Dr. Burcu Tellioğlu Yüksekyalçın

(1)

Uzman G

Uzman G ö ö z z ü ü yle Demans yle Demans

Dr. Burcu Tellio

Dr. Burcu Tellio ğlu ğ lu

Yü Y üksekyal ksekyalç çı ın n

(2)

Tan Tan ı ı m m

► ► Demans Demans

G G ü ü nl nl ü ü k ya k ya ş ş am aktivitelerini (GYA am aktivitelerini (GYA ’ ’ lar) lar) eskisi gibi y

eskisi gibi y ü ü r r ü ü t t ü ü lemez k lemez k ı ı lan birden fazla lan birden fazla kognitif bozukluk

kognitif bozukluk

► ► Seyir, Seyir, ilerleyici ilerleyici

(3)

(4)

►► 11-- GGüünlnlüük yak yaşşamamıı etkileyecek etkileyecek düdüzeyde unutkanlzeyde unutkanlıık (k (öözelliklezellikle yakyakıın zamana ait olaylarn zamana ait olaylarıı ve ve insan isimlerini hat

insan isimlerini hatırlayamamaırlayamama)) 22-- GüGünlnlüük ik işşleri yerine leri yerine

getirmekte (

getirmekte (öörnerneğin alğin alışışverişveriş yapma yemek pi

yapma yemek pişirme ya da bir şirme ya da bir ev aletini

ev aletini ççalalışıştıtırmarma) g) güçüçllüük k çekmeçekme

33-- Kelime bulmakta gKelime bulmakta güçlüçlüük k çekmeçekme

44-- Tarihleri unutma veya bildiğTarihleri unutma veya bildiği i yollar

yollarıı bulamamabulamama

55-- Karar vermekte (Karar vermekte (örneörneğğin in giysi se

giysi seçimiçimi) g) güçlüçlüük k ççekme ekme

►► 66-- Pratik dPratik düüşşüünme (nme (hesap hesap yapabilme ya da planlama yapabilme ya da planlama) ) becerisinin azalmas

becerisinin azalmasıı

77-- SıSık kullank kullanıılan elan eşşyalarıyaları yanlışyanlış yere koyma (

yere koyma (öörnerneğin gğin göözlüzlüğğüünnüü ayakkab

ayakkabıı dolabıdolabına koymana koyma) )

88-- Ruh hali veya davranışRuh hali veya davranışlarda larda dedeğiğişşiklik (iklik (öörnerneğin ğin çok çok ççabuk abuk ağağlama ya da sinirlenmelama ya da sinirlenme))

99- Görsel ile uzaysal ilişkileri - anlamada güçlük

►► 10-10- Sorumluluktan kaçSorumluluktan kaçıınmanma

(5)

İlk belirtiler İ lk belirtiler

Yak Yak ı ı n bellekte zay n bellekte zay ı ı flama flama

Uzak Uzak - - eski belle eski belle ğ ğ in korunmas in korunmas ı ı Kelime bulmada hafif zorlama Kelime bulmada hafif zorlama

Plan yapma, karar verme ve organizasyon Plan yapma, karar verme ve organizasyon yeteneklerinde azalma

yeteneklerinde azalma Sosyal davran

Sosyal davran ış ış lar lar ı ı n g n g ö ö receli olarak iyi olmas receli olarak iyi olmas ı ı

(6)

İ İ lk belirtiler/ lk belirtiler/ Ö Ö rneklerle rneklerle

►►

Aynı Ayn ı konu hakkı konu hakk ında tekrar tekrar ayn nda tekrar tekrar aynı ı soruyu soruyu sorarlar

sorarlar

►►

Araban Araban ı ı n anahtarlar n anahtarlar ın ı n ı ı buzdolabı buzdolab ın n ın i ı n i ç ç inde uzak bir inde uzak bir yere koyarlar

yere koyarlar

►►

Normalde Normalde ç ç ekingen olan kiş ekingen olan ki şi, ki i, kiş şili ili ğ ğ i ile i ile

uyu uyu ş ş mayacak mayacak ş ş ekilde ekilde ç ç ok gezen yada ok gezen yada ç ç ok konu ok konu ş ş an an birisi haline gelebilir

birisi haline gelebilir

►►

Telefonla sat Telefonla sat ış ış yapan ki yapan ki ş ş ilerden ihtiyac ilerden ihtiyac ı ı olmamas

olmamas ı ı na ra na ra ğ ğ men, men, ü ü r r ü ü n yada servis sat n yada servis sat ı ı n almay n almay ı ı kabul eder

kabul eder

(7)

► ► Herhangi bir Herhangi bir ş ş ey sat ey sat ı ı n al n al ı ı rken, do rken, do ğ ğ ru miktar ru miktar ı ı hesaplamakta yada paray

hesaplamakta yada paray ı ı denk getirmekte denk getirmekte zorluk

zorluk ç ç eker eker

► ► Yemek yemeyi unutur, Yemek yemeyi unutur, ö ö ğ ğ ü ü nleri atlar, yada nleri atlar, yada her her ö ö ğ ğ ü ü n ayn n ayn ı ı yeme yeme ğ ğ i yer i yer

► ► İ İ ç ç ine kapan ine kapan ı ı k, h k, h ı ı r r ç ç ı ı n ve en yak n ve en yak ı ı nlar nlar ı ı ile dahi ile dahi kolayca tart

kolayca tart ış ış abilen birsi haline d abilen birsi haline d ö ö n n ü ü ş ş ü ü r r

► ► Araba kullanan bir ki Araba kullanan bir ki ş ş i ise trafikte i ise trafikte ç ç ok daha ok daha fazla hata yapar ve kolayca

fazla hata yapar ve kolayca ö ö fkelenir fkelenir

(8)

► ► Biz ne yap Biz ne yap ı ı yoruz?????? yoruz??????

(9)

9

A A lzheimer Hastal lzheimer Hastal ığı ığı Tan Tan ı ı S S ü ü reci reci

•• AyrıAyrıntntııllıı anamnez (hem hasta hem de aileden)anamnez (hem hasta hem de aileden)

•• Fizik muayeneFizik muayene

•• Mental durum muayenesi (MMSE vb), Mental durum muayenesi (MMSE vb),

•• NöNöropsikiyatrik testler (ropsikiyatrik testler ( NPI vb) NPI vb)

•• Lab. tetkikleri (kan sayıLab. tetkikleri (kan sayımmıı, T3, T3--T4, TSH, B12 vb.)T4, TSH, B12 vb.)

•• NöNörolojik grolojik görörüüntntüüleme (BT, MRI vb.)leme (BT, MRI vb.)

•• TanıTanı ölölçüçütleri tleri

•• Kesin tanKesin tanıı; otopsi ve beyin biyopsisi; otopsi ve beyin biyopsisi

Dahili Kullanım İçindir

(10)

10

Laboratuvar Tetkikleri Laboratuvar Tetkikleri

•• Tam kan sayıTam kan sayımmıı: :

•• AnemiAnemi

•• Eritrosit sedimantasyon hıEritrosit sedimantasyon hızzı:ı:

•• İnflamasyon,maligniteİnflamasyon,malignite

•• Elektrolitler (Na,K,Cl): Elektrolitler (Na,K,Cl):

•• Elektrolit dengesizliğElektrolit dengesizliğii

•• Kan üKan üre azotu (BUN): re azotu (BUN):

•• BöBöbrek yetmezlibrek yetmezliğğii

•• Kan şKan şekeri (glukoz): ekeri (glukoz):

•• Diabetes mellitusDiabetes mellitus

•• Folik asit: Folik asit:

•• Folat eksikliğFolat eksikliği i

• Tiroid hormonları (T3, T4, TSH):

• Hipotiroidi

• Kalsiyum, fosfor:

• Paratiroid hastalığı

• B12 vitamini:

• B12 eksikliği - Pernisyöz anemi

• KC fonksiyon testleri (ALT, AST):

• Karaciğer hastalığı

• VDRL:

• Sifiliz

• HIV antikoru:

• AIDS

(11)

►►Global DeğGlobal Değerlendirme Testlerierlendirme Testleri CIBIC

CIBIC--Plus Plus ((ClinicianClinician’’s Interviews Interview--Based Impression of ChangeBased Impression of Change--plusplus)) CDR-CDR-SBSB (Clinical Dementia Rating-(Clinical Dementia Rating-Sum of Boxes)Sum of Boxes)

PDSPDS (Progressive(Progressive Deterioration Scale)Deterioration Scale)

FASTFAST (Functional Assessment Staging Tool)(Functional Assessment Staging Tool) GBSGBS (Gottfries(Gottfries--BraneBrane--Steen scale)Steen scale)

GDSGDS (Global Deterioration Scale)(Global Deterioration Scale)

►►Kognitif FonksiyonlarKognitif Fonksiyonlar

ADAS-ADAS-cogcog (Alzheimer(Alzheimer’’s Disease Assessment Scales Disease Assessment Scale--CognitiveCognitive)) MMSEMMSE ((Mini Mental State ExaminationMini Mental State Examination))

SIBSIB (Severe Impairment Battery)(Severe Impairment Battery)

(12)

•• GGüünlnlüük Yak Yaşşam Aktiviteleri (Fonksiyonal Testler) am Aktiviteleri (Fonksiyonal Testler)

DAD (Disability Assessment for Dementia)DAD (Disability Assessment for Dementia) IADL

IADL (Instrumental Activities of Daily Living Scale)(Instrumental Activities of Daily Living Scale) BrADL

BrADL (Bristol Activities of Daily Living Scale)(Bristol Activities of Daily Living Scale) FAQFAQ (Functional Activities Questionnaire)(Functional Activities Questionnaire)

IDDDIDDD (Interview for Detorioration in Daily Living Activities in Dementia)(Interview for Detorioration in Daily Living Activities in Dementia)

•• DavranDavranışışsal ve Nösal ve Nöropsikiyatrik semptomlarropsikiyatrik semptomlar

NPINPI ((Neuropsychiatric InventoryNeuropsychiatric Inventory)) BEHAVE

BEHAVE--ADAD (Behavior Pathology in AD Rating Scale)(Behavior Pathology in AD Rating Scale)

(13)

13

MMSE MMSE

Mini Mental Durum Muayenesi Mini Mental Durum Muayenesi

•• Kognitif fonksiyonu (bellek, dil, oryantasyon, dikkat, hesaplama, anlama ve Kognitif fonksiyonu (bellek, dil, oryantasyon, dikkat, hesaplama, anlama ve praksi)

praksi) ööllççmekte kullanmekte kullanıılan klan kıısa ve uygulamassa ve uygulamasıı kolay bir testtir. kolay bir testtir.

•• HastalığıHastalığın gidin gidişşini ve hastanini ve hastanın tedaviye yanın tedaviye yanııttıınnıı izlemek, ayrizlemek, ayrıca AHıca AH’’nını evrelendirmek i

evrelendirmek iççin kullanin kullanııllıır.r.

•• Skor aralığıSkor aralığı: 0: 0--30 puan30 puan

•

• Puan düPuan düşşttükükççe e -- klinik köklinik köttüüleleşmeşme

24-24-30 puan: Normal30 puan: Normal 2020--23 puan: Hafif AH23 puan: Hafif AH 10-10-1919 puan: Orta AH puan: Orta AH 00-9 puan: -9 puan: ŞŞiddetli AHiddetli AH

(14)

Dahili Kullanım İçindir 14

(15)

Dahili Kullanım İçindir 15

(16)

16

G G Ü Ü NL NL Ü Ü K YA K YA Ş Ş AM AKT AM AKT İ İ V V İ İ TELER TELER İ İ

Enstümental GYA’lar Temel GYA’lar

• Giyinme

• Kişisel hijyen ve özbakım

• Banyo yapma

• Yemek yeme

• Tuvalete gitme

• Yürüme

• Alışveriş

• Yemek hazırlama

• Günlük ev işleri

• Nakil araçlarını kullanma

• Para kontrolü

• Telefon kullanımı

• Kişisel yazışmaları yürütme

• Durumları ve açıklamaları kavrama

• Ev gereçlerini kullanma

• Hobiler/boş zaman etkinliklerini gerçekleştirme

(17)

17

Saat Çizme Testi

(18)

18

NPI NPI

N N ö ö ropsikiyatrik Envanter ropsikiyatrik Envanter

►► DavranışDavranışsal ve nösal ve nöropsikiyatrik semptomlarropsikiyatrik semptomlarıı dedeğğerlendiren,erlendiren, 12 12 maddeli bir testtir.

maddeli bir testtir.

Hezeyanlar Hezeyanlar

Halis

Halis ü ü nasyonlar nasyonlar Ajitasyon/sald

Ajitasyon/sald ı ı rganl rganl ı ı k k Depresyon

Depresyon Anksiyete Anksiyete

Elasyon/

Elasyon/ ö ö fori fori

– Apati

– Disinhibisyon – İrritabilite

– Anormal motor davranışlar

– Uyku/ gece davranışları – İştah/yeme

(19)

19

CDR CDR - - SB SB

Klinik Demans De

Klinik Demans De ğ ğ erlendirmesi erlendirmesi

►►

6 ba 6 ba ş ş l l ı ı k alt k alt ı ı nda nda

ll

bellek, bellek,

ll

oryantasyon, oryantasyon,

ll

yarg yarg ı ı ve problem ve problem çö çö zme, zme,

ll

sosyal etkinlikler, sosyal etkinlikler,

ll

ev i ev i ş ş leri ve hobiler leri ve hobiler

ll

ki ki ş ş isel bak isel bak ı ı m, m, ö ö l l ç ç mekte kullan mekte kullan ı ı lan bir testtir. lan bir testtir.

(20)

20

Klinik Demans De

Klinik Demans Değerlendirmesiğerlendirmesi--KutularKutularıın Toplamın Toplamı

►► Herbir kategoriden alıHerbir kategoriden alınan puanlar toplanınan puanlar toplanıp, AHp, AH’’nnıın an ağığırlrlıık derecesine k derecesine gögöre klinik evrelendirme yapre klinik evrelendirme yapıılılır.r.

►► Puan yüPuan yükseldikkseldikççe e -- klinik köklinik köttüüleleşşmeme

►► Toplam 5 evreToplam 5 evre ;;

CDR 0 : Normal, CDR 0 : Normal, CDR 0.5 :

CDR 0.5 : ŞŞüüphelipheli // ççok hafif AH ok hafif AH CDR 1 : Hafif AH

CDR 1 : Hafif AH CDR 2 : Orta AH CDR 2 : Orta AH CDR 3 :

CDR 3 : ŞŞiddetli AHiddetli AH

CDR CDR - - SB SB

(21)

21

GBS GBS

Gottfries, Brane ve Steen

Gottfries, Brane ve Steen Ö Ö l l ç ç e e ğ ğ i i

•• Global fonksiyonu öGlobal fonksiyonu öllççmekte kullanmekte kullanılan bir skaladılan bir skaladıırr

•• EntellektüEntellektüel fonksiyonlar (oryantasyon, bellek el fonksiyonlar (oryantasyon, bellek ve konsantrasyon) ve konsantrasyon) -- 12 12 maddemadde

•• Motor fonksiyon & GYA (öMotor fonksiyon & GYA (özellikle kendine bakzellikle kendine bakıım)m)--6 6 maddemadde

•• Emosyonel durum/fonksiyon -Emosyonel durum/fonksiyon - 3 3 maddemadde

•• DavranışDavranış bozukluklarbozukluklarıı -- 6 madde6 madde

•• 27 27 maddelimaddeli ((hher bir er bir maddemadde 6 puanl6 puanlıık: 0k: 0--normal, 6normal, 6--şşiddetli)iddetli)

•• Hekimin hasta yakıHekimin hasta yakınlarnlarııyla yaptyla yaptığıığı gögörrüüşşme me

•• Skor aralığıSkor aralığı: 0: 0--162 puan162 puan

•• Puan yüPuan yükseldikkseldikççe e -- klinik köklinik köttüüleleşşmeme

(22)

(23)

0

0.5

1

2

3 CDR

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

Yıl Normal yaşlanma

Amnestik HKB

Hafif AH

Orta şiddette AH

Ağır AH

Bellekle ilgili yakınmalar yok veya

özel isim unutma gibi subjektif yakınmalar

İlerleyici unutkanlık, objektif yakın bellek bozukluğu, GYA’nde bozulma yok

Birden fazla kognitif işlevde bozukluk,

karmaşık (enstrümental) GYA’nde bozulma: Mali işler, hobiler, yabancı mekanda yön bulma, alet ve makine kullanma,

± depresyon

Kognitif bozulmada artış: ev çevresinde yön bulma, iletişim;

temel GYA’nde güçlük: Giyinme, yıkanma, beslenme;

davranışsal problemler: Hezeyan, hallüsinasyon, anksiyete, fobiler, uyku sorunları

Global kognitif yıkım; temel GYA’nde tümüyle bağımlı;

ajitasyon, amaçsız tekrarlayıcı hareketler;

Motor sorunlar: Sfinkter kusuru, yürüyüş bozukluğu, rijidite

(24)

24

GDS GDS

Global Bozulma

Global Bozulma Ö Ö lç l ç e e ğ ğ i i

•• Demanstaki köDemanstaki köttüleüleşşme/şme/şiddetlenmeyi göiddetlenmeyi gösterirsterir

•• Primer olarak kognitif kapasiteyi, beraberinde de GYA ile Primer olarak kognitif kapasiteyi, beraberinde de GYA ile emosyonel & ki

emosyonel & kişşilik değilik değiişşikliklerini ikliklerini ööllççmekte kullanmekte kullanılan bir skaladılan bir skaladıır r

•• Hekimin hasta yakHekimin hasta yakıınlarnlarıylaıyla yaptığıyaptığı bir gbir görörüüşşme me

•• Skor aralığıSkor aralığı: 1: 1--7 puan7 puan

•• Puan yüPuan yükseldikkseldikççe e -- klinik köklinik köttüüleleşşmeme

•• 1 puan: bozulma yok, 1 puan: bozulma yok,

•• 7 puan:ç7 puan:çok ok şşiddetli kognitif bozulmaiddetli kognitif bozulma

(25)

► ► K K ı ı rm rm ı ı z z ı ı bayraklar bayraklar

► ► Erken ya Erken ya ş ş ta ba ta ba ş ş lang lang ı ı ç ç

► ► H H ı ı zl zl ı ı progresyon progresyon

► ► E E ş ş lik eden n lik eden n ö ö rolojik defisit rolojik defisit

(26)

►►

Serebral vaskü Serebral vask ü litler litler

►►

HIV HIV - - D D

►►

Herpes Enfeksiyonu Herpes Enfeksiyonu

►►

PML PML

►►

N N ö ö rosifiliz rosifiliz

►►

N N örobruselloz ö robruselloz

►►

Lyme Hst Lyme Hst

►►

CJH CJH

►►

Whipple Hastal Whipple Hastal ığı ığı

►►

Alkol ili Alkol ili ş ş kili D kili D

►►

Postravmatik D Postravmatik D

►►

MS MS

►►

NBH NBH

►►

Limbik ensefalit Limbik ensefalit

►►

Wilson Hst Wilson Hst

►►

Diger N Diger N ö ö rodej Hst rodej Hst

(27)

27

Depresyon (Ps

Depresyon (Ps ö ö dodemans) dodemans)

•• Depresyon ve demans çDepresyon ve demans çooğğu kez birlikte bulunuru kez birlikte bulunur

•

• Demans tanıDemans tanıssıı koyulanlarıkoyulanların %50n %50’’sinde hastalsinde hastalığıığın belli bir evresinde n belli bir evresinde depresif semptomlar g

depresif semptomlar göörrüüllüürr

•

• Demans ile depresyonu ayıDemans ile depresyonu ayırt etmek zor olabilir:rt etmek zor olabilir:

•• Depresyonda; Depresyonda;

•• ani baani başlangşlangııçç,,

•• depresyon depresyon öyköyküüssüü, ,

•• ilgisiz,aldilgisiz,aldırmazlırmazlıık,k,

•• ‘bilmiyorum‘bilmiyorum’’ tarzıtarzı yanyanıtlar, ıtlar,

•• kognitif fonksiyonlarda inikognitif fonksiyonlarda inişşli li çıçıkkışışlılı kayıkayıpp

•• Antidepresan tedaviye verilen yanAntidepresan tedaviye verilen yanııt belirleyici olabilir t belirleyici olabilir

(28)

(29)

(30)

(31)

(32)