BİTKİSEL STEROLLER VE STANOLLER

(1)

BİTKİSEL STEROLLER

VE STANOLLER

(2)

Tanım

 Bitkisel steroller, bitki hücre zarlarının doğal yapısal bileşenleridir.

 Bütün bitkisel kaynaklı besinlerde bulunurlar.

 Sterollerin bitkideki görevleri

 Hücre zarının geçirgenliğinden sorumludur.

 Hücreye sıvı giriş çıkışını kontrol ederler.

(3)

Tanım

 40’dan fazla bitkisel sterol tanımlanmıştır.

 Beta-sitosterol

 Kampesterol

 Stigmasterol

 Avenasterol

 Brasikasterol

 esgosterol

(4)

Kimyasal Yapıları

 Steroller:

 26-29 karbon atomu içeren uzun zincirli bir yapı

 Kolesterole benzerler

 4-desmetil yapı (4.C atomunda metilleri eksiktir)

 Stanoller:

 Sterollerin hidrojenasyonu ile oluşan doymuş moleküllerdir

 Doğada daha az miktarda bulunurlar

(5)

Kimyasal Yapıları

(6)

Diyet Kaynakları

 Batılı diyetlerde ortalama bitkisel sterol alımı: 200-400mg/gün

 Vejeteryan diyetlerde daha yüksektir.

 Doğal kaynakları:

 Bitkisel yağlar (özellikle mısırözü, kolza yağı)

 Buğday kepeği, tam tahıl ürünleri

 Sebzeler (özellikle brokoli ve bezelye)

 Meyveler (özellikle Berry’ler olarak adlandırılan kırmızı meyveler)

 Yağlı tohumlar

 Bitkisel sterolle zenginleştirilmiş gıdalar (margarin, süt, yoğurt, ekmek, hazır çorbalar)

(7)

Diyet Kaynakları

 Bitkisel sterollerin çözünebilirlik özelliklerinden dolayı öncelikle yağ içeriği yüksek besinler bu bileşiklerle zenginleştirilmek üzere seçilirler.

 Örneğin; margarinler, ekmek üstü yağlar ve salata sosları

 Bitkisel sterollerin lesitin ile emülsifiye olabildiği gösterildikten sonra bu bileşikler yağsız veya düşük yağlı ürünlere de eklenmeye başlandılar

 Örneğin; ekmek, kahvaltılık tahıllar, süt, yoğurt ve meyve suları

(8)

Potansiyel Fonksiyonel Etki

 Düzenli olarak günde 2g bitkisel sterol/stanol alımı;

 Total ve LDL kolesterol düzeylerinde yaklaşık %10-15 oranında azalma

 HDL kolesterol düzeyinde önemli değişiklik yok

 Trigliserit düzeyinde önemli değişiklik yok

 Bazı araştırmalarda HDL kolesterol düzeyinde hafif düşüş saptanmıştır;

ancak yine de total kolesterol/HDL kolesterol oranı gelişmiştir.

Kolesterol düşürücü Etki

(9)

Potansiyel Etki Mekanizması

 Serbest durumdaki kolesterol ve bitki sterolleri yağda ve karışık misellerde kolay çözünmezler.

 Bitki sterolleri konsantrasyonu ne denli yüksekse çözünürlükleri de o denli azdır, kolesterol çökmesi de o denli fazladır. (kolesterolden daha hidrofobiktirler)

 Kristal formda çöken kolesterol emilmez ve feçeste atılır.

(10)

Potansiyel Etki Mekanizması

 Misellerin kolesterol taşıma kapasitesi sınırlıdır.

 Bitki sterolleri gibi kolesterole benzer yapıdaki bileşikler bu taşıma kapasitesi için kolesterolle yarışır.

(11)

Potansiyel Etki Mekanizması

(12)

Potansiyel Etki Mekanizması

 Kolesterol düşürücü etkisinin yanında akciğer, mide, kolon, yumurtalık ve meme kanseri riskini de düşürür.

 Olası etki mekanizması ise kan kolesterol düzeylerini düşürücü etkisi ile ilişkili olarak;

 Kanserojen üretimini baskılama

 Kanser hücrelerinin büyüme, anjiyogenez, invizyon ve metastazını baskılama

 Kanser hücrelerinin apoptozisini artırma

İle gerçekleştirir.

(13)

Etkili Doz

 Optimal teröpatik doz: 2g bitkisel stanol/gün

 Ancak doz-cevap eğrisi doğrusaldır; farklı dozlarda farklı cevaplar alınabilir.

 Bitkisel sterol/stanol alımının 3g/gün’ü aşmaması önerilmektedir.

 Bitkisel sterol - stanollerin serum total ve LDL kolesterolü düşürücü etkileri arasında önemli bir fark yoktur.

(14)

Güvenilirlik

 Hiçbir yan etki saptanmamıştır.

 ABD Besin ve İlaç Örgütü (FDA) ve AB Bilimsel Komitesi tarafından genellikle güvenli olarak ‘GRAS’ tanımlanmışlardır.

 Ancak;

 Uzun dönem kullanım sonuçları

 Çocuklarda kullanımları

 Fitosterolemi konuları tartışılmalıdır.

(15)

Öneriler

 Yağ içeriği dengeli bir diyetle günde 2g bitkisel sterol-stanol alımı kan kolesterol düzeyini düşürür.

ABD Sağlık Bakanlığı, Ulusal Kolesterol Eğitim Programı Amerikan Kalp Derneği