GÜNCEL VE POPÜLER MÜZİKLER DERSİNE İLİŞKİN ÖĞRENCİ TUTUMLARI
GÜNEŞ GÜRSOY
YÜKSEK LİSANS TEZİ
MÜZİK EĞİTİMİ ANABİLİM DALI
GAZİ ÜNİVERSİTESİ
EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ
TELİF HAKKI ve TEZ FOTOKOPİ İZİN FORMU
Bu tezin tüm hakları saklıdır. Kaynak göstermek koşuluyla tezin teslim tarihinden itibaren on iki (12) ay sonra tezden fotokopi çekilebilir.
YAZARIN Adı: Güneş Soyadı: GÜRSOY Bölümü: Müzik Öğretmenliği İmza: Teslim tarihi: TEZİN
Türkçe Adı: Güncel ve Popüler Müzikler Dersine İlişkin Öğrenci Tutumları
İngilizce Adı: Student Attitudes Related to The Current and Popular Music Course
TEŞEKKÜR
Araştırmanın her aşamasında desteğini esirgemeyen kıymetli hocam, tez danışmanım Prof. Mehmet AKBULUT’a, görüşlerine başvurduğum ve her zaman yardımcı olan değerli hocam Yrd. Doç. Dr. Selçuk BİLGİN’e, araştırma boyunca değerli fikirleri ve emekleri ile zaman ayırıp desteğini esirgemeyen Emrah LEHİMLER’e, çalışmanın çeşitli aşamalarında yardımcı ve destek olan Büşra GÜLEN’e, araştırma süresince maddi-manevi en büyük destekçilerim olan sevgili eşim Elif GÜRSOY’a ve aileme sonsuz teşekkürlerimi sunarım. Ayrıca, araştırmamın ölçeğini uygulayabilmem için kıymetli zamanlarından harcayarak bana çok yardımcı olan Doç. Dr. Sibel KARAKELLE, Semih BİREL, Doruk ENGÜR, Eren LEHİMLER, Selma KARAAHMET ve Güllü ÖZTÜRK’e; katkılarından dolayı Gül BEKTAŞ ve Hilal Ülkü AY’a en içten teşekkürlerimi sunarım.
GÜNCEL VE POPÜLER MÜZİKLER DERSİNE İLİŞKİN
ÖĞRENCİ TUTUMLARI
(Yüksek Lisans Tezi)
Güneş GÜRSOY GAZİ ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ
Temmuz, 2014
ÖZ
Araştırmanın amacı, Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Öğretmenliği Anabilim Dalı 3. ve 4. sınıf öğrencilerinin “Güncel ve Popüler Müzikler Dersi”ne ilişkin tutumlarını belirlemektir. Bu temel amaç çerçevesinde araştırmada, Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Öğretmenliği Anabilim Dalı 3. ve 4. sınıf öğrencilerinin “Güncel ve Popüler Müzikler Dersi”ne ilişkin tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi ve aralarında anlamlı bir fark olup olmadığının ortaya koyulması hedeflenmektedir.
Araştırma, müzik öğretmeni adaylarının Güncel ve Popüler Müzikler dersine ilişkin tutumlarını belirlemeye yönelik olarak betimsel araştırmalardan tarama modeli ile yürütülen bir araştırmadır.
Araştırmanın evrenini, Türkiye’deki üniversitelerin müzik eğitimi anabilim dallarında okuyan, Güncel ve Popüler Müzikler Dersi’ni almış olan lisans 3. ve 4. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini ise random yöntemiyle seçilmiş 7 üniversitenin müzik eğitimi anabilim dalında 2013-2014 eğitim-öğretim yılında öğrenim görmekte olan lisans 3. ve 4. sınıf öğrencilerinden; Güncel ve Popüler Müzikler Dersi’ni almış olan üç yüz otuz (330) öğrenci oluşturmaktadır.
Araştırmada veri toplama aracı olarak iki bölümden oluşan anket formu kullanılmıştır. Anket formunun birinci bölümü öğrencilerin kişisel bilgilerini içeren 6 sorudan; ikinci bölümü ise “Güncel ve Popüler Müzikler Dersine İlişkin Tutum Ölçeği”nden oluşmaktadır.
Tek boyutlu olan ölçek, 15’i olumlu, 9’u olumsuz olmak üzere 24 maddeden oluşmaktadır. Maddelerde 5’li likert türü derecelendirme seçenekleri bulunmaktadır.
Çalışmada, demografik bilgilerin betimsel analizi için yüzde (%) ve frekans (ƒ) analizi yapılmıştır. Kolmogorow-Smirnov testi ile verilerin normal dağılıma uyup uymadığı incelenmiştir. Veriler normal dağılıma uymadığı için iki grubun karşılaştırılmasında parametrik olmayan testlerden Mann Whitney U testi uygulanmıştır. İkiden fazla grubun karşılaştırılmasında, öncelikle homojenliğin bulunup bulunmadığına ilişkin Levene testi yapılmıştır. Homojenlik bulunmadığı için grupların arasında anlamlı bir fark olup olmadığının saptanabilmesi için Kruskal Wallis testi uygulanmıştır.
Çalışmada yer alan analizler için SPSS 18.0 (PASW 18.0) ve SPSS 19.0 paket programları kullanılmıştır. Analizler için elde edilen sonuçlar 0.05 anlamlılık düzeyinde yorumlanmıştır.
Araştırmanın bulguları sonucunda öğrencilerin güncel ve popüler müzikler dersine ilişkin aritmetik ortalama değerleri incelendiğinde, tutum puanlarının “Katılıyorum” düzeyinde “olumlu” olduğu görülmektedir. Öğrencilerin Güncel ve Popüler Müzikler Dersine ilişkin tutumlarında okudukları sınıfa, cinsiyetlerine, mezun oldukları ortaöğretim kurumlarına ve en çok dinledikleri müzik türüne göre anlamlı bir farklılık bulunmamış; öğrenim gördükleri üniversitelere ve bireysel çalgılarına göre anlamlı bir farklılık saptanmıştır. Bu bulgular ışığında ileride yapılabilecek bilimsel araştırmalara dair öneriler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler : Müzik Eğitimi, Güncel ve Popüler Müzikler Dersi, Tutum. Sayfa Adedi : 64
Danışman : Prof. Mehmet AKBULUT
STUDENT ATTITUDES RELATED TO THE CURRENT AND
POPULAR MUSIC COURSE
(Master’s Thesis)
Güneş GÜRSOY GAZI UNIVERSITY
INSTITUTE OF EDUCATION SCIENCES July, 2014
ABSTRACT
The objective of this research is to determine the attitudes of the 3rd and 4th grade students in the Department of Fine Arts at Faculty of Education towards the Current and Popular Music Course. In this respect, it’s aimed that those students’ attitudes related to the Current and Popular Music Course are to be examined in terms of multiple factors and to be revealed whether they have significant differences among the attitudes or not.
It’s a kind of research processing with the survey model among the researches which determines the attitudes of the Music Teacher Candidates towards the Current and Popular Music Course.
The universe of this study is composed by the 3rd and 4th grade students who study at the Department of Music and took the Current and Popular Music Course at the universities of Turkey. The sample of the study is composed by 330 students having taken the Current and Popular Music Course who were selected randomly among the 3rd and 4th grade students of Department of Music in 7 different universities in 2013-2014 Educational Year.
In this study, a questionnaire form consisting of two parts as a tool of data collection has been used.
The first part of the questionnaire form consists of 6 questions which involve the personal information of the students. The second part of the form consists of an attitude scale related to the Current and Popular Music Course. There are 15 positive and 9 negative items within 24 item for the one dimensional scale. These items have 5 point likert scale options.
In this study, percent (%) and frequency (ƒ) has been used for the descriptive analysis of the demographic information. It has been assessed whether the data conformed to the normal distribution by using Kolmogorow-Smirnov test. As the data hasn’t conformed to the normal distribution, Mann Whitney U test which is not parametric in comparing the two groups has been applied. Firstly, Levene test has been used in comparison of more than two groups to learn whether they are homogeneous or not. As there isn’t any homogeneity, Kruskal Wallis test has been applied to determine whether there is a significant difference among these groups.
For the analysis in the study SPSS 18.0 (PASW 18.0) and SPSS 19.0 packed programs were used. The results, which were achieved for the analysis, were understood as 0.05 significance level.
In the conclusion of the study, when the arithmetic average rate related to the Current and Popular Music Course were assessed, it was seen that the attitude point were positive at the level of “Agree”. While there weren’t any significant differences in the attitudes of the students related to the Current and Popular Music Course according to their grades, genders, their secondary schools graduated and most listened music types, a significant difference was found according to the universities at which they study and the individual instruments of them. In the light of these findings, the suggestions were made about the scientific studies that would be conducted in the future.
Key Words : Education of Music, the Current and Popular Music, Attitude. Page Number : 64
Supervisor : Prof. Mehmet AKBULUT
İÇİNDEKİLER
ÖZ ... v
ABSTRACT ... vii
TABLOLAR LİSTESİ... xiii
GRAFİKLER LİSTESİ ... xv
SİMGELER VE KISALTMALAR ... xvi
BÖLÜM I ... 1 1. GİRİŞ ... 1 1.1. Problem Durumu ... 1 1.1.1. Problem Cümlesi ... 7 1.1.2. Alt Problemler ... 8 1.2 Araştırmanın Amacı ... 8 1.3. Araştırmanın Önemi ... 8 1.4. Varsayımlar ... 9 1.5. Sınırlılıklar ... 9 1.6. Tanımlar ... 10 BÖLÜM II ... 11 2. KAVRAMSAL ÇERÇEVE ... 11 2.1. Müzik ... 11 2.2. Eğitim ... 13 2.3. Müzik Eğitimi ... 13 2.4. Kültür ... 16 ix
2.5. Popüler Kültür ... 18 2.6. Popüler Müzik ... 20 2.7. Tutum ... 22 2.7.1. Tutumun Öğeleri ... 24 2.7.1.1. Bilişsel Öğe ... 24 2.7.1.2. Duygusal Öğe ... 25 2.7.1.3. Davranışsal Öğe ... 25 2.7.2. Tutumların Özellikleri ... 26 2.7.3. Tutumların Ölçülmesi ... 27 2.7.4. Tutum Ölçekleri ... 28
2.7.4.1. Thurstone Ölçekleri (Eşit Görünen Aralıklar Tekniği) . 28 2.7.4.2. Guttman Ölçekleri (Birikimli Ölçekleme Tekniği) ... 28
2.7.4.3. Osgood Ölçeği (Duygusal Anlam Ölçeği) ... 29
2.7.4.4. Likert Ölçeği ... 29
BÖLÜM III ... 31
3. YÖNTEM... 31
3.1. Araştırma Modeli ... 31
3.2. Evren ve Örneklem ... 32
3.3. Veri Toplama Teknikleri ... 32
3.4. Verilerin Analizi ... 34
BÖLÜM IV ... 35
4. BULGULAR VE YORUM ... 35
4.1. Araştırmaya Katılan Öğrencilerin Demografik Bilgilerine İlişkin Yüzde ve Frekans Dağılımları... 35
4.2. Öğrencilerin Tutumlarına İlişkin Bulgular ... 42 4.3. Öğrenci Tutumlarının, Üniversitelere Göre Farklılık Gösterip
Göstermediğine İlişkin Bulgular ve Yorum ... 45
4.4. Öğrenci Tutumlarının, Okumakta Olunan Sınıfa Göre Farklılık Gösterip Göstermediğine İlişkin Bulgular ve Yorum ... 47
4.5. Öğrenci Tutumlarının, Cinsiyete Göre Farklılık Gösterip Göstermediğine İlişkin Bulgular ve Yorum ... 47
4.6. Öğrenci Tutumlarının Bireysel Çalgılara Göre Farklılık Gösterip Göstermediğine İlişkin Bulgular ve Yorum ... 48
4.7. Öğrenci Tutumlarının Mezun Olunan Ortaöğretim Kurumuna Göre Farklılık Gösterip Göstermediğine İlişkin Bulgular ve Yorum ... 50
4.8. Öğrenci Tutumlarının En Çok Dinledikleri Müzik Türüne Göre Farklılık Gösterip Göstermediğine İlişkin Bulgular ve Yorum ... 50
BÖLÜM V... 53
5. SONUÇ VE ÖNERİLER ... 53
5.1. Sonuçlar ... 53
5.1.1. Öğrencilere Ait Demografik Bilgilere İlişkin Sonuçlar ... 53
5.1.2. Öğrencilerin Tutumlarına İlişkin Sonuçlar ... 54
5.1.3. Öğrenci Tutumlarının Üniversitelere Göre Farklılık Gösterip Göstermediğine İlişkin Sonuçlar ... 54
5.1.4. Öğrenci Tutumlarının Sınıflara Göre Farklılık Gösterip Göstermediğine İlişkin Sonuçlar ... 55
5.1.5. Öğrenci Tutumlarının Cinsiyete Göre Farklılık Gösterip Göstermediğine İlişkin Sonuçlar ... 55
5.1.6. Öğrenci Tutumlarının Bireysel Çalgılara Göre Farklılık Gösterip Göstermediğine İlişkin Sonuçlar ... 55
5.1.7. Öğrenci Tutumlarının Mezun Olunan Ortaöğretim Kurumuna Göre Farklılık Gösterip Göstermediğine İlişkin Sonuçlar ... 56
5.1.8. Öğrenci Tutumlarının En Çok Dinlenen Müzik Türüne Göre
Farklılık Gösterip Göstermediğine İlişkin Sonuçlar... 56
5.2. Öneriler ... 56
KAYNAKLAR ... 58
EKLER... 61
TABLOLAR LİSTESİ
Tablo 3.2.1. Örneklemi Oluşturan Üniversitelerin Listesi ... 32
Tablo 3.3.1. Beşli Likert Puanlama Tablosu... 33
Tablo 4.1.1. Üniversitelere Göre Öğrencilerin Yüzde ve Frekans Dağılımları ... 36
Tablo 4.1.2. Sınıflara Göre Öğrencilerin Yüzde ve Frekans Dağılımları ... 37
Tablo 4.1.3. Cinsiyete Göre Öğrencilerin Yüzde ve Frekans Dağılımları ... 38
Tablo 4.1.4. Bireysel Çalgılara Göre Öğrencilerin Yüzde ve Frekans Dağılımları ... 39
Tablo 4.1.5. Mezuniyete Göre Öğrencilerin Yüzde ve Frekans Dağılımları ... 40
Tablo 4.1.6. En Çok Dinlenen Müzik Türüne Göre Öğrencilerin Yüzde ve Frekans Dağılımları ... 41
Tablo 4.2.1. Ağırlıklı Aritmetik Ortalamaların Değerlendirme Aralıkları ... 43
Tablo 4.2.2. Öğrencilerin Güncel ve Popüler Müzikler Dersine İlişkin Tutumları ... 43
Tablo 4.2.3. Öğrencilerin Güncel ve Popüler Müzikler Dersine İlişkin Tutumlarının Ölçütlere Göre Frekans ve Yüzde Dağılımları ... 43
Tablo 4.3.1. Tutumların Üniversitelere Göre Farklılık Gösterip Göstermediğine İlişkin Homojenlik Testi Sonuçları ... 46
Tablo 4.3.2. Tutumların Üniversitelere Göre Farklılık Gösterip Göstermediğine İlişkin Kruskal Wallis Testi Sonuçları ... 46
Tablo 4.4.1. Öğrenci Tutumlarının Sınıfa Göre Anlamlılık Gösterip Göstermediğine İlişkin Mann-Whitney Testi Sonuçları... 47
Tablo 4.5.1. Öğrenci Tutumlarının Cinsiyete Göre Anlamlılık Gösterip Göstermediğine İlişkin Mann-Whitney Testi Sonuçları ... 48
Tablo 4.6.1. Tutumların Bireysel Çalgılara Göre Farklılık Gösterip
Göstermediğine İlişkin Homojenlik Testi Sonuçları ... 48 Tablo 4.6.2. Tutumların Bireysel Çalgılara Göre Farklılık Gösterip Göstermediğine
İlişkin Kruskal Wallis Testi Sonuçları ... 49 Tablo 4.7.1. Öğrenci Tutumlarının Mezun Olunan Ortaöğretim Kurumuna Göre
Anlamlılık Gösterip Göstermediğine İlişkin Mann-Whitney Testi Sonuçları . 50 Tablo 4.8.1. Tutumların En Çok Dinlenilen Müzik Türüne Göre Farklılık
Gösterip Göstermediğine İlişkin Homojenlik Testi Sonuçları... 51 Tablo 4.8.2. Tutumların En Çok Dinlenilen Müzik Türüne Göre Farklılık
Gösterip Göstermediğine İlişkin Kruskal Wallis Testi Sonuçları ... 51
ŞEKİLLER LİSTESİ
Şekil 4.1.1. Üniversitelere göre araştırmaya katılan öğrenci yüzde dağılımları grafiği ... 36 Şekil 4.1.2. Sınıflara göre araştırmaya katılan öğrenci yüzde dağılımları grafiği ... 37 Şekil 4.1.3. Cinsiyete göre araştırmaya katılan öğrenci yüzde dağılımları grafiği ... 38 Şekil 4.1.4. Bireysel çalgılara göre araştırmaya katılan öğrenci yüzde dağılımları grafiği . 40 Şekil 4.1.5. Mezuniyete göre araştırmaya katılan öğrenci yüzde dağılımları grafiği ... 41 Şekil 4.1.6. Dinlenen müzik türüne göre araştırmaya katılan öğrenci yüzde dağılımları grafiği ... 42
SİMGELER VE KISALTMALAR
ABD: Anabilim Dalı
AGSL: Anadolu Güzel Sanatlar Lisesi
ALM: Almanca EĞT: Eğitim FAK: Fakültesi FR: Fransızca
GPM: Güncel ve Popüler Müzikler
GPMD: Güncel ve Popüler Müzikler Dersi
GPMDYTÖ: Güncel ve Popüler Müzikler Dersine Yönelik Tutum Ölçeği GSEB: Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü
GTHM: Geleneksel Türk Halk Müziği GTM: Geleneksel Türk Müziği
GTMDYTÖ: Geleneksel Türk Müziği Derslerine Yönelik Tutum Ölçeği GTSM: Geleneksel Türk Sanat Müziği
İNG: İngilizce İT: İtalyanca
KKEF: Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi OS: Osmanlıca
PROF: Profesör
SPSS: Statistical Package for the Social Sciences
TDK: Türk Dil Kurumu THM: Türk Halk Müziği TSM: Türk Sanat Müziği YÖK: Yükseköğretim Kurumu
BÖLÜM I
1. GİRİŞ
Kültürü oluşturan önemli unsurlardan biri müziktir. En yalın anlatımıyla, “müzik, belli bir amaç ve yöntemle, belli bir güzellik anlayışına göre işlenerek birleştirilmiş seslerden oluşan estetik bir bütündür” (Uçan, 1994, s. 10).
Müzik, hem bir eğitim aracı olması, hem de bir eğitim alanı olması açısından da çok önemli bir unsurdur. “Müzikli Eğitim”, “Müzikle Eğitim”, “Müzik Yoluyla Eğitim” kavram ve uygulamaları, eğitim alanında önem kazanarak müziğin etkili ve verimli bir eğitim aracı olmasını sağlamaktadır. “Müzik İçin Eğitim”, “Müzikte Eğitim” kavram ve uygulamaları ise, müziğin önemli bir eğitim alanı olmasını sağlamaktadır (Uçan,1994, s. 13).
Bu araştırmada, müzik öğretmeni yetiştiren kurumlar olan eğitim fakülteleri güzel sanatlar eğitimi bölümü müzik öğretmenliği anabilim dalları programında bulunan “Güncel ve Popüler Müzikler” dersine ilişkin öğrenci tutumları saptanmaya çalışılacaktır. Çalışmada, öğrenci tutumlarını ölçmek amacıyla öğrencilere söz konusu derse ilişkin hazırlanmış tutum ölçeği uygulanacak, bunun yanı sıra kişisel bilgi formu sunularak demografik bilgilere ve dinledikleri müzik türlerine dair değişkenlik arz edebilen beğeni durumlarına ulaşılmaya çalışılacaktır.
1.1. Problem Durumu
Üniversitelerin eğitim fakülteleri güzel sanatlar eğitimi bölümü müzik öğretmenliği anabilim dallarında, lisans üçüncü sınıfta seçmeli olarak “Güncel ve Popüler Müzikler” dersi yürütülmektedir. Güncel ve Popüler Müzikler dersi, müzik eğitimi anabilim dalı programında birinci dönemde verilmektedir ve iki krediliktir. Güncel ve Popüler Müzikler
dersi kapsamında ele alınan popüler müzik alanı çok geniştir ve içerisinde birçok müzik türünü barındırmaktadır. Güncel ve Popüler Müzikler dersinde, kültür, popüler kültür ve popüler müzik olguları, konuya ilişkin müziklerin ele alınabilmesi, anlatılabilmesi ve öğretmenlik mesleğine katkı sağlayabilmesi açısından önemli ve faydalı olgulardır. Bilindiği gibi Türkiye’de birçok üniversitede “Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Öğretmenliği Anabilim Dalı” bulunmaktadır ve bu anabilim dallarında “Güncel ve Popüler Müzikler” dersini müzik öğretmeni adayları lisans 3. sınıfta iken almaktadır. Müzik öğretmenliği mesleğine başlamaya aday olan öğrenciler, mesleki yaşantıları boyunca güncel ve popüler müziklerden yararlanmak durumunda ve önemli bir materyal olarak bu alanı ilerideki öğrencilerine anlatmak durumunda olacaklardır. Alan bu anlamda mesleki olarak büyük önem taşımaktadır. Müzik eğitimi alanında popüler müziklere ve öğrencilerin popüler müziklere ilişkin görüşlerine yönelik birçok çalışma bulunmaktadır.
Sakar‘ın (2009) hazırladığı “Popüler Müzik ve Müzik Eğitimi” isimli makalede ilköğretim ve orta dereceli okullarda eğitim gören 12-18 yaş arası çocukların gündelik yaşamda tüketicisi ve hayranı oldukları popüler müziğin, resmi müzik eğitimi sistemi içerisine dahil edilip edilmemesi tartışılmıştır. Çocukların müziğe ve sanata yönlendirilebilmeleri ve bilinçli birer tüketici olmaları için popüler müziğin elverişli bir başlangıç noktası olup olmadığı irdelenmiştir.
Özden’in (2010) hazırladığı “Üniversite Öğrencilerinin Popüler Kültür ve Popüler Müzikle İlgili Görüşleri” isimli doktora çalışması, üniversite öğrencilerinin popüler kültür ve popüler müzikle ilgili görüşlerinin Selçuk Üniversitesi bağlamında değerlendirilmesinden oluşmaktadır. Çalışma, Konya Selçuk Üniversitesi'nde farklı fakültelerde okuyan öğrencilerin popüler kültürden etkilenme düzeyleri ile popüler kültür ve popüler müzikle ilgili görüşlerini belirlemeyi amaçlamıştır. Bu amaçla, Selçuk Üniversitesi'nde öğrenim gören 170 üniversite öğrencisinden nicel ve nitel yöntemlerle veri toplanmıştır. Elde edilen bulgulara göre, öğrenimlerine devam eden üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet durumları ile bu gençlerin popüler kültür değer yargılarını benimseme durumları arasında ilişki olup olmadığı incelenmiştir. Öğrencilerin popüler kültüre ve popüler müziğe olan ilgilerinde cinsiyete göre belirgin bir değişiklik olmadığı görülmüştür. Öğrencilerin bir yandan popüler kültür ve popüler müzik kavramlarını sosyalleşme aracı olarak gördükleri
diğer yandan popüler kültürün toplum değerleri üzerinde olumsuz etkileri olduğunu düşündükleri saptanmıştır.
Demirci ve Güleryüz’ün (2013) hazırladıkları “Sınıf Öğretmenliği Bölümü Öğrencilerinin Popüler Müziğe İlişkin Görüşlerinin Farklı Değişkenler Açısından İncelenmesi (Atatürk Üniversitesi KKEF Örneği)” isimli makalede, sınıf öğretmenliği bölümü öğrencilerinin, müzik dersi öğretim programında‚ Türkiye’de ve dünyada müzik türleri ve biçimleri konu kapsamı içerisinde yer alan popüler müziğe ilişkin görüşlerinin; cinsiyet, dersi alma ve henüz almamış olma değişkenlerine göre farklılık gösterme durumlarının incelenmesi amaçlanmıştır. Bulgulara göre; cinsiyet, dersi alma ve dersi henüz almamış olma değişkenlerine göre öğrencilerin popüler müzik hakkındaki görüşlerinin farklılık gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır. Popüler müziğin geçici ve sürekli değişmekte olduğu, ortaya çıkmasında ve gelişiminde teknolojinin etkili olduğu ve insanlar üzerinde olumlu/olumsuz etkilerinin olduğu sonuçlarına varılmıştır. Popüler müziğin evrensel bir müzik türü olduğu ve popüler müziğin bir ifade aracı olduğu görüşlerine kız öğrencilerin, erkek öğrencilere göre anlamlı ölçüde daha fazla katıldıkları sonucu ortaya çıkmıştır.
Oter’in (2011) hazırladığı “Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Eğitimi Anabilim Dalı Öğrencilerinin Popüler Müziğe Yaklaşımları” isimli yüksek lisans çalışmasında, eğitim fakültesi güzel sanatlar eğitimi bölümü müzik eğitimi ABD’nı tercih eden bireylerin, popüler müziği algılama durumları ve popüler müzik kültürü endüstrisi ürünlerine yaşamlarında yer verme durumlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada, eğitim fakültesi güzel sanatlar eğitimi bölümü müzik eğitimi ABD öğrencilerinin kendi müzik kültürlerinde, popüler müziğe ne ölçüde ve nasıl yer verdikleri ve kendi müzik kültürlerinde popüler müziği sanatsal içerik anlamında nasıl değerlendirdikleri incelenmiştir. Araştırmanın sonucunda, eğitim fakültesi güzel sanatlar eğitimi bölümü müzik eğitimi ABD öğrencilerinin kendi müzik kültürlerinde popüler müziğe sıklıkla yer verdikleri, bununla birlikte popüler müziği sanatsal içerik taşımayan, eğlence amaçlı yapılan bir müzik türü olarak algıladıkları görülmüştür. Öğrencilerin; popüler müziğin belli bir birikim sonucunda yapılması gerektiğine inandıkları ve bunun için de popüler müzik ile ilgili akademik bölümlerin açılmasını, müzik eğitimi bölümlerinde popüler müzikle ilgili derslerin müfredatta daha fazla yer almasını istedikleri saptanmıştır.
Talşık’ın (2009) hazırladığı “Müzik Eğitimi Anabilim Dalı Öğrencilerinin İlköğretim Müzik Derslerinde Popüler Müziğin Öğretim Materyali Olarak Kullanımına İlişkin
Görüşleri Üzerine Bir Çalışma: Gazi Üniversitesi Örneği” adlı yüksek lisans tez çalışmasında, müzik eğitimi ABD öğrencilerinin, ilköğretim müzik derslerinde popüler müziğin öğretim materyali olarak kullanımına ilişkin görüşleri incelenmiştir. Araştırmada, araştırmacı tarafından geliştirilen ve üç bölümden oluşan bir ölçme aracı kullanılmıştır. Belirtilen ölçme aracı Gazi Üniversitesi Müzik Eğitimi ABD’nda öğrenim gören 112 öğrenciye uygulanmıştır. Elde edilen bulgulara göre, öğrencilerin, ilköğretim müzik derslerinde popüler müziğin öğretim materyali olarak kullanımına yönelik görüşleri öğrencilerin cinsiyetine göre farklılık göstermez iken, öğrencilerin sevdikleri müzik türlerine göre farklılıklar göstermiştir. Bu bulguya ek olarak; öğrencilerin, ilköğretim müzik derslerinde öğretim materyali olarak kullanımına yönelik görüşleri yine öğrencilerin sınıf düzeylerine göre farklılık göstermektedir. Diğer taraftan; öğrencilerin ilköğretim müzik derslerinde popüler müziğin öğretim materyali olarak kullanımına yönelik görüşleri yine öğrencilerin popüler müziğe olan yaklaşımlarından etkilenmektedir.
Güncel ve Popüler Müzikler Dersi (GPMD)’ne ilişkin bu çalışmada söz konusu dersi almış olan lisans 3. ve lisans 4. sınıf öğrencilerinin derse ilişkin tutumları saptanmak istenmektedir. Tutum soyut bir kavram olduğu için doğrudan ölçülmesi pek mümkün değildir. Bireylerin bir şeye ilişkin tutumlarını öğrenmek için onların düşünceleri, duyguları ve tepki eğilimleri ile ilgili bilgi edinilmeye çalışılır.
“Tutum ölçülürken öncelikle cümleler ve ifadeler dizisi hazırlanır. Bu cümleler ve ifadeler dizisi, araştırma konusu olan nesneyle ilgili olmalıdır. Bireylerden hazırlanmış olan cümlelere ya da ifadelere gerçek duyguları doğrultusunda tepkide bulunmaları istenir. Bu cümle ya da ifadeler listesine ölçek denilmektedir. Tutum ölçekleri, bireyin iç dünyasını ortaya çıkarmak amacıyla oluşturulmuş anketlerdir. Bu ölçümün sonucunda, birey duygu yoğunluğunun, araştırma konusu olan söz konusu tutum nesnesinin lehinde mi aleyhinde mi olduğunu yansıtmalıdır” (Tavşancıl, 2006, s.107).
Müzik eğitimi alanında yapılmış olan tutum çalışmaları da bulunmaktadır.
Kılınçer’in (2009) hazırladığı “Anadolu Güzel Sanatlar Liseleri Müzik Bölümü Öğrencilerinin Piyano Dersine Yönelik Tutumlarının İncelenmesi” isimli yüksek lisans çalışmasında, AGSL müzik alanında öğrenim gören öğrencilerin piyano dersine yönelik tutumlarının incelenmesi amaçlanmıştır. Bu araştırmanın evrenini AGSL müzik bölümü 4. sınıf öğrencileri oluşturmuştur. Örneklemini ise bu liselerden İzmir Işılay Saygun AGSL, Bursa Zeki Müren AGSL, Bolu AGSL, Ankara AGSL, Niğde AGSL, Mersin Nevit Kodallı AGSL, Bingöl Vali Tamer Ersoy AGSL, Diyarbakır AGSL, Gaziantep Ticaret
Odası AGSL ve Malatya Abdulkadir Eriş AGSL oluşturmaktadır. Piyano dersine yönelik tutumlar, tutum ölçeğiyle toplanmıştır. İki bölümden oluşan ölçeğin birinci bölümünde kişisel bilgilere, ikinci bölümünde ise AGSL müzik alanında öğrenim gören öğrencilerin piyano dersine yönelik tutumlarını belirlemek amacıyla “hoşnutluk” ve “değer” alt boyutlarına ilişkin toplam otuz tutum ifadesine yer verilmiştir. Ölçekten elde edilen veriler kodlanarak SPSS paket programıyla çözümlenmiştir ve bu sonuçlar doğrultusunda öneriler sunulmuştur.
Karabulut’un (2009) hazırladığı “Eğitim Fakültesi Müzik Eğitimi Anabilim Dalı 1.Ve 3.Sınıf Öğencilerinin Piyano Dersine Yönelik Tutumlarının İncelenmesi” isimli yüksek lisans çalışmasında, eğitim fakülteleri müzik eğitimi ABD 1. ve 3. sınıf öğrencilerinin piyano dersine yönelik tutumlarının ölçülmesi ve bu tutumların; cinsiyet, devam edilen sınıf, mezun olunan lise, okulda yeteri kadar piyano çalışma olanağı bulabilme, kendisine ait bir piyanoya sahip olma ve kendi algıladığı piyano başarısı ile ilişkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın evrenini, Türkiye'deki eğitim fakülteleri müzik eğitimi ABD 1. ve 3. sınıflarında öğrenim gören öğrenciler oluşturmuştur. Tüm fakültelerdeki 1. ve 3. sınıf öğrencileri araştırma kapsamında yer aldığı için örneklem alma yoluna gidilmemiştir. Araştırma ile ilgili veriler “Piyano Dersine Yönelik Tutum Ölçeği” aracılığıyla toplanmıştır. Çalışmanın sonunda çeşitli bulgular elde edilmiş ve sonuçlar göz önünde bulundurularak araştırmacı tarafından çeşitli önerilerde bulunulmuştur.
Konakçı’nın (2010) hazırladığı “Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Eğitimi Anabilim Dalı Öğrencilerinin Bireysel Çalgı Eğitimi Dersine Yönelik Tutumlarının İncelenmesi” isimli yüksek lisans çalışmasında, eğitim fakülteleri güzel sanatlar eğitimi bölümü müzik eğitimi ABD’nda yürütülmekte olan bireysel çalgı eğitimi derslerine yönelik öğrenci tutumları araştırılmıştır. Bu doğrultuda, öğrencilerin bireysel çalgı eğitimi dersine yönelik tutumlarının çeşitli demografik özelliklerine, ders ile ilgili görüşlerine ve başka değişkenlere göre farklılaşma durumları incelenmiştir. Araştırmanın evrenini eğitim fakülteleri güzel sanatlar eğitimi bölümü müzik eğitimi ABD öğrencileri, örneklemini ise İstanbul, Bolu ve İzmir il sınırları içerisinde bulunan; Marmara Üniversitesi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi ve Dokuz Eylül Üniversiteleri'nin Eğitim Fakülteleri Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Eğitimi ABD lisans 1. 2. 3. ve 4. sınıf öğrencileri oluşturmuştur. “Bireysel Çalgı Eğitimi Dersine Yönelik Tutum Ölçeği” ile öğrencilerin demografik özelliklerini belirleyen “Kişisel Bilgi Formu” kullanılmıştır.
Ölçek ve kişisel bilgi formu yoluyla elde edilen veriler analiz edilmiş, tablolar halinde düzenlenerek yorumlanmıştır. Yapılan analizler sonucunda eğitim fakültesi güzel sanatlar eğitimi bölümü müzik eğitimi ABD öğrencilerinin bireysel çalgı eğitimi dersine yönelik tutumlarının olumlu olduğu sonucuna varılmıştır. Bununla beraber, öğrencilerin bu derse yönelik tutumlarında etkili olan çeşitli değişkenler ve tutumun alt boyutlarına göre farklılaşma söz konusu olduğu belirlenmiştir. Araştırma sonuçları çerçevesinde konu ile ilgili görüşler ve öneriler sunulmuştur.
Uçaner’in (2011) hazırladığı “Eğitim Fakültesi Müzik Eğitimi Anabilim Dalı Öğrencilerinin Türk Müzik Tarihi Dersine Yönelik Tutum ve Akademik Başarıları Arasındaki İlişkinin Farklı Değişkenler Açısından Değerlendirilmesi” isimli doktora çalışmasında, eğitim fakültesi müzik eğitimi ABD 2., 3. ve 4. sınıf öğrencilerinin “Türk Müzik Tarihi” dersine yönelik tutumlarını öğrenciye ait farklı değişkenler açısından incelemek ve öğrencilerin tutumlarını olumlu - olumsuz etkileyen faktörler ile dersin işlenişine ilişkin görüşlerini belirlemek amaçlanmıştır. Araştırmanın evrenini Türkiye'deki eğitim fakülteleri müzik eğitimi ABD 2., 3. ve 4. sınıf öğrencileri, örneklem grubunu ise Türkiye'deki 12 üniversitenin eğitim fakülteleri müzik eğitimi ABD 2., 3. ve 4. sınıflarında 2010-2011 eğitim öğretim yılında öğrenim gören toplam 871 öğrenci oluşturmuştur. Araştırma ile ilgili veriler “Türk Müzik Tarihi Dersi Tutum Ölçeği” ile elde edilmiştir. Ölçek üç bölümden oluşmuştur. Ölçeğin birinci bölümünde öğrencilere ait kişisel bilgilere, ikinci bölümünde olumlu algı, olumsuz algı ve dersin işlevi alt boyutlarına ilişkin toplam 40 maddeden oluşan tutum maddelerine, üçüncü bölümde ise görüşme sorularına yer verilmiştir. Araştırmanın bulguları sonucunda öğrencilerin “Türk Müzik Tarihi” dersine ilişkin tutumlarının olumlu olduğu saptanmıştır. Öğrencilerin Türk Müzik Tarihi dersine ilişkin tutumlarının üniversitelere, devam ettikleri sınıflara, cinsiyete, bireysel çalgı ve çalgı gruplarına, geldikleri bölgelere, babalarının eğitim durumuna, ailelerinde Türk Müziği ile ilgilenen bireylerin bulunma durumuna, ailelerindeki Türk Müziği ile ilgilenen bireylerin akraba yakınlık derecesine göre anlamlı düzeyde fark olduğu bulunmuştur. Öğrencilerin akademik başarı puanları ile tutum ölçeği alt boyutları arasındaki ilişki istatistiksel olarak önemli bulunmamış ve tutum alt boyutlarının öğrencilerin akademik başarı puanı üzerinde yordayıcı etkisinin olmadığı saptanmıştır. Ayrıca öğrencilerin tutumlarını olumlu ve olumsuz etkileyen faktörler ile öğrencilerin dersin işlenişine ilişkin görüşleri tespit edilmiş, bu bulgular ışığında öneriler sunulmuştur.
Şen’in (2011) hazırladığı “Müzik Öğretmenliği Öğrencilerinin Geleneksel Türk Müziği Derslerine İlişkin Tutumlarının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi” isimli doktora çalışmasında, eğitim fakültesi müzik öğretmenliği ABD 4. sınıf öğrencilerinin “Geleneksel Türk Müziği Dersleri''ne ilişkin tutumlarını belirlemek amaçlanmıştır. Öğrencilerin GTHM ve GTSM derslerine ilişkin tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi ve aralarında anlamlı bir ilişki olup olmadığının ortaya koyulması hedeflenmiştir. Araştırmanın evrenini Türkiye'deki müzik eğitimi ABD’nda okuyan öğrenciler oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemini ise 22 müzik eğitimi ABD dördüncü sınıf öğrencileri oluşturmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak iki bölümden oluşan anket formu kullanılmıştır. Anket formunun birinci bölümü öğrencilerin kişisel bilgilerini içeren 9 sorudan, ikinci bölümü ise 24 maddeden oluşan “Geleneksel Türk Müziği (GTHM-GTSM) Derslerine İlişkin Tutum Ölçeği”nden oluşmuştur. Araştırmanın bulguları sonucunda GTHM ve GTSM derslerine ilişkin öğrencilerin tutum puanlarının yüksek oranda olumlu olduğu ve bu iki derse ilişkin tutumlar arsında anlamlı bir farklılık olmadığı saptanmıştır. Öğrencilerin GTM derslerine ilişkin tutumlarının cinsiyete, mezun oldukları ortaöğretim kurumlarına, okumakta oldukları üniversitelere, bireysel çalgı ve çalgı gruplarına, dinlediği müzik türüne, yerleşim yerlerine, ailede sıklıkla dinlenilen müzik türüne, anne ve babalarının eğitim durumuna göre anlamlı düzeyde fark bulunmuştur. Bu bulgular ışığında ileride yapılabilecek bilimsel araştırmalara dair öneriler sunulmuştur. Güncel ve Popüler Müzikler Dersi’ne ilişkin yapılmış bir tutum çalışması bulunmamakta ve bu çalışma ile öğrencilerin derse ilişkin tutumları saptanmak istenmektedir. Derse ilişkin tutumlarda farklılık olup olmadığının; tutumlarda fark var ise bu farklılıkların ne düzeyde olduğunun saptanması, dersin öğrenci yönünden algısının ortaya çıkarılmasına katkı sağlayacaktır.
1.1.1. Problem Cümlesi
Problem durumundaki çalışmalarla temellendirilen bu araştırmanın problem cümlesi şu şekilde belirlenmiştir: “ Müzik öğretmenliği anabilim dallarında öğrenim görmekte olan lisans 3. ve 4. sınıf öğrencilerinin Güncel ve Popüler Müzikler Dersi’ne ilişkin tutumları nasıldır?”
1.1.2. Alt Problemler
1. Öğrencilerin güncel ve popüler müzikler dersine ilişkin tutumları, öğrenim görmekte oldukları üniversitelere göre farklılık göstermekte midir?
2. Öğrencilerin güncel ve popüler müzikler dersine ilişkin tutumları, okumakta oldukları sınıflara göre farklılık göstermekte midir?
3. Öğrencilerin güncel ve popüler müzikler dersine ilişkin tutumları, cinsiyetlerine göre farklılık göstermekte midir?
4. Öğrencilerin güncel ve popüler müzikler dersine ilişkin tutumları, bireysel çalgılarına göre farklılık göstermekte midir?
5. Öğrencilerin güncel ve popüler müzikler dersine ilişkin tutumları, mezun oldukları ortaöğretim kurumuna göre farklılık göstermekte midir?
6. Öğrencilerin güncel ve popüler müzikler dersine ilişkin tutumları, en çok dinledikleri müzik türüne göre farklılık göstermekte midir?
1.2. Araştırmanın Amacı
Araştırmanın temel amacı, Eğitim Fakültesi Müzik Öğretmenliği Anabilim Dalı lisans 3. ve 4. sınıf öğrencilerinin Güncel ve Popüler Müzikler Dersi’ne ilişkin tutumlarının belirlenmesidir. Araştırmanın diğer bir amacı da Eğitim Fakültesi Müzik Öğretmenliği Anabilim Dalı lisans 3. ve 4. sınıf öğrencilerinin Güncel ve Popüler Müzikler Dersi’ne ilişkin tutumlarının çeşitli değişkenlere göre farklılık olup olmadığının sınanmasıdır.
1.3. Araştırmanın Önemi Bu araştırma;
• Güncel ve Popüler Müzikler Dersi’ne yönelik öğrenci tutumlarının incelenmesi açısından az sayıdaki çalışmalardan biri olması,
• Eğitim fakültelerine bağlı Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Öğretmenliği Anabilim dallarında eğitim gören lisans 3. ve 4. sınıf öğrencilerinin Güncel ve Popüler Müzikler Dersi’ne yönelik tutumlarının farklı değişkenler açısından incelendiği kapsamlı bir çalışma olması,
• Güncel ve Popüler Müzikler Dersi ile ilgili yapılacak araştırmalara katkı sağlaması,
• Müzik Öğretmenliği Anabilim Dalı programında yer alan bu derse ilişkin yapılacak tespitlerin, müzik öğretmeni adaylarına öğretmenlik yapacakları kurumlarda bu derse ilişkin bilgi ve becerileri kullanma konusunda destek olması ve genel anlamda müzik eğitimine katkı sağlaması açısından önem taşımaktadır.
1.4. Varsayımlar
1. Araştırma için seçilen yöntemin nitelik, süre ve maliyet açısından araştırmanın konusuna, problemin çözümüne uygun yöntem olduğu,
2. Kullanılan veri toplama aracının amaca yönelik olduğu,
3. Veri toplamak için kullanılan “Güncel ve Popüler Müzikler Dersine Yönelik Tutum Ölçeği”nin geçerli, güvenilir ve araştırma için gerekli bilgilere ulaşmayı sağlayacak nitelikte olduğu,
4. Ölçeği yanıtlayan öğrencilerin çalışma evrenini yeteri kadar temsil ettiği,
5. Araştırmaya katılan öğrencilerin tutum ölçeğini içtenlikle ve doğru olarak cevaplandırdıkları
6. Tutum ölçeğinde yer alan ifadelere verilen cevapların ve uzman görüşlerinin gerçek durumu yansıttığı varsayılmaktadır.
1.5. Sınırlılıklar Bu araştırma;
1. * Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi, * Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi,
* Harran Üniversitesi Eğitim Fakültesi,
* Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi, * Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi, * Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi ve
* Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Eğitimi Anabilim Dallarında öğrenim görmekte olan lisans 3. ve 4. sınıf öğrencileri ile,
2. Güncel ve Popüler Müzikler Dersi’ne yönelik hazırlanan 24 maddelik tutum ölçeği ve kişisel bilgi formu ile,
3. 2013-2014 eğitim-öğretim yılı içerisinde öğrencilere uygulanan tutum ölçeğinden elde edilen veriler ile,
4. Ulaşılabilen Türkçe-yabancı kaynaklar ve elektronik iletişim araçlarından elde edilecek veriler ile,
5. Araştırmacının maddi olanakları ile sınırlıdır
1.6. Tanımlar
Güncel: Gündemde olan, tutulan anlamına gelen sözcük. Veri: İşlenmemiş (ham) bilgiye verilen genel isim.
Araştırma: Bir gerçeği ortaya çıkarmak, bir sorunu çözümlemek ve eldeki verileri arttırmak için bilimsel yöntem ve tekniklerden yararlanılarak yapılan düzenli çalışma.
Ölçek: Birim kabul edilen herhangi bir şeyin alabildiği kadar ölçü.
BÖLÜM II
2. KAVRAMSAL ÇERÇEVE
Bu bölümde konuya ışık tutacağı düşünülen bilgiler literatür taranması sonucu genelden özele doğru aktarılmaya çalışılmıştır.
2.1. Müzik
Sesin ve sessizliğin belirli bir zaman aralığında ifade edildiği sanatsal bir form olarak nitelendirilebilecek olan müziği genel bir tanımla; sesin anlamlı bir biçim kazanmış, duygulara yönelik etkileşim yapan hali olarak tanımlayabiliriz.
Müzik; belli bir amaç ve yöntemle, belli bir güzellik anlayışına göre işlenerek birleştirilmiş seslerden oluşan estetik bir bütündür (Uçan, 1994, s.10). Yine Uçan’a (Uçan, 1994, s.16) göre; “Sanat olarak müzik, sesleri erekli olarak estetik yapıda birleştirme sürecidir. Bağdama ve seslendirme bu sürecin iki ana halkasıdır. Doğaçlama ise bu iki ana halkanın bir kesişimidir”.
Sun’a (Sun, 1968, s.196) göre; “Bir toplum, ekonomi ve kültür alanlarında yarattığı, kendi yaşayışına ve insanlığın yaşayışına kattığı, çağına uygun değerlerle varlığını sürdürebilir. Kültür alanının bir dalı da müziktir”. Aynı bağlamda Uçan’a (Uçan, 2000, s.48) göre; “Müzik, insanlığın varoluşundan bu yana birey ve toplumu besleyen başlıca ‘insanca yaşam ve kültür’ damarlarından biridir”.
Müzik kültürün içine gömülmüştür. Doğal bir olgu gibi algılansa da kendi başına var olmuş dinlenilmesi güzel olan bir şey gibi görünse de insani değerlerle ve bizlere ilişkin neyin iyi, kötü, doğru ya da yanlış olduğunu belirleyen duygularla doludur (Cook, 1999). “Müzik kendi kendine olan bir şey değil, bizim yaptığımız ve anlam verdiğimiz bir şeydir.
İnsanlar müzikle düşünür, onunla kendilerinin kim olduğuna karar verip kendilerini anlatırlar”(Cook, 1999, s.9).
Attali’ye ( Attali, 2005, s.15) göre; “Müzik, ne özerk bir etkinlik ne de ekonomik bir alt yapının ürünüdür. O halkların ve sanatçıların, insanların ve tanrıların, şenliklerin ve duaların ürünüdür”.
Günay, müziği insanlığın tarihi kadar eski olarak nitelemektedir: “Müziğin doğuşu ile ilgili hipotezlere baktığımızda, onların belli başlı üç kaynaktan geldiğini görürüz. Doğadan; doğanın taklidinden ve insandan, insanın yaşamakta olduğu toplumdaki ilişkilerden”(Günay, 2006, s.16).
Oransay’a (Oransay, 1976, s.39) göre; “Jean Jacques Rousseau, Johann Gottfried Herder, Herbert Spencer ile daha birçok başkası musikinin konuşmanın yoğunlaştırılmasından doğduğunu, konuşma ezgisi diye bilinen vurgu ve söyleyiş ezgisinin giderek musiki ezgileri biçimine dönüştüğünü kabul eder”.
Müzik insan yaşamında büyük bir öneme sahiptir. Bu önem, müziğin sahip olduğu çok yönlü ve farklı boyutları, disiplinleri içeren işlevleriyle ilgilidir. Uçan (Uçan, 2005) bu işlevleri beş kümede toplamıştır:
* Müziğin bireysel işlevleri, bireyin dengeli ve doyumlu, sağlıklı ve başarılı, duyarlı ve mutlu olması için bilişsel, duyuşsal ve devinişsel yapıları üzerinde olumlu izler bırakan müziksel uyarılma ve tepkide bulunma biçimlerini kapsar.
* Müziğin toplumsal işlevleri; bireyler, birey ile toplum, toplumsal kesimler ve toplumlar arasında tanışma, anlaşma, kaynaşma, paylaşma, yaklaşma, işbirliği, birleşme ve bütünleşme sağlamasında müziğin oynadığı rolleri kapsar.
* Müziğin kültürel işlevleri; kültürü artırıcı, kültürel özellikleri taşıyıcı ve kuşaktan kuşağa aktarıcı, kültürler arası ilişkileri zenginleştirici müziksel birikim ve etkinlikleri kapsar.
* Müziğin ekonomik işlevleri, sanatsal öz korunmakla birlikte, müzik alanında giderek belirginleşen sunu-istem, üretim-dağıtım-tüketim ilişkilerinin ağır bastığı çalışma ve düzenlemeleri kapsar.
* Müziğin eğitimsel işlevleri; bireysel, toplumsal, kültürel ve ekonomik işlevlerin düzenli, sağlıklı, etkili, verimli ve yararlı olmasını sağlamaya yönelik müziksel öğrenme-öğretme etkinliklerini ve bunlara ilişkin düzenlemeleri kapsar (Uçan, 2005, s.13).
2.2. Eğitim
İnsan doğduğu, büyüdüğü ve yaşamını sürdürdüğü toplumda gerek kendine gerekse topluma ilişkin birtakım bilgiler elde etme çabasında ve gereksinimindedir. Bunu gerçekleştirirken toplumla özdeşleşmekte ve bir takım öğrenmeler elde etmektedir. Kültürlenme de diyebileceğimiz bu akışta söz etmemiz gereken en büyük olgulardan biri de eğitimdir.
Eğitim; “ bireyin yaşadığı toplumda yeteneğini, tutumlarını ve olumlu değerdeki diğer davranış biçimlerini geliştirdiği süreçler toplamıdır”(Tezcan, 1985, s.4). Diğer bir tanıma göre eğitim; “bireyin toplumsal yeteneğinin ve en elverişli düzeyde kişisel gelişmesinin elde edilmesi için seçilmiş ve denetimli bir çevreyi (özellikle okulu) içine alan toplumsal bir süreçtir”(Foster’dan aktaran Tezcan, 1985, s.4). Bu tanımlara göre eğitimi, kişiliği esas alan ve gelişimini sağlayan bir olgu olarak nitelendirebiliriz.
Eğitimin modern tanımını Ertürk (1993) şu şekilde yapmıştır: “Bireyin davranışında, kendi yaşantısı yoluyla ve kasıtlı olarak, istendik değişme meydana getirme sürecidir” (Ertürk, 1993,s.12). Eğitim; bilim, teknik ve sanat eğitimi olmak üzere üç ana kola ayrılmaktadır. Bu ana kollardan sanat eğitimi, “bireye kendi yaşantısı yoluyla amaçlı olarak belirli sanatsal davranışlar kazandırma ya da bireyin sanatsal davranışında kendi yaşantısı yoluyla amaçlı olarak belirli değişiklikler oluşturma sürecidir” (Uçan, 1996, s.125). Sanat eğitimi, çağdaş eğitim sürecinde eğitiminin; müzik eğitimi de sanat eğitimi ana boyutlarından birini oluşturur (Uçan, 1997, s.25).
2.3. Müzik Eğitimi
Müzik eğitimi, sanat eğitimi kapsamında önemli ve büyük yer teşkil eden biricik bir alandır. Uçan’a (2005) göre müzik; eğitim aracı, eğitim yolu-yöntemi, eğitim alanı olmak üzere üç ana başlıkta eğitimsel işleve sahiptir.
• Müzik bir eğitim aracıdır. Eğitim alanında önem kazanan müzikli eğitim, müzikle eğitim kavram ve uygulamaları, temelde müziğin etkili ve verimli bir eğitim aracı olmasından kaynaklanır. Müziğin eğitimin değişik alan ve düzeylerinde öğrenmeyi ve öğretmeyi kolaylaştıran ya da sağlamlaştıran bir araç olduğu öteden beri bilinmektedir.
• Müzik bir eğitim yoludur-yöntemidir. Eğitim alanında önemli yer tutan müzik yoluyla eğitim, müzik içinde eğitim kavram ve uygulamaları, temelde, müzik yapmanın etkili ve verimli bir eğitim yolu veya yöntemi olmasından kaynaklanır. Müzik yapmanın belli öğrenme ve öğretmeleri sağlayan, kolaylaştıran, pekiştiren bir yöntem olduğu öteden beri bilinmektedir. • Müzik bir eğitim alanıdır. Eğitim düzenleme ve etkinliklerinde önemli bir yeri olan müzik için
eğitim, müzikte eğitim kavram ve uygulamaları, temelde, müziğin önemli bir eğitim alanı olmasından kaynaklanır. Müziğin insan yaşamındaki öteki işlevlerinin düzenli, etkili ve verimli olarak işleyebilmesi için insanların müzik yoluyla yetiştirilmeleri yeterli olmamış; bunun yanında bazı insanların müzik alanının belirli dallarında yetiştirilmeleri de zorunlu olmuştur. Böylece, binlerce yıl önce ilkel büyücünün kişiliğinde toplandığı kabul edilen başlıca müziksel yetenekler ya da beceriler, zamanla birbirlerinden ayrılarak günümüze doğru ayrı birer müziksel meslek ve uzmanlık dalı durumuna gelmiştir (Uçan, 2005, s.13-14).
Müzik eğitimi, temelde bir süreçtir. Bu süreç içerisinde; bir müziksel davranış kazandırma, bir müziksel davranış değiştirme ya da davranışta değişiklik oluşturma, bir müziksel davranış geliştirme gibi alt süreçler bulunmaktadır. Bu süreçte eğitim gören birey, belirli hedeflere erişmek için; kendi müziksel yaşantısını temel almak ve bu temelden yola çıkarak planlı, düzenli ve yöntemli bir yol izlemek durumundadır. Böylece birey ile müziksel çevresi arasında daha sağlıklı, düzenli, etkili ve verimli bir iletişim ve etkileşim oluşması beklenmektedir (Uçan, 2005, s.14).
Uçan, müzik eğitiminin genel kapsamını davranışsal ve içeriksel olarak iki açıdan ele almaktadır (2005, s.14-15).
“Davranışsal açıdan ele alındığında, müzik eğitimi temelde şunları kapsar: * Müziksel işitme-okuma-yazma eğitimi
* Şarkı söyleme eğitimi * Çalgı çalma eğitimi * Müzik dinleme eğitimi * Müziksel yaratma eğitimi * Müziksel bilgilenme eğitimi * Müziksel beğeni geliştirme eğitimi * Müziksel kişilik kazanma eğitimi * Müziksel duyarlılığı artırma eğitimi
* Müziksel iletişim ve etkileşimde bulunma eğitimi * Müzikten yararlanma eğitimi
İçeriksel açıdan ele alındığında ise, müzik eğitimi temelde şunları kapsar: * Müziksel işitim (kulak) eğitimi
* Ses eğitimi * Çalgı eğitimi
* Müziksel devinim ve ritim (tartım) eğitimi * Müzik bilgisi eğitimi
* Yaratıcılık eğitimi * Beğeni eğitimi
* Müziksel kişilik eğitimi * Müziksel duyarlılık eğitimi
* Müziksel iletişim ve etkileşim eğitimi
* Müziksel kullanım ve yararlanım eğitimi” (Uçan, 2005, s.14-15).
Müzik eğitimi, çeşitli kollara ve kollar ise çeşitli dallara ayrılmaktadır. Temel davranış, içerik, kullanılan araç-gereç, yöntem, teknik, ortam, düzey ve süre bakımından çeşitlilik göstermekte ve değişik biçimlerde adlandırılmaktadır. Fakat bu değişkenler ne olursa olsun, müzik eğitimi temelde; genel, özengen (amatör) ve mesleki (profesyonel) olmak üzere üç farklı amaca yöneliktir, buna göre düzenlenip gerçekleştirilmektedir. “Genel, özengen ve mesleki müzik eğitiminin nitelikleri, aralarında ortak noktalar bulunmakla birlikte birbirlerinden oldukça farklı özellikler gösterir. Bu bakımdan müzik eğitimini bu üç ana türe ayırmak ve bu ayrıma göre incelemek doğru olur” (Uçan, 2005, s.30).
• Genel müzik eğitimi; herkese yönelik olup, sağlıklı ve dengeli bir yaşam için gerekli ortak genel müzik kültürünü kazandırmayı amaçlar. Bu eğitim faaliyetleri içinde öğrenciler çeşitli çalgılarla tanışma, kendilerini müziksel olarak deneme fırsatı elde ederler. Bireylerin müziksel bilgi, görgü, ilgi, istek ve yeteneklerini geliştirmeyi amaçlayan genel müzik eğitimi, ‘genel eğitimin’ ayrılmaz bir öğesidir. “Genel müzik eğitimi, aslında, her düzeyde, her yaşta herkes için zorunludur ya da zorunlu olmak durumundadır. Çünkü müzik her düzeyde herkese kazandırılması esas olan asgari-ortak genel kültürün başta gelen ayrılmaz öğelerinden biridir” (Uçan, 1997, s.31).
• Özengen müzik eğitimi, müziğe ya da müziğin belli bir dalına özengence (amatörce) ilgili ve istekli olanlara yöneliktir. Müziksel davranışları bireyin bireysel zevk ve isteklerinden yola çıkarak kazandırmayı amaçlar. Hiç kimse için zorunlu değildir ve bireyin yetenekli
olması değil istekli olması önemlidir. Özengen müzik eğitiminin yaygın eğitimle (resmi, özel ve gönüllü kuruluşların düzenlediği; kurs, konser, yarışma vb.) sürdürülen kısmı oldukça ağırlıklıdır. “Özengen müzik eğitimi, herhangi bir düzeyde herkes için zorunlu değildir; tam tersine, ilgi, istek ve yatkınlık ile etkin bir katılım için gerekli fırsat ve olanaklara bağlı olup seçmelidir” (Uçan, 1997, s.32).
• Mesleki müzik eğitimi; ülkemizde üniversitelerin, eğitim fakültelerinin müzik eğitimi ana bilim dallarında, güzel sanatlar fakültelerinin müzik bilimleri bölümlerinde, konservatuvarlarda ve anadolu güzel sanatlar liselerinin (AGSL) müzik bölümlerinde bu işin uzmanı olan kişilerce yürütülmektedir.
“Müzik alanının bütününü, bir kolunu ya da dalını; o bütün, kol ya da dal ile ilgili bir işi meslek olarak seçen, seçmek isteyen, seçme eğilimi gösteren, seçme olasılığı bulunan ya da öyle görünen, müziğe belli düzeyde yetenekli kişilere yönelik olup dalın, işin ya da mesleğin gerektirdiği müziksel davranışları ve birikimi kazandırmayı amaçlar” (Uçan, 1997, s.32).
2.4. Kültür
İnsan, yaşamı boyunca çeşitli öğrenmeler gerçekleştirmekte ve davranışlar sergilemektedir. Doğduğu, büyüdüğü, yaşamını sürdürdüğü ortam; ailesi, arkadaşları ve iletişimde bulunduğu kişiler; öğrenim gördüğü okullar; okuduğu yazılar, izlediği filmler, dinlediği müzikler ve yaşama ilişkin daha pek çok davranışlar kültür olgusunun içerisinde yer almaktadır.
Kültürü oluşturan birçok değişken bulunmaktadır. Bozkurt Güvenç bu değişkenleri “kurumlar” olarak nitelendirmekte ve bu kurumlardan örnekler vermektedir: “Aile, eğitim, gelenek, çocuk bakımı, sağlık ve beslenme, çevre, yerleşme, teknoloji, bilim, devlet, din, sanat” (Güvenç, 1970, s.107).
Günay’a göre kültür, kendisini var eden değişkenlerin (kurumların) genellenmiş soyut terimidir ve bu durum kültürün, en az kendisini oluşturan değişkenlerin sayısı kadar birbirinden az çok farklı açılardan tanımlarının yapılabileceğini göstermektedir (Günay, 2006, s.98). Ayrıca Günay; “insan yaşamının idealleri, değerleri, davranışları, insanın çevreye uyumu, oluşumu, kökeni ile fikir, sembol açılarından da birçok tanım yapılmış olduğunu Güvenç’ten öğreniyoruz” (Günay, 2006, s.98) demektedir:
“Sosyal / kültürel antropolojinin konusu, tek kelimeyle ‘kültür’dür. Ancak kültürü değil bir kelime, başlı başına bir denemeyle bile anlatmak, tanımlamak kolay bir iş değildir. Amerika’lı
iki antropolog, (Kroeber ve Kluckhohn, 1952) kültür konusunda yayınladıkları bir antolojide, kültür ve kavramının 164 farklı tanımını derlemiş ve tartışmışlardır” ( Güvenç’ten aktaran Günay, 2006, s.98).
Kültür kavramı ilk defa 19. yüzyılın sonlarında geliştirilmiştir. Haviland’a göre (2002, s.64) ilk açık ve kapsamlı açıklama İngiliz antropolog Sir Edward Burnett Tylor’a aittir. “Tylor, 1871’deki yazılarında kültürü; bilgi, inanç, sanat, hukuk, ahlak, adet, gelenek ve toplumun bir üyesi olarak kişinin yaşayarak kazandığı huylar ve kabiliyetler bütünü olarak tanımlar” (Haviland, 2002, s.64). Zaman içinde kültüre ilişkin tanımlar çeşitlenmektedir.
“Kültür; insan davranışının ve bu davranışın yansımalarının arkasında yatan dünyanın soyut değerleri, inançları ve algılarından ibarettir. Bunlar toplum üyeleri tarafından paylaşılan ve toplumda kabul edilen davranışlar üretirler. Kültür, biyolojik kalıtımdan çok dil aracılığıyla öğrenilir ve bu kültürün parçaları tamamlanmış bütünler olarak işlev görür. (…) Kültür gözlenebilir bir davranış değildir, ancak insanların deneyimlerini yorumlama ve davranışlarını genellemede kullandıkları ve davranışlarına yansıttıkları değer ve inançlardır. (…) Kültür; toplum üyeleri tarafından hayata geçirildiğinde toplum üyelerinin uygun ve kabul edilebilir gördüğü aralığa uygun düşen davranışlar üreten kurallar ve standartlar kümesidir” (Haviland, 2002, s.63-64-65).
Türk Dil Kurumu (TDK, 2000) sözlüğünde kültür kelimesine karşılık olarak üç açıklama bulunmaktadır:
“kültür is. Fr. culture 1. Tarihi, toplumsal gelişme süreci içinde yaratılan bütün maddi ve manevi değerler ile bunları yaratmada, sonraki nesillere sözlü veya yazılı aktarmada kullanılan, insanın doğal ve toplumsal çevresine egemenliğinin ölçüsünü gösteren araçların bütünü, hars, ekin. 2. Muhakeme, zevk ve eleştirme yeteneklerinin öğrenim ve yaşantılar yoluyla geliştirilmiş olan biçimi. 3. Bireyin kazandığı bilgi: Fizik kültürü kuvvetli bir kişi.” (TDK, 2000, s.621).
Sedat Veyis Örnek, Etnoloji Sözlüğü isimli eserinde kültür için şu şekilde bir açıklama yapmıştır:
“ Kültür; (Alm. Kültür, Fr. Culture, İng. Culture ): Bir halkın ya da bir toplumun maddi ve manevi alanlarda, oluşturduğu ürünlerin tümü; yiyecek, giyecek, barınak, korunak gibi temel ihtiyaçların elde edilmesi için kullanılan her türlü araç-gereç, uygulanan teknik; fikirler, bilgiler, inançlar; geleneksel, dinsel, toplumsal, politik düzen ve kurumlar; düşünce, duyuş, tutum ve tüm davranış biçimleri; yaşama tarzı” (Örnek, 1971, s.148).
Orhan Hançerlioğlu’nun Felsefe Ansiklopedisi - Kavramlar ve Akımlar (2005) isimli ansiklopedisinde kültür maddesine karşılık gelen şu açıklama yer almaktadır:
Kültür: (Os. Hars, Fr. Culture, Al. Kultur, İng. Culture, İt. Cultura) İnsansal doğa. Türk Dil Kurumu’nca ekin deyimiyle özleştirilmiş ve kurumca yayımlanan toplumbilim terimleri sözlüğünde bu özleştirme benimsenerek tanımlanmıştır (…) Batı dillerinde özen göstermek anlamına gelen La.colere deyiminden türeyen tarım anlamına gelen cultura kökünden kültür kavramı, çoğunlukla, bir toplumun duyuş ve düşünü birliğini sağlayan bütün değerlerinin tümü olarak tanımlanır. Konuşma dilinde kullanılan anlamı da budur. Bu anlam gelenek, görenek, düşünü ve sanat değerleri gibi bir toplumun bütün değerlerini kapsar. Kısaca bilgi anlamını taşır” (Hançerlioğlu, 2005, s.362-363).
2.5. Popüler Kültür
Popüler kültürün kavramsal içeriğine değinmeden önce “kültür” olgusunu dışarıda bırakarak “popüler” kavramını aydınlatmak gerekmektedir. Popüler kavramının daha iyi anlaşılabilmesi için “popüler” sözcüğüne yüklenen anlamlar incelenip ortaya konulmalıdır. Türk Dil Kurumu (2000, s.778)’na göre popüler: “s.Fr. populaire 1.Halkın zevkine uygun, halk tarafından tutulan. 2. Herkesin tanıdığı, ünlü” biçimindedir.
Özbek (1994) “popüler” sözcüğünü tarihsel süreç içerisinde şu şekilde anlatmıştır:
“Popüler, başlangıçta Latince ‘popularis’ten türeyerek ‘halka ait’ anlamına gelen, hukuki ve siyasal bir terimdir. 16. Yüzyılda örneğin ‘popüler hükümet’ terimi, halk tarafından kurulan ve yürütülen bir siyasal sistem anlamına geliyordu. Ama aynı zamanda, aşağı (low) ya da değersiz (base) anlamı da vardı. Sonradan hakim olan, ‘yaygınca tercih edilen’ ya da ‘çok beğenilen’i ifade eden modern anlamların içinde ise beğenilmek için hesaplı bir çaba göstermek de içeriliyordu. Ancak 19. Yüzyılda, bayağı ve beğeni için hesaplılık anlamları ölmemiş olmasına rağmen popülerin tanımında bir perspektif değişikliği olmuş ve halkın üzerinde bir güç kurmak isteyenler açısından değil, halk açısından olumlu bir kavram olarak kullanılmaya başlanmıştır. Bugün hakim olarak kullanılan diğer biçimde ise popüler teriminde tüm bu anlamlar örtüşmektedir. Popüler kültürün halk tarafından kendileri için anlamı ise tüm bunlardan değişiktir ve 18. Yüzyılda Herder’e dayanmaktadır. (…) Herder bu kavramı ‘eğitilmişlerin kültürü’ (learned culture) kavramına karşıt olarak kullanmaktadır, Rönesans sonrası dünyada yalnızca halka ait kültürün ‘organik topluma’ yakışan nitelikler taşıdığını öne sürmektedir” (Özbek, 1994, s.81-82).
“Popüler” kavramı günümüzde “halka ait, halkın ürünü, halktan” ve “tüketilen, beğenilen, yaygın” olarak Herber’in bahsettiği temel iki anlamda da kullanılmaktadır. Orhan’a (2002) göre “halk” sözcüğüne verilen anlamların farklı olması tanımı da farklılaştırmaktadır:
“Halkı, nüfusun çoğunluğu olarak ele alan kesim, popüler kültürü ‘nüfusun çoğunluğu tarafından paylaşılan bir kültürel olgu’ olarak tanımlamaktadır. Bir başka kesim ise ‘halk’ı ‘toplumun çalışan kesimi yani işçi sınıfı’ olarak sınıflandırıp, popüler kültürü işçi sınıfının
kültürü olarak ele alır. Ancak, işçi sınıfını toplumun temeli ve topluma yön veren sınıf olarak ele alanlar popüler kültüre de olumlu bir anlam yüklemektedir. Oysa işçi sınıfını toplumun cahil, parasız pulsuz, düzeysiz, eğitimsiz kesimi olarak görenler popüler kültürü de aynı oranda düzeysiz, bayağı ve işe yaramaz olarak nitelendirmektedirler. Popüler kültürün ele alınmasında bir diğer ölçüt nicelik ve nitelik arasındaki ilişkidir. Nicelik ve nitelik arasında ters orantılı bir gidiş olduğunu, bu nedenle nüfusun çoğunluğunca paylaşılan popüler kültürün nitelikten yoksun olduğunu savunanların bu tezi, daha çok kitle toplumu ve kitle kültürü kavramları ile ilişki içerisinde ele alınmaktadır” (Orhan, 2002, s.8).
Baskı ve çoğaltma teknikleri için geniş ve rahat bir kullanım alanı oluşturan teknik gelişmelerin sağladığı rahatlık, kitlesel üretimi doğrudan etkileyerek onu çok daha elverişli duruma getirmiştir. Hızla yaygınlaşan kitlesel bir olgu olarak popüler kültür, bu gelişmiş çoğaltma ortamında daha ön plana çıkmış, dikkat çekmiştir. Bu yönüyle popüler kültür, kitle kültürüyle birlikte aynı potada gibi düşünülebilir. Oysa popüler kültür özde toplumda geniş bir paylaşım alanına sahip olsa da kitle kültüründen farklıdır (Güngör, 1999, s.10).
“Şöyle ki kitle kültürü, kültür endüstrisinin etkisiyle yaygınlık kazanmış olup, toplumda güç sahibi olan kesimlerin güdümünde, güçten yoksun kitleyi yönetmek ve yönlendirmek için kullanılmaktadır. Oysa halkın içinden çıkan, halk tarafından üretilen popüler kültür, halkın varlığının ve gücünün önemli bir göstergesidir” (Güngör, 1999, s.11).
Popüler kültür ve barındırdığı sanat kitle kültürü tarafından kuşatılmıştır. Popüler kültür kendi kimliğini sürdürmeye devam etmekte fakat kitle kültürünün koşulları içinde işlemektedir (Erol, 1999, s.13). Erol’a göre;
“Kitle kültürü, bütün özgürlüklerinden arındırarak çeşitli toplumsal kesimlere ait kültürel değerleri tek tip değerler altında bir araya getirmektedir. Popüler kültür ise belli toplumsal kesimlere ait ortak kültürel işleyişe karşılık geldiğinden, hem kitle kültürü içinde yer tutmakta hem de ondan ayrı kendi özgün konumu içinde başka bir biçimde işlemektedir. Kitle kültüründe başka toplumsal kesimlere ait kültürlerle birlikte ortak algılama, değerlendirme ve katılma özelliği gösteren değişik toplumsal kültürler, popüler kültürde kendi yaşantılarına ait özel işleyiş içine girmektedirler. Özellikle kitle iletişim araçları aracılığıyla ‘her yerde aynı’ kültürel değerlendirme ve yönelim içindeki bireyler, iletişim araçlarının işleyişi ile kuşatılmış olmasına karşın ondan bağımsız kalabilen, en azından bireylerin kendilerinin bundan kurtulduğunu varsaydığı ve böylece ifade edildiklerini düşündükleri kültürel işleyiş, popüler kültür olarak görülmektedir. (…) her toplumda hem kitle kültüründen hem de popüler kültürden aynı anda söz edilmesi mümkündür. Ancak popüler kültür, kitle kültürünün oluşmadığı toplumlarda daha geçerli bir oluşumdur. Sanayi yaşamına ait ileri işleyişin bütün toplumsal yapıya ait kültürleri belirlemediği düşünülen toplumlarda popüler kültür belirginleşir” (Erol, 1999, s.13-14).
2.6. Popüler Müzik
Popüler kültür kavramında olduğu gibi popüler müzik kavramında da net bir tanıma varmak pek mümkün değildir. Say, “Müzik Sözlüğü” isimli kitabında “popüler müzik” için açıklamasını “pop müzik” başlığı altında vermekte ve “geniş kitleler tarafından benimsenen, yaygın olan anlamındaki ‘popüler’ sözcüğünün kısaltılmış şekliyle nitelenen müzik türü, İngilizce popular: yaygın ve güncel” olarak tanımlamaktadır (Say, 2002, s.433).
“Anlamı bakımından terim, ‘eğlence müziği’ni niteler. Müzikte eğlence öğesi aslında bütün çağlarda, bütün ülkelerde yer almıştır. Çağımızda da ‘eğlence’ amacının ağırlık kazandığı yaygın müzik türüne ‘popüler’ ya da ‘pop’ denmektedir. 19. yüzyılda bazı müzik parçalarının kitlesel biçimde yaygınlık kazanması, Avrupa’daki operet, vodvil ve benzeri müzikli oyunların sevilen şarkılarıyla başlamıştır. Ses kaydı teknolojisinin bulunmadığı bu dönemde, ‘popüler’ şarkıların notaları on binlerce satıyordu. 20. yüzyıla girildiğinde Avrupa ve Amerika’nın büyük kentlerinde popüler şarkılar milyonlarca insanı etkilemiş, radyo, plak ve film endüstrisiyle bu yaygınlık olağanüstü derecede genişlemiştir. Popüler müziklere can katan temel öğe ‘dans’ olduğu için, bu olanağı öne çıkaran müzikler, geniş kitlelere daima çekici gelmiştir. Bu tür müzikler, kitleleri sadece hoş ve akılda kalıcı melodilerle değil, dansa çağırarak kazanmıştır” (Say, 2002, s.433).
Ayhan Erol, “Popüler Müziği Anlamak - Kültürel Kimlik Bağlamında Popüler Müzikte Anlam” isimli kitabında (Erol, 2005), Richard Middleton’un “Popüler Müziği İncelemek” (Studying Popular Music) isimli kitabında ele aldığı Franz Birrer’in popüler müziğe ilişkin tanımlamalarını ve popüler müzik sınıflandırması maddelerini şu şekilde aktarmıştır:
“ * 1) Normatif: Popüler müzik bayağı (inferior) bir türdür.
* 2) Olumsuz: Popüler müzik başka bir şey (genellikle folk ya da sanat müziği) olmayan müziktir.
* 3) Toplumbilimsel: Popüler müzik belli bir toplumsal grup (onlar için ya da onlar tarafından üretilen) ile ilişkilidir.
* 4) Teknolojik - Ekonomik: Popüler müzik kitle medyası tarafından (ve/veya bir kitle pazarında) yayılır” (Erol, 2005, s.81).
Middleton, bu dört ana kategoride ele alınan bakış açılarının tümünün kendi sınırları ile ilgili olduğunu; tümünün neye ilgi duyuluyorsa ona göre tanımlandığını, bu yüzden ilgi
bağımlısı olduğunu ve tatmin edici, doyurucu olmadığını ifade etmektedir. Birinci tanımlama olan “normatif” tanımlamanın kendi ölçütüne dayanan keyfi bir tanımlama olduğunu ifade etmektedir. İkinci tanımlama olan “olumsuz” tanımlamaya ilişkin ise bu yaklaşımın popüler müzik ile folk/sanat müziği arasındaki saptanamayacak olan sınırlamaları gündeme getireceğinden dolayı eleştirmektedir (Erol, 2005, s.81-82).
Üçüncü tanımlama olan “toplumbilimsel” tanımlamayı ise “ popüler müziğin belirli bir toplumsal katmanla ilişkilendirilmesi, belirli toplumsal bağlamlar tarafından bütünüyle asla kapsanamayan hatta çoğu azınlık tarzlarında bile var olan müzik türleri ve pratiklerinden ötürü iflas eder” ifadesiyle eleştirmektedir (Erol, 2005, s.83). Erol “toplumbilimsel” tanımlamaya ilişkin bu savı Türkiye’den örnekle desteklemektedir. Gerçekte homojen olmayan arabesk müzik dinleyici kitlesini yalnızca gecekonduda yaşayan, köyden kente göç etmiş insanların ya da sınıf bilinci olgunlaşmamış bir proletaryanın oluşturduğunu söylemenin zor olduğunu ifade etmektedir:
“Burada söylenmeye çalışılan, bir popüler müzik türünün ya da bir dağar demetinin belirli toplumsal katmanlarla ilişkisinin asla kurulamayacağı değildir. Bu elbette ki mümkündür. Ancak bizim vurgulamaya çalıştığımız şey, bir popüler müziğin hem başka toplumsal katmanlar ya da kültürler tarafından farklı anlamlandırılabileceği hem de kendi sosyo/kültürel bağlamında sürekli durum değişimlerine bağlı olarak farklı ‘izlerkitleye’ sahip olabileceğidir” (Erol, 2005, s.83).
Middleton, dördüncü tanımlama olan “teknolojik - ekonomik” tanımlamayı ise çok daha yersiz görmektedir:
“Kitle yayılmasının gelişme yöntemleri (öncelikle basım, daha sonra elektromekanik ve elektronik) müziğin tüm türlerini etkilemiş ve bunlardan herhangi biri bir mal olarak işlemden geçirilebilmiştir. Eğer bir Çaykovski senfonisi kaydı geniş olarak (yaygınca) dağıtılıyor ve ‘popüler müzik’ içinde bir parçaya dönüşüyorsa; o halde bu tanımın en azından yararsız olduğu söylenebilir” (Erol, 2005, s.84).
Erol bu görüşü desteklemekte ve geleneksel bir müzik parçasının ya da azımsanmayacak sayıdaki “sanat” olarak kategorize edilmiş müzik türlerinin bir bölümünün söz konusu müzik endüstrisi yoluyla yaygınlık kazandığını ifade etmektedir. Bu durumu müzik markete uğrayan herhangi birinin rahatlıkla görebileceğini söylemektedir. Erol’un eleştirisi, bu yaklaşımın müzik endüstrisi ya da medya ile ilişkiye giren her türlü müziği “popüler” kategorisine almak zorunda bırakacağı yönündedir (Erol, 2005, s.84-85).
