Pafta bölümlemesi Haritası yapılacak alanların çok büyük olması nedeniyle ölçek ne kadar küçültülürse küçültülsün tek bir kağıda çizmek mümkün

(1)

Pafta bölümlemesi

Haritası yapılacak alanların çok büyük olması nedeniyle ölçek ne kadar küçültülürse küçültülsün tek bir kağıda çizmek mümkün değildir. Bunun mümkün olması durumunda ise harita arazideki detayları tam olarak gösteremez. Bu da haritanın yapılış amacına aykırıdır. Bu nedenle haritaları birden fazla altlıklara çizmek gerekir.

Bir haritanın çizimi için kullanılan kağıt ve benzeri altlıklar

çoğunlukla standart boyutlardadır. Harita alanının büyüklüğü ve çizim ölçeğinin değerine göre, bir alanın haritası, tek bir harita altlığına sığmayabilir. Bu durumda o bölgenin haritası, ayrı ayrı altlıkların yan yana getirilmesiyle tamamlanmış olur.

Jeodezide tek bir altlığa çizilmiş birim haritaya PAFTA denir.

Paftaların sayısı birden fazla olması durumunda karışıklığı önlemek veya paftaların arandığında kolayca bulunabilmesini sağlamak ve komşu paftalar ile aralarındaki ilişkileri kurmak amacı ile haritası yapılacak alan için uygun bir pafta bölümlemesine ihtiyaç duyulur.

Pafta bölümlemesinde her bir paftanın tanıtma işareti veya ismi ile

yeryüzünde kaplayacağı alan belirtilir. Bu isimlendirmeye “Pafta

indeksi” denir.

(2)

Haritalarda Pafta bölümlemesi iki şekilde yapılır.

• Coğrafi koordinatlara göre

• Dik koordinatlara göre

(3)

Coğrafi koordinatlara göre Pafta bölümlemesi

• Yeryüzü paralel ve meridyen yayları ile parçalara ayrılmıştır. Bu parçaların büyüklükleri seçilecek paralel ve meridyen yaylarının değerlerine göre, dakika aralıklarına karşılık gelen çok küçük

alanlar olabileceği gibi, birkaç derecelik aralıklara karşılık gelen büyük alanlar da olabilir. Haritanın ölçeğine ve altlığın

boyutlarına göre seçilecek uygun aralıklı paralel ve meridyenlerin sınırladığı alanlar bir paftaya girecek alanı belirtir.

• Paralel ve meridyen yayları paftanın kenar çizgilerini oluşturur.

• Paftalar, içinde bulunan en büyük kentin ismi, bir numara, bir harf ya da harf ve numaranın birlikte kullanımı ile tanımlanır.

• Uluslararası standartlara göre ülkelerin gerek ulusal, gerekse uluslararası temel haritaları genellikle UTM projeksiyonunda yapılmaktadır.

• Türkiye'nin temel haritaları UTM projeksiyon ilkelerine göre yapılmış olduğundan, bu sistemdeki pafta bölümlemesi

incelenecektir.

(4)

UTM projeksiyonunda yeryüzü başlangıç meridyeninden (Greenwhich) başlayarak 6° boylam aralıklı 60 dilime

ayrılmıştır. Bunlara "grid dilimi" adı verilir. Her bir grid

dilimi başlangıç meridyeninden doğuya doğru 31, 32, 33, .... numaraları ile, batıya doğru da 30, 29, 28, ...

numaraları ile numaralanmıştır. Türkiye 35-38 numaralı doğu dilimleri arasında yer almaktadır. Ekvatordan

başlayarak 84° kuzey ve 80° güney paralel dairelerine

kadar 8° paralel aralıklı kuşaklar meydana getirilmiştir. Bu kuşaklar da kuzeye doğru N, P, Q,R,S,T,V,W,X; güneye

doğru M, L, K,J,H,G,F,E,D,C; harfleri ile

isimlendirilmişlerdir. Ülkemiz S,T grid bölgeleri içinde yer almaktadır. 6° aralıklı meridyen ve 8° aralıklı paralel

dairelerin oluşturduğu bu küçük coğrafi alanlara "Grid

Bölgesi" denir. Bir grid bölgesi, bulunduğu grid diliminin numarası ve bulunduğu enlem kuşağının harfi ile

isimlendirilir. (P35)

(5)

(6)

Uluslararası paftalama sistemi

(7)

Harita paftaları ulusal ve uluslararası standartlara göre indekslenirler. Paftaların boyutları ölçeğe göre belirlenen sabit enlem ve boylam farkları ile

tanımlanırlar. Böylece küre yüzeyinde bu sabit enlem ve boylam farklarına karşılık gelen

büyüklükte alanların ilgili ölçekte haritası üretilir.

• 1:1 000 000-1:250 000 arası ölçekli paftalar uluslararası sisteme göre

• 1:250 000’den daha büyük ölçekli harita paftaları

ise ulusal sisteme göre bölümlendirilir.

(8)

• Uluslararası indeks 1/1 000 000, 1/500 000 ve 1/250 000 ölçekleri kapsar. Bu ölçeklerdeki haritaların grid bölge boyutları ve adlandırılmaları Tablo’da

verilmiştir.

Küçük ölçekli haritaların grid coğrafi koordinatlara göre pafta bölümlemesi

Ölçek Pafta ismi Pafta boyutları

1/1 000 000 En büyük kenmn ismi 4°x6°

1/500 000 En büyük kenmn ismi 2°x3°

1/250 000 En büyük kenmn ismi 1°x1° 30'

(9)

6º 8º

1º30’

1º

4º

2º

3º

1:250000

1: 500000

1: 1000000

34 R

Uluslararası paftalama sistemi

• Yerküre 6º lik boylam dilimlerine ayrılmıştır. Dilimler 180º- 174º arası birden başlamak üzere doğuya doğru

numaralandırılmıştır.

• Bu duruma göre 0º (Greenwich) doğusundaki ilk dilimin numarası 31 olur.

• Kuzey güney yönünde ise yerküre, ekvatora paralel 8º enlem farklarıyla kuşaklara ayrılır. 80º-72º güney kuşağı C den başlayarak tüm kuşaklar alfabetik sıralanmışlardır.

• Başlangıçtaki A ve B harfleri ile sondaki Y ve Z harfleri güney ve kuzey kutup bölgeleri için ayrılmıştır. Pafta bölümleme sistemi, 80º güney ve 84º kuzey enlemleri arası UTM (Universal Transverse Mercator) projeksiyonu, kutup bölgelerinde ise UPS (Universal Polar

Stereographic) projeksiyonu kullanıldığı varsayılarak geliştirilmiştir.

• Bu durumda bir harf ve bir rakamla tanımlanan (R34 gibi) 8ºx6º boyutlu coğrafi grid bölgeleri oluşur.

• 8ºx6º boyutlu bir coğrafi grid bölgesi kuzey-güney yönünde ikiye ayrılırsa 4ºx6º boyutlarında 1:1 000 000 ölçekli pafta oluşur.

• 1:1 000 000 ölçekli paftanın dörde bölünmesiyle 2ºx3º boyutlu 1:500 000 ölçekli pafta, bu paftanın da dörde bölünmesiyle 1ºx1º30’ boyutlu 1:250 000 ölçekli pafta elde edilir. Bu paftalar ait oldukları bölgedeki en büyük yerleşim merkezinin ismini alırlar.

(10)

Türkiye Ulusal Pafta Sistemi

(11)

Türkiye Ulusal Pafta Sistemi

(12)

Türkiye Ulusal Pafta Sistemi

(13)

• Türkiye’de 27,30,33,36,39,42 ve 45 orta boylamı başlangıç olarak alan ve dilim başlangıç boylamının 1° 30’ doğusunda ve batısında bulunan 1° enlemler arasında kalan paftalar 1:250 000 ölçekli paftalardır.

• Tüm ülke haritalarının pafta bölümlemesinin türetildiği 1: 250 000 ölçekli pafta, kuzey-güney yönünde ikiye, doğu-batı yönünde üçe bölünerek 30’x30’ boyutlu 1:100 000 ölçekli paftalar elde edilir.

• 1:250 000 ölçekli paftalar ait oldukları bölgedeki en büyük yerleşim merkezinin ismini alırken,1:100 000 ölçekli paftalar bir harf ve bir sayı ile adlandırılırlar. Türkiye 100 000 ölçekli pafta indeksinde gösterildiği gibi Türkiye 44º kuzey enleminden başlayarak güneye doğru 30’

aralıklarla kuşaklara ayrılmıştır. Kuşaklar A dan başlayarak güneye

doğru alfabetik olarak adlandırılmışlardır (Ç, Ğ, İ, Ö, Ş harfleri yoktur).

Türkiye bu kez 24º doğu boylamından başlanarak 30’ aralıklarla doğuya doğru bölgelere ayrılmış, ve bu bölgeler 12 den başlayarak sıra ile numaralandırılmıştır. Bu sisteme göre örneğin TRABZON adlı 1:250 000 ölçekli pafta içerisindeki sol üst köşede oluşan 1:100 000 ölçekli pafta TRABZON-G42 olarak isimlendirilir.

Türkiye Ulusal Pafta Sistemi

(14)

Ulusal paftalama sistemi

• 1:100 000 ölçekli bir pafta dörde bölünerek 15’x15’ boyutlarında 1:50 000 ölçekli paftalar elde edilir. Paftalar, sol üstteki paftadan başlayarak saat ibresi yönünde a,b,c,d harfleriyle isimlendirilir. Bu durumda 1: 100 000 ölçekli

TRABZON-G42 paftasının sol üst köşesinde yer alan 1: 50 000 ölçekli pafta TRABZON-G42 -a ismini alır.

• 1:50 000 ölçekli bir pafta dörde bölünerek 1:25 000 ölçekli paftalar elde edilir.

1:25000 ölçekli paftaların boyutları 7’30”x7’30”dir. Paftalar, sol üstteki

paftadan başlayarak saat ibresi yönünde 1, 2, 3, 4 rakamlarıyla isimlendirilir.

• Öte yandan 1:50 000 ölçekli pafta bu kez yirmi beşe bölünerek 1:10 000 ölçekli paftalar elde edilir. Bu paftaların boyutları 3’x3’ olup, sol üst köşeden başlanarak saat ibresi yönünde 01, 02, ... 24, 25 biçiminde numaralandırılırlar.

• 1:10 000’lik bir paftanın dörde bölünmesiyle 1’30”x1’30”boyutlarında 1:5 000’lik paftalar oluşur ve önceki isimlendirmelere benzer olarak a, b, c, d harfleriyle isimlendirilirler. Buraya kadar anlatılan paftaların köşe

koordinatları, coğrafi koordinatların ortalaması alınarak hesaplanır.

• 1:5000 ölçekli bir pafta dörde bölünerek 1:2 000 ölçekli paftalar elde edilir.

Paftalar, sol üstteki paftadan başlayarak saat ibresi yönünde 1, 2, 3, 4 rakamlarıyla isimlendirilir.

• 1:2 000 ölçekli bir pafta dörde bölünerek 1:1 000 ölçekli paftalar elde edilir.

Paftalar, sol üstteki paftadan başlayarak saat ibresi yönünde a, b, c, d rakamlarıyla isimlendirilir. 1:2 000 ve 1:1 000 ölçekli haritaların köşe

koordinatları 1:5 000 ölçekli haritadan dik koordinatların ortalaması alınarak

hesaplanır.

(15)

42 43 44 G

H

TRABZON

1/250 000 TRABZON-G43

1/100 000

a b

d c

TRABZON-G43-a 1/50 000

a b

d c

1 2

4 3

a b

d c

1 2

4 3

TRABZON-G43-a-01

1/10 000 TRABZON-G43-a-01-a

1/5 000 TRABZON-G43-a-01-a-1

1/2 000 TRABZON-G43-a-01-a-1-a

1/1 000

(16)

Ulusal paftalama sistemi

Ölçek Pafta

Boyutları İsimlendirme ^Koordinat ^Bölünme

1:250000 1° x 1°30¢ TRABZON ⁶^°^lik

UTM ve coğrafi Coğrafi

1:100000 30¢ x 30¢ TRABZON-G42

1:50000 15¢ x 15¢ TRABZON-G42-a

1:25000 7¢30“ x 7¢30" TRABZON-G42-a1

1:10000 3¢ x 3¢ TRABZON-G42-a-01

3°lik UTM(Değiştirilmiş UTM)

1:5000 1¢30“ x 1¢30" TRABZON-G42-a-01-a

1:2000 TRABZON-G42-a-01-a-1 ^Di_{k (}

3°likUTM)

1:1000 TRABZON-G42-a-01-a-1-a

Ülke Paftalama Sistemi: Elipsoidin Düzleme Gauss-Krüger Tasviri (UTM) (Jeodezi II, konusu)

1/2000 ve daha büyük ölçekli haritaların pafta bölümlendirmesi Gauss-Kruger koordinatlarına göre yapılmaktadır.

(17)

TRABZON 1/250 000 (1^° x 1^° 30^¢) G

H

42 43 44

1/100 000

Ulusal Paftalama Sistemi (TRABZON)

TRABZON-G42 1/100 000

(30^¢ x 30^¢)

a b

d c

1/50 000

40°00’00’’

41°00’00’’

39°00’00’’ 40°30’00’’

40°30’00’’

41°00’00’’

39°00’00’’ 39°30’00’’

(18)

TRABZON-G42-a 1/50 000 (15¢ x 15¢)

02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25

1/10 000

01

2 4 3

1/25 000 1

39°00’00’’

41°00’00’’

40°45’00’’ 39°15’00’’

(19)

TRABZON-G42-a-01 1/10 000

(3¢ x 3¢)

TRABZON-G42-a1 1/25 000

(7¢30² x 7¢30²)

1 b

d c

1/5 000 a

41°00’00’’

39°00’00’’ 39°03’00’’

40°57’00’’

41°00’00’’

39°00’00’’

40°52’30’’ 39°07’30’’

(20)

TRABZON-G42-a-01-a 1/5 000

(Coğrafi ve Dik Koordinatlara göre bölünür)

2

4 3 1 1/2 000

TRABZON-G42-a-01-a-1 1/2 000

Dik Koordinatlara göre bölünür

b

d c a 1/1 000

2

4 3 1 1/500

TRABZON-G42-a-01-a-1-a 1/1 000

Dik Koordinatlara göre bölünür

41°00’00’’

39°00’00’’

40°58’30’’ 39°01’30’’

(21)

1/5 000 ölçekli H22-a-05-a paftasının köşe

koordinatları verilmiştir. Bu verilerden hareketle 1/2 000 lik H22-a-05-a -2 ve 1/1 000 lik H22-a- 05-a-3-d paftalarını şekille gösteriniz ve köşe koordinatlarını hesaplayınız.

N.N. Sağa (y) Yukarı (x)

A 543497,584 4285390,758

B 543482,437 4288166,108

C 545656,571 4288178,274

D 545672,476 4285402,922

A

B C

D E

H F

G K

L I J

1 2

4

a b

d c

N.N. Sağa (y) Yukarı (x) hesap E 544569,504 4288172,191 (B+C)/2 F 545664,524 4286790,598 (C+D)/2 G 544585,030 4285396,840 (A+D)/2 H 544577,267 4286784,516 (E+G)/2 L 544581,149 4286090,678 (H+G)/2 J 545668,500 4286096,760 (F+D)/2 I 545124,825 4286093,719 (L+J)/2 K 545128,753 4285399,881 (G+D)/2

1/2000

1/1000

1/5000, 1/2000 ve 1/1000 Ulusal Paftalama Örnek-1

(22)

1/5000, 1/2000 ve 1/1000 Ulusal Paftalama Örnek-2

1/5000 ölçekli I28-d-01-c paftasının köşe

koordinatları verilmiştir. Bu verilerden hareketle 1/2000 lik I28-d-01-c -2 ve 1/1000 lik I28-d-01-c - 1 -d paftalarını şekille gösteriniz ve köşe

koordinatlarını hesaplayınız.

N.N. Sağa (y) Yukarı (x) A 416373,252 4396749,020 B 416403,436 4399524,901 C 418546,975 4399501,886 D 418517,565 4396726,009

A

B C

D F

I G

H E M

K

J

3 2

4

a b

d c

N.N. Sağa (y) Yukarı (x) hesap G 418532,270 4398113,948 (C+D)/2 I 417460,307 4398125,455 (E+G)/2 F 417475,206 4399513,394 (B+C)/2 L 417467,757 4398819,425 (F+I)/2 J 416395,890 4398830,931 (B+E)/2 N 416931,823 4398825,178 (L+J)/2 M 416924,326 4398131,208 (I+E)/2 E 416388,344 4398136,961 (A+B)/2

1/2000

1/1000

N L

(23)

1/5000 ve üzeri Ulusal Paftalama Soruları

1/100 000 ölçekli ÇANKIRI-G32 paftasının sağ alt köşe coğrafi koordinatları verilmiştir (j=40°30' ; l=34°30 '). Buradan hareketle; şekil çizerek

a) 1/25 000 ÇANKIRI-G32-c1 b) 1/10 000 ÇANKIRI-G32-b-09

Paftalarının yerlerini belirtiniz ve uygun harflerle köşe noktalarının coğrafi koordinatlarını yazınız.

1/100 000 ölçekli GAZİANTEP-N38 paftasından hareketle; şekli çizerek a) 1/50 000 GAZİANTEP-N38-d b) 1/25 000 GAZİANTEP-N38-c3 c) 1/10 000 GAZİANTEP-N38-c-03 d) 1/5 000 GAZİANTEP-N38-c-23-a Paftalarının yerlerini belirtiniz.

1/100 000 ölçekli TORTUM-G47 paftasından hareketle; şekli çizerek a) 1/25 000 TORTUM-G47-c1

c) 1/5000 TORTUM-G47-c-16-c Paftalarının yerlerini belirtiniz.

(24)