TELA NEDİR?
Apreli (kolalı) sık dokunmuş bir kumaş çeşididir. Manto tayyör ve benzeri giysilerin yaka, etek ucu, göğüs ve kol ağzı gibi yerlerde kullanılır.
Kullanış Amacı; Giysilerin net ve güzel görünümünü sağlamak ve çabuk deforme olmasını engellemek.
DOKUSUZ YÜZEY (NON WOMEN)
Bu telaların mukavemeti oldukça düşük olmasına rağmen bir o kadar da tercih edilen yaygın kullanım sahiptir. Aynı zamanda kenarları saçaklanmadığı için de dikiş esnasında kolaylık sağlar.
Woven telaların performansı lif içeriği, kumaş ağırlığı ve kumaş içindeki oryantasyona bağlı olarak değişmektedir.
Bu tür telalar çoğunlukla yıkanabilen giysilerde rastlanmaktadır. Naylon, polyester gibi hafif ve mukavim liflerden üretilmektedir. Bu liflerin yüksek mukavemeti ve yüksekliğinden yararlanılarak çok değişik tutum ve performanslarda hafif telalar elde edilmektedir. Çok hacimli veya yumuşak telalarda dokusuz yüzey tekniği ile üretilmektedir. Dokusuz yüzey telalar liflerin uzunluğu boyunca veya rastgele dağıtılması ile elde edilir. Rast gele dağıtılmış telalar her yönde esnemeye müsaittir. Bu telalar ekonomik olarak kesilebilir. Ancak ilik, kemer gibi kuvvete maruz kalan yerlerde yetersiz kalır.
Boyuna yönlendirilmiş lif yapısına sahip telalar ise uzunluk yönünde değişmez enine yönde esneklik sağlar. Kesimi ve giysiye yerleşimi sırasında uzunluk yönüne dikkat etmek gerekir. Örme kumaşlarda enine açılan iliklerin haricinde yeterli stabilite sağlar. Örme kumaşta enine ilik sabitleştirilmez ise esner ve örtme görevini yerine getirmez. Sürtünme dayanımı düşük olduğundan boncuklanma problemi ile karşılaşılır.
Üç tip dokusuz yüzey oluşumu vardır;
*Gelişi güzel; lifler gelişi güzel düzenlenmiştir. Bu yüzden herhangi bir yönde direnci düşüktür.
*Paralel; lifler yapının uzunluğu yönünde düzenlenmiş olup telaya en yönünde esneklik kazandırır.
*Çapraz; lifler eksene 45 derecelik bir açı ile yerleştirilmiş olup en ve boy direncini arttırmak hedeflenmiştir.
DOKUNMUŞ TELALAR
Kumaşta olduğu gibi ipliklerin atkı ve çözgü olarak dikey ve yatay yönlerde birbirlerinin aralarından yani birbirlerinin altından ve üstünden geçerek yüzey oluşturma ile yapılır.
Her türlü liften üretilebilmektedir. Üretim şekli dokusuz yüzeye göre daha pahalıdır ve saçaklanma eğilimi daha yüksektir. Verev bir parçayı sabitlemek ve esnemeyi engellemek için düz iplik yönünde kesilmesi, eğer yüksek esneklik isteniyorsa kumaş gibi verev yönde kesilmesi uygundur. Yüksek performans elde edebilmek için bu tür telaların giysi parçalarının kesim yönünde kesilmesi uygun olacaktır. Aksi durumda esneme gerilme ve dökümsüzlük gibi sorunlar la karşılaşılabilir. Telanın performansı dış kumaşın performansını da etkiler. Dokunmuş telalar gömlek yakası ve ön bantlarda esneklik ve kolay şekillenebilsin diye verev kesilir.
ÇÖZGÜ ATKI
PAMUK VİSKOZ İPEK
VİSKOZ İPEK VİSKOZ İPEK
POLYESTERLİ VİSKOZ İEK
POLYESTERLİ VİSKOZ İPEK
PAMUK İPEKLİ YÜN
PAMUK KILLI YÜN
PAMUK POLYESTERLİ PAMUK
PAMUK POLYESTER
PAMUK POLYESTER PAMUK POLYESTRE
PAMUK KETEN
VİSKOZ İPEK KETEN
PAMUK PAMUKLU KETEN
ÖRGÜ TELALAR
Çoğunlukla çözgülü örme, raşel ve atkı eklemeli raşel örgü kumaşlar kullanılmaktadır. Tela olarak kullanılacak triko ve raşel kumaşlar çeşitli ağırlıklarda olup, stabilitelesi yüksek, esneklikleri ise yok denecek kadar azdır.
Atkı beslemeli raşel örgülerin bir yüzüne yapışkan madde eklenerek yapışkan telalar olarak kullanılır. Atkı eklemeli yapı ende esneklik, boyda stabilite, yumuşaklık ve dökümlülük kazandırır. Bu özellikleri nedeniyle bu tip telalar yün ve yün karışımı kumaşlarda tercih edilmektedir. Esnek olukları için örme kumaşlarda da kullanılmaktadır.
KAPLAMA YÖNTEMLERİNE GÖRE TELALAR
Sıvma (Eleme) Telaları; En uygun maliyetli telalardır. Kaplama titreşimle baza serpilir. Kızıl ötesi fırında eritilir. Penye kumaşlarda yıkama talimatı izin verildiği ölçe kullanılır. Dokuma ve donmamış tela bazlarına uygulanır.
Toz Noktalı Telalar; Kaplama silindirik bir şablon tarafından eriyik olarak tel bazına tutulur.
Pasta Noktalı Telalar; Kaplama daha önce oluşturulmuş pasta halindeki ıslak karışımı pompa yardımı ile baskı levhasına taşınarak basınçla elekten dokunmamış tela bazına aktarılır.
Hot Melt (Sıcak Eriyik) Noktalı Telalar; Triko örme tela bazlarında, örgüyü oluşturan ipliklerin kesiştiği noktalara, parçacık haldeyken eriyik hale getiriliş kaplamanın doğrudan silindir yardımıyla aktarılmasıyla elde edilir. Kaplama sıcak kaplanacak yüzey soğuk olabilir.
Çift Noktalı Telalar; Kaplamanın eriyerek ince kumaşlarda kumaşın yüzüne, telalarda arka yüze geçmesini engellemek ve üstün bir yapışma verimi elde etmek amacıyla iki farklı erime seviyesine sahip yapışkanın telaya uygulanmasıyla elde edilir.
KAPLAMALAR (YAPIŞKAN KİMYASALLAR)
Herhangi bir kumaşın tela vasfını alabilmesi için kaplama dediğimiz yapışkan malzeme ile kaplanmış olması gerekmektedir.
Polyamidler(Pa); Kullanışlı olmaları kolay işlenebilmeleri nedeniyle yapışkan tela kaplanmasında günümüzde kullanılan en önemli yapışkan (termoplastik) malzemedir.120- 150 derecelerde yapışma özelliğine sahiptir. Yıkanma ısısı ise 90-130 derecelerdedir.
Polyesterler(Pes); Polyamidlere oranla daha yüksek erime 115-145 derece arasında değişen yapışma ısısına sahiptirler Kuru temizleme direnci ise düşük olmasına rağmen, kuvvetlice kumaşa tutunur. Polyester içeren kumaşlarda daha rahat uyum sağlar.
Polyetilenler(Pe);
A-Yüksek Yoğunluklu (Hdpe); 125-132 DERECE ERME 160-190 DERECE arasında değişen yapışma ısısına sahiptir. Bu yüzden mutlaka tela presi ile yapıştırılmalıdırlar. Üstün yıkama ve kuru temizleme direnci nedeniyle gömlekler için düşünülmüştür.
B-Düşük Yoğunluk(Ldpe); 100-120 derecede erime 160-190 derece arasında değişen yapışma ısısına sahiptirler. Yüksek yoğunluklu polietilene göre daha yumuşak, daha çabuk yapışan, daha az basınç gerektiren fakat yıkama direnci 30-40 derece olan kuru temizleme ortamında çözünen bir yapışkandır.
KULLANILAN MALZEMELERE GÖRE TELA SINIFLANDIRMASI BİTKİSEL KÖKENLİ TELALAR;
Amerikan; Pamuktan yapılmış beyazlatılmamış bir kumaştır. Sık ve seyrek dokunmuş olanlar vardır. İnce kumaşlarda tela olarak kullanılır.
Patıska; Amerikan’dan daha sık dokunmuş apreli ve beyaz bir kumaştır. Amerikan gibi, yıkandıktan sonra ince kumaşlarda tela olarak kullanılır.
Mermerşahi; İnce ve seyrek dokunuşlu olan bu kumaş, yıkandıktan sonra ine kumaşlarda tela olarak kullanılır.
Dog; sık dokunmuş beyaz ve sert olup gömlek ve yaka manşetlerinde kullanılır.
Ceplik; patiska görünümünde olan bu kumaş, daha çok pantolon beli temizlemede kullanılır. Seyrek ve sık dokunuşlu olduğu gibi, değişik renkleri de vardır.
Yapışkan Bez Tela; Mermerşahi veya seyrek dokunmuş Amerikan’ın bir yüzünün yapışkan madde ile kaplanmasından elde edilir. Yapışkan yüzü kumaşa gelecek şekilde yerleştirildikten sonra, nemli ütü bezi ile ütülendiğinde, tela kumaşa yapışır.
Müflon; İki yüz havlı olan bir kumaştır. Daha çok kürk dubleleme de kullanılır.
Tahta Pamuk; Piyasada tabaka halinde, metre ile satılan taht pamuk, kürk dublelemede, apolet ve kapitone yapmada kullanılır. Pamuğun sıkıştırılarak vatka haline getirilmesi ile elde edilir.
Keten Tela; Keten liflerinden elde edilen bu telanın çeşitleri vardır yumuşak olanı apresiz, sert olanı apreli keten teladır. Yıkandıktan sonra kullanılmalıdır.
Kâğıt Tela; Döküntü keten ve pamuk liflerinin, silisli ve kauçuklu bir apre maddesi ile keçeleştirilmesinden elde edilmiş olup çift katlıdır. Bir yüzü parlatılmış olan keçenin, tüylü iki yüzü birbirine kapatılarak birlikte preslenir. Yıkandığı zaman bile dayanıklılığını kaybetmeyen bu keçenin içindeki apre maddesinin iki parlak yüzey arasında kalışı, aprenin kolay kolay bozulmamasını sağlar.
HAYVANSAL KÖKENLİ TELALAR
Yün Tela; İyi bir tela cinsidir. Bu telalar en ve boy iplikleri yüzden olduğu gibi, en iplikleri yün, boy iplikleri pamuk olarak ta dokunur. Yün telanın rengi, doğal yün rengidir. Daha çok kadın tayyör ve mantolarında, kalın olmayan ve açık renk yünlü kumaşlarda kullanılır ayrıca muntazam dokunuşlu olanları nakışta da kullanılır.
Yünün ham maddesi pahalı olduğundan, diğer telalardan daha pahalıdır. Kullanılmadan önce bir süre ılık suda bekletip, iyice kurumadan boy iplik yönünde kuruyana kadar ütülenmelidir.
Kıl Tela; Boy iplikleri pamuk, en iplikleri kıldan dokunur. Kalın kumaştan yapılan kadın manto ve tayyörlerinde, erek ceket ve paltolarında kullanılır. Yün tela gibi suya bastırıldıktan sonra kullanılmalıdır.
Yün Kıl Tela; En iplikleri yün, boy iplikleri kıl olan teladır. Kadın manto ve tayyörlerinde, erkek ceket ve paltolarında kullanılır. Apresi pişirilerek yapılığı için ıslatılmadan da kullanılabilir.
İpek Tela; İnce ve ipekli kumaşlarda tela olarak, ipek, organze, tafta vb. gibi ipekli kumaşlar da kullanılır.
YAPAY TELALAR
Naylon Organze Ve Tafta; Yapay kumaşlardan yapılan giysilerde ve gelinlikte kullanılır.
Köpük; Yapay bir sünger olan köpük, yavaş yavaş tahta pamuğun yerini alarak, manto, pardösü, sabahlık gibi giysilerde kullanılır.
Yapay Yapışkan Tela; Suni ipek liflerinin döküntülerinin, sentetik bir reçine ile keçeleştirilmesinden elde edilmiştir. Bunların bir yüzüne zamk sürülerek yapışması sağlanır. Isıtılınca dayanıklılığı azalmaktadır. Bir yüzü düzgün, diğer yüzü pürüzlüdür. Pürüzlü olan yüzü kumaş üzerine uygulanıp, üzerinden kızgın ütü ile ütülendiğinde kumaşa yapışır.
Fibrocam (Cam Elyaf); İnce cam liflerinin yapıştırıcı bir madde ile preslenmesinden elde edilir. Islatıldığı zaman yapıştırıcı suda eriyip, lifler dağıldığı için, yıkanmayacak, manto, tayyör gibi giysilerde kullanılır. Kuru temizlemeye karşı dayanıklıdır.
TELA’DAN BEKLENENLER
İstenen Görevi Yerine Getirsin; Maliyeti düşük olmalı, kumaşı dolgunluk ve mukavemete desteklemeli, kumaşa form vermeli, küçük parçalardaki atkı ve çözgü dağılmasını engellemeli ve giysinin şeklini korumalıdır.
İyi Yapışsın; Kumaşa belli bir dirençler tutulmalı kolaya ayrılmamalıdır.
Yıkanabilsin; Konfeksiyon malzemeleri genellikle yıkanmaya tabi olduğunda telada yıkanabilmelidir. Yıkmada kumaşla hareket etmesi ve kumaştan ayrılmaması gerekir.
Kuru Temizleme Yapılabilsin; Kuru temizlemede kullanılan kimyasal maddeler telanın yapışmasını sağlayan maddeleri çözmemelidir. Bu nedenle sadece temizleme ile temizlene bilen giysilerde mutlaka bu tür telalar kullanılabilir.
Yapıştırıcı Maddeyi Kusmamalıdır; Hatalı yapıştırmalar dışında, tela üzerindeki yapıştırıcıyı ne kendi sırt yüzeyine nede kumaşı geçip kumaşın sırt yüzeyine bırakmamalıdır. Tüylenme Yapmamalıdır; Sürtünme kuru temizleme ve yıkaman dolayı oluşan tüylenmeler telada mukavemet ve tuşe kaybına eden olur.
Boyut Değiştirmesi; Yapıştırma, yıkama, kuru temizleme, işlemleri esnasında maruz kalınan ısı, kumaş ve telada en ve boy yönünde boyut değişimlerine neden olur. Dikkat edilmesi gereken kumaşlar telanın aynı oranda, uyumla boyut değiştirmesi ya da değiştirmemesi yani kumaşla birlikte hareket etmesidir.
Farklı Türde Kumaşlarda Zorlanmasın; İplik karakteriyle farklılık gösteren kumaşlara da yapışma ve tutunma kabiliyeti olsun.
Kolayca Bulunabilsin; Stokuyla ilgili problem olmamalı ve profesyonel ve tedarikçilerin sürekli bulundurdukları türde ürünler olmalıdır.
Üretenler, Satanlar Ve Kullananlarca İyi Bilinsin; Sadece kar amacıyla telayı tedarik edenler hatalı tercihlerle ve tavsiyelerle çok daha pahalıya neden olacak sonuçlar doğurabilirler.
İhtiyaç Halinde Teknik Muhatap Bulunabilsin; Genellikle her yeni koleksiyon yeni tela belirlemeyi de beraberinde getirir. Bu esnada alınacak laboratuvar desteği ve teknik bilgi
sahibi kişilerin danışmanlığı tela sorunlarına oluşmadan engeller ve sürecin hızına engel olmaz.
İnsan Sağlığına Zararlı Maddeler İçermesin; Kullanılan malzemeler doğruluğu zararsız olması da önemlidir. Uluslararası geçerliliği olan kalite ve içerik raporları olmalıdır. Kumaşa Hakim Olmasın; Giysinin esas unsuru olan kumaşa hükmederek, kumaşın beklenen dış etkisine engel olacak yapıdaki telalar, beklenmedik tasarım hataları doğurabilir.
YAPIŞKAN TELALARIN KULLANIMI İLE İLGİLİ BİRTAKIM GÜÇLÜKLER Alt Yüze Akma Sorunu; Telaların alt yüzeyine doğru akarak banını veya zeminin kirlenmesi nedeniyle fiksaj maliyetleri artmasına ve kalitenin etkilenmesine neden olan bir sorundur. Bunun dışında renk değişimi, farklı çekmeler, mukavemet kayıpları gibi problemlere neden olur.
Üst Kumaşa Akma Sorunu; Yapışkan maddelerin üst kumaşın dışına doğru akması sonucu ortaya çıkan bir problemdir. Isı basınç veya fiksaj süresinin fazla olması nedeniyle özellikle tül gibi ince, hafif kumaşlarda sorun olarak ortaya çıkmaktadır.
Farklı Çekme Değerlere Sorunu; Tela uygulandığı için giysinin bir parçasının çekmesi problem oluşturabilir. Dikim bölgesinde veya yüzeyde dalgalanmalar büzülmeler meydana gelebilir. Dış kumaşın ve telanın çekme miktarları uygun testler yardımıyla belirlendikten sonra hatanın oluşmaması için gerekli ayarlamalar yapılmalıdır.
Yapışkan Maddenin Açılması; Kumaş ile tela arasındaki bağlantının azalması sonucu oluşur. Yapışkan maddenin ısıya doğru hareket etmesi, üst kumaş yerine telanın içine girmeye meyletmesi nedeniyle iki malzeme arasında etkin bir bağlantı sağlanamaz. Üst kumaşta kabarıklıklar oluşur eksik ya da daha fazla ısıtma yeterli derecede soğutmama veya tela ile kumaşın uyumsuzluğundan kaynaklanabilir.
Renk Değişimi; Fazla ısı veya kullanılan yapıştırıcı nedeniyle geçici veya kalıcı renk değimleri olabilir. Bazı boyar maddeler ısı etkisiyle renk değiştirmektedirler.
ÜRETİM AŞAMALARINA GÖRE KARŞILAŞILAN TELA PROBLEMLER
BAYAN ELBİSE VE ETEKLERİNDE TELA KULANMI; Kullanım Bölgesi Yapıştırılacak dokunmamış
(Nonwoven)Tela
Yapıştırılacak Dokuma Ya da Örgü
Yaka 33-45 Gr. Telalar Dokuma Tela
Ön Pat 30-40 Gr. Telalar, Şifonlarda Çift Noktalı Ürünler
Tülbent, Likralı Kumaşlarda Esneyen Telalar
Ön Etek Patı Stenen Gramajda Telalar. 50-90 Gr Arası Uygun Telalar
Cepler 35-40 Gr Telalar 50-90 Gr Arası Uygun
Görünen Telalar
Manşet 35-40 Gr Telalar 50-90 Gr Arası Uygun
Görülen Telalar Etek Kemeri 40-45 Gr'lık Telalar (Ferfore Edilmiş
Olarak)
50-90 Gr Arası Uygun Görülen Telalar Kenarı Ve Katlanan
Yerleri
Çift Taraflı Telalar Texfıx
Üretim Esnasında Dokuma, Eşit Yayma, Kaplama, Hareleme
Depolama ‘da Sararma, Buharlaşma
Sermede Kayma, Kenar Kıvrılması, Büzülme
Kesmede Yığılma, Ebat Değişmesi, Bıçak Kirlenmesi Yapışmada Yanlış Yüzey, Yanlış Yön, Yetersiz Isı, Yetersiz
Basınç, Yetersiz Zaman, Yanlış Yapıştırma Aracı, Yanlış Yöntem, Bağımsız Araçlar, Akma, Sararma, Koku
Dikişte Dikiş İğnesini Kirlenmesi, Yetersiz Mukavemet, Dikiş Masasında Yürümeme, İlik Problemleri Son Ütüde Buhara Mukavemetsizlik Sonucu Şekil Bozukluğu Giysiyle Görünümünde Aşırı Sertlik, Yetersiz Hacim, Potluk, Sarkma,
Tüylenme
Yıkamada Kabarma, Çekme, Bırakma, Dağılma, Renk Verme, Potuk, Büzüşme
TELANIN KULLAINILDIĞI BÖLGELER
BAY- BAYAN CEKETLERİNDE TELA KULLANIMI
Kullanım Bölgesi Yapıştırılacak Dokumamış (Nowoven)
Tela
Yapıştırılacak ve dokuma Ya da Örgü
Ön Beden (Yünlü Kumaş) 35-45 Gr Copa Kaplı Telalar. İpli Tela.
80-100 Gr Pamuk-Pamuk Viskon Dokuma Tela, Raşel Tela.
Ön Beden
(Sentetik Kumaş)
35-65 Gr Copes Kaplı Telalar, İpli Tela
80-100 Gr Pamuk- Pamuk Viskon Dokuma Tela Raşel Tela.
Mostra(Klapa) 45-65 Gr Copa Kaplı Telalar, İpli Tela
80-100 Gr Pamuk-Pamuk Viskon Dokuma Tela, Raşel Tela
Göğüs Takviyesi Kara Dokunmuş Telalar, Kıl
Tela,
Ceop Takviyeleri 45-45 Gr Telalar, İpli Tela 50-60 Gr'lık Tülbent Dokumalar.
Cep Ağızı Ve Kol Evi İpli Biye(Verev),Ekstraforlu Ve Dikişli Biyeler
Verev Biyeler Kenar Ve Katlanan Yerler Kenar Biyeler Texfıx
Yaka Altı Keçe
Kol Ağzı Uygun Gramajı Telalar Tülbent Dokumalar
YÜKSEK ISIDA YIKANMAYAN BAY- BAYAN GÖMLEK VE BLUZLARINDA TELA KULLANIMI
Kullanım Bölgesi Yapıştırılacak Dokunmamış (Nonwoven) Tela
Yapıştırılacak Dokuma Ya da Örgü Tela
Ön Pat Uygun Gramajlı Tüm Telalar Uygun Gramajlı Tüm Telalar Yaka Ve Manşet Uygun Tuşe Ve Gramaj Tüm
Telalar.
Uygun Tuşe Ve Gramajlı Tüm Telalar.
BAY- BAYAN PANTOLONLARINDA TELLA KULLANIMI; Kullanım Bölgesi Yapıştırılacak Dokunmamış
(Nonwoven) Tela
Yapıştırılacak Dokuma Ya da Örme Tela
Kemer 40-65 Gr Sert (Kimyasallı) Ferfore Telalar
40-65 Gr Sert (Kimyasallı) Ferfore Telalar
Cep Ağızları İpli Biye(Verev)Ekstraforlu Dikişli Biye
50-90 Gr Dokuma Tela Arka Cepler Copa Kaplı Telalar İpli Tela 50-90 Gr Dokuma Tela Ön Pat 40-45 Gr Copes Kaplı Telalar,
İpli Tela
50-90 Gr Dokuma Tela Parçalar Dikiş Yerleri Çift Taraflı Telalar Texfıx
BAY-BAYAN PARDESÜ, KABAN VEE MONTLARINDA TELA KULLANIMI; Kullanım Bölgesi Yapıştırılacak Dokunmamış
(Nonwoven)Tela
Yapıştırılacak Dokuma Ya Da Örgü Tela
Ön Beden 40-65 Gr'lık Telalar, İpli Tela.
80-100 Gr Pamuk Viskon, Douma Tela, Raşel, Tülbent Tela
Mostra(Klapa) 60-65 Gr'lık Telalar 80-100 Gr Pamuk, Pamuk Viskon Dokuma Tela, İpli Tela
Yaka 60-65 Gr'lık Telalar 80-100 Gr Pamuk Viskon
Dokuma Tela Cep Takviyeleri 40-65 Gr'lık Telalar,İpli Tela 50-60 Gr'lık Tülbent
Dokumalar Cep Ağzı Ve Kol Evi İpli Biye(Verev)
Ekstraformlu, Dikişli Biyeler
Verev Biyeler. Kol Ağzı Ve Manşetler
Kenarlar Ve Katlanan Yerler
35-40gr'lık Telalar. Kenar Biyeleri
50-60 Gr'lık Tülbent Dokumalar
Yaka Altı Keçe Texfıx
YÜKSEK ISIDA YIKANAN ERKEK GÖMLEKLERİNDE TELA KULLANIMI Kullanım Bölgesi Yapıştırılacak Dokunmamış
(Nonwoven) Tela
Yapıştırılacak Dokuma Ya da Örgü
Ön Pat Üstün Yıkama Ve Tutunma
Mukavemeti Olan Telalar
Kumaşın İşlentisine Ve Çekme Değerlerine Uygun Gömlek Telalar
Yaka Ve Manşet Üstün Yıkama Ve Tutunma Mukavemeti Olan Telalar.
Kumaşın İşlentisine Ve Çekme Değerlerine Uygun Gömlek Telalar
