Plan ve Bütçe Komisyonu Sunumu

(1)

Plan ve Bütçe Komisyonu Sunumu

Erdem Başçı

Başkan

7 Ocak 2016

Ankara

(2)

Özet: Makroekonomik Görünüm ve Para Politikası

• Cari işlemler dengesindeki iyileşme devam etmektedir.

• Avrupa Birliği ülkelerindeki talep artışı büyümeyi ve dengelenmeyi desteklemektedir.

• Açıklanan yapısal reformların uygulamaya geçirilmesi büyüme potansiyelini önemli ölçüde artırabilecektir.

• Mevcut para politikası duruşu enflasyon görünümüne karşı sıkı, döviz likiditesinde dengeleyici ve finansal istikrarı destekleyicidir.

• Enflasyon görünümünde belirgin bir iyileşme sağlanana kadar para politikasındaki sıkı duruş sürdürülecektir.

• Küresel para politikalarındaki normalleşmenin başlaması ile birlikte oynaklıklarda

gözlenen düşüşün kalıcı olması halinde önümüzdeki toplantıdan itibaren para

politikasındaki sadeleşme adımlarına başlanabilecektir.

(3)

Sunum Planı

1. Dengeli Büyüme

2. Para Politikası ve Normalleşme

3. Enflasyon

(4)

DENGELİ BÜYÜME GÖRÜNÜMÜ

(5)

Kaynak: Bloomberg, TCMB

Küresel Büyüme Oranları*

(Yüzde Değişim, Yıllık)

Küresel büyüme yavaşlamaktadır.

*Toplulaştırma yapılırken ülkelerin küresel GSYİH içindeki payları kullanılmıştır.

Son Veri: 2015 Ç3. -6

-4 -2 0 2 4 6 8 10 12

1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3

2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015

Gelişmiş Ülkeler Gelişmekte Olan Ülkeler Çin ve Hindistan hariç GOÜ

(6)

Kaynak: IMF, Consensus Forecast.

Küresel Büyüme Oranları

(Yüzde Değişim, Yıllık)

Küresel büyümedeki yavaşlama gelişmekte olan ülkelerde daha belirgindir.

* GSYİH ağırlıklı küresel büyüme oranlarını göstermektedir.

** 2015 yılı Consensus Forecast tahminlerini göstermektedir.

2007 2014 2015**

Küresel Büyüme* 5,7 3,4 2,6

Gelişmekte Olan Ülkeler (GOÜ)

Brezilya 6,0 0,1 -3,5

Rusya 8,5 0,6 -3,8

Hindistan 9,8 7,3 7,4

Çin 14,2 7,3 6,9

Güney Afrika 5,4 1,5 1,4

Türkiye 4,7 2,9 3,2

Gelişmiş Ülkeler (GÜ)

ABD 1,8 2,4 2,5

Euro Bölgesi 3,0 0,9 1,5

Japonya 2,2 -0,1 0,6

(7)

Kaynak: BIS 85. Yıllık Rapor, Basel, Haziran 2015, bakınız http://www.bis.org/publ/arpdf/ar2015_ec.pdf

Küresel Borç ve Reel Faiz Oranları

(Yüzde)

Aşırı borçlanma küresel büyümenin önünde önemli bir engel teşkil etmektedir.

* Küresel borç G7 ülkeleri ve Çin’in toplam borçlarının ağırlıklı ortalamasını göstermektedir.

* *Uzun vadeli reel faizler 1998 öncesinde İngiltere’nin, 1998 sonrasında Fransa, İngiltere ve ABD’nin reel faiz ortalamasını göstermektedir.

% % GSYİH

(8)

Kaynak: TÜİK.

GSYİH

(Mevsimsellikten Arındırılmış, Sabit Fiyatlarla Milyar TL)

Türkiye’de büyüme oldukça istikrarlı bir seyir izlemektedir.

Son Veri: 2015 Ç3.

17 19 21 23 25 27 29 31 33 35

1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3

2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015

(9)

Kaynak: TÜİK.

Yıllık GSYİH Büyümesine Katkılar

(Yüzde Puan)

2015 yılının üçüncü çeyreğinde dış talep büyümeye katkı verirken, iç talep ılımlı seyretmiştir.

Son Veri: 2015 Ç3.

- 25 - 20 - 15 - 10 - 5 0 5 10 15 20 25

1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3 4 1 2 3

2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015

Nihai Yurt İçi Talep Net İhracat Stok Değişimi GSYİH

(10)

Kaynak: Bloomberg, TÜİK.

İstihdam Oranı

(İstihdam Edilen Kişi Sayısı/Toplam İşgücü, Yüzde)

Son yıllarda Türkiye’de diğer ülkelere göre daha güçlü bir istihdam artışı gözlenmektedir.

Son Veri: 2015 Ç3 34 36 38 40 42 44 46 48

54 56 58 60 62 64 66 68

ABD Türkiye (Sağ Eksen)

(11)

Son yıllarda Türkiye’de diğer ülkelere göre daha güçlü bir istihdam artışı gözlenmektedir.

Gelişmiş Ülkeler ve Türkiye **Gelişmekte Olan Ülkeler* ve Türkiye**

Kaynak: IMF. Kaynak: IMF. * Mısır için son gözlem 2013 yılına aittir.

2007-2014 Dönemi Ortalama Yıllık İstihdam Artış Oranları

(Yüzde)

3.14

-4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4

3.14

0 1 2 3 4

(12)

İstihdamdaki istikrarlı artış devam etmektedir.

**İşgücüne Katılım Oranı* ve İstihdam**

(Mevsimsellikten Arındırılmış)

İşsizlik Oranları

(Mevsimsellikten Arındırılmış)

Kaynak: TÜİK, Hanehalkı İşgücü Anketi, TCMB. * Toplam çalışma çağındaki nüfusa oranla işgücüne katılım.

Son Veri: Eylül 2015.

19 20 21 22 23 24 25 26 27 28

42 44 46 48 50 52 54

Thousands

Katılım Oranı (yüzde)

İstihdam (Milyon kişi, sağ eksen)

7 9 11 13 15 17

19

İşsizlik Oranı (yüzde)

Tarım Dışı İşsizlik Oranı (yüzde)

(13)

Öncü göstergeler iktisadi faaliyetteki ılımlı büyümenin sürdüğüne işaret etmektedir.

Kapasite Kullanım Oranı

(Mevsimsellikten Arındırılmış)

Sanayi Üretim Endeksi

(Mevsimsellikten Arındırılmış)

Kaynak: TÜİK. Son Veri: Aralık 2015 Son Veri: Ekim 2015.

80 85 90 95 100 105 110 115 120 125 130

55 60 65 70 75 80 85

(14)

Öncü göstergeler iktisadi faaliyetteki ılımlı büyümenin sürdüğüne işaret etmektedir.

Yatırım ve İstihdam Görünümü

(Mevsimsellikten Arındırılmış)

Kaynak: TCMB İktisadi Yönelim Anketi. Son Veri: Aralık 2015

-60 -50 -40 -30 -20 -10 0 10 20 30 40

Yatırım Eğilimi İstihdam Beklentisi

(15)

Kaynak: TCMB

Reel Kesim Güven Endeksi

(Mevsimsellikten Arındırılmış)

Yurt içi belirsizliklerin azalması ile birlikte gerek reel kesim güveninde …

Son Veri: Aralık 2015 55 65 75 85 95 105 115 125

55 65 75 85 95 105 115 125

(16)

Kaynak: Bloomberg HT, TÜİK, TCMB.

Tüketici Güven Endeksleri

… gerekse tüketici güveninde belirgin artışlar yaşanmıştır.

Son Veri: Bloomberg HT anketi için Kasım 2015, TÜİK-TCMB anketi için Aralık 2015.

50 55 60 65 70 75 80 85 90 95 100

50 60 70 80 90 100 110 120 130

140 Bloomberg HT TÜİK-TCMB (sağ eksen)

(17)

Dengeli Büyümenin Belirleyicileri

 Uygulanan Politikalar

 Avrupa’da Gözlenen Toparlanma

 Düşük Emtia Fiyatları

 Yapısal Reformlar

(18)

Uygulanan Politikalar

1. Para Politikası

2. Maliye Politikası

3. Finansal Sektör Politikaları

(19)

Para Politikası

TCMB Mevcut Politika Duruşu*:

 Enflasyon görünümüne karşı sıkı

 Döviz likiditesinde dengeleyici

 Finansal istikrarı destekleyici niteliğini korumaktadır.

* Küresel Para Politikalarının Normalleşme Sürecinde Yol Haritası, 18 Ağustos 2015.

(20)

Kaynak: Hazine Müsteşarlığı, Orta Vadeli Program (2016-2018).

AB Tanımlı Kamu Borç Stoku

(% GSYİH)

Mali disiplin kamu kesiminde basiretli borçlanmaya imkan sağlamıştır.

Son Veri: 2014.

* Orta Vadeli Program (2016-2018) gerçekleşme tahmini.

**Orta Vadeli Program (2016-2018) hedefi.

77.9 74.0

67.7

59.6 52.7

46.5

39.9 40.0 46.0

42.3

39.1

36.2 36.1

33.5 34.0 32.8 31.3 30.0

0 20 40 60 80

(21)

Kaynak: Maliye Bakanlığı, Orta Vadeli Program (2016-2018).

Merkezi Yönetim Bütçe Açığı

(% GSYİH)

Mali disiplin kamu kesiminde basiretli borçlanmaya imkan sağlamıştır.

Son Veri: 2014.

**Orta Vadeli Program (2016-2018) hedefi.

11.9 11.5

8.8

5.2 1.1 0.6

1.6 1.8

5.5

3.6

1.4

2.0 1.2 1.3 1.3

0.7 0.6 0.4

0 3 6 9 12

(22)

Kaynak: Bloomberg.

JP Morgan EMBI+ Türkiye Endeksi

(Baz Puan)

Mali disiplin risk primi göstergelerini düşük düzeylerde tutmaktadır.

Son Veri: 31 Aralık 2015.

0 200 400 600 800 1000 1200 1400

(23)

Kaynak: BDDK, TÜİK, TCMB.

Cari Açık ve Tüketici Kredisi Değişimi

(Tüketici Kredisi Yıllık Değişimi, % GSYİH)

Makroihtiyati politikalar cari açığın azaltılmasında önemli bir rol oynamaktadır.

Son Veri: Eylül 2015.

0 1 2 3 4 5 6

0 2 4 6 8 10 12

Cari Açık/GSYİH Tüketici Kredisi Stok Değişimi/GSYİH (Sağ Eksen)

(24)

Jeopolitik riskler ihracat üzerinde baskı oluştururken …

Rusya’ya Yapılan İhracat

(Aylık, Milyon Dolar)

Irak’a Yapılan İhracat

(Aylık, Milyon Dolar)

Kaynak: TÜİK Son Veri: Kasım 2015.

0 100 200 300 400 500 600 700 800

0

200

400

600

800 1000

1200

1400

(25)

Kaynak: TÜİK.

Avrupa Birliği’ne İhracat

(12 aylık birikimli, Milyar Euro)

… Avrupa Birliği ülkelerindeki iyileşme ihracatı desteklemektedir.

Son Veri: Kasım 2015.

30 35 40 45 50 55 60

(26)

Kaynak: Türkiye İhracatçılar Meclisi , Eylül, Ekim , Kasım 2015 Dönemi

İhracat Büyümesi

(Son 3 Aylık Toplam, Yıllık Yüzde Değişim, Euro Bazında*)

Avrupa ülkelerine yapılan ihracat güçlü bir şekilde artmaya devam etmektedir.

*İngiltere için Sterlin kullanılmıştır.

0 5 10 15 20 25 30

İTALYA İSPANYA FRANSA HOLLANDA İNGİLTERE BELÇİKA ALMANYA

(27)

Kaynak: EUROSTAT.

Avrupa Birliği’nin İthalatı

(3-Aylık Hareketli Ortalama, Mevsim ve Takvim Etkisinden Arındırılmış, Euro Bazında, 2010=100)

Türkiye’nin AB ithalatındaki payı artmaktadır.

Son Veri: Ekim 2015.

70 80 90 100 110 120 130 140 150

AB'nin Türkiye'den İthalatı AB'nin AB dışından İthalatı

(28)

Kaynak: Bloomberg.

G&S SP Emtia Endeksleri

(1 Ocak 2013=100, Günlük)

Başta petrol olmak üzere emtia fiyatlarındaki düşüşler dengeli büyümeyi desteklemektedir.

30 40 50 60 70 80 90 100 110 120

Ana Endeks Enerji End. Metal Tarım

(29)

Kaynak: Bloomberg.

Ham Petrol Fiyatları

(Petrolün ABD Doları Cinsiden Varil Fiyatı, Haftalık Ortalama)

Petrol fiyatlarındaki düşüşün cari denge üzerindeki olumlu etkisi önümüzdeki aylarda daha belirgin hale gelecektir.

30 40 50 60 70 80 90 100 110 120

Brent

WTI

(30)

Kaynak: TÜİK.

Enerji İthalatı

(12-Aylık Birikimli, Milyar ABD Doları)

Petrol fiyatlarındaki düşüşün cari denge üzerindeki olumlu etkisi önümüzdeki aylarda daha belirgin hale gelecektir.

25 30 35 40 45 50 55 60 65

(31)

Kaynak: TCMB.

Cari işlemler dengesinde yakın dönemde önemli bir iyileşme gözlenmiştir.

Cari İşlemler Dengesi

(Mevsimsellikten Arındırılmış, 3 Aylık Hareketli Ortalama, Milyar ABD doları)

-8 -7 -6 -5 -4 -3 -2 -1 0 1 2

-8 -7 -6 -5 -4 -3 -2 -1 0 1

2 Cari İşlemler Dengesi

Cari İşlemler Dengesi (enerji ve altın hariç) Cari İşlemler Dengesi (altın hariç)

(32)

Kaynak: TCMB.

Bu doğrultuda, önümüzdeki dönemde birikimli cari işlemler dengesindeki iyileşmenin devam edeceği öngörülmektedir.

Cari İşlemler Dengesi

(12 Ay Birikimli, Milyar ABD Doları)

-80 -75 -70 -65 -60 -55 -50 -45 -40 -35 -30

CİD

CİD (altın hariç)

(33)

Kaynak: TCMB.

Cari Açığın Finansmanı

(12-aylık birikimli, Milyar ABD doları)

Cari açığın finansmanı büyük oranda uzun vadeli borçlanma ve doğrudan yabancı sermaye yatırımları ile sağlanmaktadır.

*Uzun vadeli sermaye hareketleri banka ve özel sektörün uzun vadeli net kredi kullanımlarını ve banka, özel sektör ve Hazine’nin tahvil ihraçlarını kapsamaktadır.

**Kısa vadeli sermaye hareketleri banka ve özel sektörün net kısa vadeli kredi kullanımları ve bankalardaki mevduatları kapsamaktadır.

-5 5 15 25 35 45 55 65 75 85

Portföy ve Kısa Vadeli** DYY ve Uzun Vadeli* CA

(34)

Türkiye’de büyümenin reel belirleyicileri Yapısal Reform Alanları:

i. Beşeri sermaye ve işgücü piyasası

ii. Teknoloji ve yenilikçilik

iii. Fiziksel Altyapı

iv. Yurt içi tasarruflar

(35)

Yurtiçi tasarrufların artırılması yatırımları ve dengeli büyümeyi destekleyen önemli unsurlardan biri olacaktır.

Kaynak: TÜİK, Kalkınma Bakanlığı. Kaynak: IMF.

0 5 10 15 20 25 30 35 40 45 50

Toplam Yatırım/GSYİH Toplam Tasarruf/GSYİH

0 5 10 15 20 25 30 35 40 45 50

Toplam Yatırım/GSYİH Toplam Tasarruf/GSYİH

Toplam Tasarruf ve Toplam Yatırım

(% GSYİH)

Türkiye Asya

(36)

PARA POLİTİKASI ve NORMALLEŞME

(37)

Kaynak: Bloomberg.

ABD 10 Yıllık Tahvil Faizi (Yüzde)

Küresel faiz oranları 1980’den bu yana düşmektedir.

Son Veri: Aralık 2015.

0 2 4 6 8 10 12 14 16 18

(38)

Kaynak: BIS 85. Yıllık Rapor, Basel, Haziran 2015, bakınız http://www.bis.org/publ/arpdf/ar2015_ec.pdf

Küresel Borç* ve Reel Faiz Oranları**

(Yüzde)

Dünyada reel faiz oranları düşerken borçluluk oranları artmaktadır.

* Küresel borç G7 ülkeleri ve Çin’in toplam borçlarının ağırlıklı ortalamasını göstermektedir.

* *Uzun vadeli reel faizler 1998 öncesinde İngiltere’nin, 1998 sonrasında Fransa, İngiltere ve ABD’nin reel faiz ortalamasını göstermektedir.

% % GSYİH

(39)

Kaynak: TCMB, Bloomberg.

Türkiye 2 Yıllık Hazine Tahvil Reel Faizi

(Yüzde)

Türkiye’de de reel faizler düşük seyrini korumaktadır.

*Reel faiz serisi, ((1+ gösterge tahvilin getirisi) / (1 + enflasyon beklentisi) - 1) formülü ile hesaplanmıştır.

2006 yılı Nisan ayına kadar 12 ay sonrası enflasyon beklentisi kullanılırken , sonraki dönemde 12 ve 24 ay sonrası enflasyon beklentileri kullanılarak 24 ay içindeki ortalama enflasyon beklentisi hesaplanmıştır. Enflasyon beklentisi olarak uygun ortalama kullanılmıştır.

-2 2 6 10 14 18 22 26 30 34 38 42

2 Yıl Vadeli Hazine Tahvili Reel Faizi

(40)

Türkiye’de son on beş yılda kamu borç yükü gerilerken hanehalkı borcu artmıştır.

Kaynak: TCMB, Hazine Müsteşarlığı. Son Veri: 2015 Ç3.

Hanehalkı ve Kamu Borç Stoku

(% GSYİH)

0 10 20 30 40 50 60 70 80 90

Kamu Borcu/GSYİH Bireysel Kredi /GSYİH

(41)

Kaynak: TCMB.

Ticari ve Tüketici Kredi Büyümesi*

(Yıllık Yüzde Değişim)

Ticari kredilerin tüketici kredilerine göre daha hızlı büyümesi fiyat istikrarına, finansal istikrara ve dengelenme sürecine katkı yapmaktadır.

* Tüm Bankacılık Sektörü (Mevduat bankaları, Katılım bankaları ve Kalkınma/Yatırım bankaları).

0 5 10 15 20 25 30 35 40 45 50

Ticari

Tüketici

(42)

Kaynak: EPFR.

Gelişmekte Olan Ülkelere Hisse Senedi ve Tahvil Akımları

(Milyar ABD Doları, 4 Haftalık Hareketli Toplam)

Gelişmekte olan ülkelere yönelik portföy akımları zayıf ve dalgalı bir seyir izlemektedir.

-35 -30 -25 -20 -15 -10 -5 0 5 10 15 20 25 30 35

Tahvil Piyasaları Hisse Senedi Piyasaları

(43)

Kaynak: TCMB.

Kredi Faiz Oranları

(Akım Veriler, Yıllık Faizler, Yüzde, 4 Haftalık Hareketli Ortalama)

Portföy akımlarındaki zayıf ve dalgalı seyir kredi faizleri …

5 8 11 14 17 20 23 26

5 8 11 14 17 20 23

26 Taşıt Konut Ticari İhtiyaç

FED’in sıkılaşma sinyali

(44)

Kaynak: Bloomberg.

DİBS Getirileri

(Yüzde)

… ve tahvil faizleri üzerinde belirleyici olmuştur.

4 6 8 10 12 14 16 18 20 22 24 26

6 Ay 2 Yıl 4 Yıl 10 Yıl 1 Yıl

FED’in sıkılaşma sinyali

(45)

TCMB Normalleşme Yol Haritası

(46)

ABD Merkez Bankası 22 Mayıs 2013 tarihinde normalleşme sinyalini verdikten sonra ilk faiz artırımını 2015 yılının Aralık ayında yapmıştır.

Kaynak: FED

Fed Üyeleri Politika Faiz Oranı Tahminleri

(Yüzde)

(47)

Kaynak: Bloomberg

ABD Merkez Bankası’nın Nicel Genişlemeden Çıkış Sinyali Sonrası Ülke Para Birimlerinin ABD Dolarına Karşı Değer Kaybı

(22 Mayıs 2013* – 18 Ağustos 2015, Yüzde)

ABD Merkez Bankası’nın normalleşme sinyali sonrasında ABD doları önemli ölçüde değer kazanmıştır.

*FED’in çıkış sinyali verdiği tarihtir.

-20 0 20 40 60 80 100 120

(48)

Kaynak: Bloomberg

TCMB Yol Haritasının Duyurulması Sonrası Ülke Para Birimlerinin ABD Dolarına Karşı Değer Kaybı

(18 Ağustos 2015 – 31 Aralık 2015, Yüzde)

18 Ağustos 2015 tarihli TCMB yol haritasının yayımlanmasından sonra Türk lirası daha istikrarlı seyretmiştir.

-10 -5 0 5 10 15 20 25 30 35 40 45

(49)

18 Ağustos 2015 Tarihinde Duyurulan Yol Haritası

POLİTİKA ZAMANLAMA

Yabancı Para Çekirdek Dışı Yükümlülüklerin Vadelerinin

Uzatılması

Bankaların mevcut stoklar üzerindeki maliyet yükünü artırmadan sadece yeni yabancı para çekirdek dışı yükümlülükleri için zorunlu karşılık oranları üç yıldan uzun vadeyi teşvik edecek şekilde belirlenecektir.

Normalleşme Öncesinde

Türk Lirası Cinsi Çekirdek Yükümlülüklerin

Desteklenmesi

Gerekli görülmesi durumunda, önümüzdeki dönemde bankacılık sektörünün aracılık maliyetini azaltmak ve çekirdek yükümlülükleri desteklemek için Türk lirası zorunlu karşılıklara ödenen kısmi faiz gözden geçirilebilecektir.

Normalleşme Öncesinde ve Sürecinde

Yabancı Para Zorunlu Karşılıklara Faiz Ödenmesi

ABD doları cinsinden tutulan zorunlu karşılıklara, rezerv opsiyonlarına ve serbest hesaplara ödenen faiz oranı Fed politika faiz aralığının üst bandına yakın seviyelerde tutulabilecektir.

Normalleşme Öncesinde ve Sürecinde

Finansal Sektör Politikası

(50)

Kaynak: TCMB.

* Toplam 113,25 Milyar ABD Doları.

125 Aralık 2015 tarihine kadar yapılan döviz satışlarını içermektedir.

22015 yıl sonu tahmini.

Yabancı para zorunlu karşılık oranları bankacılık kesiminin dış

borçlanmalarında vade uzatımını teşvik edecek şekilde kullanılmaktadır.

Döviz Satışı

Net¹ (-)

Kamu Enerji Şirketleri Döviz Satışı

(-)

İhracat Reeskont

Kredileri (+)

2009 -3,41 - 1,04

2010 -14,87 - 1,10

2011 7,15 - 1,92

2012 2,46 - 8,30

2013 17,61 - 12,66

2014 13,03 1,3 13,0

2015 12,13¹ 10,5¹ 15,2²

TCMB Rezervleri*

(Milyar ABD Doları)

Zorunlu Karşılıklardan Elde Edilen Döviz Rezervleri Tutar (Milyar ABD Doları)

Döviz ZK 40,6

ROM Döviz 26,6

TOPLAM 67,2

0 20 40 60 80 100 120 140

YP ZK için döviz TCMB diğer döviz rez. ROM döviz TCMB diğer altın rez. Kıym.mad. için altın ROM altın

(51)

40 42 44 46 48 50 52

Kaynak: Finansal İstikrar Raporu Kasım 2015.

Bankacılık Sektörünün Yurtdışı Borçlarının Ağırlıklı Ortalama Vadesi*

(Ay)

Bankacılık sektörünün yurtdışı borçlarının ağırlıklı ortalama vadesi uzamaktadır.

*İhraç borçlanmaları ile karşı tarafı banka ve benzeri mali kuruluşlar olan kredi, mevduat ve repo borçlanmalarından oluşmaktadır.

(52)

Kaynak: TCMB.

Reel Sektörün Dış Borcunun Vade Dağılımı

(Yüzde)

Reel sektörün dış borçlarının vadesi oldukça uzundur.

Son Veri: 2015 Ç3.

0.0 10.0 20.0 30.0 40.0 50.0 60.0 70.0 80.0 90.0 100.0

20 02 20 03 20 04 20 05 20 06 20 07 20 08 20 09 20 10 20 11 20 12 20 13 20 14 20 15 -Ç 1 20 15 -Ç 2 20 15 -Ç 3

5+ YIL

5 YIL

4 YIL

3 YIL

1-2 YIL

(53)

Rezervlerin kısa vadeli dış borçları karşılama oranı dış borçlanma ihtiyacının azalması ve dış borç vadelerinin uzaması ile iyileşebilecektir.

Rasyo =

𝐷ö𝑣𝑖𝑧 𝑅𝑒𝑧𝑒𝑟𝑣𝑙𝑒𝑟𝑖

𝐾𝚤𝑠𝑎 𝑉𝑎𝑑𝑒𝑙𝑖 𝐷𝚤ş 𝐵𝑜𝑟ç𝑙𝑎𝑟

(54)

Kaynak: TCMB.

Uluslararası Rezervlerin Kalan Vadeye Göre Kısa Vadeli Dış Borç (KVDB) Stokuna Oranı (%)

Son Veri: 2015 Ç3.

Rezervlerin kısa vadeli dış borçları karşılama oranı dış borçlanma ihtiyacının azalması ve dış borç vadelerinin uzaması ile iyileşebilecektir.

80.0 90.0 100.0 110.0 120.0 130.0 140.0

2010 2011-I 2011-II 2011-III 2011-IV 2012-I 2012-II 2012-III 2012-IV 2013-I 2013-II 2013-III 2013-IV 2014-I 2014-II 2014-III 2014-IV 2015-I 2015-II 2015-III

Uluslararası Rezervler (Brüt)/Yurtdışı Şube ve İştirakler Hariç KVDB

(55)

Kaynak: TCMB, KalkınmaBakanlığı

Toplam Rezerv (Altın dahil)/GSYİH*

(Yüzde)

Türkiye’de rezervlerin GSYİH’ye oranı,…

*Son Veri: 25 Aralık 2015

**2015 yılı içinGSYİH verisi OVP’den alınmıştır.

9.33

12.49

8.32

11.83

12.94

10.72 9.04

10.85

11.78

10.23

11.67 11.60 12.09

12.96

15.13

18.09

16.78 17.08

0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20

(56)

Kaynak: TCMB.

Toplam Rezervlerin Cari Açığı Karşılama Oranı (Toplam Rezervler*/ 12 Aylık Ortalama Cari Açık)

…cari açığı karşılama oranı,…

* Altın dahil.

10.0 15.0 20.0 25.0 30.0 35.0 40.0

Ay

(57)

Kaynak: TÜİK, TCMB.

Toplam Rezervlerin İthalatı Karşılama Oranı (Toplam Rezervler*/ 12 Aylık Ortalama İthalat)

…ve ithalatı karşılama oranı iyileşmeye devam etmektedir.

*Altın dahil.

4.0 4.5 5.0 5.5 6.0 6.5 7.0

Ay

(58)

18 Ağustos 2015 Tarihinde Duyurulan Yol Haritası

POLİTİKA ZAMANLAMA

Esnek Döviz Satım İhaleleri Döviz kuru oynaklığını azaltmak amacıyla döviz satım

ihalelerinin esnekliği artırılacaktır. Normalleşme Öncesinde

Rezerv Opsiyonları

Türk lirası zorunlu karşılıklara ödenen kısmi faizin yükseltilmesi veya Rezerv Opsiyon Katsayıları (ROK) düzenlemeleriyle finansal sisteme döviz likiditesi sağlanacaktır.

Normalleşme Öncesinde ve Sürecinde

Döviz Depo Piyasası Tedbirleri

Döviz depo limitleri artırılacaktır. Yapılacak düzenlemeler ile finansal sistemin TCMB nezdinde erişebileceği

(ROM’daki mevcut döviz miktarı ve döviz depo imkanının toplamı şeklinde olan) döviz likiditesi bankalarımızın gelecek bir yıldaki yurt dışı ödemelerini fazlasıyla karşılayacak seviyede belirlenecektir.

Normalleşme Öncesinde

Döviz Likiditesi Politikası

(59)

Döviz Depo Piyasası Tedbirleri

(Milyar Dolar )

60 65 70 75 80 85 90 95 100

20 30 40 50 60 70 80 90 100

ROM YP ve Altın Rezervleri+Kısa Vadeli YP Borçlanma İmkanı Bankacılık Sisteminin Kısa Vadeli YP Borcu (Sağ Eksen)

Kaynak: TCMB Son Veri: Ekim 2015.

(60)

18 Ağustos 2015 Tarihinde Duyurulan Yol Haritası

POLİTİKA ZAMANLAMA

Faiz Koridoru Faiz koridoru bir hafta vadeli repo ihale faiz oranı etrafında daha simetrik bir hale getirilecek ve daraltılacaktır.

Normalleşme Sürecinde*

Fonlama

Hali hazırda piyasa yapıcısı bankalara sağlanan toplam fonlama imkanı, piyasa yapıcı bankaların TCMB’den sağladıkları fonlamanın maliyetini değiştirmeyecek şekilde, haftalık vadeli miktar repo ihalesi limit hesaplarına eklenecektir. Böylece piyasa yapıcısı bankalara tanınan borçlanma imkanı faiz oranı kaldırılacaktır.

Normalleşme Öncesinde

Teminat Koşulları Teminat koşulları sadeleştirilecektir. Normalleşme Öncesinde ve Sürecinde

*Küresel para politikalarının normalleşmeye başlaması ile.

Türk Lirası Likidite Politikası

(61)

Sadeleşmeye Yönelik Teknik Hazırlıklar

Sadeleşme Öncesinde

• Rezerv opsiyon mekanizmasının (ROM) dengeleyici özelliğinin güçlendirilmesi (2016 Yılı Para ve Kur Politikası Metni, 46. paragraf).

Sadeleşme Öncesinde ve Sürecinde

• Teminat koşullarına yönelik tedbirler (2016 Yılı Para ve Kur Politikası Metni, 20.

paragraf).

(62)

Kaynak: TCMB Son Veri: : 30 Aralık 2015.

Faiz Oranları

(Yüzde)

3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

Gecelik Borç Alma -Verme Faiz Koridoru TCMB Ortalama Fonlama Faizi BİST Bankalararası Gecelik Repo Faizleri 1 Haftalık Repo Faizi

Faiz koridoru bir hafta vadeli repo ihale faiz oranı etrafında daha

simetrik bir hale getirilecek ve daraltılacaktır.

(63)

Kaynak: TCMB

Merkez Bankası Fonlaması*

(İki Haftalık Hareketli Ortalama, Milyar TL)

*23 Eylül 2015 tarihinden itibaren, piyasa yapıcı bankalara özgü borçlanma faiz oranı ilan edilmesi uygulamasına son verilmiştir.

Önümüzdeki dönemde Merkez Bankası fonlamasının temel yöntemi bir haftalık repo ihaleleri olacaktır.

0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 110

Marjinal Fonlama

Piyasa Yapıcılara Sağlanan Fonlama*

Haftalık Repo Fonlaması

Net APİ

(64)

VIX ve MOVE Oynaklık Endeksleri (5 Günlük Ortalama)

Kaynak: Bloomberg *Taralı alan 16 Aralık 2015’deki Fed faiz artırımından sonraki dönemi göstermektedir.

40 55 70 85 100 115 130

10 15 20 25 30 35 40

VIX (yüzde)

MOVE (baz puan,sağ eksen)

Küresel para politikalarının normalleşmeye başlamasıyla birlikte

küresel oynaklık göstergelerinde bir miktar azalış gözlenmiştir.

(65)

Kaynak: Bloomberg.

Gelişmekte Olan Ülkelerde Kur Oynaklığı

(1 ay vade, Yüzde)

Oynaklıklarda gözlenen düşüşün kalıcı olması halinde önümüzdeki toplantıdan itibaren para politikasındaki sadeleşme adımlarına başlanabilecektir.

*Gelişmekte olan ülkeler arasında Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Endonezya, G.

Afrika, Kolombiya, Meksika, Polonya, Romanya ve Şili yer almaktadır.

0 5 10 15 20 25 30 35

Gelişmekte olan ülkeler Türkiye

(66)

ENFLASYON

(67)

Kaynak: TÜİK, TCMB.

Enflasyon Gerçekleşmeleri ve Hedefleri*

(Yüzde)

*Grafikteki sayılar yükselen enflasyon dönemlerindeki tepe noktaları göstermektedir.

73.16

33.41

11.69 12.06

10.19 11.14 9.66 8.81

0 10 20 30 40 50 60 70 80

Gerçekleşme Hedef

2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018

Hedef 35 20 12 8 5 4 4 7.5 6.5 5.5 5 5 5 5 5 5 5

Gerçekleşme 29,7 18,4 9,3 7,7 9,7 8,4 10,1 6,5 6,4 10,4 6,2 7,4 8,2 8,8 - - -

Kararlı para politikası duruşu ve mali disiplinin desteğiyle enflasyon son yıllarda tek haneli seviyelerde seyretse de, fiyat istikrarı halen tam olarak

sağlanamamıştır.

(68)

Kaynak: TÜİK.

3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

TÜFE ÖKTG-H ÖKTG-I

TÜFE ve Özel Kapsamlı TÜFE Göstergeleri (Yıllık Yüzde Değişim)

Döviz kuru hareketleri enflasyonu olumsuz yönde etkilemiştir.

(69)

Döviz kuru hareketleri enflasyonu olumsuz yönde etkilemiştir.

Kaynak: TÜİK.

İthalat Fiyat Endeksi

(2010=100)

50 60 70 80 90 100 110 120 130 140 150 160 170 180

ABD doları Cinsinden İthalat Fiyatları (2010=100)

TL Cinsinden İthalat Fiyatları

(70)

Kaynak: TCMB.

Enflasyon Beklentileri

(Yüzde)

Uzun vadeli enflasyon beklentileri kısa vadeli enflasyon beklentilerine göre daha istikrarlı seyretmektedir.

2.0 3.0 4.0 5.0 6.0 7.0 8.0 9.0 10.0

12 aylık

24 aylık

(71)

Kaynak: TÜİK.

Kırmızı Et Enflasyonu

(Yıllık Yüzde Değişim)

Gıda fiyatları üzerindeki konjonktürel ve yapısal etkiler Gıda Komitesi tarafından ele alınmaya başlanmıştır.

24.2

21.2

10.9

-5 0 5 10 15 20 25

30 Kırmızı Et Enflasyonu Gıda Enflasyonu TÜFE Enflasyonu

7 Ağustos

2015 Tarihli

Başbakanlık

Basın

Açıklaması

(72)

Kaynak: Öğünç ve Yüncüler, TCMB Çalışma Tebliği No. 15/03 Ocak 2015.

Maliyet Dağılımı (2006-2011 Ortalama Pay, %, 20+ İstihdama Sahip Firmalar) 2016 yılında enflasyonun görünümü açısından kamu harcamalarının ve belli

başlı maliyet unsurlarının kontrol altında tutulması önem arz edecektir.

*Faaliyetle ilgili diğer giderler; haberleşme, seyahat, su, ilan, pazarlama, kırtasiye, küçük tamir, sigorta, muhasebe, hukuki işlemler ile hizmet faaliyeti yürüten hizmet üretimi için yapılan diğer giderler gibi kalemleri ifade etmektedir.

** Diğer kalemi büyük ölçüde “olağan dışı gider ve zararlar” ve “diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararlar (kambiyo zararları, faiz giderleri, karşılık giderleri, komisyonlar)” kalemlerinin etkisini yansıtmaktadır.

***Hesaplamalara yıpranma payı dâhil değildir.

Sanayi Sektörü Hizmet

Sektörü İnşaat Sektörü

Tarım Dışı Ekonomi

İmalat Enerji Madencilik

1.Toplam personel giderleri

16,0 24,7 21,7 33,3 14,8 23,6

2. Hammadde giderleri

58,9 39,2 32,6 20,2 60,0 41,5

3. Elektrik giderleri

2,3 5,7 4,6 1,9 0,4 2,0

4. Yakıt ve akaryakıt giderleri

2,6 4,2 15,5 4,2 3,8 3,6

5. Kira (bina ve makine teçhizat) giderleri

^1,5 ^1,3 ^1,8 ^5,2 ^1,0 ^3,1

6. Finansman giderleri

2,5 4,5 2,5 5,1 1,7 3,6

7. Faaliyetle ilgili diğer giderler*

9,6 10,7 14,5 22,2 9,1 15,2

8. Diğer**

6,8 9,6 6,9 7,7 9,2 7,4

Toplam***

100 100 100 100 100 100

Firma pay dağılımı (2006-2011 ort. %)

^43,6 ^0,7 ^1,5 ^44,2 ^9,9 ¹⁰⁰

(73)

Kaynak: TÜİK.

TÜFE Tahminleri ve Gerçekleşmeleri

(Yüzde)

Enflasyon görünümünde belirgin bir iyileşme sağlanana kadar para politikasındaki sıkı duruş sürdürülecektir.

* Enflasyonun tahmin aralığı içinde kalma olasılığı yüzde 70’tir.

-4 -2 0 2 4 6 8 10 12

Yüzde

Tahmin Aralığı* Belirsizlik Aralığı Yıl Sonu Enflasyon Hedefleri Gerçekleşme

(74)

Plan ve Bütçe Komisyonu Sunumu