Canlılardak yaşamsal faal yetler n sürdürülmes ç n gerekl olan prote n moleküller n n sentezlenmes , metabol zmanın dengede kalab lmes ve yen nes llere genet k b lg n n aktarılmasında temel göreve sah p olan DNA, bu faal yetler n gerçekleşt reb lmek ç n ara moleküllere ht yaç duymaktadır. DNA, prote n sentez başlangıcında doğrudan görev yapmak yer ne, öncel kle sentezlenecek prote nle lg l ş freler mRNA aracılığıyla aktarır. RNA’nın nükleot tler ne r bonükleot t den r.
RNA’nın Yapısı, Çeş tler , Özell kler ve Görevler (RNA Konu
Anlatımı)
RNA molekülü, r bonükleot tler n fosfod ester bağı le b rb r ne bağlanması sonucu meydana gelen b r nükle k as tt r. RNA, prokaryot hücrelerde s toplazma ve r bozomda, ökaryot hücrelerde se çek rdek, s toplazma ve bazı organellerde bulunur. RNA, tek nükleot t z nc r nden oluştuğu ç n kend n eşleyemez. Bütün RNA çeş tler DNA’da bulunan ş freye göre sentezlen r. RNA’nın DNA’dan k myasal farkı, yapısında deoks r boz şeker yer ne r boz şeker bulundurması ve yapısında t m n bazı yer ne uras l (U) bazı yer almasıdır.
RNA YAPISI
RNA tek z nc rden oluşan b r yapıya sah pt r.
RNA’nın yapısında azotlu organ k bazlar (Aden n, Uras l, Guan n, S toz n) ,fosfat(P) ve şeker bulunur.
DNA’da bulunanT m n bazının yer ne RNA’da Uras l bazı gelmekted r.
Azotlu organ k bazlarla 5C (karbonlu) r boz şekerler arasında gl koz t bağı oluşmaktadır. Fosfat le r boz şeker arasında ester bağları (şeker, fosfat bağları veya fosfod ester bağı) oluşmaktadır.
RNA’nın Özel şeker r boz şeker d r. RNA’nın açılımı R bo nükle k as tt r.
Kend n eşleyemez. Bütün RNA çeş tler DNA üzer nden sentezlen r.
Taşıyıcı RNA (tRNA) dışında zayıf h drojen bağları bulunmamaktadır.
RNA Prokaryot hücreler n s toplazma ve r bozom kısımlarında bulunurken, ökaryot hücrelerde se çek rdek, m tokondr , kloroplast, r bozom ve s toplazmada g b kısımlarda bulunmaktadır.
Yapı ve görevler ne göre 3’e ayrılmaktadır.
Üç RNA çeş d de prote n sentez nde görev almaktadır.
Prote n sentez nde DNA’ ya yardımcı molekül olarak görev yapan RNA; mRNA, tRNA ve rRNA olmak üzere üç çeş tt r. Bu RNA çeş tler şunlardır;
RNA ÇEŞİTLERİ
Mesajcı RNA (mRNA)
Prokaryot hücrede s toplazmada, ökaryot hücrede se çek rdek ve s toplazmada bulunab len mRNA’lar, prote n sentez şlem nde görevl d r. Prote n sentez ç n gerekl genet k b lg y DNA’dan alıp r bozoma taşır. DNA’da b r gen n b r tek nükleot t z nc r ndek
genet k b lg de b r am no as d ş freleyen üçlü nükleot t d z s ne genet k kod den r. Bu kodlara karşılık gelen mRNA’dak üçlü nükleot t d z ler ne de kodon den r.
Genell kle her kodon b r am no as d ş freler. DNA’dan mRNA sentezlen rken aden n n karşısına uras l, t m n n karşısına aden n, guan n n karşısına s toz n ve s toz n n karşısına guan n gel r. Örneğ n DNA’da bulunan genet k ş fre ATG se bu ş freden sentezlenecek mRNA’dak nükleot t d z l m UAC olur.
Taşıyıcı RNA (tRNA)
Prote n sentez nde, mRNA’dak am no as tler s toplazmadan r bozoma taşır. Çek rdekten tek z nc r hâl nde sentezlenen tRNA bazı bölgeler nde kend ç nde baz eşleşmeler yapar ve şek l değ ş kl ğ ne uğrayarak yonca yaprağını andırır.
tRNA’nın b r ucunda üçlü nükleot t d z s nden oluşan ant kodon, d ğer ucunda se am no as d n bağlandığı bölüm bulunur. Her b r ant kodon, tRNA çeş d ne özgüdür ve mRNA üzer ndek kodonları karşılayacak şek lded r. Örneğ n mRNA’dak GGG kodonuna karşılık tRNA’dak ant kodon bölümü CCC şekl nded r. B r tRNA sadece b r çeş t am no as t taşıyab l r. Canlılarda 20 çeş t am no as t bulunur.
O hâlde 20 am no as d n her b r ç n en az b r tRNA görev yapacağından en az 20 çeş t tRNA vardır.
R bozomal RNA (rRNA)
Çek rdek ve çek rdekç kte bulunan rRNA’lar prote n sentez n n gerçekleşt ğ r bozom organel n n yapısında bulunur. B r r bozomun yaklaşık % 65’ rRNA’dır. Ger kalan kısım se prote n molekülüdür. Prote n sentez nde am no as tler arasındak pept t bağı r bozomda kurulur.
RNA GÖREVLERİ
RNA prote n sentez n n gerçekleşt ğ esnada öneml rol üstlenmekted r.
RNA hücre yönet m nde öneml b r rol üstlenmekted r.
RNA am noas tler n taşınması ve d z l m nde g b öneml şlevlerde görev almaktadır.
RNA ÖZELLİKLERİ
RNA (r bo nükle k as t) enbel rg n özell kler nde b rtanes tek z nc rl b r yapıya sah p olmasıdır.
RNA yapısı çer s nde r bozşeker ve uras l(U) bazı bulunmaktadır.
RNA canlı hücreler n, çek rdek, çek rdekç k,s toplazma, r bozom kloroplast ve m tokondr organeller nde veya yapısında bulunmaktadır.
RNA yapısında,aden n(A), guan n(G), s toz n(S) ve uras l(U) nüklet tler bulunmaktadır.
RNA’ların yapısı çer s nde r bozşeker bulunmaktadır.
RNA’nın kend ne özgü uras l(U) bazı bulunmaktadır.
RNA’nın tanımında da ded ğ m z g b RNA tek sarmallı b r yapıya sah pt r.
RNA kend n eşleyemez.
Bütün RNA çeş tler DNA üzer nde ve DNAnın ş freler ne göre sentezlenmekted r RNA, pol meraz-enz mler tarafından sentezlenmekted r.
RNA’nın Yapısı, Çeş tler , Özell kler ve Görevler (RNA Konu Anlatımı) – PDF
