SINIFTA DİSİPLİN VE ÖĞRENCİ
DAVRANIŞININ YÖNETİMİ
2
Bölümün Amacı
Bu bölümün amacı, öğrenci davranışlarını
etkileyen olası etmenleri, öğrencilerde
yaygın olarak gözlenen istenmeyen
davranışları ve bunları yönetmede
izlenecek stratejileri tartışarak öğretmen
adaylarının bu konularda gerekli
yeterlilikler kazanmalarına katkıda
bulunmaktır.
3
Öğrenme Hedefleri
• Sınıfta disiplin kavramını tanımlayabilme,
• Sınıf ortamında disiplinin önemini kavrayabilme,
• Öğrenci davranışlarını etkileyen etmenleri bilme,
• Öğrencilerde istenmeyen davranışları açıklayabilme,
• Sınıfta disiplin sorunlarıyla baş
etme yollarını bilme.
Aslında disiplin de okul çapında ele alınmalıdır.
Bunun için
1.Okulun genel bir disiplin politikası olmalıdır
2.Öğrenciden beklenen olumlu davranışlar açıkça belirtilmeli; eğitim bu davranışları kazanmak için verilmeli
3.İstenmeyen davranışları engelleme ve
köreltme işlemleri sürekli yapılmalı
OKUL ÇAPINDA DİSİPLİN
Okul çapında bir disiplin programı uygulamak için
1. Öğrenciden beklenen davranışları belirle
Saygılı ol, sorumlu ol, hazır ol, talimatlara uy, eline/ayaklarına sahip ol gibi…
2. Beklenen davranışların koridorda, sınıfta, spor salonunda, laboratuvarda, gezi ve toplantılarda vs eğitimini yap. Örnekler ver, hatırlat, önlemler al
3. Beklenen davranışların doğruluğunu onayla. Etkili
ödüller ver, sosyal kabul göster, programlar hazırla...
Okul çapında bir disiplin programı uygulamak için
4. Uygun olmayan davranışları düzelt veya hevesini kır. İdareye gönder, alıkoyma cezası ver, sözel kınama
5. Tutarlı uygulamalar yap. Uygulamalarda öğretmenlerin büyük çoğunluğunun desteğini sağlamaya çalış, etkili bir sistem geliştirmek için sürekli çalış, kadroya destek ve pekiştireçler sağla
6. Yılın belli dönemlerinde destekleyici ve güçlendirici işlemler hazırla. Ödülleri çeşitlendir, bireysel ve sınıf ödülleri ver, öğrencileri de işe katmaya çalış.
7. Her zaman sorun çıkartan öğrenciler için alternatif seçenekler hazırla ve uygula
Taylor-Greene, S., Brown, D., Nelson, L., vd.(1997). School-wide behavioral support: Starting the year off right. Journal of Behavioral Education, 7, 99-112
Okul çapında disiplin için matriks
Sınıf Yemekhane Okul
otobüsü Koridor Oyun alanı
Başkalar ına Saygı
Bağırmadan konuş
Kendi yemeğini ye
Kendi yerine
otur Sağdan yürü Sıranı bekle
Eşyalar a saygı
Kağıtları israf etme
Tepsileri geri götür
Ayaklarını yerde tut
Çöpleri çöp kutusuna at
Zil çalınca malzemeleri
geri ver
Kendine saygı
Yapacağının
en iyisini yap Ellerini yıka Vaktinde durakta ol
Terbiyeli
konuş Bir plan yap
DİSİPLİN TÜRLERİ VE GELİŞİMİ
1-İntikamcı Disiplin Kuramı
Disiplini kişiselleştirerek, bir tür intikam aracı olarak kullanmaya çalışmadır. Öğretmen, disiplini bir kişisel sorun olarak algılamakta ve çeşitli nedenlerle kızdığı öğrencilerin yanlış yapmasını beklemekte; disiplin uygulamaları ile ondan intikam almaktadır.
2-Cezalandırıcı Disiplin Kuramı
İntikamcı kuramın bir derece esnetilmiş, geliştirilmiş biçimidir.
Disiplin, cezalandırma üzerine kurulmuştur. Yasaklar ve bunlara
uyulmaması durumunda karşılaşılacak cezalar önceden
belirlenmiştir.
3-Korkutarak Engelleme Disiplin Kuramı
Kötümser (pessimist) insan anlayışı, yani insan doğuştan kötüdür
görüşüne dayanır. İnsan asi, tembel ve saldırgandır. Niccola
Machiavelli insanın, her türlü etik kural bir kenara bırakılarak, ne
pahasına ve hangi yöntemle olursa olsun acımasızca ve tam
anlamıyla kontrol edilmesi gerektiğini savunmuştur. Bazı engel
ve yasaklar yoluyla bireyin dıştan kontrol edilmesi
amaçlanmaktadır. Bağırma, üzerine yürüme, itekleme, dayak,
tehdit, azarlama gibi eylemler sıklıkla görülür. Cezadan, yalnız
suç kabul edilen davranışı sergileyen kişiye yönelik bir yaptırım
olarak değil, aynı zamanda diğer kişileri istenmeyen benzer
davranışlardan caydırmaya yönelik bir önleyici araç olarak
yararlanılmaktadır.
4-İyileştirici Disiplin Kuramı
Ceza her zaman ve her durumda uygun olmayabilir. Cezanın caydırıcı etkisi azaldığında veya tümüyle ortadan kalktığında yönetmek ve kontrol etmek daha da güçleşir. İyileştirici disiplin kuramı bireyde, kabul gören mevcut düzen ve kurallara direnme yerine onlara uymayı emreden bir düşüncenin yerleştirilmesi temeline dayanmaktadır.
İyileştirici disiplin kuramı, istenmeyen davranışın yol
açabileceği sonuçları öğrenciye anlatarak, bilgilendirerek,
ondan caydırmayı amaçlar. Etkin bir rehberlik ve danışmanlık
yoluyla bu kuram okulda etkili bir biçimde uygulanabilir.
5-Önleyici Disiplin Kuramı
İyimserlik (optimist) insan görüşüne dayanmaktadır. Bu görüşe göre insan dünyaya tertemiz gelir. Kötülükleri, tembelliği, bencilliği sonradan çevrenin etkisiyle öğrenir.
İçinde yetiştiği çevrenin yapısı ve özellikleri çocuğun davranışlarını da biçimlendirir. Okulda özdenetime dayalı olumlu alışkanlıkların artması durumunda, dıştan denetime ihtiyaç kalmayabilir. Önleyici disiplin anlayışı aynı zamanda,
“yapıcı disiplin anlayışı” ve “modern disiplin anlayışı” olarak
da isimlendirilmektedir.
Daha İyi Bir Sınıf Disiplini İçin 11
Teknik
1. Dikkat çek!
Derse başlamadan herkesin dikkatini çek. Gürültülü sınıfa ders verme. Herkes yerine oturup tamamen susuncaya kadar bekle.
Dersi yumuşak bir sesle ver, bağırarak ders anlatma.
2. Öğretimi açık yap
Derste neler yapacağını ve öğrencilerden ne beklediğini baştan
söyle. Zamanı iyi planla. Öğrencilerle sohbet edecek zaman da ayır.
Thomas R. McDaniel. “A Primer on Classroom Discipline: Principles Old and New”, Phi Delta Kappan, September 1986.
Daha İyi Bir Sınıf Disiplini İçin 11 Teknik
3. Çevreyi kontrol altına al
Sınıf, öğrencilerin hoşuna gidecek şekilde düzenlenmelidir
(duvarlar, malzemeler). Sizin ve öğrencilerin sevdiği bazı resim ve eşyaları da sınıfa as.
4. Düşük düzeyde müdahale
Disiplin problemlerini sakin karşıla. Müdahaleyi yumuşak yap.
İstenmeyen davranış yapana dikkat ederek onu ödüllendirme, önemsiz karşıla.
5. Kendine güvenen disiplin
Otorite ile ödülü iyi dengele. Disiplinli ol. Sınıfın hakimi ol, bunu
öğrencilere devretme. Kuralları koy ve kararlı şekilde uygula.
Daha İyi Bir Sınıf Disiplini İçin 11 Teknik
6. Kendine güvenen ben-mesajı
İstenmeyen davranış yapan öğrenciye karşı güçlü benlik göster.
“Sizden şunu istiyorum, şunu bekliyorum...” de. Yanlış hareket üzerinde durma; istediğin doğru hareketi vurgula.
7. İnsani ben-mesajı
Thomas Gordon’un etkili öğretmen davranışları arasında yer alır.
Sınıfta kendi durumunu öğrencilerin anlayış ve takdirine bırakır, onlara hümanist yaklaşır.
8. Positif Disiplin
Sınıf kurallarını olumlu cümleler olarak kur. Beklentilerini söyle.
Olumlu davranışları hemen ve bolca ödüllendir, pekiştir.
Öğrenci Davranışlarını Etkileyen Etmenler
Nelerdir?
16
Öğrenci Davranışlarını Etkileyen Etmenler
1-Öğrencilerin bireysel özellikleri ve gereksinimleri: Her öğrenci, kalıtsal, bedensel, bilişsel, duygusal özellikleri açısından kendine özgüdür ve farklıdır. Öğrencilerin içinde yaşadığı ve okula geldiği çevre, gereksinimleri ve kişilik yapısı, sınıf içi davranışlarına yön veren önemli etkenlerdir.
2-Okul ve sınıf iklimi: İnsanların birbirine sevgi ve saygı gösterdiği, ortak amaçlar çevresinde görev ve sorumluluk duygusuna sahip, işbirliğinin güçlü olduğu okullarda davranışla ilgili sorunlara daha az rastlanmaktadır.
3-Öğretmenlerin geçmiş yaşantıları: Yaşantısı düzenli, kendine güvenen, mutlu, olaylara iyimser açıdan yaklaşan, duygusal yönden dengeli olan öğretmenin yaşantı özellikleri sınıfa ve öğrencilerin davranışlarına olumlu olarak yansır.
17
Öğrenci Davranışlarını Etkileyen Etmenler
4-Öğrencinin amaçları ve okuldan beklentisi: Herhangi bir beklentisi olmayan öğrencinin davranışlarını yönlendirmek, diğer öğrencilere oranla daha güçtür.
5-Sınıf yönetimi konusunda öğretmenin yeterliliği: Sınıf yönetimi konusunda yeterli donanıma sahip olmayan öğretmenlerin, öğrenci davranışlarını yönetmeleri ve disiplin sağlamaları oldukça güçtür.
Öğretmenlerin, özellikle psikoloji ve sosyoloji gibi insan davranışlarını inceleyen sosyal bilimler alanlarındaki bilgileri, öğrenci davranışlarını yönetmenin yönünü de belirlemektedir.
6-Okul, çevre ve aile ilişkisi: Çocuğun okul başarısında, okul kadar ailenin de büyük önemi vardır. Çocuğun gelecekte kişilik sorunları yaşamaması, topluma yararlı bir birey olarak yetişmesi açısından okulda ve ailede verilen eğitimin birbiriyle tutarlı olması gerekir. Aile içinde çocuğa gösterilen davranışlar, onun kişilik, sosyal ve zihinsel yönlerden gelişimini etkiler.
18
Sınıfta Öğrencilerin İstenmedik Davranışları
Bireysel Davranışlar
• 1-Derse Hazırlıksız Gelmek: Derse hazırlıklı olarak gelmek, iki boyutta düşünülebilir. Birincisi, öğrencinin zihnen, ikincisi ise fiziki (ders kitabı, defteri, kullanılacak malzeme ve materyal) açıdan öğrenmeye hazır olmasıdır.
• 2-Dersle İlgilenmemek: Öğrencinin derste ders dışı konularla ilgilenmesi ya da dersle ilgileniyor görünüp dikkatini başka konulara yoğunlaştırması, öğrenmeyi engeller.
• 3-Derste Söz Almadan Konuşmak: Sınıfta düzeni ve dersin akışını bozan önemli davranışlardan bazıları, öğrencinin kurallara uymadan konuşmaya başlaması, öğretmen söz hakkı vermeden konuşması ve konuşan diğer öğrencilerin sözünü kesmesidir.
• Öğretmen, bu davranışı önlemek için yapılacak her etkinliği önceden iyi bir şekilde planlamalı, öğrencilere yapacakları bütün etkinlikler için yeterli zaman tanımalıdır.
• 4-Derste Başka Derslere Çalışmak: Ödevlerini zamanında yapmayan, sınavlarına çalışmayan ya da ders ve konu ilgisini çekmediği için sıkılan öğrencilerin başvurduğu bir davranış şeklidir.
19
• 5-Derse Geç Gelmek: Öğrencinin, öğretmenin derse başlamasından sonra derse girmesi, hem öğrencilerin hem de öğretmenin dikkatinin dağılmasına yol açmakta, öğretmen ve diğer öğrencilerin derse yeniden yoğunlaşmasında büyük zaman kayıplarına neden olmaktadır.
• 6-Yalan söylemek: Yalan söyleme davranışı, gerek bireysel, gerekse toplum tarafından gelecekte yaratacağı sakıncalar dikkate alınarak önlenmesi gereken davranıştır.
• 7-Başarısızlıkları İçin Sürekli Mazeret İleri Sürmek: Öğretmen, başarısızlık durumunda mazeret öne süren öğrenciye karşı, gerçek kapasitesinin bu olmadığını, çalışıp gayret etmesi durumunda çok daha fazlasını başarabileceğini anlatarak öğrencileri güdülemelidir.
• 8-Sınıfta Gereksiz Konuşmak: Sınıfta gereksiz konuşmalar yapan öğrencilerin kendilerince birtakım amaçları vardır. Öğretmeninin ve arkadaşlarının ilgisini çekmek, öğretmen otoritesine karşı gelmek, arkadaşlarınca takdir edilmek bunlardan bazılarıdır.
• 9-Nezaket Kurallarına Uymamak: Öğretmen, değişik aile kültürlerinden gelen öğrencilerine her şeyden önce toplum tarafından benimsenen davranış kurallarını açıklamalı, benimsetmeli ve sınıfında söz konusu kurallara uygun bir iletişim istediğini açıkça ortaya koymalıdır.
20
• 10-Sıralara Yazıp Çizmek: Öğrencilerin okulda dikkat etmeleri gereken konulardan biri de okuldaki eşyaları kullanırken onlara zarar vermemektir.
• 11-Argo Konuşmak: Öğretmen, sınıfında argo konuşmalara izin vermemelidir. Konuyla ilgili olarak öğrencilerin de birbirlerini denetlemesini sağlayacak yöntemler geliştirmelidir.
• 12- Kişisel Temizliğine Dikkat Etmemek: Çocuğun kişisel temizlik anlayışı, özellikle yaşamının ilk yıllarında ailesinden aldığı eğitimle şekillenir. Ailelerle bu konuda toplantılar yapmak, öğretmenin temizlikle ilgili sınıfta kontroller yapması, öğrencilere temizlik alışkanlıkları kazandırmak açısından önemlidir.
• 13-Kılık Kıyafetine Özen Göstermemek: Okul yönetimi ve okuldaki bütün öğretmenlerin öğrencinin kılık kıyafeti konusunda görüş birliği içerisinde olması önemlidir.
• 14-Okul Dışından İstenmeyen Alışkanlıkları Sınıfa Yansıtmak: Sınıfın, öğrenmenin gerçekleşmesi açısından özel bir çevre olduğu ve birtakım düzenleme ve kısıtlamaların kaçınılmaz olduğu konusunda öğrencilere bilgi verilmeli, ailelerle ilişki kurularak eşgüdüm içerisinde bu tür alışkanlıkların sınıfa taşınması önlenmelidir.
Bireysel Davranışlar
1. Derse hazırlıksız gelmek 2. Dersle ilgilenmemek
3. Derste söz almadan konuşmak 4. Derste başka derslere çalışmak 5. Derse geç gelmek
6. Gerçek olmayan konuşmalar
7. Başarısızlıkları için sürekli mazeret ileri sürmek 8. Sınıfta gereksiz konuşmak
9. Nezaket kurallarına uymamak 10. Sıralara yazıp çizmek
11. Argo konuşmak
12. Kişisel temizliğine dikkat etmemek 13. Kılık kıyafetine özen göstermemek
22
Arkadaşlarına Dönük Davranışlar
• 1-Arkadaşlarının Başarısını Kıskanmak: Kıskançlık duygusu, belli bir düzeyde kaldığında öğrenci başarısını artırmakla birlikte, aşırı olduğunda bireyin hem kendisine hem de çevresindeki diğer insanlara zarar verir. Öğretmen, çocuklardaki bu duygunun farkında olmalı ve herhangi bir öğrencinin diğerlerine zarar vermesini önlemelidir.
• 2-Arkadaşlarını Öğretmene Şikâyet Etmek: Öğrencinin arkadaşlarını sürekli şikâyet etmesindeki temel neden, kendisine yöneltilen herhangi bir hareketi, kişiliğine bir saldırı olarak algılaması ve bu saldırı karşısında çaresizlik duygusuna kapılarak öğretmenine başvurmasıdır. Öğretmen, öğrencilerin bu tür davranışlarını destekleyen davranış ve tavırlar içerisinde olmamalı; öğrencinin, arkadaşlarını zor durumda bırakacak davranışları yapmasına kapalı bir tutum sergilemelidir.
• 3-Arkadaşlarına Lakap Takmak: Bir öğrencinin belirgin bir özelliğinden hareket ederek, o kişiye ismiyle hitap etmek yerine yakıştırılan bir lakapla seslenmek, bunu yapanları eğlendirirken, genellikle lakap takılan kişileri incitir.
• 4-Arkadaşlarını Küçük Görmek: Öğretmen, öğrencilerine her şeyden önce bütün insanların eşit olduğu bilincini kazandırmalı, onlara insancıl duygular kazandırmaya çalışmalıdır.
23
• 5-Derste Diğer Arkadaşlarını Rahatsız Etmek: Öğretmen, bu tür davranış içerisine giren öğrencileri sözel olarak uyarmalı, davranışın sürmesi halinde onların yerlerini değiştirmeli, gerekiyorsa sınıf dışında özel konuşmalarla bu tür davranışlarını engelleme yoluna gitmelidir.
• 6-El Şakası Yapmak: El şakası, belli bir düzeye kadar normal karşılanmakla birlikte, tehlikeli boyutlarda yapılması durumunda genellikle olumsuz ve beklenmeyen sonuçlara yol açabilir. Bazen bu şakalarda kullanılan kesici ve delici araçlar, şaka yapılan öğrenciye zarar verebilir.
• 7-Başkalarının Eşyalarını İzinsiz Almak: Öğretmen, sınıfın güven ortamını zedeleyen bu davranışı kesinlikle görmezden gelmemeli, gerektiğinde okul yönetimi ve ailelerle işbirliği yaparak gerekli önlemleri almalıdır.
• 8-Arkadaşlarıyla Sağlıklı İletişim Kuramamak: Öğretmen, bu tür öğrencilerle gerek ders içinde gerekse ders dışında özel olarak ilgilenerek, bu davranışını düzeltmesini sağlayacak çeşitli görev ve sorumluluklar vererek, toplu etkinlikler içerisine dâhil ederek öğrencinin gelişimini sağlamalıdır.
Arkadaşlarla İlişkiler
1. Arkadaşlarının başarısını kıskanmak
2. Arkadaşlarını öğretmenine şikayet etmek 3. Arkadaşlarına lakap takmak
4. Arkadaşlarını küçük görmek 5. Arkadaşlarını rahatsız etmek 6. El şakası yapmak
7. Başkalarının eşyasını izinsiz almak
8. Arkadaşlarıyla sağlıklı iletişim kuramamak
25
Öğretmene Dönük Davranışlar
• 1-Verilen Görevi Yapmamak: Öğretmen, her şeyden önce bu davranışın nedenini araştırmalı ve elde ettiği bilgiler sonucunda öğrenciyi yönlendirmelidir.
• 2-Verilen Ev Ödevini Yapmamak: Öğrencilerin verilen ödevleri düzenli olarak yapmalarını sağlamak için öğretmen, verdiği ödevleri düzenli olarak kontrol etmeli, ödevin içeriği konusunda öğrenciye geribildirim vermelidir.
• 3-Öğretmenine Karşı Gelmek: Böyle bir durumla karşılaşan öğretmen, olabildiğince duygularına hâkim olmalı, öğrencinin yaş, içinde bulunduğu koşullar ve mekânı da dikkate alarak olay anında öğrenciyi sakinleştirmeye çalışmalıdır.
26
• 4-Öğretmeni Ailesine Şikâyet Etmek
• 5-Sınıfta Oturma Biçimine Dikkat Etmemek: Öğretmen, sınıfın düzenini bozan bu tür davranışlar için öncelikle davranışın neden hoş karşılanmadığını açıklamalı, davranış konusunda ısrar eden ve kasıtlı davranan öğrencilerle ilgili olarak gerekiyorsa yaptırım uygulamalı, sınıf düzeninin bozulmasına izin vermemelidir.
• 6-Öğretmenle Sağlıklı İletişim Kuramamak:Öğretmen, öğrenciyle iyi iletişim kurmak için acele etmemeli, bunu zamana yaymalıdır. İnsanlar, birbirlerini daha iyi tanıdıkça iletişim kurma ve birlikte çalışma istekleri artacaktır.
Öğretmenle İlişkiler
1. Verilen görevi yapmamak
2. Verilen ev ödevini yapmamak 3. Öğretmenine karşı gelmek
4. Öğretmenini ailesine şikayet etmek
5. Sınıfta oturma biçimine dikkat etmemek
6. Öğretmenle sağlıklı iletişim kuramamak.
Sınıf İçinde İstenmeyen Davranışların
Nedenleri ?
29
Sınıf İçinde İstenmeyen Davranışların Nedenleri
• Müfredat ve Öğretme Stratejileri
• Öğrencilerin Dersi Anlamada Güçlük Çekmeleri
• Öğrencinin Kendisi
• Öğretmen-Öğrenci İlişkilerinin Niteliği
30
Müfredat ve Öğretme Stratejileri
• Öğretmenin derse ve konuya uygun olmayan müfredat ve öğretim stratejilerini izlemesi, öğrencilerde istenmeyen davranışların oluşmasına neden olur. Öğretmen, dersle ilgili olarak kullanacağı öğretim stratejisini belirlerken şu değişkenleri dikkate almalıdır:
✓ Öğrenci grubunun büyüklüğü,
✓ Öğrencilerin özellikleri,
✓ Kaynaklardan yararlanma imkânı,
✓ Ders için ayrılan zaman.
• Öğrenciyi kazanmak için, ona bireysel olarak yapabileceği birtakım görevler verilmelidir.
Öğrencilerin Dersi Anlamada Güçlük Çekmeleri
• Öğretmenin öğretim tarzını benimsemeyen öğrenci, zamanla ders içeriğinin, kendi yeteneklerinin sınırını aştığını düşünerek öğrenmeyi reddeder; kendisini yetersiz ve beceriksiz olarak görmeye başlar.
31
Öğretmen-Öğrenci İlişkilerinin Niteliği
• Öğrenciye yönelik öğretmen beklentileri çok yüksekse, öğrenci yoğun bir baskı altında kaldığını hissedebilir ve bunun doğal sonucu olarak oldukça fazla başarısızlık yaşayabilir. Çok düşük beklenti düzeyi de öğrencilerde derslerden sıkılma, ödev yapmama, rahatsızlık ve huzursuzluk davranışları gözlenmesine neden olabilir. Bu nedenle istek ve beklentilerin öğrencinin düzeyine uygun olması gerekir.
Öğrencinin Kendisi
• Öğrencilerin gelişimi, ilgileri ve müfredata yaklaşımı, her
öğrencinin bir birey olarak yaşam tarzı, uyum sorunları,
ihtiyaçlarının bilinmesi, disiplinsiz davranışın temelinde yatan
nedenin saptanmasını kolaylaştırabilir.
32
Sınıfta Disiplin Sorunlarının Önlenmesi
• Önleyici Disiplin Uygulamaları
• İstenmeyen Davranışların Değiştirilmesi
• Davranış Değiştirmede Ödül ve Cezanın Kullanımı
• Disiplin Sorunlarına Karşı Öğretmenin Tutumu
• Öğrencilere Kendini Kontrol Etme Alışkanlığının
Kazandırılması
33
Önleyici Disiplin Uygulamaları
Sınıfta disiplin sorunlarının önlenebilmesi için öğretmen, aşağıdaki uygulamalara özen göstermelidir (Duke, 1989):
• Sınıfındaki bütün öğrencilerin sorumluluğunu kabul etmelidir.
• Sınıf içi kurallar, sağlam temellere oturtulmalıdır.
• Pozitif bir sınıf iklimi oluşturulmalıdır.
• Öğrencilere iyi rehberlik edilmelidir.
İstenmeyen Davranışların Değiştirilmesi
• Davranış değiştirme, bazen öğrenci davranışlarını doğrudan, bazen de onun izlediği müfredatı değiştirmek yoluyla olabilir.
• Olumsuz davranışların kontrol edilebilmesi açısından öğrenciye karşı izlenen tutum, öğrencinin öğretmenden beklentileri ile örtüşmelidir.
Davranışların kontrol edilmesinde en önemli basamak, öğrenciye davranışları konusunda dönüt vermektir. Bu amaçla öğretmen, öğrenciye ne kadar dönüt verdiğini analiz etmelidir.
34
Öğrencilere Kendini Kontrol Etme Alışkanlığının Kazandırılması
• Öğrencilere kendi davranışlarını düzenleme ve kendilerini yönetme becerileri öğretilebilir. Bazı çalışmalar, öğrencilerin kendi kendilerini yöneterek üretmesinin onların akademik başarılarını oldukça yükselttiğini göstermiştir. Öğrencinin, başarılı olabileceğine inancı arttıkça, öğrenmeye harcadığı zaman ve yoğunluk artmakta; buna paralel olarak da sınıf içerisinde istenmeyen davranışlarda önemli ölçüde azalma görülmektedir.
Davranış Değiştirmede Ödül ve Cezanın Kullanımı
Cezanın öğrenci davranışlarını değiştirme konusunda uzun sürede etkisiz olduğu bilinmektedir. Bununla birlikte cezanın, davranışlar üzerinde geçici etkisi bazı öğretmenleri bunu kullanmaya yöneltmektedir. Ceza uygulamalarının bazı sonuçları şunlardır:
• İstenmeyen davranışların geçici olarak azalmasına yol açabilir.
• Bazen öğretici olabilir.
35
Disiplin Sorunlarına Karşı Öğretmenin Tutumu
Aşağıda, sınıflarda olması muhtemel disiplin sorunları ortaya çıktığında öğretmenin izleyebileceği bazı yollar sıralanmıştır.
• Sınıf kurallarına uygun davranmayan öğrenciler için öğretmen, onların kurallara uyumunu sağlayacak bir gelişim planı hazırlamalıdır.
• Sınıfta önceden oluşturulan ilke ve kurallara uygun olmayan davranışlar ortaya çıktığında öğretmen, hemen müdahale etmeli, sınıf kurallarının ve ilkelerinin çiğnenmesine izin vermemelidir.
• Öğretmen, davranış sorunları yaşayan öğrencilerin kendi kendilerini nasıl kontrol altına alabilecekleri konusunda kendilerine bilgi vermelidir.
• Sorunlu öğrencilere, toplumun genel davranış kuralları, gelenek ve görenekleri, ahlaki değerleri öğretilmeli, toplum içerisinde işbirliği ve yardımlaşmanın önemi kavratılmalıdır.
• Öğretmen, sınıfta davranış sorunları yaratan öğrencilerin oturması gereken yeri dikkatle seçmeli, sürekli denetlemelidir.
• Nedeni bilinemeyen davranış sorunları için, varsa okuldaki rehberlik servisiyle ilişki kurmalı ve yardım istemelidir.
• Öğrencilerde olumlu davranışlar geliştirmek için öğretmen, öğrencilerle sürekli işbirliği yapmalı ve iyi davranışlar kazanma konusunda onları teşvik etmelidir.
• Öğretmen, öğrencinin ailesiyle iletişim ve işbirliği içinde olmalıdır.
36
Sınıfta Disiplin Sağlamada Etkili Yaklaşımlar
• Sınıfın Örgütlenmesi
• Sınıfta İletişim
• Derse Odaklaşmak
• Davranışların Planlanması
• Model Olmak
• Sözel Olmayan Mesajlar
• Denetleme
• Düşük Seviyeli Müdahale
37
Sınıfın Örgütlenmesi
Sınıftaki etkinliklerin örgütlenmesi, öğrencilerin akademik gereksinimleri üzerine inşa edilmelidir. Sınıf kuralları ve işleyiş süreci, bu örgütlenmeyi desteklemelidir. İyi örgütlenmiş bir sınıfta davranışsal sorunların ortaya çıkma olasılığı azalır. Sınıfın örgütlenmesinde aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir:
• Birlikte çalışmanın önemi vurgulanmalıdır.
• Öğrenciler, sorumluluk alma konusunda cesaretlendirilmelidir.
• Öğrencilere verilen ev ödevleri düzenli olarak kontrol edilmelidir.
• Öğrencilerin bireysel ihtiyaçları dikkate alınmalıdır.
Sınıfta İletişim
• Etkili bir iletişim, iyi bir sınıf yönetiminin temelini oluşturur.
• Sınıf içi iletişim, öğrenme-öğretme, bilgi aktarma ve paylaşma temeline kurulu bir iletişim biçimidir. Sınıf içi iletişimde öğrenci, her zaman gönüllü taraf olmayabilir. Öğretim sürecini gönüllü, dolayısıyla verimli kılacak olan öğretmen ve öğrenci arasındaki kurulacak özel bağdır.
38
Derse Odaklaşmak
• Odaklaşma, ders başlamadan önce bütün öğrencilerin fiziksel ve zihinsel olarak derse hazır hale gelmeleridir. Fiziksel ve zihinsel olarak öğrencileri derse yoğunlaştırmadan derse başlamamalıdır.
• Öğrencileri derse çekmek için derse başlamadan önce, 2-3 dakika sessiz kalmak, derse normal olaylar dışında bazı ilginç olaylar anlatarak başlamak derse odaklaşmayı sağlayabilir.
Davranışların Planlanması
• Okul ve sınıfta geçen sürenin düzenli olarak sürdürülebilmesi için, öğrencilerin davranışlarını planlamak zorunludur. Amacı açık olmayan, öğrencileri ders içi etkiliklere aktif olarak katmayan, sadece zamanı doldurmak için yapılan ders planlaması sonucunda öğrencilerde istenmeyen davranışların oluşması kaçınılmazdır. Öğretmen, planı kendisi için değil öğrenciler için yapmalıdır.
39
Model Olmak
• Öğretmen, özellikle alt sınıflardaki öğrencilerin kendisini sürekli olarak izleyip model aldığını hiçbir zaman göz ardı etmemeli, davranışlarını ona göre düzenlemelidir. Öğretmen, öğrencilerine karşı sürekli sabırlı ve nazik davranmalı, öğrencilerin de birbirlerine karşı nazik davranmaları konusunda ısrarlı olmalıdır.
• Bir araştırmaya göre iyi öğretmen, anlayışlı, sabırlı ve sevecen, iyi iletişim kuran, konusunu iyi bilen ve aktarabilen, derse hazırlıklı gelen, dersi sevdirerek disiplin kuran, öğrencilerine arkadaş gibi davranan, şakacı, öğrencilerin düzeyine inebilen, herkese eşit davranan ve mesleğini sevendir.
Sözel Olmayan Mesajlar
• Sözel olmayan mesajlar göndermek, öğretmenin ustalığıyla orantılıdır.
Sözel olmayan mesajlar, mimikler, beden duruşu ve el işaretleri olarak sınıflandırılabilir. Sözel olmayan mesajların sınıf içerisinde etkili, yerinde ve zamanında kullanılması önemlidir. Beden dilinin yanlış kullanılması, geri dönülmez hatalara, yanlış anlamalara, kopukluklara ve performans düşüklüğüne neden olabileceğinden, öğretmenlerin bu konuda çok dikkatli ve hassas davranmaları gerekir.
40
Denetleme
• Öğrenciyi sınıfta denetim altında tutmanın en iyi yolu, öğrenci çalışmaları sırasında, öğretmenin belli aralıklarla sınıfta dolaşmasıdır.
Bu yolla hem öğrencilerin ne yaptığı kontrol edilebilir hem de öğrencilerin derse olan dikkatleri toplanabilir. Bu yolla, öğrencilerin bireysel yardıma gereksinimi olup olmadığı, verilen çalışmayı yapıp yapmadığı, doğru yolda olup olmadığı saptanabileceği gibi aynı zamanda öğrencilerin gelişim düzeyleri de kontrol edilebilir.
Düşük Seviyeli Müdahale
• Öğretmen, öğrencilerini küçük suçlarından dolayı azarlayabilir. Ancak öğretmen, hiçbir zaman öğrenciyle sınıf içerisinde karşılıklı olarak sözel tartışmaya girmemelidir. Öğretmen, bu tür öğrencilerle diğerlerinin farkına varmayacak şekilde ve telaşlanmadan ilgilenmelidir. Öğrenciyle gayet doğal bir yolla konuşmalı, öğrencinin yanlış davranışları konusunda gereksinim duyarsa ders dışı bir zamanda sınıf dışında konuşmalıdır.
Etkisiz Disiplin Uygulamaları Nelerdir?
42
Etkisiz Disiplin Uygulamaları
Sınıf yönetimiyle ilgili yapılan araştırmaların bir kısmı, sınıf yönetimindeki etkisiz uygulamaları ortaya koymuştur.Sınıf yönetiminde etkisiz olarak bilinen uygulamalar şunlardır:
➢Sınıf içerisinde hangi amaçla konulduğu anlaşılamayan kurallar,
➢Öğrencilerin istenmeyen davranışlarını görmezden gelme,
➢Öğrencilerin yanlış davranışlarına tutarsız davranma,
➢Öğrenciye nasihatler içeren konuşmalar yapma,
➢Cezalandırmada aşırıya kaçmaktır.
EĞİTİMDE CEZA
Ceza, öğrenci davranışlarını yönlendirme sürecinde en fazla
tartışılan ve kötüye kullanılan bir uygulamadır. Cezanın öğrenci
davranışlarını değiştirme konusunda uzun sürede etkisiz
olduğu bilinmekle birlikte davranışlar üzerindeki geçici etkisi,
bazı eğitimcileri ceza kullanmaya yöneltmektedir. Birçok
araştırma, öğrenci davranışlarının iyileştirilmesi çalışmalarında
daha başarılı olması için öğretmenlere, cezadan daha fazla
övgü ve ödül kullanmalarını önermektedir. Ancak, övgünün
de etkili bir biçimde kullanılmaması, öğrenciler üzerinde bazı
olumsuz etkiler yaratmaktadır.
EĞİTİMDE CEZA
Ceza bireyin hoş olmayan bir durumla karşılaşması sonucu meydana gelir. İki türlü ceza vardır:
1. Bireye hoş olmayan, onu rahatsız edici bir uyarıcının verilmesi sonucu oluşan ceza. Fiziksel cezalar, azarlama vb.
2. Bireyin bulunduğu ortamdan bireyin hoşuna giden bir uyarıcının çekilmesi ile oluşan ceza. Çocuğun teneffüse çıkmasına izin vermeme, notunu kırma, arkadaşlarından ayırma vb.
Olumsuz etkileri nedeniyle, eğitimde mümkün olduğunca
cezadan kaçınmak gerekir. Ancak çok zor durumda kalınca ceza
uygulanmalıdır. Fiziksel ve çocuğun kişiliğini zedeleyici ceza asla
kullanılmamalıdır.
Cezanın Olumsuz Yönleri Şunlardır:
1. Ceza öğrenci davranışını baskı ile durdurur, ancak olumsuz davranışın değişmesini sağlamaz. Olumsuz davranış ceza ortamdan çekilince tekrar ortaya çıkar.
2. Ceza öğrenciye doğru davranışın ne olduğunu öğretmez.
3. Ceza kaçınma davranışının gelişmesine neden olur. Ceza almaktan korkan öğrenci yalan söyler, okula gelmez, saklanır, derse katılmaz vb.
4. Öğretmen ceza verirken öğrenciler için olumsuz davranış örneği gösterir.
Ceza eylemi verme sırasında saldırganlık vardır.
5. Ceza, öğrencilerin kaygı düzeyini yükselterek öğrenmeyi engeller.
6. Ceza öğrenci üzerinde kızgınlık yaratır. Okula, öğretmene ve derse karşı olumsuz tutum geliştirmesine yol açar.
7. Ceza alan öğrenci yaptığı davranışın karşılığını ödediğini düşünür ve davranışın sorumluluğunu taşımaz.
