Cumhuriyet
Sahibi: Cumhuriyet M atbaacılık ve Gazetecilik Türk A nonim Şirketi adına İstanbul Haberleri: Erhan Akyıldız, Dış Haberler: Ergun Balcı, Ekonomi: Osm an Ulagay, Kültür: Celal Üster, Basan ve Yayan: Cumhuriyet Maıbaacılıl Nadir Nadi 0 Genel Yayın M üdürü: H asan Cemal, Müessese M üdürü: Emine Spor Danışmanı: A bdülkadlr Yücelman, Düzeltme: Refik Durbaş, Bilim-Eğitim: Şahin Alpay, tş-Sendika: 39/41 Cağaloğlu, 34334 İst., PK: 246-Istanl Uşaldıgil, Yazı işleri M üdürü: Okay Gönensin,0
H aber Merkezi M üdürü: Şükran Ketenci, Yurt Haberleri: Necdet Doğan, Dizi Yazılar: Kerem Çalışkan, Erzurum: Mehmet Gültekln, Bürolar: Ankara: Ziya G ökalp Bulvarı İn Yalçın Bayer, Sayfa Düzeni Yönetmeni: Ali Acar, • Tem silciler ANKARA: Bursa: Levent GençeUl, 9 Koordinatör: Ahmet K o ru lu n , 0 Mali İşler: Erol E rkut, • Reklam: Ayşe Torun- Telex 42344 • İz m ir H. Ziya Bulvan, 1: Yalçın Doğan, İZMİR: H ikm et Çetinkaya, ADANA: Celal Başlangıç. Ek Yayınlar: Hülya Akyol • İdare: Hüseyin G ürrr, İşletme: ö n d e r Çelik, Bilgi-lşlem: Nail İnal. 9 Adana: İnönü Cad. 119 Sok. No: 1 TAKVİM 3 TEM M U Z 1987 İmsak: 3.31 Güneş: 5.29 öğle: 13.13 İkindi: 17.12 Akşam: 20.46 Yatsı: 22.36Çhimchn
Ö za l’a
ricası:
Mirage’ı
seçin
Başbakan Turgut ö z a l’ın,
ABD ile SEİA anlaşmazlığı
sırasında Chirac ’ın
gönderdiği rica mektubuna
olumsuz yanıt verdiği,
ancak Fransızlarla iplerin
koparılmadığı ve kapının
açık tutulmak istendiği
belirtiliyor.
ANKARA (Cumhuriyet Bü rosu) — Fransa Başbakanı Jaqu es Chirac’ın Başbakan Turgut Özal’a gönderdiği bir mektupla, Türkiye’nin F-16 savaş uçakları projesinden vazgeçmesini öner
diği, ancak Özal’ın olumsuz ya nıt verdiği öğrenildi.
Amerikan yardımının Kıbrıs koşuluna bağlanması girişimle ri Ankara’da büyük tepkilere yol açmıştı. Amerika’nın Savunma ve Ekonomik İşbirliği Anlaşması (SEİA) çerçevesindeki taahhüt lerini yerine getirmediği inancı nı taşıyan Başbakan Turgut özal, “ F-16 savaş uçakları pro jesinin gözden geçirilebileceğini”
açıklamıştı, ö z a l’ın bu tutumu, 4 milyar doları aşkın maliyet ta şıyan projenin geleceğine ilişkin endişesinden kaynaklanmıştı, ö z a l’a yakın kaynaklar, Başba kanın bu endişesini politik ne denlerden kaynaklanabilecek olası bir ambargonun projeyi aksatması kaygısına bağlamıştı.
Edinilen bilgiye göre, Anka ra’nın bu endişelerini yakından izleyen Fransız yönetimi uzun zamandan beri Türkiye’ye sat maya çalıştığı Mirage savaş uçaklarına ilişkin girişimini yine ledi. Başbakan Chirac, Özal’a gönderdiği bir mektupla, F-16 savaş uçakları projesinin askıya alınması düşünülüyorsa, Fran sa’nın Türkiye’ye doğabilecek zararı karşılamak için gerekli mali yardımı sağlamaya hazır ol duğunu bildirdi. Chirac, Türki ye’nin Amerikan F-16’lar yerine Mirage uçaklarım seçmesi yö nündeki önerisini dile getirdi, ö z a l’ın söz konusu öneriyi de ğerlendirdikten sonra olumsuz yanıt verdiği de öğrenildi.
Fransa Başbakanı’nın bu giri şiminin yanı sıra, benzer bir öne ri başkentte düzenlenen Savun ma Sanayi Fuarı’na katılan Mi rage uçakları yapımcısı Dassault 'firmasının yönetim kurulu baş
kanı tarafından ö z a l’a iletildi. Fransız uçak yapımcısı Özal’a Mirage uçaklarının alimini öner di. Başbakana yakın bir kaynak, bu görüşmeye ilişkin şu bilgiyi verdi:
“ Fransızlara olumlu bir yanıt verilmemekle birlikte ipler kopa rılmadı. Bu kapıyı her zaman açık tutmak istiyoruz.”
Yıldız Kenter’in A B D turnesi önce ilan edildi, sonra gerekçesiz olarak ertelendi
Ben Ana
»1
•
"I ©
Güngör Dilmen’m yazdığı ve Yıldız
Kenter’in sahnelediği “Ben Anadolu” adlı
oyunun ABD gösteriminin ertelenmesinden
sonra bir gazetede oyunu “Hınstiyan
propagandası” ile suçlayan yazılar çıktı.
Yıldız Kenter, “Oyun, Türkün geniş
görüşünü sergiliyor, ama tabii Türk-lslam
sentezine uymaz” derken, Güngör Dilmen,
“ Türklük herhangi bir dinle sınırlı değildir”
diye konuştu.
Kültür Servi si — Her şey Kültür ve Tu rizm Bakanlığı M üsteşarı’nın New York’taki bir kokteyle ka tılmasıyla baş ladı. New York1 un saygn gazetelerinden birinde çalışan genç bir gazeteci kısa bir süre ön ce Lincoln Center’de İngilizce oynanan “Ben Anadolu” adlı oyunun övgüsünü çok duyduğu için görmek istemiş, ancak tek gösteriyi kaçırdığı için göre memişti.
Kokteylde karşılaştığı Kültür ve Turizm Bakanlığı Müsteşarı1 na, “Siz Türkiye’yi böyle mi ta nıtıyorsunuz?” diye sormaktan kendini alamadı. Önce çok şaşı ran ve üzülen, ancak gerçek ne deni öğrendikten sonra bunu gu rur verici bir olay olarak nitele yen müsteşar, yurda döner dön mez, “Ben Anado!u”yu sahnele yen Yıldız Kenter’i aradı ve “Şim di sizden rica ediyoruz. ABD'nin değişik yerlerinde Ben Anadolu’ yu sergiler misiniz?” diye sordu. Kenter’in yanıtı hiç kuşkusuz olumluydu.
İstanbul’da, Kenter Tiyatrosun da, A B D ’deki “ M uhteşem Süleyman” sergisinin düzenlen mesinde büyük emeği geçen Esin Atıl’ın da katıldığı bir toplantı dan sonra, “Ben Anadolu”un “Muhteşem Süleyman” sergisi kapsamındaki kültür etkinlikle ri arasınde yar alması kararlaş tırıldı.
Washington’da yayımlanan programlarda oyunun 7 Mayıs 1987 tarihinde Smithsonian Ins titu te d Yıldız Kenter tarafından sergileneceği duyuruldu. Ancak oyunun bu tarihte oynanacağını ABD’deki öğrencileri ve dostla rından öğrenen Yıldız Kenter ti yatrosunun bu döneme rastlayan Ankara turnesini iptal etti. Yıl dız Kenter, daha sonra kesin program ını düzenleyebilmek amacıyla Ankara’ya, Kültür ve Turizm Bakanlığı Müsteşarlığı’- na telefon etti ve kesin hareket tarihini öğrenmek istedi.
İşte “Ben Anadolu”nun yurt dışı serüveniyle ilgili asıl ilginç likler de bu noktada başladı. Kenter’in art arda ettiği telefon lara, çektiği telgrafa ve daha son ra yazdığı mektuba Ankara’dan
bir türlü yanıt gelmedi. Bu ara da Washington Büyükelçiliği’n- den gelen bir teleksle oyunun New York programından çıkarıl dığını öğrenen Yıldız Kenter, so nunda müsteşarlığa 27 nisanda üzüntüsünü bildiren bir mektup yazdı. Bunun üzerine, müsteşar lıktan gelen bir yazıda, oyunun, Washington Büyükelçiliği baş kanlığındaki ABD Koordinasyon Kurulu’nun önerisi üzerine ileriki bir tarihe ertelenmesinin karar laştırıldığı belirtiliyordu.
Konunun böylece kapandığı sanılıyordu ki, bir gazetede an sızın “Ben Anadolu” adlı oyunu yaylım ateşine tutan bir yazı ya yımlandı. Yazıya göre, “Ben Anadolu” Türklüğü yok sayıyor, Anadolu kadınını anlatırken Yu nan tanrıçalarından yola çıkıyor du; Orhan Gazi’nin eşi Nilüfer Hatun ‘Ben Bizanslıyım’ diye ba ğırtılıyor, Halide Edip, Yunanlı lara açındırılıyordu; Türk halkı lyonya halkının bir uzantısı gibi gösterilmeye çalışılıyordu. Oyu nun yazarı Güngör Dilmen’in “Ben, Hıristiyan Anadolu” de mek istediği öne sürülüyordu bu yazıda.
Yıldız Kenter ve oyunun yaza rı Güngör Dilmen, bu iddialar karşısında, oyunla ilgili görüşle rini dile getirdiler. Kenter’in ilk sözü “Ben Anadolu, tarihsel bir oyun da değil, belgesel de” oldu. Sanatçı, oyunun bazı tarihsel ve
rilerden, mitoloji ve destanlardan yola çıkılarak kaleme alındığını, her sanat yapıtı gibi yaratıcısının düşünceleriyle hayat bulmuş bir söylence, bir oyun olduğunu be lirtti. Kenter şunları söyledi:
“Nakşıdil Sultan’ın oyunda, Ben Htristiyanım demesi, Hıris tiyanlık propagandası değildir. Nakşıdil Sultan şunları söyler: ‘Beni tepeden tırnağa bu topra ğın kadını yapan, III. Selim’in örnek insanlığı oldu. Yunus’u o öğretti. Bana, Hacı Bektaş Veli’yi o öğretti. Mevlana’yı o öğretti. Bu bilge ozanları niye andım? İş te şimdi oraya geliyorum. Yüre ğimin gizine, derin özlemime.
Dinler arasında ayrım gözet meyen bu ozanlar gibi ben de Tann’nın tek ulu varlığına inanı rım. Ben Hıristiyan olarak doğ muşum Ölürken beni ilk gençli ğime götürebilir misin? Hıristi yan olarak ölmek istiyorum.’ II. Mahmut'un ona bunu bahşetme sinden sonra da ‘Kuluyla Tanrı’sı
TANRIÇA 'KİBELE’D E N 'HALİDE EDİP’E — Güngör Dilmen’in yazdığı, Yücel Ertenin sahnelediği “Ben Anadolu” adlı oyunu Yıldız
Kenter ilk kez 1985'te sundu. İstanbul, Ankara ve İzmir’in yanı sıra öteki kentlerimizde de sergilenen oyundaki başardı yorumu dolayısıy la Yıldız Kenter, geçen yıl Ulvi Uraz ödülü ile Türk Lions Kulübü’nün Yılın En İyi Kadın Oyuncusu ödülü’ne değer görüldü. New York ve Londra kentlerinde de birer kez sergilenen oyunun İngilizce çevirisini Ihlat Sait Halman gerçekleştirdi “Ben Anadolu”, 1985’te Ulusla rarası İstanbul Festivali kapsamında da sahnelendi Tek kişilik bir oyun olan “Ben Anadolu”, tarih boyunca Anadolu'dan kaynaklanmış mitolojik kadın kişiliklerini ve Anadolu’da yaşamış gerçek kadınları kronolojik bir sırayla sahneye getiriyor. Ana Jlınrıça Kibele'den
Halide Edip’e kadar, Anadolu’da kadının serüvenini, kadının işlevini ve yaşadığı tarihsel gelişimi evrensel boyutlarda dile getiriyor, önü müzdeki 24 temmuz günü Uluslararası Tıp Kongresi kapsamında Atatürk Kültür Merkezi'nde bir kez daha sergilenecek olan “Ben Anado lu’da Ana Thnrıça Kibele, Puduhepa, Kral Midas’m Berberi, Andromak, Niobe, Kandaules'in karısı, E fes’ti Artemis, Theodora, Anna Komnena, Nilüfer Hatun, Nasrettin Hoca’nın karısı, Ayşe Sultan, Nakşıdil Sultan, Şair Nigâr, Anadolu anası ve Halide Edip canlandırılıyor.
arasına hiç kimse giremez derken gözümde sonsuzca büyüdün oğ lum, hakanım benim’ der.
Bu, Türkün geniş görüşünü belirleyen bir tavırdır. Ve bizim bu tavrımızı bütün dünyaya ilan etmemiz gerekiyor. Bu oyun Türk-Batı sentezine uygundur, Türk-lslam sentezine değil ta bi...”
Oyunun yazarı Güngör Dil
men’in konuyla ilgili görüşleri de şöyle:
“Kimse tiyatroya tarih öğren mek için gitmez. Tarihe karışmış söylenceler vardır ve oyun yaza rı bunlardan yararlanabilir. ‘Hı ristiyan Anadolu’ deniyor. Evet, Hıristiyan Anadolu da var, var olanı yok mu sayacağız? Ondan önce de Pagan Anadolu var! Oyul, Ana Tanrıça Kibele’yle
başlıyor ve bu bölüm çok daha fazla yer tutuyor. Bunlara hiç ses çıkartılmıyor, ama nedense Hı ristiyanlık konusuna çok eği lmiyor!
Türklüğü yok saymakla suçla nıyoruz. Oysa bilinmeli ki, Türk lük herhangi bir dinle sınırlı de ğildir, herhangi bir dirilt özdeş de değildir. Oyunda Halide Edip Yunanlılara açındırılıyor denili
yor. Evet, Halide Edip acıyor: “Hemşire, tercüman, şimdi de yargıç mı oldun Halide?’ diyor kendi kendine. ‘Öç almak kısır yüreklerin harcı. Bağışlamak dört kitabın buyruğu. Bağışla mak gönlün hareketi, yağmuru... Hele bu yeni çağın eşiğinde... He le bu çocuğu... ‘Evet, acıma ve bağışlamayı yoksa Türklüğe ay-I / . nrılnmlnr m! cavlVOrlûf? ^
