemlerinin bazý yoktur ve þelatörlerin yaþam kalitesini ne kadar zorluklar içermesi, talasemili bir hastanýn ailesini arttýrdýðý gösterilememiþtir. Üçüncüsü, talasemi korkutmakta ve üzmektedir. Yaþam süresini uzatan, majorlu hasta aileleri kronik hastalýðýn getirdiði komplikasyonlarý azaltan veya kontrol altýna alan psikososyal etkiler nedeniyle negatif yönde etkilenmiþ þelasyon gibi tedaviler yaþam kalitesini arttýrýyor gibi olabilir ve bu durum ebevenylerde daha sýk ilaç görünmekle beraber eðer tedavi zor tolere edilebilecek vermek zorunda kalmalarý nedeniyle daha düþük bir yöntem ise yararlý etkisini ortadan kaldýrabilir. yaþam kalitesi puanlamalarýna neden olmuþ olabilir.
Abetz ve arkadaþlarýnýn çalýþmasýnda demir yükünün Talasemi major´lu hastalarda yaþam kalitesi ve þelasyonun yaþam kalitesine etkisinin çok yüksek multifaktöryel nedenlerle düþmektedir. Yaþam boyu olduðu ve uyumun arttýrýlmasý için oral þelatör tedavi tedavi uygulanmasýnýn yaþam kalitesine etkisi yöntemlerinin arttýrýlmasý gerektiði vurgulanmýþtýr . nedeniyle hastalara olabildiðince az sýklýkta hastane Cappellini ve ark. oral deferasiroks alan hastalarýn viziti ve tedavi uygulanmasý gerekmektedir.
subkutan deferoksamin alan hastalara göre daha Çalýþmamýzda daha az doz sýklýðýnda uygulanan yüksek hasta uyumu ve memnuniyeti bildirmiþlerdir . deferasiroks´un yaþam kalitesini deferipron´a göre Yine de her iki oral þelatörün de farklý uygulama arttýrdýðý gözlenmiþ olmakla beraber uzun izlem süreli þekilleri nedeniyle yaþam kalitesine etkisinin farklý olgu sayýsý arttýkca þelatörlerin yaþam kalitesine olabileceði düþünülebilir. Deferipron kýsa yarý ömrü katkýsý ile ilgili daha aydýnlatýcý verilerin elde nedeniyle günde 3 kez alýnmakta, deferasiroks ise edileceðini düþünmekteyiz.
uzun yarý ömrü nedeniyle günde bir kez alýnmasý
yeterli olmaktadýr. KAYNAKLAR
Bir çok tedavi þeklinde olduðu gibi uygulanan
tedavinin yan etkileri ve gün içindeki uygulama sýklýðý 1. Borgna-Pignatti C, Rugolotto S, De Stefano P, Zhao H, talasemili hastalarýn yaþam kalitesine etki edebilir. Cappellini MD, Del Vecchio GC et al. Survival and complications in patients with thalassemia major Torcharus ve ark.'nýn çalýþmasýnda hastalarýn 18´i
treated with transfusion and deferoxamine.
deferipron ve 16´sý deferasiroks almaktaydý ve her iki
Haematologica 2004; 89(10):1187-93.
ilaç grubunun yaþam kaliteleri açýsýndan bir fark
2. Telfer P, Constantinidou G, Andreou P, Christou S, saptanmamýþtý . Bizim çalýþmamýzda hastalarýn
Modell B, Angastiniotis M. Quality of life in ebeveynlerine göre, günde bir kez deferasiroks alan thalassemia. Ann N Y Acad Sci 2005; 1054: 273-82.
çocuklarýn yaþam kalitesi günde üç kez deferipron 3. Maggio A, D'Amico G, Morabito A, Capra M, Ciaccio alan hastalardan anlamlý olarak daha yüksek C, Cianciulli P et al. Deferiprone versus deferoxamine bulunmuþtur. Ayrýca 3 haftadan daha uzun aralýklarla in patients with thalassemia major: a randomized uygulanan transfüzyona göre 2 hafta ve daha sýk clinical trial. Blood Cells Mol Dis 2002; 28(2):196- uygulanan transfüzyonun yaþam kalitesini 208.
4. Hoffbrand AV, F AL-R, Davis B, Siritanakatkul N, (istatistiksel olarak anlamlý olmasa da) düþürdüðü
Jackson BF, Cochrane J et al. Long-term trial of gözlenmiþtir. Bu durum, tedavi sýklýðýný azaltan
deferiprone in 51 transfusion-dependent iron yöntemlerin yaþam kalitesini doðrudan etkileyeceði
overloaded patients. Blood 1998;91(1):295-300.
þeklinde yorumlanabilir. 5. Torcharus K, Pankaew T. Health-related quality of life Soru gruplarýna göre deðerlendirildiðinde, in Thai thalassemic children treated with iron chelation.
ebevenlere göre, deferasiroks alan hastalarýn yaþam Southeast Asian J Trop Med Public Health
2011;42(4):951-9.
6. HIPS. Turkey Demographic and Health Survey. With the contributions of General Directorate of Mother and Child Health/Family Planning, Ministry of Health, T U B I T A K , A n k a r a , T u r k e y 2 0 0 8 : http://www.hips.hacettepe.edu.tr/eng/tdhs08/.
7. Porter JB, Jaswon MS, Huehns ER, East CA, Hazell JW. Desferrioxamine ototoxicity: evaluation of risk factors in thalassaemic patients and guidelines for safe dosage. Br J Haematol 1989;73(3):403-9.
8. Taher A, Cappellini MD, Vichinsky E, Galanello R, Piga A, Lawniczek T, et al. Efficacy and safety of deferasirox doses of >30 mg/kg per d in patients with transfusion-dependent anaemia and iron overload. Br J Haematol 2009; 147(5):752-9.
9. DeBaun MR, Sarnaik SA, Rodeghier MJ, Minniti CP, Howard TH, Iyer RV, et al. Associated risk factors for silent cerebral infarcts in sickle cell anemia: low baseline hemoglobin, sex, and relative high systolic blood pressure. Blood 2012;119(16):3684-90.
10. Cassinerio E, Roghi A, Pedrotti P, Brevi F, Zanaboni L, Graziadei G et al. Cardiac iron removal and functional cardiac improvement by different iron chelation regimens in thalassemia major patients. Ann Hematol 2012.
11. Kolnagou A, Kleanthous M, Kontoghiorghes GJ.
Efficacy, compliance and toxicity factors are affecting the rate of normalization of body iron stores in thalassemia patients using the deferiprone and deferoxamine combination therapy. Hemoglobin 2011;35(3):186-98.
12. Abetz L, Baladi JF, Jones P, Rofail D. The impact of iron overload and its treatment on quality of life: results from a literature review. Health Qual Life Outcomes 2006;4:73.
13. Cappellini MD, Bejaoui M, Agaoglu L, Porter J, Coates T, Jeng M, et al. Prospective evaluation of patient- reported outcomes during treatment with deferasirox or deferoxamine for iron overload in patients with beta- thalassemia. Clin Ther 2007;29(5):909-17.
14. Nuboer R, Borsboom GJ, Zoethout JA, Koot HM, Bruining J. Effects of insulin pump vs. injection treatment on quality of life and impact of disease in children with type 1 diabetes mellitus in a randomized, prospective comparison. Pediatr Diabetes 2008;9(4 Pt 1):291-6.
YAZIÞMA ADRESÝ Uzm. Dr. Vedat UYGUN
Akdeniz Üniversitesi Týp Fakültesi, Çocuk Hematoloji-Onkoloji, ANTALYA, TÜRKÝYE
E-Posta : [email protected] Geliþ Tarihi : 30.12.2012
Kabul Tarihi : 01.04.2013
