TAHA TOEOS*tın kaleminden

TAHA TOAOS*un h azırlayıp sunduğu

Sal ili Münir îaşa*n m b i l inmeyen b ir e se ri: İ S L A M D Î N 1

NOT: TV için,anonslar»yukarıdakiler g ib i veya benzeri biçimde o l a b i l i r .

t t

S U N U Ş

(K ur*an)*m (â y e t )* le r in den, peygamberin (hadimlerinden esinlenerek Salih Münir Paş; 'nın 70 y ıl önce yazdığa kitap -bugünün d ilin e uygulanarak- s a d e le ş t ir ilip özetlenmek suretiyle yayma sunulmuş bulunuyor.

la lı* h ay li geniş olan (D în -i İslâ m )’ m , Salih Münir Paşa'nın kendi e ly a z ıs ıy la , dört o r ijin a l nüshası v a rd ır. Hepsi de b ir b ir in in aynıdır* Bunlardan b i r i P a r is 't e özel b i r arşivde, b i r i Basili İle r i* d e , i k i s i benim arşivimdedir,

Bendckilerin i l k i , Calili l.iünir Paşa*mn k ış ı rahmetli irimet Pğrlboz'un, 35 y ı l önceki, h ediyesidir. İkin ci o rijin a lin in bant; in t ik a li, ilg i n ç t i r .

H alifelim in k aldırılm ası üzerine, onunl kader b i r l i ğ i yapıp -4 Mart 1924- günü- yurttan rılcaa hususî k â tib i Hüseyin î’tkib .’\y o t r İh t en sonra Prcnsa’yu yerleşm işti. Merhum gerçek b ir b ilg in , dört beşi mâmûr ta rih çi ve san 'atk ârdı. İy i b îr ressam ve h a tta ttı da.

P a ris*tek i evi çok d eğerli k ita p la r ve ta rih î b e lg e le rle doluydu. rüeeyin Kakib Bey tüm dosy İt r in in ölümünden sonra bana verilm esini vasiyet ettiğinden, P a r is ’ e giderek getirdiğim sandığındaki evrak arasında, Salih ¿..ün i ı Paş e 'nın İslâm dînine a it olan o r ijin a l eseri de ç ık t ı.

Bu yazma, b e lk i dal İh Münir Paş t. tarafından son h alifeye hediye edilmiş ve ondan hususî k â tib i Hüseyin Kakib Bey*e in tik a l etmiş ol i l i r . Ye da Hakib Bey’ in, Paşa*nın e şiy le Tepedelenli soyundan gelen kardeş çocukları

olması hasebiyle bu a ile i l i ş k i l e r i d olayısıyla kendisine verilm iş b ir armağan kx. o l a b i l i r .

Metin it ib a r ıy la fa r k la r ı olmayan bu yazmalar, eski geleneğe göre Kur*an k â ğıtların a y zilmiş ve her yaprağı tıpk ı Kur’ an’ larda olduğu g ib i, re n k li, z a r if ç iz g ile r le çerçevelenmişti-1 . Kitapl rın ilk yaprağın­ daki b a ş lık la r t e z h ib lld ir .

Kitapta, Kur*an ve hadisten meölen ç e v ir ile r v a rd ır, Pînin e sa sla rın ı ve ît ik a d la r ı özetleyen mevzûlar yanındı , ahlâka, cemiyet hay tın , insan­ l ı ğ a d air Kur*an’ da yer alan buyruklara a ğ ır lık v e rilm iş tir.

Kitabın yazı d i l i -S a lih Münir P şp’nın flb ıâ li’ den yetişmesi ve 14 y ı l P a r is ’ te büyükelçilik yapması ve eski b ir Gsmanlı t a r ih ç is i olması hasebiyle- koyu ve ağd l ı b ir Csmcnlıcudır. Bu •• .çıdan, sadel ştirilm esin e lüzum görülmüş tüi'.

Ayrıca kitabın turnamı değil bazı bölümleri Özetlenmek suretiyle yayma h a z ır lanrnış t ı r •

ncak metindeki*yalnız b ir noktada gerekli a ç ık lığ ın sağlanması maksa­ dıyla ik i ünlü büyük din âliminin (T İmal ı l ı I'üyük Kemdi i l e Jksekili Ah- med Hamdi merhumların) değerli eserlerinden dipnot olarak y a ra rla n ılm ıştır.

Mübarek İlam »zan v e s ile s iy le aziz okuyucularına sunulmak üzere "MİLLİYET' iç in s a d e le ştirile re k yayma h a z ır lığ ı yapılırken - b i r vefa borcu

olarak-S.Jjİİİ im îB PAŞA»KİK KISa BÎYOGIÎAFlSl

Salih Münir kaşa, tarihimizde büyük isim yaymış olanlardan, sadra­ zam Çorlulu i l i Paşa'nm torunların dundu* • Babası, lîafıa ve Ticaret r a z ı n Kabmud Celale din P a şa 'd ır. Bu* Blahmud CelâleddinPaşa,Ş8İr, beste. 8r ve ta rih ç id ir* Bugün b ile yaşayan ş a r k ıla r ı rai:yolarımızda ve televizyonda sık sık tekrarlanmaktadır*

ik k a tli b ir ta rih ç i olan Mahmud Celûleddin Paşa'nın yakınçağımıza d a ir en kıymetli kaynak eseri "i i r ' e t - ı h ak ik at"tir.

Salih Münir, 4 Kasım 1859 y ılın d a İstan bu l’ da doğdu. 1959 y ılın d a , 80 yaşında, öldü, uzel eğitim gördü.

kırım Savaşı'ndan b eri müttefikimiz olan Fransızların yardımıyla ve Türkiye’ de Fransız kültürünü kökleştirmek amacıyla açılan Galata; aray kült . n î s i ’nin ilk öğrencisi oldu.

Sultan Abdülaziz’ in 1867 y ılın d a III.N ap o ly o n 'a yaptığı ziy a re ti iade maksadıyla 1869 y ılın d a İstan bu l'a gelen eşi İmpar .toriçe jeni i l e padişahın alata sa ray ’ ı ziyaretlerin de 10 yaşındaki Salih Münir'in okulu adına Fransızca olarak yap tığı kemir ma hayret uyandırdı.

n a d ili g ib i ■ Tensizce. b i ld iğ i iç in , o y ılla ; da. Şehzade bdülharaid' in i’r a sızca&ını ile rle te b ilm e s i amacıyla, arkadaşlığına s e ç ild i* Salih M ünir'in çocukluğu daha ile r id e padişahlık tahtına oturacak olan ■bdül- hamid’ in çocukluğuyla beraber geçti*

dodülhamic padişah olunca, bu çocukluk arkadaşını Lcrieiyo 1 ezSreti* nin en mi h in \e m. ibrem iç le rin oh kullandı. 56 yaşındayken, Paris büyük­

e l ç i l i ğ i 'n e tayin e t t i. Buru ilâveten Salih *“ünir Iaş; *nın uhde' ine Bern ve' Eürüksel e lç i li k le r i n i de ilâve e t t i.

Osi.it-1 11 lmp< ,r a torluğu * mm di ş Salih Münir Paça, o y ılla rd a Sultt n ir d i. ön kürklerle i l ; i l i bütün k i l i te m silc isi ola-ak ro l a ld ı.

p o litik smd . mühim rolü bulunan

ti .bdülhamid'in e ğ kolu g ib i n it e le -

clayl aı,at sırasında p o iş dun en yet-Siyasî görevi r l yanında yakın tarihim izle din tarih.i üzerinde araştırın -lar yap tı. İlmî n ite lik te k i e s e rle ri d o lay ısıy la Transızların siy,asî tarifi cemiyetini üye s e ç ild i.

. .eşrutiyat ir k ılâ b ır dan sonra bet İh rami d ' in padiş h lık an düşürül­ mesinle onun en yakın iş b i r l i k ç i s i olarak tanındığı için İttihad vc

3

üssün y ı l l a r , yurda dönmeyerek, İsviçre ile İta ly Ma t a rih î eserler üzerinde tetkiklerde bulundu. Türkçe ve Iransısct- hayli e se rle r y -zuı* önemli ol; tılnrı şunlardır:

. is t o r ie Diplomatixue de la îur^uie (4 c i l t )

Lea A f f a i r e s - gyptiennes

sİ ara i otıe-Oh riß t i an i sın e et L« îurçuie d ’ Autrefois

qufclxues Reflexion sur 1» Islands»® et La Tunjuie d ’ Autrefois l.uaya’ nm Çark P o litik a s ı

Diplomasi (6 c i l t , eski h a r fle r le 4 c i ld i yayınlanm ıştır) Türkiye’nin Siyasî Tarihi (6 c i l t )

D în -i i sİ Sıı

S riih ilünir Paça, t a ril araştırırı-.1: t i m stanbul Maki arşivlerde çalışıl ıla rın ı sürdürürken 1939 Ocak aynıda ild e .

o a l iîı İvünir Paşa, ‘dul tan iiamid döneminin ünli Viyana ü y ü k e lçis i Lahoud : edim Paşa, meşhur v a lile rd e n Küse Haif 3aş.- ve müzemizin kurucusu Osman ha ad i P ey’le dünürdüler. Sal ;h lü n ir Pa şa 'y la Kahmud kedim Paş 'nın soyundan hay-it t a kalan tek torunu Miinire Çorlu hanıme- fen di M ir .

r e v le r i yanında,Avrupa ve OsmanlI ta rih i üzerinde İlmî araştırm alar yap? t*»H atta P ran eızların s iy a sî ta rih encümenine daimî asa s e ç ild i.P a ş a ’nın güzelsanatlara vukufu da bilinm ektedir*20.a s ır b a şla rın d a ,M ille tle ra ra sı Paris sergisisnde,Türk ve İslam e se rle rin in tanıtılmasında hizmeti geç­ miş ve bizzat ç iz d iğ i desenlerle gravü rler müzeye m aledilm iştlr*

Salih Münir Paşa’nın P a r is ’ teki hayatı eğlenceli geçmiş olmakla bera- b r kendisi dindar b ir k iş iy d i. Dinler hakkında Arapça ve Fransızca ne kadar kitap yayınlanmışsa hepsini gözden geç im i ş t i r . İslâm dininin kökten ve gönülden inanmış b ir mensubuydu, P a r is ’ te 14 y ı l e l ç i l i ğ i

sırasında orucunu tutmuştu, P a r is ’ te m ille tle ra ra s ı serginin a ç ılışın d a Türk ve Islâm eserlerin in tanı t ilmi sında tüylü: gayret gösterm işti.

Salih Münir Paşa’nın diğer elçilerden fa r k ı, Y ıld ız Sarayı i l e doğruca yazışma yetkisinin bulunmasıydı. Sultan Abdülh ara İd ’ 1 e direkt b a ğ la n tısı vard ı. Salih Münir la ş a 'n m ¿dizel sanatlara tutkunluğu da bilinm ektedir, ia p t ığ ı krokiler den ve resimlerden b a z ıla rı müzelerde yer a lm ıştır.

BALÎH IvltMİE PAŞA*nın ( İSLAM DİNÎ )a d lı kitabındaki konular

Din nedir ?

İslam d in i,müslümsnlığın k o şu lla rı Kur*an, KUR*Ali b i r tan rı y asasıd ır HADÎS (La ilahe illa lıla h )

Ünlü İmam * 1ar, ünlü mezhepler İslam dininin ö z e llik le r i

Kur*an ve Hadis*ten ö zetler: Allah,Kur*an ve Kur*anın doğuşu Dünya ve Bvrenin y a r a t ılış ı,İn s a n la r ın y a r a t ı l ı ş ı ,

MUHAMMET,1slam dini,İSA,ahret,cennet ve cehennem Abdest alma,Zekât,Haram,

Toplum hayatına ve ahlaka d air k u ra lla r, Adalet ve h ak sızlığa d a ir konular,

Y ardım ,oefk at,İyilik ve Kötülük, Faziletİİslam k a rd e ş liğ i,

Yetim ler, Emanet,

İtaat,an a babaya hürmet Hürriyet,kulluk,

Zulum,tecavüz ve düşmanlık,

Yemin »y a la n c ılık , Şehadet,A d a le t, F e sa tlık , Kadın ve e v li lik üzerine sö zler,

Cehalet ve ilim ,

İn tih a r,k a t i,Kumar, Haneye tevavüz, K ib ir ve öğünme,

Ticaret(AHış v e r iş ) Çalışma h a y a t ı,İs r a f•••

Din, k ain atı yarat ın A lla h ’ ın p y -amberi iri v a s ıta s iy le kul 1 rin a b ild ir d i i inanç k u r a lla r ın 1 2 3 , uy ulam i l e i l g i l i hüküm­ l e r i ve ahlak k ;id e le rin in tümünü kapsar . Din^insanları i y i ­ l i e is t e k le n d ir ir , fen alıktan a lık o y r (1 ) •

Dünya, b i r imti an e v id ir • İnaano 1” , yaşantısının gereği olarak , elemlerden ve k ederlen en uzak kalamaz . Bunoa uğursuzluklar arasında , k iş i in t e s e ll i bulacağı b^'r sığınak y e ri vardır ki , o da d in 'd ir .

"Din, insana , bu ‘alemin g e lip geçici oldu unu h a t ır ­ l a t ı r • hu %ünyo ' dan .sonra , <*i er b ir evreni bulu du unu , oraü. sonsuz mutluluğa ere o e in i ö ğ r e t ir • Şu birkaç günlük

Jİünyu'nin s ık ın t ıl; u'iaa martça t ah mm 1 edenlere , Öb^r A" uy- 'da mükafat vaadeder," (2 )

İSLAM DİLİ

İslam diril, d in le ri n sonuncusu e en mükemmelidir . İslam dini , b i r l i ;i emreden , hak ve hakikat d in id ir . Gayeni^ A lla h 'ın yüceliğinde t halka şefkat ve temiz ahlak s İm k t ır . Öte yandan , İ3İam din i , h r k e s in -zorlu k tan , baskıd n uzak- ■inanemda hür olmasından yan d ır • (3 )

İslâm î ı .ynrtlarf

Bunl r şöyle s ı r a la n a b ili r s A lln ı 'n ve meleklerine , İd ta p l ir na , ahret gününe hu ı r ve şerrin A lla h 't eld ine, öldükten so raki hayat inanmaktır •

(1 ) Di ide zorluma ve tiksindirm e yoktur (Bakam huresi sAyet 256) (2 ) Ma umu t Esat af e :di (Tarih*! İslam)

(3 ) Din, tama en a k ıld ır . Aklı olmay nın in i de olamaz • (h ad isi Ş e r if )

2

Îalamın F a rz la rı

(A lla h ’ ın b i r l i İne ve Hazret 1 .«¿„hammeli'ln pey ambar o l ­ duğuna) şahadet getirmek.

Nemaz kılmak, Oruç tutmak, (1 ) Zekat vermek, Hacca gitmek, W Kur’an

(Kur’anit K^rim )* Tanrı Yas a, :î i ’ d ır . ıdüslürnnnlurın ila h i k anunu olarak ta ra d ık la r ı , hükümlerine uydukl r ı b ir kutsal k ita p tır • Bu Tanrı Yasası 114 b a ş lık a ltın d a 6614 (A y e t)i kap­ sar , Bn l ı k l u ı n adı (Sıîre) d ir , (Ayet) ise bu gürel r i olu ş­ turan cümlelere v erilen ad ’ dır .

( Kur ara-'Kerim ), dini açı an in an çları şahıs ve toplum ^ayatını , medeni bütün hükümlerle i l g i l i s ö z le ri kapsamakla beraber , ib re t alınm ışı gereken birçok ta rih i h ak ik atleri da a n la tır •

(Kur nat' Kor im ) § h is s i , vicdani, ahlakî,±lah:ı ve d in i hükümlere a i t v a z ife le r i b e l i r t t i i g ib i, hata sevap , haram :.e- l a l , h a k sız lık la hakkı, dönyuda ve a! r e t t e mutlu olabilmek iç in kutsal n a sih a tle ri kapsar ,

İslam ¿ininin tabi olduğu bu i l a h i kama , insana n a s ıl yaşayana m ı , medeni b ir toplulu '.Hin n a s ıl teşekkül kAm l â l de

bildirm ektedir • Ayrı o i d e riş ik liğ in p re n s ip le rin i, tab" t k u 1 rin a , 1 2 (1 ) Yenek içmekten kesilmek, oruç d ği d ir • Oruç, fent sözlerden,

kaba, a t i erden ve rezaletten ç-ic inmektir • Peygamberimizin be konudaki (H adis) i şö yled ir î

çayet b i r i s i sana fena b ir söz 3arfed rs o , san k a r ş ılık verme. Derhal kendi kendine 3or Ben oruçluyum, bar orunlu.yam^ deyiver, (2 ) Hacoa gitmek ^kişinin tam s a ğ lık lı ve v a r l ı k l ı olmasın' vabestedir.

akla , te orü b e loro# ahval ve zamana uy w olan k o ş u lla rın ı ö: t - le r .

A

( Kuran*» Ko im)i oluşturan (Ay vt ) 1er , A llah tarafından , Pey amberimize (Vahiy) Olunmuştur . (Vahiy) Cenabı Hakkın buyruk-

larınınjPgygamb ir in gönlüne doldurulması ve ilham yolu i l e b i l d i ­ rilm e si anlamına g e l i r •

Kurkndaki V « t İ s a l A lim 1 r .fı dan Pey ..amberimize u la ştırılm a ı 25 y i l sürmüştür • Bunlar , muht l i f z ma 1 rd ,

değişik o la y la r Üz eriney Peygamberimize ilham yoltl i l e g ö n d e ril­ m iştir. Ancak-, Kurtar 'da yeralan ..erek inanca gerek B ria ta (emir ve ııeh 'i g ib i hükümler ve Peygamberin t e b liğ buyurduğu kutsal p re n sip le re ) a it hükümlerden gerçek manayı çıkarabilmek için  b i r (k ü l) olarak tamamının tetkiki ve gönüllere sin dirilm esi gerek ir .

Had İs

Hadis^ Pey arab erimiz tarafından söylenmiş ve kendinden 3onra zaptedilm iş olan s ö z le r d ir .

(H adis) 1er arasında b a z ıla r ı v a rd ır ki , Peygamber t rafından söylenilm iş olmakla b ıreber , manaları A llo ’ı tara­ fından onun gönlüne doldurulmuştur . Banlara (Kutsal Hadis) de­ n i l i r . H a d is 'le r , muht l i f o la y la r ve konul r üzerine stylenm 'ş- t l r . Banlar , din i meselelere olduğu kadar ahlakla, c raiyetle ve in san ların hayattaki v a z ife le r i i l e i l s i l i d i r . Bunlar din alim­ l e r i tur finden te sb it e;ilm iş ve y a y g ın la ş t ır ılm ış tır • Bu mev­ zuda .müt addlt hadis k it a p la r ı va d ır • Ancak , meşhurlan 6 kadardır •

4

KURMA GÜRE s

TARHI BUYRUKLARI VB KUL »Uii YAP».*.• SI U121 EKELİ VJ3CÎ3ELJRÎ

İslamda İnanın başlan, ı c ı (te v h id ) d ir • Tevhide inanıp ( La İlahe i l l a l l a h ) d inek , A llan *tan başka büyük ve , erg ok y a ra tı cı yoktur anlamına g e l i r . Hakikat t o dur. Ondan başka zar r ve yar r verebilecek b ir kudret yoktur . A lla h 'ta n başka korkulacak , umut b lanacak ve dayanıla­ cak b ir güç yoktur •

Yani m aİdmanlar , can lı cansız bütün v a rl k la r üzerine A lla h 'ta n başka hakim b ir kuvvet tanımazlar • B irrey beklemezler . Bu in a n ışla d ır ki , maslimanlar, kendi h ü rriy e t­ le r in in yegane aahipl sri o lu r la r •

Ger k Kuran hükümleri , gerek oııu açıklayan Peygamber aözl r i olnn ha i s le r i n ayeni , m a llm m l r ı topluma y a r a r lı hale getirm ektir • ^oeola namaz kılmak rnüsl-mnnlıkta b ili n c i derece farzlardan ve ibadetin önceli i n ite liğ in d e olduğu h a l­ de, ( b ir saat adalet . vetnı'. | y ı l ihvan: T en hayır 1 i r ) hadis i ile ad alet da çıtımı mm za tercih e d ilm iş t ir . Yine b ir başka h a d is'te ( in am ın h a y ı r lı s ı , insana y a r a r lı o la n ıd ır ) denlimiş - olup , insanın h a y ır lıs ı , tüm ömrünü namazla geçiren 'd ir de­ nilmemiştir • Bur.unlu , toplu ;ıa y a r a r lı olmanın üstünlüğü anlatılm aktadır .

İslam inançlarına göre , insanın kendi çalışm aların ­ dan başka %ir dr ı yoktur . ( Tedvir kuldan, takdi r 11- '■ 'ta n - d ır ) sözü de A lla h 'ın takdirinden önce in sa n la rın tedbirin e

b a ğ lı bulundu u b e li r t i lm iş t i r . Çünk A llah , insanlara b ir a k ıl ve b ir irade verm iştir • İnsanlar işlem i erinde,y a rg ıla rın d a k a r a r la ş t ır d ık la r ı şeylerden d ile d ik le r in i seçebilecek b i r güce sahip k ılın m ış! r d ır •

İnatınlar iy i veya fena olarak ne yaparl rsa # kendi ir a ­ d e le ri i l e yapa3blar#Allah yar t ı c ı ise de , i ş i ya .an insandır ,

0 hangi yönü tutarsa o yolun mutlusu veya kötüsüdür *

(H ay ır) la (Ş e r ) r ln , y ara rla za ra rın nedenleri v a rd ır . i'anr b u n ları bize b ild irm iş , kendi irademiz|jp , ke kararım ızla dilediğim iz yönü tercih edebilecek b ir kudret v erm iştir . 3u bakım dan herzeyi kaza ve kedere yükleterek , ko d im iz i ^ m iz e çıkarmamız do ru de 'i l d i r •

İnsan t A lla * m verdi ';i bey d verinde kullanmalı , alması .ereke.ı te d b ir le r i almazsa kusurunu tak ir yüklememelidir.

( D

Anr e t

A lla d 'm bıy u n (H„ran) i l e Peygamberin s >zl >ri olan (H a d İf) lerde yeral n (Alır o t ) i , a sla maddi* «çıdan 'do ki­ l e r l e k ıy aslay ıp yo r\;ımlamam a lıy ız • Çüakil Ahret ra nevi b ir <1 em­ d ir • Oranın ö z e lliğ in e ve ahvaline d air bize v erilen b i l g i l e r öteki ftlny* i l e i l g i l i olup ilahi* ve m n o rt n it e lik t e d ir • 3u Kutsal Kitapta tu sv ir edilm iş, manen gözlerim izin Önünde canlan­ d ırılm ış ila h i“ konulardandır • Ahret ölünden sonraki b i r $lnya demektir •

CrJinet-Cehennem

Coj net i l ; cehennem in san ların yeş mİ n n d ^ tutumları sonucu o arak -ölüm leri dr sonraki- öteki ^yr Mm müstahak ola oak ları y e r le r d ir • Ta r ı kitabında , insani r m tutumlarına , davranışlarına k a rş ılık olmak UzerQy cehennemde oez 1 r v e r i l e ­ ceği b i l d i r i lm i ş t i r . Günah iş le y e n le r temizlenmek için önce ce’ıe nemden ;eçecek ve ondan so r d ır ki hakka e rile re k cennete 1

1) ki i raivt i ş l e r i 3a kanlarından Ahmet Hav Jcserilt D e rs le r)

(>

ftyot v hadislerde ce.net ve cehennem b a h is le r i ino n la r ı, Dünyada iy l i a y öneltmek, fen alık lard a korumak ••»maoinı taşımak­ ta d ır •

Cin ' le r-a e lc k ' lor-H n ri »le r

Müalümanlar , Büyük Y aratıcın ın kudre; ve kuvvetine, bilemediğimi

a

Zira , imkânsız sayılan nice ie ş y le r in ç a lış ıla r a k k e ş fe d il­ d iğ in i te c rü b e le rle vey tüzel te sa d ü fle rle gerçekleşmiş oldu ıırıu h t ı r l a r l a r «

İşte mü s İÜ manlar y ara tıc ın ın irad e ve kudretinin son- suzlu una ve s ı n ı r s ı z l ı mn İ f a e d e rle r • İnkar edenlerin Ş rük ve dayanaktaır. s ö z le ri .e r -man , meliki r i n , c in le rin ve a u r i- le rin v a r lığ ın a Knr' n'dn yer a ld ığ ı iç in bunların doğrulu una ve bu k nuda Peygamberimizin verd iği h aberlere samimiyetle in nar­

l a r .

( Bunl i r ı görm yor z , b il m yoruz # bu açıdan yoktu r l - rj ) yolundaki it ir a z la r a k r ş ı inananlar şöyle cavau larlar s (B ir şeyin örtülmemesi, bilinmemesi mantıken ve kesin olarak yoklu u demek d e ğ ild ir ) Bu su retle onlurın g ö rü şle rin i reddederler . İn k arcılara elek trik kuvvetinin v ruhun , ak lın ve daha s a ir birçok görülmeyen nesnel r i n ne o ld u k la rın ı bilm edik leri ve görmedikleri holde , n asıl oluyor da v a r lık la r n ı k bul e t t ik ­ l e r i n i s o ra rla r

Eaorl iy le A llah »u İnani-ft

Yııkarıd . b e l i r t i l d i ğ i üzere raüolümanl? r , Allah »m var­ lığ ın a ve ( t e k ) l i 'i n , ••.ermeyin y a r a t ıc ıs ı olduğuna, doğrulu"u ve g e rç e k liğ i kendilerince a ş ik a r olan Kuran*m ay etlerin e ve Resul *ün Hadis '1 erin e tüm in an çları ile^ b a ğ lı o l rak derler ki s

(İnsan bu gördü ü ucu bucağı olmayrn uz y *m , m ily arlar­ ca evren* in kendi kendine mevcut olamayan o n lı ve cansız bu kadar mahlûk’un y a ra tıc ıs ın ın kim olduğunu diiş hımez mi?)Elbet bunların b ir yaratan ı oldu' unu düşünür • Yolda giderken b ir insanın veya b ir hayvanın ayaklarından geçen b ir arabanın tekerleklerinden h a sıl olan izlesri görse ne anlar ? Onların b ir ine n , b i r hay­ va , b i r ar b tarafından vücuda g e t i r i l d i ğ i n i d e ğ il rai ? D«mek k i, her eser, b ir y a ra tıc ıs ın ın v a r lı m ı k a n ıtlıy o r • -3u , herk u;i üzerinde b i r l e ş t i ğ i b ir genel kaid ed ir. Madem ki bu kaidenin doğ­ ruluğundan kuyku duyulana* ; o halde başım ızın üstünde h iç b ir yere day nmad n duran z iy a la r ı i l e faydalandı imiz güneş, ay s

milyonlarca y ı l d ı z l a r ı ve üzeri de yaşadı imiz &inya *de örün ürauz ^unca y a ra tık la rın hepsini var eden , yaşatan^blr büynk y a ra tıc ın ın

v a r lı in i İWİ ■ tn.ek zorunlu olmaz mı t *olda göriilon i z le r i \j kendiliğinden peydah olamıyaor ğı , bunun b ir sahibi bulunduğuna kanaat g e tire n b i r insan , bunca mahlukun kendi kendine meydana g e le b ile c e ğ in i n asıl kabul e d e b ilir ? Bu mümkün müdür ? Bunu tıkıl ve mantık e lb ette kabül etmez.

"b e tic e olarak s ı n ı r ı olmayan ve miktarı bilinmeyen bunca ovrenle % o a n lıla rın tek büyük b ir kudret , $ek geniş b ir bilim ve hikmet sah ibi yaratanı var U r ki , ona (A lla h ) d .»ir.** ( D 1

(1 ) Ahmet ı mdi A ksekili (DÎn* D ersler)

a

Ünlü İm mlar v m SZ&S2İSF

A Lah t a r a f ı dan Peygamberin ;'5nl ne oldurularak (vahi/) au ratly lu elen Ayetlerden bazı İ r m i derin manaları tarnamiyle b ilin e n tÜ ^ c e y a k ın la rı tarafından Peygamberimize başvuruldu ,ğu a şik a rd ır • Hazret i “'Uhammed * in bu konularda

yaptı ı açıklamalar bi kaç n e sil geçtikçe , b i r ha ızadan d iğer hafızaya naklolunmuş tur . İ lk zamanlarda bunlar yazılma: ¡ ı ş t ı r . Soı.rel r il-; netlerde ve din konuları cin müşkülle i halletmek için ah l i ni n t i - b ilg ile r in e baş'nurlukları b i l i melet .3i r • O y ılla rd a halkın b şvur oa ı^kayn k kit pl r yoktu . Kuran , Arapça o l d u n iç in /irap olm y n m ille t le r in İ s la d in in i kabul­ l e r i i l e bu tür bu şvur mal ,r ve ih tiy a ç la r hayli çoğaldı . Çünk' Arap olnay n m a l m;, lu r , yalnız Kuruı * da bulam adıkları ş e y le ri

do öc'ire ımek iç in d eğil , Kur a n ’ 1 iy ic e anlayabilmek iç in a ç ık la - m s n ı yaptırmak amacıy a Din b ilg in le r in e müracaat e d iy o rla rd ı. 3u ülkelerde çc alan b< gvuml r üzerine din a l nında ünlü ki ş i l e r y e ti ; t ' . . '. "ır o t lo r i Allnyaoa tanınd . - lara (İnam) adı v e r ild i*

Bu imamlar sayesinde K ra n ' dan ve ila ü s 'd e n görüş ( i ç t i h at) ve anlam çıkarmak uaulü eld e d ild i •

Bu irnnml r ın g ö rü şle ri ve ç a b a la rı öylesine yo ;unl ştı k i, 230-240 kadar mezhep ve diğer b ir s ö y le y iş le meslek doğdu

2

azaldı . Bir kısıra mezheplerin zamanla uy ¡u la y ıc ıla r ı ve i z l e y i ­ c i l e r i kal madiğinden # te rk o d ild i *

Bugün İslam dünyasmda>b a ş lıc a dört mezhep ayakta

e tttiştir .

H n f t Mezhebi

Mü3İiîmanların ço iinlu iu bu dört din yolu'dan (Hnnâtî' Mezhebi) İç e ri rı indedir • mezhep adını , Ünlü din alimi (İmamı

Azam Ebu II n i f e ) den a lm ıştır • (1 )

Anadolu , Rumeli f gerkezistan, Kırım , Kazan , U ral üuhara , S ib iry a , Moğolistan, Mar-istan, Pakistan dahil hemen herne - t m men Asya ve Avrup ,'nın di er lk :1erir;deki m'ial :ma la/v&

Suriye, A rabistan ve Daristan ta fU t la r ı liandfi mezhebi e b a l­ l ı d ı r •

Mali' a ,/ı^hobi

Bu mezheb i adı v e rile n imam , Malik M edinolidir • (2 ) 3u mezhebe kıt alan A raplar i s Pas, Cezayir , Tunus , Libya i l e

Sudan'ın kuzeyinde oturan isla m la rd ır • Şafii" Mezhebi

Bu mezhebin kurucusu olan İmam I r a k 'l ı d ı r (3 ) « M aliki mezhebinin kurucusu, İmam M ;lik i*n in ögrenoilarindendir, CflLva A d a ları tam’ men , Yemen, hicaz , Irak , Suriye , iiabeşistan M ısır ve Do'^u Anadolu sa k in le ri i l e Daglstan kısmen bu mezhebe b a l l ı d ı r , 1 2 3

(1 ) Ira k 'ta (Kufm'de) 699 (II.80) y ılm d do muş 767 (H .1 5 0 )y ıli;d a ölnüştür. Bağdat'ta yaşam ıştır,

(2 ) İmam Malik 7 '3 (il#90) dokmuş, 795 (H.179) y ılm d Medine'de ö l­ müştür, H icaz'da yaşamıştır#

(3 ) İmam § r f i l , Kureyşi&ir . 769 (H.150) do öazze'de do ;muş , 819 (ii#204)yılm da mis i r 'd a ölmüş tilr . İmam M a lik i' ntn ö re ç iğ id ir#

.¿umball Beauel i

Bu meahebi (NecitjLİ İman Ahmet Bin-1 Hambel kurmuştur, ( D Basra yöreni i l a Becit ¿ornj1 r ı çoğunlukla ii mbeli iUezhebine mensupturlar ,

Bunlardaa başka b -a ı İra um lo r ve kurdukları meshepler varsa da , en tutunanı ve tar i t a n o la n la r ı yukar da b e li r t ile n dört '•'in yolunoa •o ;ual ışanlardır • Bu mezhep m tıs a: i l e n o r a s ı ­ na yetişmiş b '.V'clli 1 er i-'eyaarbor' '• la i

b ir b i ç i n ’e yansıtmuy muvaffak olm uşlardır .

Yukarıda b e lir t ile n imamlar ve mezheplerden aonrn müslümanl rda , d in i seçkin k ıla n prensiplerden b irin e daha

delinmek ge re k ir . 0 da İslam 1 «ran y o lla r ı tt ışık veren (iç t ih a t ) İ r dır . İçtih at^k ap ısı daim ı çık bulu tan i s i ' l ı çın bu yesi de düşünceler ve görü şler b ir ar d; g e liş m iş t ir , İslam toplulu m-

nun hüküm darlarından b a sıla rın ın , siya nedenlerle^ daha sonra bu (i ç t i h a t ) kapısı a k a p a ttık la rı bilinmekte i r *

.J d ills -i a e r ’ i.ve

İslam lıkta in a n ış la rla am ellerin a la k a lı hükümlerine ( B d i l l e - i k e r’ iy e ) d e n ilir . Bunlar b ir bakıma şeriat hük? mİ e r id ir . Dört temele duy n ır t

1, -M/trp ( a •’ m\ i ;)

2, »ûinnet (B y . umb r i r e zltsri den b ilin e n le r ve uy ulan 1ar)

3# ICıyao«\ fukaha ( b e l i r l i ol ma y i mesel 1 erin göre kıyaslanması)

4, İcmal» Ümmet (b in ad-mİ ranın b ir meselede görüş b • ' l i i ) (l)

( l ) Harabel 780 (11*164) y ılın d a Bağdat’ ta do muş , 8 5 (H,241)

y ılın d a aynı şehirde ölmüştür, ömrü I r a k ’ l. . Uecit çevrel irinde geçm iştir.

Yukarıdaki temel kaynaklar arasına , dinf hükümlerden

bahseden ( i ı ’ha i l rai) veya (Film uoulü) av t (ilm i k lam) ı eklemek

mümkündür.

Ayrıca m'ialürnanlnrın gerek şahsen gerek toplumda tabi o ld u k la rı esas hükümler açısından b e lirle y e n (g e c e li - i ahka*m-ı a d liy e ) is e i şe ria t açısından, raüslümanların knnun»^n^Öeni*peai

d t e liğ in d a d ir ,

İslam d in i rtln

İslam dini , müsavat ve insan haki r . te o r is in i , bağım sızlık ve b a ğ la n t ıs ız lık n a z a riy e sin i, k iş in in ve mes­ keninin dokumılmazlı ;ın ı, İnsan ların yalnızca konu nlnra İta at yüküml ilü jü kaidesini g e tirm iştir , İttelümunlığa göre , istib d a t yönet.*.:'.;. >h'v • •„İl: ı ' i „video* , ,j e . e mastika .//kır.;, d ır «

kusl'm,-!-lı: , Ruso'lordan , Volt ;r * larden ve büy ü: Fransız İ n - kilaam d //O 0 ı l ünce ortay; a t..aş bulunmakta1 r •

(KliiAu)DAi\i VB (¿IkDl3)DBii BAZI i U S' .)R/IBKLSR

Kuran ve Had is * İn bütün rükmlor in i ive eleyebilmek için insanla ömrü id fay et s îz d ir ve a c i z d i r •

>

Burada aciz ne yaptığımız işlem , kutsal kur nin ayet­ lerinden v » Peygamberin çıklcra 1 a r ın ı kpsayan h Ü .ilerden

- r _• . 5r • -i v ya ; r ' .e

bugünkü yaşantımızda etken o la n la r ı i l e h a t ır la n « s ı gerekenleri arasında b i r eoçira düzenlenniştir. Konulara kısaca do i ilmiş ,

-viya a k la r ı olan sura a d la n i î.e ayetİ6x-in sır© numar l; r ı da mümkün oldukça b ir li k t e ö s te rilm iş tir •

12

( gter&nM ¿verimy : ve ı W , * j j g g ^ ■

Kuj/u:j , Evren lerin ya*«' tanı ve b esi yeni tı r finden in d ir ild i . O k e l © , C ebrail in d ird i • İnkar edenleri korkut- mak iç in senin kalbine g ir d i • Anlamı açık olup , Arap ( i l i i l e gön derildi • ($uara Sureai 194)

Halka yavaç yavaş # zaman zaman okuyup b i l d i r lmek üzere , Karin parça parça ilham e d ild i • (İ s r a Sureoi 106)

> Ahaliye u yarılm aları iç in , K ^ ra ı’ da hor^eyden

m is a lle r v e r ild i • Kuran*da h iç b ir e ğ r ilik ve noksanlık yoktur. Umular ki , man*sim ar.layalar (Ziimcr ¿»üreni 27-28) .

Bu kitap t kuşkulardan erinmiş dindarla r iç in # nurlu beyandır • 0 in a n ç lıla r k i, A llah ve R sulu ola o Pey­ gamber tarafından b ild i r i le n emirlere inan eyleyaler v# namazlarını k ı la ia r . Kendilerine verdiğim iz r aklardan yararlanarak A lla h ’ tan korkup günahlardan aakm al r . Kuran

İ l e daha evvelki peygamberlere gönderilen kitaplara pürüzsüzce imanalar . Onlar A llahın do ru yoluna kavuşurlar ve zafere u la ­ ş ı r l a r v (Bakara Suresi 1 - ) *

A llah* Kur'anfclKerim i l e v selamet yolu m g ö s te rir . İn sa n la rı karanlıktan nur© ç ı l a n r . O n ları doğru yolum kavuş­ turur (Maide Suresi 16) .

İKAKÇLAR - İBADiiTLlİÎ - HAKİKATLER

Hakkın b a t ı l ı yeneoeği # b a t ı l ı n helak ed ileceği küfürden # fe s a t lık t n v isyandan uzak durulup nefret e d il­ mesi g e re ğ i , her nüslüomn iç in inancın e atı alarm dan dır .

Bunlar y a ln ız A llah *a inanmakla oluşur • Z ir a , A lla h 'ta n başk* A li h yoktur . Yegane tap.lacek^odur # daima var r , ölümsüz­ dür. Göktekilor , y e rd e k ile r hep onurdur • Herşeyin b a ş lc a -

g ı o ı n ı, sonuounu v ¿kıya ve ahret İ ş l e r i n i , gör neni .örönrae- yeni , yani hissedilen # e r iş ile n ş e y le ri ve kalbe d o ğ a n la » , zihne g e le n le r i o b i l i r . ^ütün y a r a t ık la r # y e r le r , gökler/ onun kürsüsünün iç e ris in d e d ir. Herşeyden yücedir ve benzeri yoktur • (Bakara Suresi 255)

île ta ra fa yön elirsen iz yöneliniz , A lla h 'a dönmüş olur suruz • (Bakara Suresi 105)

İnançta A lla h 'ın o rta ğ ı yoktur (Bakara Suresi 2?) , Allah kendisine ortak koşulmasını e f etmez . (hiza Suresi 40) ,

Allah y t ek t i r , b-./şka Allah yoktur (Kaide Suresi 72-73). A llah f hâkimlerin h a y ı r lıs ıd ır (En'am Surezi 7) •

A llah v insanlara zulmetmez , İn sanlar , kendilerine zulmederler (Yunus Suresi 44) •_{1 •}

Kavuştuğunuz her h a y ır lı şey , A lla h 'ın 1 tfu ile ve keremi i l e d i r . U ğradığınız fe la k e t le r is e , kendinizin sebep oldu u musibetlerden doğmaktadır (¿iİsa Suresi 79) *

Allah s iz in iç in k olaylık g ö s t e r ir v ;Uçl k çık rraez (Bakara ¿hıresi 185) .

A llah d ile rs e , topunuzu tik ümmet ve tek din i l a dindar k ıla r d ı • Beki.ı , s iz i sınamak iş in * tek omraet olma­ n ız ı istemedi . İy i i ş l e r iç in , y a rış ediniz . Hepinizin tzşvuraoağı yer A l l a h 't ı r . A y rıc a lığ a düştü ünü konuların

hangisinin h ak lı hangisinin haksız olduğunu o b i l i r . Buna göre mükafat ve o za ürürsünüz . (Halde Suresi 48)

14

A lla h ’ ın rahmetinden umudunuzu kesmeyiniz • **akkın rahmetinden ancai^ k a f ir le r um utlarını k e se rle r , (Rum Seresi 36) .

Diinja'ajjı y» tUlnat1 m Y;,r. t ı l ı a ı

Tanrı, gökleri ve y e r le r i a l t ı günde y a r a t t ı . (Â ra f Sureni 54)

Sema, fcir dumandım • sema'yı -v; buhard ın y a ra ttı (Fusallet-Seode Suresi 110) .

A llah , setna'yı ere üzerinde y ü k se ltti * Böyleoe Evren*in düzenini kur u . Güneş ve ay, burçla o -.uda b e l i r l i hesaplarla dönerler . (Rahman Suresi 4-6)

Gökleri t gördfiğüjtfiz şekilde , direk siz tutan A l l a h 't ı r . Feza»da gü n eş'i ve a y »ı düzenli k ıla n o ' dur * Bunların hepsi b e l i r ­ l i d e v ir le r in i yaparlar (Raad Suresi 3) .

Allah her şe y i, hikmeti gereğince , y a ra ttı . Önce insanı çamurdan h a lk e ttl . Sonra ona aü rriyet bahsetti ve ruh verdi* (Seode Sureei 7 -? ) •

Ölüm halinde , ruh ve beden y r ı la r . İnananların n e f is le r i bütün bütün Ölmezler . (Ziimer Suresi 42)

Toprak olan bedenler , a h r e t t e , d i r i l i r i . Bu , in k a r c ıla rın a k ılla r ın a sığmayan , T a n rı'n m mucizesidir . İn sa n la rı kim y a ra ttı is e , yine o d i r i l t i r . (Yasin Suresi 79)

iJuhamıned i - A i s

R^h mraed , s i - i r d e n h iç b ir büyücün babası l e ğ i l d İ V Lâkin , R G 3 U İullah'tır ye Peygamberlerin sonuncusudur ,

(Ahzab 3ur is i 40)

Ya iJtuhacjmod

S

l e r i iç in , A lla h 'ın yar t t ı ı bu dine uysun • Bu dinde deği­ ş ik li k yoktur • En doğru din bu'dur « (Rum Suresi 30)

V»/

İsa 'yo A l ! d ili' i *ot edeni r . k a fir o l dula • • A llak , Uç A lla h 'ta n b i r i d i r , d*y®al©r k a f i r i d i r l e r • Tapılacak Allan t o k 't i r « İs a , kandisl den îtte g e lip geçen Peygamberler g i b i , Resul'dan başka birşey d e ğ ild ir , (^aid e Suresi 72, 73, 75) .

A lla 'ın Roaul:: lan îAeryem'in o, lu İ s a 'y ı öldürdük demeleri y a n lış , Onlar , azaba u ğ ra d ıla r « Onu , ne k a t le t t ile r , ne çarmıha g e r d ile r * Onların öldürdükle 'i

şah ıs, k e n d ile ri arasından^ İsa 'ya benzetilen b ir k iş i i d i • A llah , î s ı ' y ı yüksek yere , kandine k aldırarak sakladı . ' (Maide Suresi 72-73*75 ve Nisa Suresi 155,157)

Ayetlere , hadislere göre Ahret , Cennet ve Cehennem komili n şöyle açıklan b i l i r \

.diret ölümden aonr-tki b ir banka v a y 1' d ı r , İnsanlar belk i A y iî y t m ı , Oysa Ahret lı- y t ı dana h a y ır lı ve ebededir •/ ( i l a Suresi l f -17)

ı r

liislüma ular dan , Ynhudilerden , Iîristiyan lardan A lla h ’a ve Ahret gün;lne inananlara ve doğru tutumlu olanlara A li ıh »m mükafatı vardır , Ondan korkmasınlar , mahzun olmazlar . (Bakarı Suresi 62)

Kuran* a ve Hadis*a Göre : CSE.IEf

A lla h ’ a ve Peygamberine in anan ları » d avran ışla rı temî.X o la n l r ı , iş le rin d e n e ılr le r ¿ikan Ce k e t i ra l -dire*- ceğiz« Onlar , oray ebedf olarak y e rle şe c e k le rd ir ♦ (1 )

(liiaa Sureai 57)

Kr,rûn*\ Karlın’ in A llah tarafından gön derildiğin e inanan­ lara , i y i l i k l e r edenlere mttjdel • olsun kiv k en dileri iç in i ç l e ­ rinde n eh irler akan ce n e t’ l a r vardır . Bu cennetlerde , re n k le ti

evvelce kendilerinin y e d ik le r iıe benzeyen fakat daha le z z e t li meyveler mevcuttur . Semiz ve pak h u r î’ le r bulunucaktır . Onlar CQnnet»te daim* k alacak lard ır , (2 ) (Eakar Suresi 25)

Erkekten ve kadından h a y ır lı ve i y i iş le rd e bulunanlar Cennet»e .ir e r le r . Orada hesapsız r ı c k la r la m ü k a fa tla n d ırılırla r

(Mümin Suresi 40) *

(1 ) Herşey iç in , b ir anahtar vardır . Cennet*in anahtarı İse , f a k i r l e r i sevmektir . (H adis) Her kimde aşağıda sayılan üç mezi­

yet bulunursa , onlar A lla h ’ ın mazhariyetine ve Ce anet’ ia e n&il o lu r la r s

1- Z a y ıfla ra arkadaşça muamele edeni ar, 2 - Ana ve babalarına ş ıfk a t le davrananlar,

3- Emri altın da ç a lışa n la ra lü tu fk a rlık ta ve ihsanda bulunanlar . (H adis)

(2 ) Cennette , gö zlerin görmediği , k u lak ların duymadığı ve hayal edilemeyen çok şey v a rd ır . (H adis)

B ir kimsenin ölümünden sonra i y i h alin e d e la le t edecek şeyler , şunlardır * İlmi e s e r le r i , h a y ır lı e v la d ı, y a p tırd ığ ı mescit

Kur^n’ a Göre Cehennem

ı (Ayet) 1 erim izi tekzlb eden ve kabulden çekinenler # Cehennemliktir . Onlar , oraya y e rle şe c e k le rd ir • (A ra f Seresi

36) ' *

A

(A yet) 1erimizi inkar ederek k a f i r l i ğ i kabul edenleri ateşe a ta c a ğ ız. Onların d e r i le r i yandıkça yanaı d e r ile r in i , bu azaplarının devamınsa d iğer d e r ile r le d e ğ iş t ir e c e ğ i«, (H isa Suresi 56)

DUnya’ da olgunluktan ve basiretten mahrum o la n la r , Ahret’ te de kör o lu rla r ve y o lla r ın ı kaybederler . (Bara Suresi

72) * ,

Düşüneni ey eni er , iy i y i kötüden seçemeyenler t A lla h ’ ın yanında s a ğ ır , d ils i z ve fak at en ş ir r e t hayvan g i b i d i r l e r .

(E nfal Suresi 22)

Kör i l e gören * karan lık la a y d ın lık . g ö lg e lik le hara­ r e t , d i r i l e r l e ölüler^ müsavi olmazlar * (F a t ir « » e s i 1?,20)

İnanmış görünüp içyüzü k t f i r o la n la r ( i k i y ü zlü ler va m ünafıklar) Cehennemin en aşağı k a tın d a d ırla r • Ya Lluhammed !

S&ı , o n la rı oradan kurtaracak b ir kimse bulamazsın • (1 ) (Hisa 3nresi 145)

(1 ) Aşağıda sıralanan dört husus , her kimde mevcutsa o 9 h a lis münafık (ik iy ü z lü ) dür t

1* Kendilerine em «met e d ile n le re h iy.n et edenler , 2. Yalan aöyl yenler .

3* Söz v e rd iğ i haldeysözünü tutmayanlar.

18

Zekat*a ¿j)air

A lla h 'ın lü tu f ve nimet1 erine kavuştukları holde z k a tın ı vermekte cim rilik gösteren ier bu h a s is lik le r in i k e n d ile ri İç in h a y ır lı sunmasınlar . Bu tutum , önler İçin

ş e r 'd i r » Ödemede cim rilik g ö ste rd ik le ri şeyler , kıy met gününde boğarlarına ; e ç i r l l i r . A llan , y ap tık larım ızı M U r ve davranişlarc|/j.B*n o e «a *ın ı v e r ir * (1 ) ( A l î ümran 180)

Haram Olan E tle r

Size tavsiye edilmeyen , yahut da ölmüş hayvanlardan, kandan, domuz etinden ve Tanrımdan başkası İvin k esilen kurbnn- l;rı^yemek haramdır • Anoak çok zoru lu h a llerd e t tadımlık derecesini eşmeyecek şekilde ■** yiyenler İçin günah yoktur . A U a h ^ f u r ve rah lm 'dir (Bakara Suresi 173) *

TOPLU A HAYATINA VE 'Ü i LAKA DAİH

Ahlakla İ l g i l i görevler , lalamın gözünde , din kural la r ın ın b ir bölümünü te şk il ederler • iler müslümauan nefsine k a rşı sağ görülü , ı l ı m l ı b ir tutum iç e risin d e olması gerek ir .

ü\

A dil olması , herkesin yaşamına ve hakkına ria y e t eylemesi , n efsin i koruyarak cemiyet hayatına katkıda bulunması lazım dır . Bu amacı sağlayaoak çabalu m n d a,cesaretli ûlmos;, gerçek leri söylemesi İslam dininin buyruğu g e re ğ id ir .

(1 ) Komşuları açken , kendisi tok olan b i r merhnmetsis inanmış b i r olgun olamaz • (H adis)

Bu konuda rr»uht l i f ay etler ve h a d is’ le r mevcuttur : n e fsin i İslah eden , rahat eder • (Â la Suresi 14) . A lla h tfe a a lık t a sakınan »helke merhamet , şefkat g ö s t e r ile r le beraberdir (1 ) « (Wahl Suresi 128)

İ y i l i k yapım a ki , rahata kavuşasınız (Hao Suresi 77) . Ey iman edenler i malınızdan hoşlukla ve h elal olarak y a ra rla n ın ı* • Kimseye minnet yüklemeyiniz ve eziyet etmeyiniz» H a y ır lı i ş l e r iş in yardımınızın mükafatı siz e kat kat v e r i l i r .

(Bekar Suresi 277)

Y ardım ların ızı ik i yüzlülükten arınmış olarak yapar­

sanız ( hu tutumunuz güzel olur » Ama , g iz lic e fa k ir le r e ve­ r irs e n iz t daha h a y ı r lıd ır » Bu yardım larınızdan dolayı A llah , gü n ah ların ızı s i l e r » (Bakara Sııreai 271)

Ahâlinin iş le rin d e k olaylık göster » Aklın be şendi İ n i , ş e ria tın kabul edeceği sonucu bulmaya ç a lış » Cahillerden ve z e fe - h t i yapanlardan yüz ç e v ir « (Ara. Suresi 198)

Ana babaya i y i l i k edin » Akrabaya , yetimlere (akraba olmasalar b i l e ) yoksullara , yakın komşulara # yabancı komşular»

(müsİuman olmasalar b i l e ) ark adaşların ıza , m eslektaşlarınıza boraber yolouluk y ap tığ ın ız k i ş ile r e # yanınızda ç a lı ş t ır d ık l r ı -

nıza i y i l i k ed in il# A lla h k i b i r l i o la n la r ı # öğünenleri s övmez* (H isa Suresi 3)

(1 ) Kütüklere merhamet ve şefkat göstermeyenlerle büyüklerin ş e re fin i gözetip , değerini bilmeyenler , bizden d e ğ ild ir le r (H adis) #

20

B ir i y i l i k yapan kimse iç in , on kat m'kafa t v ard ır . (1 ) B ir kötülük yapan kimse , kötülüğü k a rş ılığ ın d a oczasını görür (Enam Suresi 16) #

Sakın ola ki , yetimlere zulmetme ve kötü muamelelerde bulunma • Sakın ola kl^dilenen kimseyi azarlay ıp kovma (Duhhu Suresi 9-11) •

B ir fit n e c i tarafından, g e t ir ile n haberin t d o z lu ğ u n u araştırm ada» hareket edip topluma fe n a lık yaparsanız , sonuncb pişman olursunuz • (Hüourat Suresi 6)

İman edenler a ra s ı da h a y a s ız lığ ın , yalan haberle­ rin yayılm asını sağlayanlar jtünya»dn ve #thretfte azaba uğrar­

lar , (Nur Suresi 19)

M L ” e. .Dftfe

Sizden daha z a y ıf olan b ir m ille te -onlardan daha güçlü olam azdan dol y ı - zulüm yapmayınız# (Nah£ Suresi 9 )

Allah , zulmeden b i r m ille ti doğru yola eriştirm ez, (Tövbe Suresi 110)

A llah * zulmeden ve küfredenlerin günahını h iç b ir

zara in affetmez • Onlara^do ru yolu göstermez • (N iza Suresi 163) A lla h , İnsanlara zulmetmez « Lâkin in oanlar kendi­ le rin e zulmederler (Yunus Suresi 44)

(1 ) Her kimiu kinsize i y i l i ğ i dokunmuşsa , ona mükafatla

k a r ş ılık v e rin iz» Eğer k a r ş ılığ ı n ı vermeye gücünüz yetmiyorsa, o adama dua ediniz#

Dinî sebeplerle s iz in le boğuşmayanlara, s iz i yurdunuzdan kovmaya kalkmayanlara, i y i l i k yapmanızı, onlara âdil ve in s a flı davranmanızı,

.Ulah yasaklamamıştır. Çünkü A llah , â d il o la n la rı sever. Ancak Allah, s iz in le din kavgaları yapmış, kutsal değerlerinize sataşmış, s iz i yur­ dunuzdan yuvanızdan kovmuş veya kovulmanıza yardımda bulunmuş olanlara k a rşı dostluk göstermenizi yasaklar. Böylelerine dostluk gösterenler zâ lim dirler (Ilümtehine sûresi 8 -9 ).

S iz i Öldürmek isteyenlere karşı koyunuz. Fakat, savaşa önce siz başlamayınız. Allah mütecavizleri sevmez ^ '(B a k a r a sûresi 190),

Antlaşma yaptığın b i r m ille tin , bunu hiçe sayarak oyunbazlığından şüphelenirsen, önce, onlara ihtarda bulun. Savaşa başlamadan evvel, sözünü bozduğunu b i l d i r , habersiz savaşa girme kabahatini sana yükle­ mesinler (l i ı f f i l sûresi S? ) .

S iz in le kavgadan uzaklaşıp barışan ların e s ir edilmesini ve öldürül­ mesini Allah uygun bulmaz. (Kisfi sûresi 90)

Kullanma söyle: Düşmanlarına iy i muamele e t s i n l e r ( I s r â sûresi 54).

Iy imân edenleri V a r lığ ın ız ı ve gü ven liğin izi saglamek iç in savun­ ma h a z ır lığ ın ız ı tamamlayınız (Hisâ sûresi 49).

Zulüm görmüş olan b ir kimse, zâlime k a rş ı, milletinden himâye ve yardım ister; e o suçlanamaz ve kınanamaz. Yeryüzünde, lâyık olmadıkları

ş e y le ri zorla yaptıran lar su çlan ır. Onlar için cehennemde azap vardır (ÇÛrâ sûresi 39-40).

İnananlara zulmedenler ve onların haklarını zedeleyenlere k a rşı, h ak sızlığa uğrayanlar o a ld ı r a b i li r le r . A lla h 'ın manevî yardımı onların

(3 ) üzerinedir (nac sûresi 40).

(1 ) Savaşta, k adın larla çocukların öldürülmesi yasaktır (Hadis*) •

(2 ) Her kin İslâm devletinin himayesinde ve güvencesi altında bulunan b ir gayrimüslime ezâ ederse, ben o kimsenin düşmanıyım (H adis). (5 ) üçlünün elinden za y ıfın hakkını almayan b ir m ille t i, Ulah yük­

22

Sebepsiz b i r kimseyi öldürenler, bütün in san ları öldürmüş g ib id ir . B ir insan, sebep yokken öldürülmek istenen k iş iy i korursa, bütün in­ san ları korumuş g ib i olur^^(Atauta '-mNU* I * » ) »

Adalete, hakka, h ak sızlığa dair

Kim senin haklarından k ıs ın t ı yapmayınız (A *ra f sûresi 85),

B irb irin iz in m alını, gayrimeşrû surette yemeyiniz. H a k sızlığ ın ız ı b ild iğ in iz haİde#başkasının hakkına sahiplenmeyiniz, Bunun için hâkim huzurunda düşmanlık yapmayınız* (Bakara sûresi 188),

Her şeyde adaletin yolunu tutunuz. Allah, adalete sahip çık an ları sever (Kucûrfit sûresi 90),

ly imim edenleri jJLİah’ m eminlerini benimseyerek adaletle hareket *

ediniz. Kin ve düşmanlık duyguları, s i z le r i adaletten ayırmasın (Mfiide sûresi 8 -9 ),

jlllah, emanetleri ehline vermenizi, insanlar arasında hüküm v e r ir ­ ken â d il ve hakça davranmanızı emreder, A lla h 'in size v e rd iğ i şu n asi­ hat, anlamlı b i r öneridir (KisS sûresi 56-57),

İnsanlık, adfıletle bfilcî ve dâim olur (Hadîd sûresi 2 ).

Sen, ya Muhammedi Kötü muameleye güzel muamele i l e k a r ş ılık var. Bu su retle, sana düşmanlık eden kimse sâdık dostun g ib i olu r. Bunu

ancak sabredenler, büyükjbâhtiyarlar dini e r le r (P u ssıle t sûresi 34-35)»

(2)

Bir fe n a lığ a , hoşgörüyle, merhametle karşı koyv (i ü'minûn sûresi 97)»

ly JLnananlarI Adaletten, hak yolundan yana olunuz. Kendi aleyhiniz de olsa b ile şûhitlikten çekinmeyiniz (Nisâ sûresi 135).

(1 ) Air kimse ,ıllah için size s ığ ın ır s a , onu b a rın d ırın ız , ona yardım ediniz (H adis).

hakkı sahibine tealim etmek gerek tir. C anlılara i y i li k etmek, şefkat göstermek, yardım etmek, güzel a lış k a n lık la r d ır ^ (IT a h l sûresi 90).

hayır işle rin d e ve Allah'dan sakınmakta, b ir b ir in iz e yardım

ediniz. İsyan cılara ve düşmanlı kİ ra yardımcı olmayınız (M id e sûresi

İslûm* da kardeşlik

İm8n edenler, b ir b ir in in k a rd e şle rid ir. Kardeşlerin a r a la rın ı düzeltin iz ' ' (Kucûrût sûresi 10).

Yetimler ve dilenenler hakkında

Sakın yetimlere zûlümde ve kötü muamelede bululma: Sakın dilenen kimseyi azarlayıp kovma 1 (I)uhf. sûresi 9-11)

jıanet üzerine

Allah, emanete hıyûr.et edenleri sevmez (Hac sûresi 3ö), İta at üzerine

Yy iman edenleri A llah ’ a, rasülüne ve âm irlerinize ita a t ediniz (HisS sûresi 59).

Ana- ve babaya hürmet

/uıanıza, babanıza yardım ediniz. Eğer onlardan b i r i veya i k i s i , yaşlanmış olarak, s iz in le b irlik te y s e , bu h a lle r i size a ğ ır gelmesin. Onları gücendirmeyin, onlara k a rşı daima t a t l ı d il k u lla n ın ^ ' (îs rû sûresi 23).

(1 ) Kalka merhamet etmeyen, şefkat göstermeyen k iş ile r e Allah da mer­ hamet etmez (h a d is ).

Her kim k i dualarının kabûlünü, üzüntülerinin giderilm esini mu- rad ederse, sık ın tıda bulunanların imdadına koşsun. Farz olan la­ rın yapılmasından sonra d la h ’ ın ziyadesiyle sevdiği davranış, b ir Müslümanm k a lb in i sevindirmektir. İnsanın h a y ı r lıs ı, insan­ la r a y a r a r lı o la n ıd ır. Nişan atarken b ile canlı b ir hayvanı he­ def almayın (hadis)

(2 ) û s ü e re hiç kimse it a a t etmemelidir. Kayra hizmet edenler onu i ş ­ leyen g ib id ir . ŞSrre hizmet eden ise onu yapan g ib id ir (n a d is ).' (3 ) -m£n edenler îman edenlere karşı metin b ir bina halindedir k i b ir b i r i n i s a ğ la m la ş tırırla r. B ir b irin iz le uğraşmayınız (h a d is).

(4 ) J-lah ın^riLzası, ana-babamın r ız a s ı ve gazabı da onların gazabı g i b i ­ d ir bi Y nm oğlu iç in duası, b ir peygamberin ümmeti için duası g ib i makbûldür.

J abaya it a a t , -Allah'a ita a t g ib id ir . Tabaya isyan, .-..İlah'a isyan g i ­ b id ir (n a d is ).

24

•'y habîbim (peygambere h ±tab)i Ümmetine ve din yoluna dfivet eylediğin tüm insanlara, herkesin kendi davranış ve tutumlarında hür olduklarını etiyle (IsırÜ süresi 84).

A llah ’ dan maadfl, bana da kul ol diyebilmesi b ir insan iç in mümkün d e ğ ild ir ( i l i İmrân sûresi 79).

hürriyet ve kulluk üzerine

Yemin ve y a la n c ılık üzerine

şüpheleri güçlendirir n ite lik te -fak at k a sıts is olarak- yemininizden dolayı, Allah s iz i suçlamaz, Yakut, b ir andı bozmak iç in gerçekdışı o la­ rak yemin ©derseniz su çlan ırsın ız (külde sûresi 89).

y imin ed en leri A lla h * dan korkunuz.* Doğru s ö y le y in iz . ( hzab sûresi 70)

her yalancı ve günahkâr kişi^cehennem azabına u ğ ra y a c a k tır^ (C S s iy e sûresi 6 ).

Ş a h it liğ in iz i gizlemeyiniz. B ir şeyi gizleyen k işin in k a lb i günahkâr

tr>\

olur v J (Bakara sûı*esi 203).

iy inananlar, daimi adaletten ve hal.tan yana olunuz. Kendi aleyhiniz­ de olsa b ile (K iş i sûresi 135).

Gerçeği bilm ediğiniz halde "bu h e lâ ld ir şu haramdır" diye konuşmayınız Allah*u k a rşı yalan uyduranlar onmazlar ve umduklarına ermezler (Dahi sû­ r e s i 116).

Kadınlara ve e v liliğ e d air

Karı-koca arasında i h t i l â f ç ı’ masından korkarsanız, b i r i kocanın diğe­ r i kadının akrabasından ik i hakem seçin iz, unlar karı-koca arasını düzelt­ mek is te rle rs e d.lah başarıya u l a ş t ı r ı r ( i i s i sûres ±35).

(1 ) Yalanın İslâm lıkta y e ri yoktur (h adis)

(2 ) D ild iğ in i gizleyen kimseye, kıyamet gününde, ateşten b ir gem t a k ılır (H adis).

(3 ) Kadınlar, erkeklerin y a rı dilim i demektir. l adini m l û t f ve kerem ile muamele ediniz. Onlara kötü muamele ve ihanet etmeyiniz.

Kadın hassas b ir mahlûktur. Onlara müdûrfi et ki t ecineciz. Dul ve kim­ sesiz kadm l r yardımda bulununuz (h a d is ). /

İKirı, insanlar iç in b ild ird iğ im iz gerçeklere^ancak Sİ im olan lar a k ıl e rd irirle r^ ^ (/ n lceb û t sûresi 43),

Câhillerden ve sefihlerden yüz çevir (ît*raf sûresi 190). j iyim üzerine

y âdemoğulları* Kes meaci de veya her ibâdette.' süslü e lb ise g iy in i­ niz (2 '; (~ ’ r a f sûresi 31).

İntihar üzerim.

f

Kendinizi öldürmeyin. H a h , hakkınızda rahimdir ( l e f sûresi 28). ka t i üzerim;

ir* inanmış k i ş i, diğer b ir inanmışı -önceden tasarlayarak- k a tle ­ derse, onun cezası cehennemdir (lîisâ sûresi 93).

Kavgadan uzaklaşıp b arışan ların katledilm esini İlah uygun görmez itli is â sûresi 9 ).

(1 ) İlmi ÇiAftde dc olsa arayınız, (hadis)

keşikten} lezara kadar, b i l g i n i z i artım ınız (ilme t f l i b olunuz) (h a d is ), ■ il . i l i olmak, erkek ve kadın her Müslüman için fa r z d ır (h a d is ).

İlmi öğrenmek .U la h ’ ın n zarında, namazdan, oruçtan, hacdan h a y ı r lı­ d ır (h adis)

İlmi öğreniniz. Çünkü .Ulah uğrunda ilm i öğrenmek b i r g ü z e llik t ir # î- limden bahsetmek¿Tanrı adını kutsallaştırmak demektir, ilmi artmak, sa v a ştır, İlmi ta h sil etmek, ibâdetdir. İlan öğretmek, s- dakadır, İlm i"ehline bırakmak, A lla h ’ a yaklaşmaktır,

İlim , men edilen ş e y le ri yasakltıımayanlardan ayırd etmeye y ¡rar# İ l i n , Tanrı yolunu a y d ın la tır. İlim b iz i mutluluğa e r iş t ir ir # -arkadaşlardan uzak kaldığımız zaman, en tfefâkâr arkadaş ilim d ir.

İlim , in san ları sefaletten korur. İlim ziynetim.izdir. İh düşmanlara karşı s ila h ın ız tiır, k ir adamın b i r hikmet kelimesi işitm esi, kendisi

için ^bir y ı l l ı k ibSdetden h a y ır lıd ır , Ki im, ibâd.etder daha üstündür. Cehfiletden dalla ş id d e tli züğürtlük olamaz ( ed iş)

(2 ) Temiz e lb ise g iy in iz , herkesin gözü Önüne, beğenilecek kıyafette ç ı ­ kınız (-.adis)

26

Senden, şarap ve kumara dfiir b i l g i so ra rla r. Onlara de k i: lier b ir in ­ de büyük günahlar v a rd ır. Günahlrrı faydalarından fa z la d ır ( akara sûresi 219).

haneye tecavüz

Ky iman edenleri ilendi evinizden gayrı sına -sahiplerinden izin alma­ dıkça- girmeyiniz/"^(Kûr sûresi 27).

K i b i r l i l i k ve övünme üzerine

(2 )

/ıllah k i b i r l i l e r l e övünenleri sevmezv (Kisfi sûresi 36).

Mağrur yürüme! .Çağınla y e ri deleraezsini Başını d a lla r boyunca yük- seltemezainj Bu tür davranışlar, U la h ’ ın hoşlanmadığı şey le rd ir (la rîl sûresi 37-33).

İnsanlara k a rş ı, k ib ir ve azamet göstererek yüz çevirme. Yeryüzünde salınarak yürüme• .•ilah k i b i r l i ve Övüngeç yürüyenleri sevmez (Lokman sûresi 17-3-8).

Yürüyüşünde mütevfizi o l. Sesini yavaş çık art. Çünkü en çirkin ses, (33

eşek s e s id ir w '(Lokman BÛreei 19).

B ir is i size şelfim v e rirse , selâmına fa z la s ıy la k a r ş ılık verin iz (3-isfi sûresi 60).

Ticaret (a lı ş v e r i ş ) ve çalışmak üzerine

.Ulah, a lış v e r iş i h e lâ l, a ş ır ı kazancı haram kıld ı(B ak ara sûresi 275- 276).

y iman edenleri Zincirleme su retiyle tic a re t yapmayınız. Allah’ tan korkunuz ( â l i îmrûn sûresi 130).

( 1 ) Selfim vererek baş1;Mayan k i ş ile r i n yanınıza gelmesine izin vermeyiniz (hadis)

Ziyaret amacıyla, gelen m isa firle re ikramda bulununuz (Hadis)

(2 ) Her kim, /Ulah yolunda, tevazuu benimserse, Tanrı o kimseyi y ü c e ltir (üauiö)

(3 ) I): imfi dostluğu gözet, halka burun kırma. Sevimsiz yüzlü olma. Kötü söz söylemekten çekin (Hadis)

İ ş l e r i güçleştirmeyiniz. T a tlı konuşunuz. Sözlerinizde hoşnutluk be­ l i r s i n (Hadis)

(4 ) xi3dbı± I/ektuba cevap yazmak, verilen şelfimi almak g ib id ir (h adis)

kadar, a la c a lın ız ı tehir ediniz, ¿er tıâlî durumlara ödemeye hiç e lv e r- miyorsn, s iz in iç in , h a y ırlı olanı onları ibrû etmenizdir.

Senden, ne kadarından vazgeçebileceğini sorar1 rs« , onl ra bu y ard ı­ mın normal Ölçüler içerisin de olmasını söyle (Takara sûresi 281).

Halkın hukukuna tecavüz etmeyin. Doğru te ra z i kullanın. Noksan b ir iş yaparak halka zarar vermeyin'“ ' (i ûarâ sûresi 182-184).

-diretin iç in ç a lış , dünyadan da nasibini unu t m; .

(2)

insanlar iç in çalışmaktan başka mutluluk yolu yoktur ' (Hecin sûresi

39).

Dünya hayatını, < ünya g ü z e lliğ in i, dünya mail m ı isteyen ve kazanan­ la ra gayretlerinin k a r ş ılığ ın ı kut kat vererek m ükâfatlandırırız. Onla­ rın ç;Sıçmalarından, arzul:nından ve kazançlarınc'; ıı h iç b ir şey eksilmez (i.ûd sûresi 15).

H a y ırlı iş le r e rağbet edip yönelmek dînin emridir (îtl-ii îmran sûresi 114).

is r a f üzerine

dkrabaya, yoksullara, yolda kalmışl ra halci a rın ı veri H alını uluorta, beyhûde saçıp savurma! Allah m ü srifleri sevmez. ıiy in iz , iç in iz , is r a f etmeyinizx ' (I s r â s û r :s i 26).

(1 ) İhtikâr yapanlar (k arab o rsac ıla r) mel’undu la r (Hadis)

(2 ) k *iş e t in i sağlamak için ç a lış k a n la n , meslek sah ip lerin i İlah sever

(Hadis)

Gücünüzün y e t t iğ i i ş l e r i seçiniz* -nllah, iş in i güzel yapanları sever (Hadis)

(3 ) '.ed ir, i ç i r , zekât ver. tt%sna&±xxâyx± srafcan sakın.. Pey amberin bu konudaki h a d isle ri şöylediri

a) Büyüklük taslamadan yeyiniz, iç in iz , sadaka verin iz, b) Tutumlu olan muhtaç olmaz.

c) ızkını.ı g e ld iğ i i ş i e l en bırakma*

d) Parası yanında olmadan b ir şey satın sima.