T e k n i k :
B O Y A V E S I V A L A R D A B O Z U K L U K L A R
Yazan: F. Matouschek
Araştırmaların gayesi :
Bu araştırmalara girişmemizin sebebi yeni inşaa-tın sıvalarında ve bazı tamirat işlerinde görülen bozuk-luklar olmuştur. Bu gailelerin menbalarmı tayin etmek çok defa güçtür. Çünkü k i m y e v î tahlillerden az ma-lûmat elde edilmekte ve şantiyelerde işler ancak pek ender olarak mütehassıs bir müşavir tarafından takip edilmektedir. Ayni zamanda müteahhitlerin verdikle-ri malûmat hasarların sebebinin meydana çıkmasına umumiyetle az yardım etmektedir. Bu hasarların ba-zılarının bilâhara yeniden husulüne imkân bulunma-yan bir çok âmillerin tesiriyle meydana geldikleri ka-bul olunabilir (1).
Hasarların görüldüğü yerler ve şekilleri:
Bu hasarlar bilhassa banyo daireleri duvarların-da, tuvaletlerde, merdiven, kapı ve pencere çerçevele-rinde görülürler, Cephelerde bunlara pek nadir ola-rak rastlanır.
Yağlı boya tedricen ayrılarak sıvaırn bir kısmı-nı koparır (bu mahzurlar filhakika yağlı boya sürül-dükten sonra görülürler, kaba sivada hemen hiç gö-rülmezler). Çok ince kumla yapılmış 2-4 mm. kalın-lığındaki harç tabakası toz haline gelir, yahut muka-vemet çok azalır. Çok defa büyük levhalar halinde bo-yalar kaldırılabilirler.
Bu hasarların tipik şekilleri 1 v c 2 inci resimde gösterilmiştir.
M ü m k ü n sebepler aşağıdaki şekilde gruplara ay-rılabilir:
Çimento: Çok sıcak veya miktarın gayri kâfi ol-ması.
Kum: Topraklı, granülometrik terkibinin hatalı olması.
Harç suyu: Çimento için zararlı maddeleri bol miktarda ihtiva etmesi.
Fon: Kâfi derecede pürüzlü olmaması veya önce-den ıslatılmaması.
(1) Müşabih kusuralr başka memleketlerde de görülmektedir. Bu hususta Journal de la Constructlon'm 7 ci sayısında (temmuz 1950) bir rapov neşredilmişti.
«î-a construction» dan
Şekil: 1 — Bir merdivende dökülen yağlı boya. Hatalar : Kum çok ince, önceden ıslatma, gayı-ikâfi.
muahhaı-muame!eye tâbi tutulmamış.
Sıvanın sonraki muamelelerinin yapılmaması. Boya: Kuruma zamanının çok kısa olması. Muayyen bir rol oynayabilen bu bir sürü âmiller bahse konu olan meselenin muğlâklığını bize gösterir. Bunları tahlil etmeğe çalışacağız.
Çimento: İtmam edilecek şartlar mer'î İsviçre normlarına göre tesbit edilmiştir. Tazyik zamanında, çimento, çoğu vakit pek çabuk kullanılır. Fabrikadan çıkarken çimentonun harareti 110-120 santigraddır. Torbalarda uzun müddet sıcak olarak kalırlar v e kul-lanılmadan evvel soğutulmak icap eder, aksi takdirde donması kayda değer derecede çabuk olur. Sıcak iken ayni seviyede plastisite için depoda bekletilmiş çimen-toya nazaran daha fazla su ister. Doz kâfi derecede ol-malı, fakat ç o k tekabbuz etmesini önlemek için pek fazla da olmamalıdır.
Ha-Şekil: 4 — Kesif bir beton dıvarda dökülen sıva. Ha-Şekil: 5 — Kumların granülometrisi. Hatalar: Fon çok düz. önceden sulama gayrikâfi, çimento dozu çok az. Dere kumu. perdah kumu.
Şekil: 2 — Bir kapı pervazında sökülen yağlı boya. Şekil: 3 — Bir banyo dairesinde çözülen yağlı boya. Hatalar: Şekil 1 deki gibi. belki de boyamakta pek acele edilmiş. Hatalar : Şekil 1 ve 2 deki gibi.
şarlar bilhassa çok ince kumla (perdah kumu) yapıl-mış sıvalarda görülmektedir. Şekil 5, dere kumu ile yıkanmamış perdah kumunun granülometrik terkip-leri arasındaki muazzam farkı göstermektedir. Bu. malûm bir keyfiyettir: K u m ne kadar ince olursa ta-nelerinin çimento ile İhta olunması için o kadar çok çimentoya ihtiyaç vardır. K u m taneleri ne kadar kü-çük olursa mesamatında o kadar su tutar. Perdah
ku-munun dere kumuna nazaran %30 fazla su massettiği tesbit edilmiştir.
Harç suyu: Harç suyunun çimento için zararlı
maddeler ihtiva ettiği vakalar pek nadir idi. Çimento dozunun fazlalığı ve ince kumun fazla su çekmesi şek-lindeki iki âmil harç suyunun çoğalmasına sebep olur-lar ki, miktar itibariyle normal şartolur-lara nazaran
%30-40 daha fazla olur. Vakıalar, geniş ölçüde, naza-rı itibara alınmazsa çimentonun donması için kâfi de-recede suyu olmaz. Binnetice sertleşmez ve ufalanır.
Fon: İltisakı temin için sıvanacak duvarın kâfi derecede pürüzlü olması şarttır. Şekil 6 tamamiyle düz bir fon üzerine sürülmüş sıvayı göstermektedir. Bu sıva nasıl tutabilir.
Granu/omef-rie der /Sande
composır. çranu/omerrictue des sab/es
Schlammsand
Şekil: 6 — Çok düz bıir fondan ayrılan yağlı boyalı bir harı; parçası. Hatalar: Kum çok ince. fon gayet düz. önceden ıslatma ve sonradan
muamele gayri kâfi.
Bundan başka duvarın alt kısmının iyice ıslan-ması da pek mühimdir. Tuğllaarın suyu massettikleri malûm bir keyfiyettir ve duvarcı buna dikkat etmeli-dir, fakat ekseriya beton duvarlar veya birinci sıvada buna kâfi derecede ehemmiyet vermez.
Sonraki muamele: Sıvanın muahharen muamele
görmesi zaruridir, yani bir müddet sıvayı rutubetli tutmak lâzımdır, bozuklukların bir kısmının kapı ve pencere pervazlarında, yani hava cereyanının harcı kuruttuğu yerlerde görülmesi manidardır. Bu sıvalar 5 cm. olup çok sert oldukları halde keskin kenarların-da toz haline geliyorlardı.
Boya: Boyamağa başlamadan evvel bir müddet
beklemelidir. Bu müddet hava şartlarına bağlı olup önceden kestirilemez. Sıvadan bir kaç gün sonra bo-yanın yapılabileceği vakalar olduğu gibi üç hafta son-ra yapılacağı vakalar da vardır, duvarın rutubeti eff-lorescence ve kabarmalara sebep oluyordu.
Ayni duvar üzerinde yağlı boyanın bozulduğu, o-na mukabil badao-naya bir şey olmadığı ve alttaki sı-vanın bıçakla kaldırılması güç olacak kadar sert kal-dığı vak'alar da görülmüştür ki, bunun çıkaracağımız neticeler bakımından çok mühimdir.
İki boya birbirinden pak farklıdır: Yağlı boya nü-fuz ettirmeyerek harcı havadan tamamiyle tecrit eder, halbuki badana havayı geçirir. Havada suyun noksan olduğu veya gerek tasahhur ve gerekse fon tarafından massedilmek suretiyle sonradan azaldığı açıkça anla-şılıyor. Badana havanın rutubetini nüfuz ettirdiğin-den harç yavaş yavaş sertleşebilir, halbuki yağlı boya tabakası altında vaziyet böyle değildir.
Boya umumiyetle dört kat olarak sürülür. Evve-lâ sıvanın yüzünü hazırlamak ve keten yağı ile doğ-rudan doğruya temasını önlemek içi nbir çimento be-yazı (veya bir başka madde) tabakası vurulur, sonra
Şekil: 7 — İki ay sonra çatlamış bir yağlı boya tabakası. (Tecrübe 3) kurutulur. Bundan sonra da iki veya üç kat yağlı bo-ya daha sürülür.
Bu kaidelere tam olarak riayet edilir ve iş dik-katli yapılırsa mükemmel sıvalar elde edilir.
Şekil: 8 — Boya tabakası kopmuştur. Perdah kumu ile yapılmış
harç mesamatlıdır ve toz halinde dökülüyor. Gayri kâfi ıslatılmış ve sonrada muameleye tâbi tutulmamış bir fonun harç suyunu mas
No. Tecrübe şartları Neticeler No. Tecrübe şartları Neticeler Çimento dozu: K g / m3 120
Dere kumu 0-2 mm. Harç suyu %21
Fon: pürüzl übeton duvar Muahhar muamele: — Boya:
Çimento beyazı 2 gün, yağlı boya 2, 3, 4 gün sonra.
12 ay sonra:
Sıva sert. Rengi gri, normal, boya bozul-mamıştır.
Çimento'dozu K g / m3 150
Kum: Pepdah kumu Harç suyu: %27
Fon: Oldukça düz beton, bir defa ıslatılmış.
Muahhar muamele: — Boya: L
Çimento $}çyazı 1 gün, yağ-lı boya 2,' 3, 4 gün sonra
2 gün sonra:
Kof ses veren yerler 2 ay sonra:
Boya tabakası kof ses veren yerlerde ayrı-lıyor.
4 ay sonra:
Sıva bozuluyor ve toz halinde dökülüyor. Fon ile iltisak pek zaif Çimento dozu: K g / m3 250
Kum: Perdah kumu (2 inci tecrübedeki kof ses veren yerler gibi.)
Harç suyu: %26
Fon: Oldukça düz beton, bir defa ıslatılmış.
Muahhar muamele: — Boya:
Çimento beyazı 1 gün, yağ-lı boyaî!2, 3, 4 gün sonra
3 gün sonra 12 ay sonra:
Kof ses veren yerler elâstikî olmuştur, ya-ni boya tabakası fon-dan ayrılıyor. 4 ay sonra:
Ciiâ altındaki sıva bo-zuluyor Ve 'harç toz halinde döküdüyor. Fon ile iltisak pek zaif Çimento dozu: K g / m3 250
Dere kumu 0-2 mm. Harç suyu: %19
Fon. Oldukça düz beton, bir defa ıslatılmış.
Muahhar muamele: — Boya:
Çimento beyazı 1 gün, yağ-lı boya 2, 3, 4 gün sonra
3 gün sonra
İyi, 3 üncü tecrübede-ki sıvadan daha sert. 2 ay sonra:
Boyanın hiç bir yerine bir şey olmamıştır.
Çimento dozu: K g / m3 250
Kum: Perdah kumu 2 ve 3 üncü tecrübelerdeki gibi Harç suyu: %26
Muahhar muamele: — Boya:
Çimento beyazı 3 gün, yağ-lı boya 4, 6, 7 gün sonra.
3 gün sonra İyi, oldukça sert. 4 ay sonra: Sıva sert
Boyanın hiç bir yeri-ne bir şey olmamıştır.
,5 inci tecrübe gibi
Fon: Eski kireç duvar, pü-rüzlü işba haline gelinceye kadar ıslatılmış.
Muahhar muamele: Su ile 1 gün.
Boya:
Çimento beyazı 4, yağlı bo-ya 5, 6, 8 gün sonra.
3 gün sonra
İyi, 5 inci tecrübeden daha sert.
4 ay sonra: Sıva sert.
Boyanın hiç bir yeri-ne bir şey olmamıştır.
Tecrübeler: İthama değer hasarlar hasıl etmek ve mümkün olursa, hakikî sebeplerini anlamak için bir kaç tecrübe yaptık.
Bu tecrübeleri aydınlatmak için 7 ve 8 inci şekil-leri koyuyoruz. Tecrübe ve denemelerden aşağıdaki neticeleri çıkarıyoruz: .
• •1. — Taze ve sıcak çimento kullanmamak. 2. — Çimentonun dozu her m3 harç için asgarî 250
kilo olmalıdır.
3. — Dere kumu perdahlı kumdan daha fazla tav-siyeye şayandır. Çimento dozu oldukça fazla olsa bile kum çok ince olursa (3 ve 4 üncü tecrübeler) harem her zaman iyi olmasını temin etmez.
4. — İltisakı kolaylaştırmak için fon kâfi derece-de pürüzlü olmalıdır (1, 2, 3 ve 5 inci tecrübeler).
5. :— Fon kâfi derecede ıslatılmalıdır (2, 3 ve 5
in-ci tecrübeler)
6. — Mahallî şartlar: (fonun kuruluğu, hava ce-reyanı) çok defa sonradan su ile muameleyi icab etti-rir (3, 5 ve 6 ıncı tecrübeler).
