CHABERTİDAE. Ternidens Chabertia, Castorstrongylus Cyclodontostomum

(1)

CHABERTİDAE

• Ternidens

• Chabertia,

• Castorstrongylus

• Cyclodontostomum

(2)

Ternidens deminutus

• Şempanze, goril, makak, kalın bağ., Bazen insan

• Erkek 9-10, dişi 12-16 mm

• Spikülümler eşit 1.15 mm

• Yum. Strongil tip, Gel. Oesophagostomum gibi

• Kan emer, anemi, Kalın bağ., nodüller

• Tedavi: Benzimidazoller Bradbury RS, Trop Med Infect Dis, 2019 .

(3)

Chabertia ovina

• Koyun, keçi, sığır, kalın bağ., kolon

• Kozmopolit, yaygın

• Erkek 13-14, dişi 17-20 mm

• Ön uç hafif şişkin, ventrale eğik

• Ağız kapsülü büyük, diş yok

• Ağız çift sıra taç yapraklarıyla sarılı

• Belirsiz, servikal yarık

• Spikülümler 1.3-1.7 mm

• Gubernaklum 81-136 μm

• Vulva arka uca 0.4 mm

• Yum. 90-105x 50-55 μm

• L3 800 μm, belirsiz 26-32 dikdörtgenimsi bağ.

hücresi

https://shire.science.uq.edu.au/

(4)

S.UMUR

(5)

Gelişme: Direkt

• L3, ince bağ. mukozasında 7-9 gün L4

• Mukozayı delip bağ. lumenine gelir

• Sekuma göçer, 25.günde tekrar GD, L5 oluşur

• Kolona göçer, erginleşir

• PPS 42 gün

• Larvalar hipobiyoza girer,

• Soğuğa dayanıklı

(6)

Patojenite

• Ergin ve L5, ağız kapsülleriyle bağ.mukozasını ağza çeker, Kanama, ülser

• Kan emmez, ancak bağırsak parçasını sindirirken kan damarları kopar, kanama

• Lezyonlu bağırsak bölgelerinden protein kaybı

• Mukozada ödem

• Klinik olarak, ağır enf.da bazen kanlı ishal,

zayıflama, hipoalbuminemi, verim kaybı

(7)

Ch.erchovi

• Çin’de küçük ruminantlarda tanımlanmış, morfolojisi

C.ovina’dan ayrılmayan, sadece moleküler olarak

C.ovina’dan % 15.3 nükleotit

farkı olan tür

(8)

Oesophagostomum (nodül oluşturanlar )

Oe.venulosum

Koyun, keçi, sığır

• Baş vezikülü şişkin

• Dışta 18, içte 36 taç yaprağı

• Servikal kanat yok, servikal papil gelişmiş,

• Erkek 11-16 mm,

• Spikülüm 1.1-1.5 mm,

• Dişi 13-24 mm

• Yum. 85-105x 45-60 μm

^S.UMUR

(9)

Oe.radiatum

• Baş vezikülü belirgin, sefalik yarıktan önce daralma

• Servikal kanat belirgin, servikal yarık gelişmiş

• Servikal papiller belirgin, servikal yarıktan sonra

• Dış taç yaprağı yok

• 38-40 küçük iç taç yaprağı

• Kozmopolit, Türkiye

• sığır, manda, yaygın

link.springer.com/referenceworkentry

(10)

Oe.columbianum

• Baş vezikülü zayıf

• Servikal papil belirgin

• Dış taç yaprakları 20-24, iç taç yaprakları 40-48

• Spikülüm 750-850 μm

• Gubernakulum 100 μm

• Dişi 14-18 mm

• Büyük ruminantlar

• Türkiye, koyun, sığır

en.vikipedia.org

(11)

A) Oe.radiatum B) Oe.venulosum C) Oe.columbianum

www.anipedia.org

(12)

Oe.dentatum

• Domuz, pekari

• Rat ve tavşana bulaşır

• Dış taç yaprakları

uzunca, üçgenimsi 9

• İç taç yaprakları 18

www.memorangapp.com

(13)

http://www.wormboss.com.au

(14)

• koyun, keçi: Oe.aspersum, Oe.multifoliatum

• Domuz: Oe.brevicaudum, Oe.georgianum

• Oe.longicaudatum, Oe.quadrispinulatum

• Oe.granatensis, Oe.maplestonei

• Oe.rousseloti, Oe.hsiungi

• primat, Oe.aculeatum, Oe.bifurcatum

• Oe.stephanostomum

• antilop, geyik: Oe.cervi, Oe.sikae,

Oe.okapi, Oe.walkeri

(15)

Biyoloji

• Yum. Strongil tip,

• 4-16 blastomerli

• Uygun koşulda 15-20 saat, L1

• L1 yumurtayı terk eder

• 4-6 günde 2 GD, L3

• L3 otlarla oral

• Domuz, koyun, oral /deri yoluyla

web.stanford.edu

(16)

• İlk kez enfekte olanlarda larvalar i.bağ.

mukozasına girer

(1.histotropik dönem)

• burada 5 günde GD, L4

• L4, bağırsak lumenine göçer

• Buradan kalın bağ.a gider, bir kısmı tekrar mukozaya girer (2.histotropik dönem)

• bir kısmı lumende kalıp erginleşir

• PPS hayvan-türe göre 5-6 hafta

(17)

• O.radiatum, O.columbianum, ikinci enf.da çok az larva normal gelişir

• Bağışıklıkla larvaların çoğu 1 ve 2. histotropik dönemde mukozada tutulur, etrafında nodül oluşur

• Larvalar nodüllerde GD ve burada 3-4 ay kalır

• Kötü beslenme, hastalık, doğum, vb, konak bağışıklığı kırılınca L4’ler nodülleri terk eder

• Bağ. lumenine geçer, kalın bağ.a göçer ve gelişme tamamlanır

• Bu hayvanlarda konak reaksiyonu sürdüğü

sürece nodüller açılmaz, parazitler nodülleri terk

etmez ve yangısal olaylar sonucu ölür

(18)

• Gençlerde az sayıda nodül, çok sayıda ergin,

• Yaşlılarda tersi; çok sayıda nodül, az sayıda ergin

• bu durum türe göre değişir

• Oe.venulosum - nodül oluşmaz

• O.dentatum, nodüller 1 mm zor görünür

(19)

Patojenez- Klinik

• Mukoza göçü dönemi: Larvaların mukozayı terk edip lumene döndükleri devre

• Ergin parazit dönemi: Erginlerin kolonda mukoza ve kanla beslendiği dönem

• Her iki dönemde bağırsak duvarında ödem, kanama, buna bağlı protein kayıpları

• iştahsızlık, ishal, kilo kaybı, zayıflama, anemi, hipoproteinemi, bazen ölüm

• Bunlar enfeksiyona ilk yakalanmış hayvanlarda

(20)

Nodül Dönemi

• O.radiatum, O.columbianum, O.quadrispinulatum

• ikinci enf.larda, konak reaksiyonuyla larvaların etrafında eozinofil, yabancı cisim dev hücreleri, fibroblastlardan kapsül, nodül oluşur.

• Nodüle larva girerken bakteriler de girer, kontamine olur, içleri yeşil irinle dolu

• Nodül çapı; hayvan türü, enf. tekrar sayısı,

konak bağışıklık durumu, vb. koşullara göre 6 mm - 5 cm

• Koyun-keçi 2-3 cm, sığır 5 cm

(21)

Oe.columbianum’a bağlı nodüller, koyun

https://www.askjpc.org/wsco

(22)

• Bağ.da çok sayıda nodül olunca

• Gıda- su emilimi, bağırsak peristaltiği, sindirim bozulur

• Bağışıklık kırılırsa, larvalar nodülleri terk eder

• yukarıdaki bozukluklar ortaya çıkar

• Nodüller yırtılarak irin peritona bulaşır

• Peritonitis, ölüm

• Nodüllü bağırsaklar sanayide işlenirken yırtılır

• Salam, sosis, sucuk yapımında kullanılmaz

• ekonomik kayıp

(23)

Epizootiyoloji: Ostertagia türleri gibi

• Larvalar soğuğa dayanıklı

• Kışı merada geçirebilir

• O.venulosum, O.dentatum, O.quadrispinulatum hipobiyoza girer

• Enf.un domuzlarda yayılmasında sinekler önemli

• Deriden bulaşan türlerde ahır enfeksiyonları

önemli

(24)

Stephanurus dentatus

• Domuz, nadiren sığır, maymun

• Ureter duvarı, böbrek pelvisi, böbrek çevresi yağlar

• Sapık olarak diyafram, karın boşluğu, KC, diğer abdominal organlar,

peritoneal yağlar,

• Bazen göğüs boşluğu organları

• Karın-bel kasları, spinal kanal

• Sığır ve maymunda vücut boşluğu, KC

• Kalın yapılı, erkek 20-30 mm, dişi 30-45 mm

https://quizlet.com/

http://eurasianjvetsci.org/pdf/pdf_EJVS_1097.pdf

(25)

• İç organlar kütikülaya yakın, parazit benekli görünür

• Vulva anüsten 1-1.25 mm uzakta, Kuyruk 700 m

• Ağız kapsülü fincan şeklinde, taç yaprakları ve 6 diş

• Bağırsaklar kıvrımlı

• B.cop. küçük, kaburgalar kısa

• Enlemesine çizgili spikülümler 0.60- 1.0 mm

• Vulva anüse yakın

• Yum. oval, ince kabuklu, 43-70 x 90- 120 m

(26)

• Gelişme Direkt

• Yer solucanları paratenik AK

• Dünyada yaygın,

Türkiye’de yok

• Böbrek içi- çevresinde ureterle ilişkili kistlerde

www.memorangapp.com/

(27)

• Yum. idrarla atılır, bir domuz günde 1 milyon yumurta

• Yum. 32-64 blastomerli

• Dış ortamda gelişme Strongylus gibi

• 24-36 saatte larva çıkar

• L1 - 20 saatte GD, L2

• L2 - 70 saatte GD, L3

• Yum.ve larvalar soğuk- kurağa dayanıksız

• Enfektif larvalar 5 ay yaşar

• paratenik AK’larda uzun süre yaşar

• Enfeksiyon direkt - indirekt

(28)

• Direkt gelişme ağız / deri yoluyla, indirekt yer solucanıyla

• Larva alındıktan 70 saat sonra 3.GD

• GD, oral enfeksiyonda mide duvarı, bağ. mukozası, lenf yumrularında

• Deri yoluyla enf.da deri / derialtı kaslarda

• Larvalar lenf - kan damarlarıyla 1-6 haftada KC

• 3-9 ayda, L5

• KC deki gençler kapsülayı deler, karın boşluğuna düşer, Böbreklere ulaşır, ureter duvarını deler, uretere açılan kist oluşturur

• Larvaların çoğu sapık göç geçirir, çok azı böbreklere ulaşır

• Perkutan enf.dan sonra AC kapillerlerine gelen larvaların bir kısmı burda kalır, bir kısmı göğüs boşluğu ve diğer organlara girer

• Karın boşluğundaki larvaların tümü perirenal dokulara ulaşmaz, kalan larvalar pankreas, dalak, pelvik kaslar, vb. organlara penetre olur

• Larvalar plasentayla yavruya bulaşır (prenatal enf.)

• PPS, enf. şekli ve larvanın izlediği göç yoluna göre 8-9 ay

• Parazitin yaşam süresi 2 yıl

(29)

Epidemiyoloji

• Parazitin biyolojisinde ısı, yağış, solucan ve prenatal enfeksiyon önemli

• Yer solucanları yayılışı artırır

• Yaşlı hayvanlar enfeksiyon kaynağı Patojenite

• Evcil domuzlar yabanıldan duyarlı

• En patojen dönem larval dönem

parasitipedia.net

(30)

Patojenite

• Larva göç geçirdiği her yerde zararlı

• Perkutan enf. deride ödem, nodül, yüzlek lenf bezlerinde şişme (Lezyonlar 3-4 haftada kaybolur)

• Larvalar KC ve diğer organlarda akut yangı, apse, granulom, fibrotik nodüller

• Kronik olgular, KC de atrofi, siroz, çeşitli yapışmalar

• Sapık Larvalar omurilik, kalpte lezyonlar

• Bazen damarlarda trombus

• Erginlerin patojenitesi az, böbrekte reaksiyon

• Parazitler böbrek parankiminde 0.5-4 cm çaplı kistlerde

• Her kistte yeşil renkli irinde bir çift parazit

• Ureter kalınlaşır, kronik olgularda tıkanma

(31)

Klinik Belirtiler

• Erken dönemde bacaklardaki nodüller hayvanların dinlenmelerine engel

• Kaslarda sertlik, zayıflamayı takiben arka ayaklarda topallık , zamanla felç

• iştah kaybı, zayıflama, düşkünlük

• KC de siroz varsa karın boşluğunda su toplanması

• Büyüme ve gelişme geriliği

• Enf.dan 2-3 hafta sonra eozinofili, 6-7 hafta sonra pik yapar, 20 hafta devam eder

• Tanı için önemsiz

• Anemi yok, aspartat amino transferaz enzimi artar, tanı için önemsiz

(32)

Önemi

• Gençlerde gelişme geriliği, zayıflama

• Larvalara bağlı KC, böbrek, AC, pankreas ve bazen çeşitli kaslar ile ağır enfeksiyonlarda tüm karkas imha edilir

• ekonomik önem (Amerika’da yıllık kayıp 17 milyon dolar)

Nekropsi

• Ölen hayvanlarda karkas çabuk bozulur

• Perirenal dokular, ureterler, AC ve göğüs boşluğundaki diğer organlarda kist veya apseler içerisinde genç-ergin parazitler

• KC büyümüş, yüzeyinde beyaz, düzensiz göç / yara izleri

• Bazen KC difterik membranla kaplı

• Siroz belirginse asites

• Böbrek ve perirenal dokular hipertrofik, böbrek yüzeyinde iyileşmiş apse, yara izleri

• Portal ve mezenterik lenf damarları genişlemiş, eski olgularda, sertleşmiş ve düzensiz şekilde

(33)

www.facebook.com/887404768096468

www.anipedia.org

(34)

Tanı

• Yetersiz büyüme-zayıflık şüphe?

• Ureter ve ilişkili yerlerde ergin parazit varsa,

• İdrarda yumurta aranır

• İdrarda yumurta yoksa nekropsi

• Klinik belirti olmayanlarda enf.dan 2 hafta sonra

• jel presipitasyon testi, ELİSA yararlı

• Serolojik testler güvenli değil

www.memorangapp.com

(35)

Tedavi

• Doramectin (0.3 mg/kg İM) , İvermectin (0.3 mg/kg SC)

• Ergin ve göç eden larvalara % 100 etkili

• Fenbendazole (10 mg/kg oral, 3 mg/kg yemle 3 gün)

• Flubendazole (1.5 mg/kg 5 gün süreyle)

• Levamizole (8 mg/kg oral veya SC yolla) etkili

• Mebendazol ve Thiabendazole oral yolla arvaların göçünü durdurur

• İlaçlar parazitleri öldürse, hayvanlar tedavi edilse bile oluşan lezyonlar tam olarak iyileşmez

• hayvanlardan istenen verim alınamaz

(36)

Korunma

• Hijyen

• Barınaklar 1.5-2 m, küçük, idrarın akacağı şekilde eğimli olmalı, zeminde idrar birikmemeli

• Barınak, gezinme yerleri kuru tutulmalı,

• Uyuma yerleri yerden yüksek olmalı,

• Barınak çitleri sert malzemeden yapılmalı, yere birkaç metre gömülmeli, ağaç ise kabukları soyulmalı

• Hayvanlar çitlere işer, buralarda idrar birikmemeli

• Yem idrar- dışkıyla bulaşmamalı

• Barınaklar % 10 CuSO4, % 5’lik Kerol sol. ile haftalık ilaçlama

• Yumurta ve larvaları öldürmek için 10 m² alana 5 litre bu solüsyonlardan uygulanır, etkisi 66 gün

• Solüsyonlar domuzlar için toksik değil

(37)

• Barınak güneşlendirilir, 3-6 ay boş tutulur, dinlendirilir

• Enfekte çiftliklerde damızlıklar yaşlanmadan değiştirilir

• Dişiler yavru verdikten sonra elden çıkarılır

• Parazitin patent süresinin uzun olması nedeniyle

• 2 yaş altında hastalık klinik olarak nadir

• Genç hayvan alınırken dikkatli olunmalı

• Şüpheli durumda

• 4 ay arayla Doramectin, İvermectin, Fenbendazole vb.

kullanılarak, enfeksiyon kontrol altına alınır

• Parazit solucanlarda 1 yıl yaşar, sağaltım belli aralıklarla, bir yıl sürdürülmeli

• Aylık olarak kullanılırsa Levamizol yararlı

(38)

Syngamus trachea

• Tavuk, hindi, bıldırcın, sülün, keklik, karga, saksağan, sığırcık,

• Su kuşlarında görülmez.

• Erkek 4-6 mm, B.C. küçük,

• Kaburgalar kısa, spikülümler eşit, 53-82 μm

• Dişi 5-40 mm, kuyruk sivri

• Vulva vücudun ön 1/3’ünde

• Erkek dişiyle çiftleşme halinde, Y harfi

• Dişi erkekten 4-5 kat daha büyük

• Ağız kapsülü sığ ve büyük

• Ağız çevresi 6 büyük festonla kuşatılmış

• Ağız kapsülü tabanında 10 küçük diş var

• Yum. oval ve her iki kutbunda kapak var

• 70-100 x 43-50 μm

www.chegg.com

(39)

www.memorangapp.com

(40)

Paratenik arakonaklar

• Yer solucanları, kara ve su sümüklüleri

• karasinek, ahır sineği, çeşitli böcekler

• Bunlarda L3, 3 yıl yaşar

• Kozmopolit,

• Türkiye’de evcil hayvanlarda düşük oranda

(41)

Gelişme

• Yum.dışkıyla atılır, 1-2 haftada L3

• L3, ya yumurtada bekler /

• Ya da yumurtayı terk eder

• L3 taşıyan yumurtalar paratenik AK’ca yenir, bunlarda gelişmez

• Enfeksiyon oral yolla Parazit 3 türlü bulaşır.

1) L3 taşıyan yumurtayla

2) Yumurtayı terk eden L3’le, 3) L3 taşıyan paratenik AK’la

• L3 bağırsağı deler, kanla 4-6 saat AC

• burada 5 günde GD, trakeaya gelir

• PPS 18-20 gün

(42)

Patojenez, Klinik

• Gençlerde patojen

• Hindi palazları, diğer kanatlı yavruları çok duyarlı

• Larvaların AC’ göçü, şiddetli pnöymoni, ölüm

• Orta enf.da erginler trakeada kanama

• Trakeadaki parazitleri atmak için aşırı mukus üretimi

• Mukus AC’lere akarak bronşları tıkar, asfeksi, ölüm

• Öksürük, sol.güçlüğü, nefes almak için ağız sürekli açık

• Boyun ileri uzatılır, devamlı baş sallanır

(43)

Epizootiyoloji

• Gençler duyarlı, Yaşlılar rezervuar

• Parazitlerin ömrü 4-8 ay,

• Yumurtaları çevre koşullarına dayanıklı, 9 ay toprakta canlı

• Paratenik AK’lar enfeksiyonun devamı ve yayılmasında çok önemli

• Enfeksiyon açık sistemle yetiştirilen kanatlılarla

• Kargalar sürekli yumurta çıkararak çevreyi bulaştırır Tanı

• Klinik belirtiler, dışkıda iki ucu kapaklı strongil yumurtayla kolay

• doğrulamak için nekropsi

• Trakeada çiftleşme halindeki kırmızı renkli parazitler

https://www.rvc.ac.uk/

(44)

Sağaltım

• Thiabendazole (0.3-1.5 mg/kg tek doz veya yemde % 0.05 oranında 7 gün),

• Mebendazole, Fenbendazole (yemle % 0.01, oranında 7-14 gün)

• Levamizole, Flubendazole, Albendazole, Moxidectin, Ivermectin

• Korunma

• Genç - erginler ayrılır

• Kümes altlıkları kuru tutulur

• Paratenik AK’larla mücadele

• Kümeslere yabanıl kanatlı girişi engellenmeli

(45)

Diğer türler

• S.skrjabinomorphae,S.gibbocephalus

• S.merulae, S.microspiculum,S.palustris, S.taiga

(46)

Cyathostoma bronchialis

• Kaz, ördek, kuğu, vb. su kuşları trake - bronş

• Avrupa, Kuzey Amerika, yaygın

• Erkek solgun kırmızı, 8-12 mm

• Dişi kan kırmızı, 20-31 mm

• Gen. organlar bağırsak çevresinde beyaz kıvrımlı

• Ağız kapsülü S.trachea’dan derin, tabanında 6-7 diş

• BC gelişmiş, spikülümler ince, uzun, 510-700 μm

• Yum. 90 x 60 μm,

• Bir ucu yuvarlak, diğeri sivri, Sivri uçta belirsiz kapak

Fernando MA, et all. J Parasitol, 1973

(47)

Krone O, et all., J Helminthol, 2007

(48)

Gelişme

• Syngamus gibi

• PPS 2 hafta

• Patojenite, tanı,

sağaltım, korunma

• S.trachea gibi Diğer türler

• C.lari

• C.tadornae

• C.trifurcatum

• C.variegatum

(49)

Mammomonogamus laryngeus

• Afrika, Uzakdoğu, Güney Amerika

• Sığır, manda, zebu, koyun, keçi

• Bazen insan, larynks ve çevre dokular

• Kırmızı renkli, erkek- dişi çiftleşme halinde

• Ağızda 8 diş

• Gelişme tam belli değil

• İnsanlarda birkaç gün- 2 hafta

• Sığırlarda 4 hafta

Foitova I, et all, Res Vet Sci, 2008

(50)

Patojenite, tanı,sağaltım

• Sığırlarda hafif patojen

• Bazen öksürük, kondisyon kaybı, solunum bozuklukları

• İnsanda patojen

• Öksürük, hemoptizi (burundan kan gelmesi) ve astım benzeri belirtiler

• Tanı, endoskopide nodül veya parazitlerin görülmesi veya dışkıda yumurtayla