BİR SİSTEM OLARAK AİLE
Öğretim Görevlisi Aysu GÜL ŞANLİ
AİLE
SOSYAL HAYAT
İŞ AİLE
SOSYAL HAYAT OKUL
(Heteroseksüel ilişkiler)
(çocuk sahibi olma)
(iş yaşamı)
AİLENİN TANIMLANMASI:
Türk Aile Yapısı Özel İhtisas Komisyonu
Aile: Kan bağlılığı, evlilik ve diğer yasal yollardan, aralarında akrabalık ilişkisi bulunan ve çoğunlukla aynı evde yaşayan bireylerden oluşan; bireylerin cinsel, psikolojik, sosyal ve ekonomik ihtiyaçlarının karşılandığı, topluma uyum ve katılımların sağlandığı ve düzenlendiği temel bir birimdir
Sistem perspektifine göre aile
Bertalanffy; biyolog
İnsan yaşamının önemli fenomeni organizmadır.
organizma-parçalarla etkileşimden oluşmuş yaşam
Sistem Perspektifine göre aile;
bir geçmişi paylaşan,
duygusal bağı olan,
bireysel aile üyelerinin ve ailenin
bütünün ihtiyaçlarını karşılamak için stratejiler planlayan bireylerden
oluşmuş kompleks bir yapıdır.
Gestalt: Aile üyeleri birbirine bağlıdır
Aile Sistem Teorilerinin İlkeleri
1. Sistem bir bütündür. Öğelerin bağımlı olması zorunludur
2. Etkileşim kalıpları doğrusal değil döngüseldir
3. Uyumlu sistemin doğasında değerlendirme ve değişim vardır
4. Kompleks sistemler, belirli kurallara göre ayrılmış alt sistemlerden oluşur
Aile sistem yaklaşımında aile üyeleri birbirini etkiler
Aile üyelerinin davranışları problemi etkiler
Araştırmacılar;
Mesleki danışmanlıkta
Madde bağımlılığında
Öğrencilerin duygusal-davranışsal sorunlarını gidermede aile sistemini dikkate alan
programların daha iyi netice verdiğini belirtmektedir.
birey aile
geniş aile topluluk devlet
Aile doğal bir sistemdir ve birçok fonksiyonu vardır.
Örnek: duygu paylaşımı, çocuk yetiştirme, iş bölümü,…
Aile üyeleri sistematik davranış
kalıpları geliştirerek sistemi bir arada tutmaya çalışır
Sistem teorisine göre ailenin görevleri
Kimlik görevlerini yönlendirme
Sınırları düzenleme (dışsal/içsel sınırlar)
Aile içinde duygusal atmosferi yönetme
Aile yapısında meydana gelen değişimi yönetme
Ev halkının devamlılığını sağlama
Kimlik görevlerini yönlendirme
a. Aile konularına önem verme
b. Cinsellik, cinsiyet gibi konularda aile üyelerini sosyalleştirme
c. Bireylerin aile içinde tatmin edici imajlarını kurma
Sınırları düzenleme (dışsal/içsel sınırlar)
Dışsal sınır, aileyi diğer sistemlerden ayırır
İçsel sınırlar, ailenin alt sistemleri arasındaki bilgi akışını sağlar.
Aile içinde duygusal atmosferi yönetme
Aile üyelerinin bakımı ve destekleme stratejilerinin değerlendirilmesi
etrafında meydana gelir
Aile yapısında meydana gelen değişimi yönetme
Açık bir sistem olan aile yeni bilgilere tepki olarak periyodik bir şekilde yeniden
düzenlenir.
Bu genelde stres olarak yaşanır ve değişim gereklidir.
Ev halkının devamlılığını sağlama
Beslenme
Barınma
Eğitim …
Fonksiyonuna göre aileler
Sağlıklı/fonksiyonel aileler
Sağlıksız/fonksiyonel olmayan aileler
SAĞLIKLI AİLE
SATİR’E göre sağlıklı aile üyelerine beş alanda özgürlük tanımalıdır
1.Olanları görme ve söyleme
2.Hissettiklerini ve düşündüklerini söyleme 3.İstediğini hissetme
4.İstediklerini söyleme 5.Risk alma
Sağlıklı ailenin fonksiyonları (Nystul)
o Duyguları paylaşma
o Duyguları anlama
o Bireysel farklılıkları kabullenme
o İlgi ve sevgi duygularının gelişimi
o İşbirliği
o Mizah
o İhtiyaçların karşılanması
o Problem çözme
o Geniş bir felsefi düşünce (değerler sistemi)
o Taahhüt
o Takdir etme
o İletişim
o Birlikte zaman geçirme
o Maneviyat (maneviyatlarından güç alma)
o Başa çıkma becerileri
SAĞLIKSIZ AİLE (kopuk veya iç içe geçmiş)
Kopuk aileler:
Aile üyeleri birbirine çok az bağlı
Problem durumunda tepkisiz kalırlar-izole
Sınırlar çok katı, bir üye çok yoğun strese girerse ancak o zaman diğerleri yardım eder
Daha iyi bir alternatif olmadığı için bu aileyi sürdürürler
Yetersiz- sağlıksız iletişim
Problemli davranış riski yüksektir
İç içe aileler
Etkileşim çok yoğun ve yakın
Üyeler birbirinin yaşamına çok karışır
Çocukların bağımsızlık-özerklik-bireysellik duyguları tehlikeye girer
Bir üye strese girerse aile etkili problem çözme yöntemleri yerine kurtarma tepkisinde bulunur
Sınırlar zayıf kolayca aşılabilir
Çocuk ebeveyn konumuna geçebilir, ebeveyn etkisiz kalabilir
SİSTEM PERSPEKTİFİ AÇISINDAN BİR VAKA
Aile Üyelerinin Kimlik Bilgileri
Anne : 42 yaşında, çalışmıyor, ev hanımı. Lise mezunu.
Bir meslek veya işe sahip değil.
Baba : 45 yaşında. Lise mezunu. Serbest ticaretle uğraşıyor; demir alım satımı yaptığı işyeri var.
Erkek çocuk : 17 yaşında. Üniversite’de ………..
fakültesinde I. sınıf öğrencisi.
Kız çocuk : 21 yaşında. Üniversite’de ………..
fakültesinde IV. sınıf öğrencisi.
Babaanne : 63 yaşında. İlkokul mezunu. Çalışmıyor.
Aileyle birlikte yaşıyor.
Kaynak: Uzm Psk Bülent KORKMAZ
Vaka analizi
AİLE ORGANİZASYONU VE FONKSİYONELLİK
Merkeze doğru aileler-aile desteği-yer çekimi
Merkez dışı aileler-bireysel yeterliliklerin kazanılması
Robert Beavers
Sağlıklı bir ailede ikisi
dengede olmalıdır
AİLE YAŞAM DÖNGÜSÜ: Ailenin gelişimi
1. Bekar genç yetişkinler- evden ayrılma
2. Yeni evli çiftler
3. Küçük çocuklu aileler
4. Ergen çocuklu aileler
5. Çocukların evden ayrılması
6. İleri yaştaki aileler
Carter ve McGoldrick (1980)
Duvall’ın aile yaşam döngüsü modeli (geliştirilmiş model)
1. Evli çiftler (Çocuksuz)
2. Bebekli aileler (30 aylık bebeği olanlar)
3. Okulöncesi dönemde çocuğu olan aileler
4. Okula giden çocukları olan aileler (6-12 yaş)
5. Ergenlik çağında çocukları olan aileler (13-20 yaş)
6. Hareket eden merkez olarak aile
7. Orta yaşlı anne baba (boşalmış evden emekliliğe)
8. Aile üyelerinin yaşlanması (emeklilikten eşlerin ölümüne)
Gardner’ın 20 ailenin fotoğrafları üzerinde yaptığı inceleme ile belirlediği 4 yaşam
döngüsü:
1. EVRE: Ebevenylik öncesi dönem
2. EVRE: Okul öncesi çocuklu aileler
3. EVRE: Okul çağı çocuklu aileler
4. EVRE: Okul çağı sonu çocuklu aileler
KAYNAK KİTAPLAR
Nazlı, S. Aile Danışmanlığı, Anı Yayıncılık
Nichols, M.P. Aile Terapisi Kavramlar ve Yöntemler, Kaknüs Yayınları
