TARIMDA DÜŞÜK GELİR M BOZOĞLU TARIM & GIDA POLİTİKASI-II DERS NOTLARI

(1)

TARIMDA DÜŞÜK GELİR

(2)

KAPSAM

• Düşük gelir

• Treadmill teorisi

• Teknoloji, verimlilik ve dinamik etkinlik

• Teknoloji ve statik etkinlik

• Teknolojik değişmenin etkisi

• Sabit kaynak teorisi

• Kaynak sabitliğinin tarımsal üretim ve gelir üzerine etkileri

• Azalan maliyet teorisi

• Özet ve sonuç

M BOZOĞLU TARIM & GIDA POLİTİKASI-II DERS NOTLARI 2

(3)

• Çiftçiler düşük gelir elde etmesinde etkili faktörler:

– Mevcut kaynak varlığı nedir?

– Çiftçilerin bilgi seviyesi nasıldır?

– Kaynakların üretim faaliyetlerine uygun olarak tahsis ediliyor mu?

– Piyasalar tarım sektörü (çiftçiler) için uygun mudur?

– Uygun bir zaman dilimi içerisinde piyasalar dengeye ulaşır mı?

– Eğer böyleyse bu denge fırsat maliyetlerine denk gelir

sağlar mı?

(4)

• Hükümetler, tüketicilere uygun gıda arzını garanti etmek, çiftçilere fiyat ve gelir

desteklemesi yapmak için piyasaya müdahale etmeli midir?

– Dengesizliği ortadan kaldırma veya dengeye

getirecek ayarlamayı yapmada tarımsal piyasalar etkin olarak çalışıyorsa (çiftçilere uygun gelir

sağlıyorsa), sürekli hükümet müdahalelerine gerek yoktur ve bu müdahale etkin olmaz.

M BOZOĞLU TARIM & GIDA POLİTİKASI-II DERS NOTLARI

4

(5)

• Tarımdaki fiyat ve gelir problemi = “maliyet-fiyat sıkışması”

Maliyet-fiyat sıkışması:

• Verimlilik artışı sağlanması Düşük reel fiyat

(bütün masrafların karşılanması ve yeterli bir gelirin elde edilmesi durumunda sorun olmaz).

• Fakirlik ve düşük gelir, büyük ticari çiftçiler için ekonomik bir problem olarak tanımlanmaz.

(Bunların çoğu, yeterli gelir için önemli miktarda kaynaklara sahiptirler).

• Fakat büyük çiftçiler, ürünlerine az ödeme

yapılmasından dolayı sahip oldukları kaynaklara

düşük gelir oranı sağlandığını iddia etmektedirler.

(6)

Hipotez:

• “Piyasa geliri, tarımsal faaliyette düşüktür”, çünkü;

– “Piyasadaki güçler, çiftçilerin ayarlama yapamayacağı bir hızda piyasa dengesizliği meydana getirmektedir” yada

– “Çiftçiler piyasaya uyum sağlayabilmesine ve dengeyi

yakalayabilmesine rağmen, piyasa dengesi başka sektörlerden daha düşük gelir sağlamaktadır”.

• Bu hipotezleri test etmek için aşağıdaki varsayımların kabulü gereklidir:

– “Uygun büyüklükte ve iyi idare edilen tarım işletmesi tarafından denge noktasının sağlanması gerektiği” (Konu küçük aile

işletmeleriyle ilgili olmayıp büyük ticari çiftliklerle ilgilidir),

– “Uzun dönemde etkin faaliyet gösteren bir çiftliğin ortalama geliri, başka bir yerdeki ortalama gelire eşittir”.

6

(7)

Hipotezlerin testinde kullanılan teoriler:

• “Treadmill Teorisi” ve “Sabit Varlık Teorisi”

Bu teorilerin üzerinde durduğu konular;

– “Dengesizlik oluşturan güçler”

– “Bu dengesizlikle ilgili ayarlamaları engelleyen güçler”

• “Azalan Maliyet Teorisi” ve “Para Akışı Teorisi”

– “Gerçekte düşük gelir olmamasına rağmen niye böyle

göründüğünün açıklanması”

(8)

Tarımda kronik dengesizlik oluşturan kaynaklar:

• Makroekonomik politikalar

• ekonomik büyüme

• politik kararlar

• iklim şartları ve

• teknolojidir.

(9)

Treadmill Teorisi (Williard Corhrane-1965)

• Yıldan yıla gelişmiş teknolojiler ortaya çıkmaktadır.

• Kârlı ve verimliliği artırıcı olan bu teknolojiler, hızlı ve kaçınılmaz bir şekilde çiftçiler tarafından adapte edilmektedirler.

• Arz, çok yavaş artan ve elastik olmayan toplam gıda talebi

karşısında artmaktadır ve kısa dönemde elastik olmayan talepten dolayı fiyatları ve geliri düşürmektedir.

• Daha düşük gelire cevap olarak geleneksel tarım işletmelerinin kaynaklarını azaltılması gerekmektedir.

• Kronik üretim fazlalığı, fiyat baskısını ortaya çıkarmaktadır.

• Ürün fazlalığı elemine edilmeden yeni teknolojilerin ortaya çıkması, bahsedilen süreci yeniden başlatmaktadır.

• Treadmill Teorisi, dengesizliğin oluşturulmasında “teknolojinin

rolünü” ve “sabit kaynak teorisinin” etkisini kabul etmektedir.

(10)

Teknoloji, Verimlilik ve Dinamik Etkinlik

• Teknoloji: Girdi ve çıktı ile ilgili metotlar

– Mekanik teknoloji – Biyolojik teknoloji – Kimyasal teknoloji

• Teknolojinin bir ücreti vardır ve üretilmesi için kıt kaynakları gerektirir.

• Örn. Geliştirilmiş tohum çeşitleri, hibrit mısır, düşük maliyetli ticari gübre, tarım ilaçları, traktör gücü,

elektriğin kırsal alanda kullanılması

10

(11)

Teknoloji ve Statik Etkinlik (Statik ekonomik etkinlik)

• Araştırma ve yayım gibi geleneksel olmayan girdilerin (C), bitkisel ve hayvansal üretim arz eğrisi, fiyat ve

miktara etkisi (şekil 3.1)

(12)

• Burada dikkate alınan zaman diliminde tarımsal ürünlerin talebi inelastik olduğundan

verimlilikteki artış, üreticilere kayıp getirir.

– Yani; (1  4 +5)’dir.

• İhracatın talep içindeki payı artar ve talep daha esnek hale gelirse, verimlilikten dolayı üreticinin zarara uğramasının önüne geçilebilir.

• C kadar araştırma ve eğitim yatırımından elde edilen kazanç uzun yıllar sürer.

– Araştırmalar, bugün yapılan 1 $’lık yatırımın 8 yılda en yüksek kazancı sağladığını ve bu kazancın 16

yılda sona erdiğini belirtmektedir.

(13)

• Geleneksel olmayan girdi yatırımlarından elde

edilen statik ekonomik etkinlik, farklı yöntemlerle ifade edilebilir:

1. Net Bugünkü Değer Yöntemi:

• 2+ 3+4+5 alanı = Araştırma ve yayım yatırımlarından her yıl elde edilen kazanç (b _i )

• Gelecek 16 yılın kazancının bu günkü değeri

• C ₀ = 1 $ ise indirim oranı (r) 0.1 (%10) olduğunda

C ₀ = 1 $

(14)

2. Kar-Masraf Oranı (B/C):

r = 0.1 (%10) iken kar-masraf oranı = 4 $

3. Dahili Getiri Oranı (IRR) =

• Dahili getiri oranı, net bu günkü değeri sıfır (0) yapan orandır.

• Dahili getiri oranı %25 ile %50 arasında değişmekte olup, tarımsal verimliliği artırmak için kullanılan kaynaklara %25 ile %50 oranında bir faiz

ödenebileceğini göstermektedir.

(15)

Teknolojik Değişmenin Etkisi

• Tarımda teknolojinin herhangi bir işletmeye çekici gelmesi için verimi artırmalı ve/veya maliyetleri düşürmelidir.

• Teknolojiyi ilk benimseyen ve uygulayanlar, işin riskine karşılık yüksek kar elde ederler.

• Daha sonra yeter sayıda çiftçinin teknolojiyi benimsemesi ve uygulamasıyla ürün fiyatları düşeceğinden veya sabit girdi maliyetleri yükseleceğinden geri kalan çiftçiler de zarardan korunmak için yeni teknolojiyi kabullenmek durumunda

kalacaklardır.

• Rekabetçi bir endüstride teknolojik gelişmeler, kısa

dönemde karı artırırken, uzun dönemde artırmaz.

(16)

Klasik ekonomik teori:

• “Bir üretim faktörünün marjinal ürün değeri, tüm kullanımlarda onun piyasa fiyatına eşit

olduğunda en etkin kaynak tahsisi sağlanmış olur”.

• P _A : Tarım dışında istihdam edilen işgücünün tarım sektörüne

çekilmesi için gerekli ücret oranı (işgücüne sahip olma fiyatı veya tarım dışı sektörlerden tarım sektörüne müteşebbisin

cezbedilmesi için ihtiyaç duyulan gelir)

Sabit Kaynak Teorisi

Tarımda İşgücünün Marjinal Ürün Değeri

(17)

Tarımda İşgücünün Marjinal Ürün Değeri

P ₀ : Tarımdaki işgücünün fırsat maliyeti (şu anda tarımda

istihdam edilen işgücünün tarım dışı sektörde kazanacağı ücret)

• Tarımda çalışanlar, daha az formal eğitim almış ve

genellikle tarım dışında

çalışanlardan daha yaşlıdırlar.

• Eğer çiftçiler tarım dışı sektörde istihdam edilmiş olsalar, ortalama kazançları tarım dışında çalışanlardan

Sabit Kaynak Teorisi

(18)

• “Beceri”, iş gücünün iş sahaları arasındaki transferini kolaylaştırır ve artırır.

• Çiftçilerin genellikle tarım dışına aktarılabilmeleri bakımından çok az beceriye sahip olmaları ve

tarımsal istihdama alternatif olarak çoğu zaman kentsel istihdamın mevcut olması nedeniyle

tarımdaki işgücünün hurda fiyatı veya fırsat fiyatı (P ₀ ), “sıfırdır”

• Tarımda çalışanların önemli bir kısmının çok genç ve çok yaşlı olması (yaş dağılımı) ve çok düşük kazanca sahip olmaları, tarım dışında çok az istihdam edilme imkanına sahip olmaları, çiftçilerin hareketliliğini

sınırlamaktadır.

(19)

• Tarımdaki ücret oranı, fırsat değeri fiyatı (P ₀ ) - transfer maliyeti (P _T )nin altına düşmeli ki, ekonomik olarak tarımdan işgücü transferinin

gerekçesi olsun.

• Transfer maliyeti, potansiyel olarak tarım dışı sektörde kazanılacak

gelirin önemli bir kısmını oluşturmaz.

– Genç insanların gelecekte kazanma potansiyelleri fazla olduğu için bunlar için transfer maliyeti önemli bir oran tutmaz.

– Potansiyel kazanacakları düşük olan yaşlı çiftçilerde transfer

Sabit Kaynak Teorisi

(20)

• Tarımdan işgücünün dışarı hareket etmesini teşvik eden fiyat, çiftlik

yaşamına çok değer veren işçiler için P _T ’den önemli ölçüde daha düşük olabilir.

• Eğer alternatif iş bulma bulunduğu topluluğu terk etmeyi gerektiriyorsa,, çiftlik ailesi akraba ve arkadaşlarını terk etmektense daha düşük geliri kabul

edebilir.

• Bu durumda tarım işgücü için

“rezervasyon fiyatı” P _R olarak isimlendirilir.

• Bu öyle bir fiyat ki, alternatif iş

imkanlarının tarım iş gücünü teşvik etmesinden önce tarım işgücü

kazancının bu fiyatın altına düşmesi gerekiyor.

• Burada tarım dışı işteki potansiyel

kazançlar, transfer maliyeti, çiftçilikten fiziki olarak doyuma ulaşmış olma, gelecekteki tarım kazançları beklentisi ve şehirde yaşam veri olarak kabul

edilmektedir.

20

Tarımda İşgücünün Marjinal Ürün Değeri

(21)

Özet:

• Eğitim seviyeleri ve becerilerinden dolayı tarımda çalışanların marjinal ürün değeri MVP

₂

’ye düşse bile, bu marjinal değer tarımdan ayrılmayı gerektirmeyecektir.

• Buna transfer maliyeti eklendiğinden MVP

₃

’e ve çiftlik şartlarında yaşamanın arzu edilmesi nedeniyle marjinal kaynak değeri MVP

₄

’e düştüğünde, bu faktörler iş gücünü etkiliyorsa, tarımdan ayrılma söz konusu olacaktır.

• O zaman dışarıdaki iş gücü ücreti P

_A

ise ancak bu belirtilen nedenlerle

tarımdaki ücret P

_R

’nin altına

düştüğünde tarımdan diğer sektörlere doğru bir kayma söz konusu olacaktır.

• P

_A

-P

_R

kadar bir fark, ancak iş gücünün tarımdan ayrılması mümkün

olabilecek, ücret farkının daha az

olması ise işgücünün tarımdan

ayrılmasını zorlaştıracaktır.

(22)

Kaynak Sabitliğinin Tarımsal Üretim ve Gelire Etkileri

-Tarımsal kaynaklar neden sabittir?

• Finansman kaynakları sınırlıdır.

– Para, banka depoziti, tahvil vb

• İşletme sermayesinin fırsat maliyeti düşüktür.

– Gübre, yakıt, tohum, tamir masrafları, ilaçlar ve malzemeler bir defa tarımda kullanıldıklarında, düşük alternatif fırsat fiyatına sahip olurlar.

– Beklenen ürün fiyatları dikkate alınarak satın alınan bu girdiler, ürün fiyatlarının çok düşmesi durumunda bile

kullanılmak durumundadırlar (ertesi yıl ise daha az girdi satın alınarak hata düzeltilebilir).

(23)

• Sabit sermaye unsurlarının düşük elden çıkarma değerine sahiptirler.

– Tarımsal makineler (uzun bir dönem boyunca hizmet kullanılmaları)

• Arazi gibi reel servet unsurlarının elde çıkarma değeri de düşüktür (şehir yakınları hariç).

• İşgücünün üretim artışına etkisi yoktur veya çok azdır.

• Süreklilik arz eden bir kaynak olup, tarım dışı sektörlerden fazla alınmaması ve doğum oranlarının yüksek olmasının etkisiyle arzında artma olmaktadır.

• Sabit kaynak teorisi, kısa ve orta vadede tarımsal

kaynakların şoklara uyum sağlamadığını

(24)

Azalan Maliyet Teorisi

• Etkin ticari tarım işletmeleri, yeterli gelir elde etmekte midir?

• “Ticari tarım işletmeleri düşük gelir elde etmektedir”

( Yaygın bir kanaattir)

– “Azalan Maliyet Teorisi” ve “Likidite Akışı Teorisi”

• Ortalama geliri tüm çiftçiler için tarım sektörlerin seviyesine çıkararak dengesizlik oluşturma girişimi, başarısızlığa davetiye çıkartmak olur”

– İşletme büyüklüğü arttıkça maliyetler düşmekte ve gelir artmaktadır.

• Tarım işletmelerinde büyüme, sermayenin işgücüne, değişen masrafların sabit masraflara oranının artmasıyla sağlanabilir.

24

(25)

Şekil. ABD’de tarım işletme büyüklüğüne göre üretim başına kaynak maliyeti

• Ölçeğe getiri: “Tüm üretim faktörlerinin miktarındaki sabit oranlardaki değişimin tarımsal üretime etkisi”

‒ Tarım işletmeleri tüm üretim kaynaklarını aynı oranda

artırmadıklarından dolayı tarım politikası ile ilgili değildir.?

(26)



M BOZOĞLU TARIM & GIDA POLİTİKASI-II

DERS NOTLARI 26