iZMiR IKTISAT KONGRESi*
Ass. C. Necat BERBEROGLU
I. KONGRENiN AMACI VE NITELiGi
izmir iktisat Kongresinin amaci bilindigi gibi, yeni kurulmu~ olan Cum- huriyetin 0 gune kadar somut bir bie;:imde saptanmaml~ olan ekonomik po- litikasml belirlemek ve bu politikaYI yurUteceklere 1~lk tutmaktll' (1).
Gere;:ekten bu kongre, ulke ie;:indeki e;:e~itli gruplann ekonomik goru~le
rini, onerilerini saptamak ve hukumetin izleyecegi ekonomik tutuma bir yol gostermek amaci ile toplanml~, ve e;:all~malannl 17 $ubat - 4 Mart 1923 tarih- leri arasmda izmirde surdurmu~tUr (2).
Kongreye, kaza birimi temel almarak, her kazadan; bir tUccar, bir sa- natkl1r, bir amele, bir ~irket, bir banka ve ue;: e;:ifte;:i temsilcisi olarak sekiz ki~i katllml~tlr. Bu konuda hazlrlanan talimatnamede, kongreye gonderilecek temsilci saYlsmm yanmda, bu temsilcilerin see;:iminde servete bakllmayacagl
(*) 10. Kaslm 1975 Tarihinde, i.T.l.A. Konferans Salonunda Atatiirk ve Ekonoml;
adll aClk oturumda sunulan bu konlJ, daha sonra metin olarak dLizenlenml~tir.
(1) A. GLinduz OKCON, Turklye iktisat Kongresi S.B.F. yayml No. 262. Ankara.
1971. s. 4.
(2) Dogan AVIOGLU, Turkiye'nln Duzeni CUt I. Bilgi Yaymevi, Ankara 1971. s. 226.
222
ve kongreye katllmayanlannda garO~lerinin gaz anOne allnacagl belirtilmi~
tir (3).
Kongrede, buradan anla~lldlgl gibi Olke iQindeki dart kar~lt grubun-ki bu gruplar, QifQi, tOccar, sanayici ve i~Qi gruplandlr-tOm Olke dOzeyinden gelip, bir araya toplanarak, kar~llIkll ekonomik g6rO~ all~veri~i sonucunda, bundan sonra uygulanacak iktisadi politikanm saptanmasmda faydall olma- Ian amaQlanml~tlr.
Zamanm iktisat Vekili Mahmut Esat Bey, T.B.M.M. de verdigi bir demeQ- te (4) iktisat Kongresinin toplanmasmda hakim olan g6rO~O ~oyle aQlkla- maktadlr.
iktisat Kongresini toplamaktaki amaQ, tOm Olkedeki tOccarlann ve diger meslek erbabmm birbirlerini tanlmasl ve Olkenin ekonomik ihtiyaQlanm bir kezde bir arada g6rO~erek sorunlara toplu olarak QozOmler getir- meleri ve gerekli konularda hOkOmetin dikkatini Qekmeleridir.
II. KONGRE ONCESi QALI$MALAR
Kongrede ele alman ve bir karara baglanan konulardan soz etmeden once kongreye katilan gruplann ve iktisat Vekaletinin yaptlklan Qall~malara bir g6z atmak gerekir.
iktisat Vekaleti, TOrkiyenin ekonomik durumunu inceleyen ve kongrenin ele alacagl sorunlan belirten bir raporun hazlrlanmasl iQin Heyet-i-faale ad- II bir gurubu gorevlendirmi~ti (5). Bu grubun hazlrladlgl rapora gore, kong- rede ele allnmasl gereken konular ~6yla slralamyordu (6).
1. TOrkiyede Kredi Sorunu 2. Oretimin dOzenlenmesi 3. GOmrOk Sorunlan 4. Vergiler
5. Ula~tlrma AraQlan
Raporda; 0 gOnlerde TOrkiye hala klsmen paraslz mObadele d6neminde bulundugundan, endOstri, tanm ve ticaret te~ebbOsleri iQin gerekli olan
(3) OKCON. s. 186.
(4) OKCON. s. 2-3.
(5) OKCON. s. 65-67.
(6) OKCON. s. 67-84.
sermaye ve kredilerin bulunmamasl, sonucu bu sektorlerde buyuk yatJrJm~
lara giri~ilmedigi belirtilmektedir. Vine bu rapora gore, gerekli kredi ve ser~
mayeyi Turkiye kendi ba~Jna yaratamlyacagl i9in yabanci sermayeye ihtiya9 vardH·. Fakat 0 zamana dek oldugu gibi, yabancilara verdikleri sermaye
kar~llJgJnda, ekonomik ozgurlugumuzu klsltlayacak imtiyazlann verilmemesi kesin olarak ongorulmu~tOr. Aynca, banknot ihraci ile kamu kredisini du~
zenleyecek buyuk bir merkezi bankaya (Merkez Bankasl) gerek oldugundan soz edilmi~tir.
Ekonomik politika ve varolan ekonomik durum konusunda ise ~imdiye
kadar tanmsal uretimin piyasa i9in yapllmadlgl anlatllarak, artlk Turkiye'nin ihtiyacJnI kar~llayacak buyuk bir uretim seferberligine ihtiya9 oldugu ortaya
konulmu~tur. Bu amaca ula~abilmek i9in de k6ylulerin bir araya toplanarak Tanmsal Oretim Kooperatifleri kurmalan gerekliligi one surulmu~tUr. Aynca kredi saglayacak ve kolaylJk gosterecek bir Ziraat Bankasl ie Kredi Koope~
ratiflerinin faydalJ olabilecegi soylenmi~tir.
Sanayi faaliyetlerinin ise~el sanatlan, tezgahlar, degirmencilik, sUtculuk
gibilerinin~daha modern bir hale getirilmesinin gerekli oldugu belirtilmi~ ve temel endustri dallanndaki tek tek, dagJnlk ve gU9suz kurulu~lannda daha iyi organize edilerek kuvvetlendirilmesi gerekliligi uzerinde durulmu~tur.
Ozellikle maden kaynakanmlzJn daha verimli bir ~ekilde i~letilmesi istegi one surulmu~tUr.
Vine bu raporda, ne tOr bir i9 ve dl~ ticaret politikasJnJn olu~turalacagJna
karar vermenin gerektigi ileri surulmu~, ithalat ve ihracat sorunlannm 90ZU~
mu kongreye blrakllml~tlr. Gumruk Konusunda ise ihra9 ve ithal mallan i9in belli bir gumruk politikasJnJn gerekliligi belirtilmi~ fakat hangi mallara ne kadar gumruk odenmesi gerektigi, yine kongreye blrakilml~tlr.
Bu grubun uyeleri, vergiciligin oneminide gozden uzak tutmaYlp, mum~
kOn oldugu kadar adil bir vergi sistemi kurulmasl gerektigini belirtmi~ler ve
a~ar'Jn aglr bir yuk oldugunu ileri surmu~lerdir. Grup son olarak iyi bir ula~lm i9in demiryollan ve karayollan ~ebekesinin kurulabilmesinin ge-
rektigini savunmu~tur.
III. KONGREYE KATILAN GRUPLARIN AMAQLARI VE TALEPLERI
iktisat vekaletinin kongre oncesi 9alJ~malannl yuruten bu grubun dl~Jn~
da,kongreye katllacak birliklerinde 9alJ~malan olmu~tur.
224
Kongre oncesi yali~malarda enQok sesini duyuran kurulu~ Milli Turk Ticaret Birligi olmu~tur. Bu kurulu~, istanbul tUccannm hemen kurtulu~
sava~mdan sonra orgutlenmesi ile ortaya Ylkml~tlr. Bu orgutUn kurulmasmda en buyuk destek Refet Pa~a tarafmdan saglanml~ ve Yazar Ahmet Hamdi
Ba~ar'mda burada ~/<;lrdlml olmu~tur (7).
Bu orgutun amaylan ~oyle slralanabilir (8).
1. Turk tUccarlannm tUm ticarete-yani toptan yada parakende ticaret ve ithalat ihracat-hakim olmasml saglamak.
2. Turk tUccarlannm kendi aralannda ihtisaslanna gore konsorsiyumlar, trostler gibi ticaret birlikler kurmasma yali~mak.
3. ithalat ve ihracatta bu birliklerin, hukumetin murakabe ve himayesi altmda hakimiyetini saglamaya ugra~mak.
4. Olkenin ticaretine etkili olacak olaylan izleyerek ve inceleyerek,
ye~itli iktisadi sorunlarda tUccann ve ulkenin ylkarlanna uygun ~ekilde hu- kumete yol gostermek.
5. Turk Piyasasml ve Turk Te~ebbuslerini yabancllara tanItmak ve dl-
~ardaki degi~ikliklerden iy piyasaYI haberdar etmek.
Bunlann dl~mda bu orgutun amaylannm arasmda, ulkenin dogal kay- naklannI i~letecek yabancl sermayeye yol gostermek ve yabancllann ku- racaklan firmalarda tUrk yogunlugu elde etmeye yali~mak, tUrk tUccan ara- smda mesleki dayanI~maYI saglamla~tlrmak ve tUccann kitle hareketlerinde temsilcisi olmak gibi konularda saYllabilir.
Milli Turk Ticaret Birligi bir tUccar kurulu~u olmasma ragmen yalnlz tUccarlan degil aynI ~ekilde esnaflan ve i~yileri de orgutlendirmi~tir.
Kurulan bu birliklerden Esnaf Birligi pek etkili olamaml~ takat Amele Birligi pekyok faaliyet gostermi~tir.
Turk Umum Amele Birligi yaplsl ve goru~leri itibariyle Milli TUrk Ticaret Birligine kar~l bir orgut olma durumunda iken geryekte pek boyle olmaml~
tlf (9). Bunun en onemli nedeni, aylkca anla~llabilecegi gibi, bu birligin Milli Turk Ticaret Birligi taratmdan orgutlenmi~ olmasldlr.
(7) AVCIOGLU. s. 226.
(8) AVCIOGLU. s. 227.
(9) Bu konuda Bkz. Ahmet Hamdi BA$AR. Sevgi Dunyasl saYI
=
54i~C;i orgutLinun tLiccarlar tarafmdan kurulmasmm nedeni Ahmet Hamdi
Ba~ar'a gore ~oyle ozetlenebilir (10).
Mutareke Yillannda i~c;iler arasmda flrkalar, dernekler kurulmu1?tu. Bun- lar zaferden sonra Turk-Sovyet dostlugundan yararlanarak yUzlerine mil- liyetc;i maske takml1?lar ve i1?c;iye hakim olmak istemi1?lerdi. Tuccara, yerli ve yabanci sermaye sahiplerine, 1?irketlere, zenginlere kar1?1 i1?c;ide ve fakir halkta dU1?manilk duygulan dogurmaya c;all1?lyorlardl. Bu aklmm amaci slmf kavgaslydl. i!?c;iler te1?kilatlanacaklar ve burjuva slmfl ile sava1?acaklardl. Mutareke yillannda C;lkan gazete ve dergilerinde bu tema uzerinde propogandalanm yaplyorlardl.
Halbuki smlf kavgasl milli davaya ihanet demekti. Biz henuz i1?C;isiyle, tuccanyla sosyal smlflan te1?ekkul etmemi1? bir toplum oldugumuz ic;in, yapacaglmlz i1?, TUrk olarak bu smlflan yaratmak ve aym zamanda bunlann birbirlerine dU1?man olmamasma ve elbirligi ederek iktisat meydan muharebesini kazanmalanna c;all!?maktl. i1?te bu dU!?unceyledir ki, TUrkiye Umum Amele Birligini, Milli Turk Ticaret Birliginin bulundugu binada kurduk.
izmir Iktisat Kongresinin toplanmasl kararla1?tlrllmca Milli TUrk Ticaret Birligi derhal c;ail1?malara ba1?laml!?tlr. Bu kongreden once birlik, ihtisas ko- misyonlan kurmu1? ve iki hazlrllk kongresi yapml!?tlr (11). Bunun dl1?mda TUrk Umum Amele Birligi de aynl 1?ekilde hazlrilga ba!?laml1? ve Istanbul'daki Aydmllk Grubu'da Kongre ile ilgilenerel\, kongreye gidecek i!?C;i ve koylU de- legelere, yaymladlQI dergide yol gostererek akll vermi1?tir. Bu dergide Turk Umum Amele birliginin savunmasl gerekli goru1?ler olarak tanm konusunda devlet C;iftlikleri ve kooperatif Qiftlikleri kurulmasl, toprakslz koyluye toprak dagltllmasl, ziraat komUnalan kurulmasl istenmi!?, endUstri i1?Qilerinin one surmesi gereken isteklerde aynntlil bir liste biQiminde duzenlenmi1?tir (12).
Kongre oncesi varolan, ve kongre iQin sistemli Qail1?malar yapabilen birlikler, genel olarak, buraya kadar niteliklerini ve amaQlanm belirlemeye Qall1?tlglmlz Milli TUrk Ticaret Birligi ve Turk Umum Amele Birligidir. Bunlar- dan Turk Umum Amele Birliginin talepleri, Aydmilk Grubu'nun yukanda slraladlglmlz onerilerini iQeriyordu. Milli Turk Ticaret Birligi ise bu kongrede yok daha belirli taleplere sahipti. Bu talepler; (13)
(10) Bu konuda Bkz. BA$AR.
(11) OKCON. s. 86-114.
(12) OKCON. s. 167-178 (13) OKCON. s. 142
1. Gumruk himayesi ve gumruk baglmslzl!gmm tam olmasl.
2. Yabanci sermayeye devletle ortak dahi olsa, hic;:bir $ekil ve surette tekel ve imtiyaz verilmemesi ve varolan tekellerin (ornegin tUtUn tekeli) kal- dlrllmasl.
3. Sahillerimizde kabotaj hakkmm kullanllmasmda ne devlete nede $a- hlslara aynlacallk tanmmamasl.
4. Milli bir emisyon bankasl kurulmasl (Bu banka bir anonim $irket olacal< ve devlet en c;:ok % 50 hisseye sahip olacaktl)
5. Yabanci sermayenin ulkeye zararll olmayacak bic;:imde girmesinin saglanmasl.
6. DI$ticaretin, devletinde sermayesine katllacagl buyuk Turk anonim
!?irketleri elinde orgUtlendirilmesi ve millile!?tirilmesi.
7. Vergilerin Isiahl
8. Ekonomik ve mali kararlarda meslek ve ihtisas te$ekkullerinin go- ru!?lerinin almmasl.
9. i!?adaml ve burolarda c;:ali!?acak elemanlar yeti!?tirmek amaclyle c;:e-
!?itli seviyelerde okullar ve kurslar ac;:IImasl.
IV. KONGREDE YAPILAN C;ALI$MALAR VE ORTAYA KONAN ESASLAR C;e$itli gruplann yukanda sozunu ettigimiz farkll taleplerle gittikleri Kongrede genellikle milliyetc;:i bir hava egemen olmu!?tur. Yabanci serma- yeye kar!?1 bir kU9ku ve du!?manlik olmasma kar!?m, ekonomik geli9menin yabanci sermaye olmakslzm saglanamlyacagl goru!?u guc;: kazanml!?tlr.
Nitekim kongrenin devam ettigi gunlerde, yabanci basm Turkiyenin yabanci sermayeye dU9man oldugunu yaymca, yetkililer bu iddialan tepki ile yalanlaml!?tlr (14).
Kongrede, genellikle gruplar arasmda sert tartl!?malar C;:lkmaml!?tlr. Yal- nlZ A!?ar konusunda, c;:ifcilerin bunun kaldlnlmasml istemelerine kar!?m tica- ret ve sanayi grubu bu verginin verine adil bir usul getirilmesini savunmu!?- lardlr. C;iftc;:iler A!?ann kalkmasl ile azalacak vergi gelirlerinin butun smlflar (jzerine dagltllarak eski vergi geliri duzeyinin saglanabilecegini savunmu!?- lardlf.
(14) OKCON, s. 10.
227
A~ann yanmda yerli komurun himayeside tartl~ma konusu olmu~tur. Ma- den ocaklan i~letenler, yOksek gOmrOk vergileriyle komOrOn korunmasml
istemi~ler, sanayi grubu ise ithal komOrO daha ucuz olacagmdan, ithalatm serbest blrakllmasml istemi~tir.
i~yi ve sanayiciler, tOtOn, pamuk, OzOm, incir, yOn, tiftik, deri gibi maddelerin i~lenmeden ihracmm yasaklanmasml istemi~ler, fakat yiftciler ve tOccarlar buna kar~1 Ylkml~lardlr. i~yi grubunun, istanbuldaki Aydmhk Grubu'nun etkisiyle yaptlgl onerilerin bazllanna diger gruplar kar~1 koy-
mu~tur (15).
Kongrede, geneliikle sert tartl~malardan uzak yah~malar sonucunda yiftyi, tOccar, sanayi ve i~yi gruplan iyin ayn ayn yok saYlda iktisadi esas ka- bul edilmi~ (16) ve Kongre Ba~kanl Kazlm Karabekir Pa~anm istegi ile bir Misak-I iktisadi yaymlanml~tlr (17). Bu Misakta temel iktisadi ve Ahlaki ku- raliar yer alml!;;tlr. Buradaki kuraliar basit olmakla beraber 0 gunlerin ekono- mik felsefesini tam olarak ortaya koymaktadlr. Misakta yer alan oniki madde- nin, be~ tanesi «ok ilginytir. Bunlar;
« 4. Madde TUrk halkl sarfettigi e~yaYI mOmkOn mertebe kendi yeti~tirir ... . 8. Madde Bin;:ok harpler ve zaruretlerden dolaYI eksilen nufusun fazlala~
masl ile beraber slhhatlerimizin, hayatlanmlzm korunmasl en birinci eme- limizdir···
9. Madde TOrk dinine, miliiyetine, topragma, hayatma ve muessesatma dO~
man olmayan milietlerle daima dosttur. Ecnebi sermayesine aleyhtar de- gildir ... .
10. Madde Turk, aylk aim ile serbestye yah~maYI sever; i~lerde inhisar is- temez···.··· .. ···· ...
11. Madde TOrkler hangi smlf ve meslekte olurlarsa olsunlar candan sevi-
~irler ... .»
Kogrenin dort ayn grup i«in kabul ettigi esaslan inceleyecek olursak bu kararlar hOkumeti baglayacak nitelikte degildi fakat bu gruplann gorO~lerini
ve isteklerini gostermekteydi.
(15)
(16) (17)
228
Bu konuda Bkz. OKCON. A.g.e. izmir iktisat Kongresinde 'i?Ci Esaslan 9-16-1. 18.20.28. ve diger maddeler.
OKCON. s. 389-434.
OKCON. s. 387-388.
karara baglanan
Qift9i grubu ile ilgili esaslar belli ba~1I onkonu i9inde 95 madde halinde
slralanml~tl. Ele alman on konu slraslyla;
1. Reji Meselesi
2. Ziraat ve Maarif Meselesi 3. Asayi~ Meselesi
4. A~ar Meselesi
5. Ziraat Sankasl ve Zirai Kredi Meselesi 6. Yollar Meselesi
7. Orman Meselesi 8. Hayvanclilk Meselesi 9. Qift9ilige ait diger Maddeler 10. Ziraatte makine meselesi, (18) idi
SOtUn bu konularda ortaya konan 95 esasm onemlileri ise ~unlardlr; (19) 1. Reji idare ve usulunun ilgasl ve tUtUn ziraat ve ticaretinin serbest olmasl
2. Zirai egitim konusunda yeni okullann a911masl 3. Asayi~in saglanmasl
4. A~ann Kaldlnlmasl
5. Ziraat Sankasmm geli~tirilmesi ve koylOye daha yararll hale getiril- mesi
6. Milli OrOnler i9in asgari bir deniz ve kara ta~lma Ocretinin tesbiti 7. Ormanlanmlzm muhafaza ve geli~tirilmesi
8. Hayvancillgm geli~tirilmesi i9in bazl tedbirlerin almmasl
9. Ziraatie makinelel?meyi saglamak i9in tanm ara9 ve gere91erinin gOmrOk muafiyeti.
TOccar grubunun esaslan da yirmi konu etrafmda toplanan 119 madde ile saptanml~tl (20). Surada saptanan esaslann onemlileri l?unlardlr.
1. GOmrOk himayesi ve gOmrOk istiklalimizin kaYltslz ~artslz olmasl.
2. Yabanci sermayeye, devletle ortak dahi olsa, hi9bir gekil ve suretle inhisar ve imtiyazm verilmemesi.
3. Sahillerimizde kabotaj hakkmm kullamlmasmda ne devlete nede l?ahlslara imtiyaz tanmmamasl.
(18) OKCON, s. 389-405.
(19) OKCON, aym b6lilm.
(20) OKCON, s. 406-425.
229
4. Milli bir emisyon bankasmm kurulmasl.
5. Yabanci sermayenin Ulkeye zararll olmayacak bic;:imde girmesinin saglanmasl.
6. DI~ ticaretin, devletinde sermayesine katllacagl bUyUk TUrk ~irketleri
elinde orgUtlendirilmesi ve millile~tirilmesi.
f". Temettu vergisinin degi~tirilmesi.
8. Kambiyo meselesinin dUzeltilmesi ic;:in bu konuda ihtisas yapml~
bir komisyonun kurulmasl.
9. Ticaret ve Sanayi Odalannm yeniden dUzenlenmesi.
10. Ekonomik ve mali kararlarda meslek ve ihtisas kurulu~lannm go-
rU~lerinin almmasl.
11. i~ adaml ve i~goren yeti~tirilmesi amaci ile yeni okullar ve kurslann ac;:IImasl.
Kongrece ortaya konan Sanayi Grubunun esaslan ise altl konuda top-
lanml~tl. Bunlann en onemlileri ~unlardl (21).
1. GUmrUklerde TUrk sanayicilerine gerekli himayenin saglanmasl.
2 Sanayi Bankalannm Kurulmasl.
3. Sanayi'e eleman yetililtirecek okullann aC;:llmasl.
4. Telilvik-i Sanayii kanununun tadil edilmesi.
Kongrede i~c;:i grubunun iktisadi esaslan ise 34 Madde halinde topla- narak kabul edilmi~ti. Bu esaslarm onemlileri ise ~unlardl (22).
1. Amele yerine i~Qi denilmesi
2. Belediye ve Millet Vekili seQimlerinde mesleki temsil usulUnUn ka- bulli.
3. Tanm dllilmda gunllik c;:all~ma suresinin sekiz saat olmasl.
4. Sendika kurma hakkmm tanmmasl
5. Grev Kanununun i~c;:iler lehine yeniden incelenmesi.
6. Asgari ucretlerin sendikalar kuruluna dek belediye meclislerince saptanmasl.
7. 1 MaYlsm i~Qi bayraml olmasl.
8. i~c;:i Ucretlerinin muntazaman ve nakit olarak odenmesi.
9. Haftada bir gUn tatil tanmmasl.
(21) OKCON, s. 426-429.
(22) OKCON, s. 430-434.'
230
10. Buyuk i~yerlerinde i~e,:ilerin kaza ve ihtiyarllk sigortalanna baglan- masl.
11. i~yerlerinin sagllk ae,:lsmdan denetimi.
12. I~e,:i e,:ocuklannm, ~ehir e,:ocuklanndan oncelikle yatlll san at okulla- nna ucretsiz kabulU.
13. Olkede tUm i~gucu ae,:lklannm Turk i~e,:ilerince doldurulmasl.
izmir Kongresinin yaptlgl e,:all~malar ve ortaya koydugu urunler, dart meslek grubu ie,:in saptanan esaslann ve Misak-I iktisadinin dl~mda birde hukumete yabanci sermaye hakkmda sunulan bazl esaslan kapsamakta- dlr (23).
Son olarak bu esaslardan klsaca soz edecek olursak, tamaml on mad- deden olu~an bu esaslar hukumetin yabanci sermaye politikasma yon ver- mek amacml gutmektedir.
Burada; ilk olarak, yabanci sermaye tamamen reddedilemiyecegine g6- re hie,: olmazsa bunun zararlannm onlenmesi, tamamen yerli sermayeye blrakllacak i~lerin saptamp, buralara yabanci sermayenin girmesinin onlen- mesi, bazi ayncallklardan yalmz Turk ~irketlerinin yararlanmasl ve yabanci
~irketlerin resmi ihalelere katllmaYlp resmi i~ler yapmamalan gibi onerilerin yanmda hangi firmalann Turk firmasl saYllabilecegi ve yabancllarla ortak firmalardaki yerli ve yabanci sermaye paylan ile ilgili ole,:uler ortaya konul-
mu~tur.
V. SONUQ
17 $ubat - 4 Mart 1923 Tarihleri arasmda top Ian an izmir iktisat Kongre- si gunumuze kadar, temsil edilen gruplar, yapilan e,:all~malar, ortaya konan esaslar ve kongrede etkili olan gruplar yonunden bir e,:ok kaynakta incelen-
mi~tir. Bir e,:ok yerde gorebildigimiz bu geni~ incelemelerin dl~mda e,:ok az kaynakta bu konu ile ilgili yorum bulabiliyoruz. Fakat bu yorumlann yogun- da da kongreye katilmasl gereken gruplann tam olarak goru~lerini yanslta- madlklan, e,:e~itli baskl gruplannm kongrede alman kararlan etkiledikleri ileri surulmekte ve ozellikle Misak-I iktisadi'nin yok yetersiz oldugu (24) soy- lenmektedir. Sozunu ettigimiz bu kmamalar hemen kongre somasl ba~laYlp
gunumuze kadar devamedegelmi~tir.
Kammlzca, izmir iktisat Kongresinin gunun ko~ullan goz onune almdl- gmda, buyuk ole,:ude ba~anll oldugu soylenebilir.
(23) OKCON, s. 435-437.
(24) Bu konuda Bkz. fktisat Kongresinin sonunda Basmda Clkan yazllar. OKCON, s.363-373.
Kongrede temsil edilen, C;iftC;i, tUccar, sanayici ve i9C;i gruplannm ken- dileri ile ilgili esaslann karara baglanmasmda etkili olduklan aC;lkc;a anla- 91lmaktadlr. brnek olarak, i9C;i grubunu temsil etmesi gereken Turk Umum Amele Birligi tUccarlar eliyle kurulmu$ olmasma ragmen, bu birlik i9c;ilerin yaranna olacak i9C;i grubu esaslannm kabul edilmesi ic;in direnirken, tUc- carlann yaranna olup i9c;ilerin C;lkarlanm zedeleyecek kararlann almmasma kar91 C;lkml9tlr (25). Bunun dl9mda Misak-I iktisadi'de yer alan konular da bizce pek onemsiz degildir, daha once sozunu ettigimiz be9 madde 0 gunun iktisadi goru9unu c;ok aC;lk bir gekilde ifade etmektedir. Aynca kongrenin hukumete sundugu yabanci sermaye esaslanda 0 gunku ekonomik durum aC;lsmdan son derece tutarll ve ulke ekonomisine yararll olabilecek nitelik- tedir.
Sonuc; olarak, izmir iktisat Kongresi gunun ko9ullan altmda irdelendi- ginde, oldukc;a ba9anll olmu9 ve ortaya yararll urunler koymu9tur diyebiliriz.
(25) Bu konuda ozellikle Bkz. Tuccar Grubu He ilgili esaslarm !i'irketler konusunda 2. Maddesinin A-C ve D flkralan ve diger maddeler.
