Toksikol
TOKSİK MADDELER VE oji
CANLILARA ETKİLERİ BIY435
Pestisitler,
istenmeyen bitki ve canlıları denetim altında tutmak/
önlemek için kullanılan maddeler,
bitki büyümesini ayarlayıcı maddeler,
yaprak dökülmesini sağlayan maddeler ve nem alıcı olarak kullanılan maddelerdir.
Pestisit Tanımı
• Pestisit, zararlı organizmaları engellemek, kontrol altına almak ya da zararlarını azaltmak için
kullanılan madde ya da maddelerden oluşan
karışımlardır. Pestisit, kimyasal bir madde, virüs ya da bakteri gibi biyolojik bir ajan, antimikrobik,
dezenfektan ya da herhangi bir araç olabilir. Zararlı organizmalar, insanların besin kaynaklarına, mal
varlıklarına zarar veren, hastalık yayan böcekler,
bitki patojenleri, yabani otlar, yumuşakçalar, kuşlar, memeliler, balıklar, solucanlar ve mikroplar olabilir.
Pestisit Tanımı
BİTKİLERİN YAPISINA GİREBİLİRLER.
BUHARLAŞMA Rüzgarla taşınım Toprağa karışma
ADSORBSİYON Kil
Organik Madde
Yağmur
Pestisit Hareketleri
DİFUZYON - YIKANMA Toprağın yapısı, su kapsamı Hersbisitlerde yıkanma fazladır
KİMYASAL DEĞİŞİM Toprağın katalizörlüğü – asit yapısı,
DEGRADASYON Pestisitlerde Mikroorganizmalar
bu grupları hedef alarak parçalar -NH2-COOOH-
-NO2
Demiroksit içeriği Güneş ışını
Pestisitler Sayısı ?
• Günümüzde yaklaşık 20.000 pestisit var.
• Bunların içinde 620 değişik aktif madde bulunmakta
• Her gün binlerce kimyasala maruz kalıyoruz
• Hava, su, gıda ve tozlar yolu ile
TÜM PESTİSİTLER ZEHİRDİR...
Dünyada tarım ilacı üretimi 3 milyon ton civarındadır. Pestisitlerin satış tutarı ise 25-30 milyar dolar arasında değişmektedir.
Üretimi ve kullanımı
Tarımda kullanım; % 75-80
Tarım dışı kullanım; Ahşap koruyucu, çimler, evler, işyerleri, endüstride kullanım
( koruyucular, boyalar, yapıştırıcılar, çadır
yapımında kullanılan kumaşlar, kemiriciler ve vektörlerle savaşta, uçaklarda)
Pestisitler heryerde
Ø Hava
Ø Yağmur, kar
Ø Toprak
Ø Yüzeyel ve yeraltı suları
Ø Sis
Ø Arktik buzullar
Ø Gıda’larda tespit edilmektedirler.
Pestisit kullanımı
Ø İlk kullanılan maddeler arsenik ve kükürt
Ø Botanik kökenli maddeler - nikotin (balık avlamak için(16.yy)
Ø Krizantemden elde edilen piretrum (19.yy)
Ø Bakır-arsenik bileşikleri (patates böceğine karşı)
Ø Cıva ve kurşun bileşikleri
Pestisit kullanımı
1929 Araclor (Polisiklik Klorinatlı Bifeniller) 1933 hekzaklorobenzen (ilk fungusit)
DDT (DİKLORO DİFENİL TRİKLORETAN)
1874 Alman kimyacı Othmar Ziedler sentezledi 1939 etkili bir insektisit olduğu bulundu.
1948 Geigy firmasında çalışan Paul Muller fizyoloji ve tıp Nobel Ödülü aldı.
Pestisit kullanımı
ØBöceklere karşı savaşta pestisit kullanımı.
1940
Ø1942 ‘de yaygın DDT kullanımı başladı
Ø1943’de parathion
Ø1942’de savaşta İtalya’da tifüs salgınında kullanıldı ve çok etkili oldu.
Pestisit kullanımı
Kaynak: National Geographic, 1945 (Resimaltı yazısı: D.D.T. İnsanlara zararsız olan güçlü insektisit).
Pestisit kullanımı
Øİlk pestisit yasası ABD’de çıkartıldı.
Ø1970’de EPA kuruldu,
Ø1962’de Rachel Carson DDT ve klorlu HC’ların
toksik, ekolojik ve insan sağlığına olumsuz etkilerini
“Silent Spring” adlı kitabında dile getirdi.
Pestisit kullanımı
Ø1960’lı yıllarda DDT’nin farelerde kanserojen olduğu gösterildi.
Ø1955’te DSÖ’nün başlatmış olduğu sıtma
eradikasyon programında kullanıldı ve 15 milyon yaşamı kurtardı.
ØSivrisineklerle beslenen pek çok hayvan türünün de ölümüne neden olduğu belirlendi.
Ø1969 yılında İsveç’te, 1971’de ABD’de yasaklandı.
Pestisitlerin kullanımı
RAF ÜSTÜ KULLANIM
Aerosol, band, yem, evcil hayvan bakım
ürünü, bahçe ve bitkisel çit bakımı amacı ile kullanılmaktadır.
Evde kullanılan pestisitler;
Herbisit; 2,4, glyphosate (Roundup), simazine
Pestisitlerin kullanımı
RAF ÜSTÜ KULLANIM
İnsektisit; diazinon, chlorpyriphos, carbaryl, dichlorvos (DDVP), metoksiklor, malathion, pyrenthrin, pyrethroid, propoxur (Baygon) Fungusitler; manb, captan, benomyl,
chlorothalonil (Daconil)
Pestisitlerin kullanımı
HALK SAĞLIĞINDA KULLANIM
En yaygın kullanımı sıtma kontrolüdür. Ancak zamanla insektisitlere direnç gelişmiştir.
Flariasis, şistosomiasis, tripanasomiasis, rodent kontrolünde de kullanılmaktadır.
Pestisitlerin kullanımı
Halk sağlığı için kullanılacak pestisitin nitelikleri;
Ø Hedef canlıya spesifik olarak toksik olmalıdır
Ø İnsanlara zarar vermemelidir
Ø Ucuz olmalıdır
Ø Kolay uygulanabilmelidir
Ø Toksik olmayan maddelere kolayca dönüşebilmelidir
Ø Yanıcı, korozif ve patlayıcı olmamalıdır
Ø Boyayıcı etkisi olmamalıdır
Pestisit Tipleri
Yaygın olarak kullanılan
insektisitler organik klorlular, organik fosforlular,
karbamatlılar ve piretroitler olmak üzere 4 grupta toplanmaktadır
• Böcek, haşerelere karşı kullanılan ilaçlardır.
• Organofosfatlar (OF)
• Kolinesteraz inhibitörleridirler, AchE, enzim molekülünün aktif bölgelerine irreversibl olarak bağlanır,OF’ ların fosfat radikallerinin bağlanması sonucu fosforilasyon sürecinde enzimi inaktif ederler
• Karbamatlar
• Kolinesteraz enzimini reversibl olarak inhibe ederler, Karbamil-kolinesteraz zincirinin ayrılması ile enzim aktivitesinin regenerasyonu dakikalar ve saatler içinde oluşur.
• Organoklorlu
• Yüksek derecede toksik organoklorlar : Aldrin, Dieldrin, Endrin (yasaklanmış),Endosulfan,
• Orta derecede toksik:Chlordane, DDT (Yasaklanmış), Heptachlor,Kepone,
Lindane,Mirex ,Toxaphene, üksek yağ,içeren KC ve beyin gibi dokularda birikirler.
• Piretrin ve piretroidler
• Tip 1 piretroidler:(Permithrin); Na kanallarını bloke eder.
• Tip 2 piretroidler:(Cypermethrin, fenpropanate); sinir iletilerini bloke eder ve tekrarlayan depolarizasyon oluşturabilir.
İnsektisit Tipleri
• Funguslara (Mantar) karşı kullanılan ilaçlardır.
S, Cu, Zn, Hg lı
• bileşikler tohum ilaçlamasında yaygındır.
• 1) Cıvalı bileşikler,
• 2)Bakır bileşikleri,
• 3) Pentaklorofenol,
• 4) Ditiyokarbamatlar,
• 5) Tetrametilthiuram di-sülfür (thiram),
• 6) Hekzaklorobenzen (HCB)
Fungusit Tipleri
Herbisit
• :Yabancı otlara karşı kullanılan ilaçlardır.
Paraquat (2,4-D ) veya
• yavaş (MCPA, 2,4,5-T) Biyolojik olarak ayrışabilirdirler.Memelilere düşük
toksisitedirler.Toksik etkisinden süperoksit radikallerin oluşumu sorumludur. Özellikle hücre enzimlerinin inhibisyonu ve lipid
peroksidasyonu yolu ile hücrelere zarar verebilir.
Diğer Gruplar
• Mollusit : Yumuşakçalara karşı kullanılan ilaçlardır.
• Rodentisit : Kemirgenlere karşı kullanılan ilaçlardır.
Warfarinin toksik etkisi
• antikoagulan olarak etkimesi ile ilgilidir. Vitamin K
antimetabolitidir ve bu nedenle protrombin sentezini ve faktör VU'nin etkisini bloke eder. Striknin, Postsinaptik spinal kord motor nöronlarda nörotransmitter glisinin kompetitif antagonisti olarak etki eder.
• Nematisit : Nematotlara karşı kullanılan ilaçlardır.
• Akarisit : Akarlara karşı kullanılan ilaçlardır.
Pestisit etkisi
Pestisitlerin asetil kolinesteraz üzerindeki inhibisyonu
DDT dağılımı
.DDT'nin en
önemli özellikleri;
Kendisini parçalayan
enzimlere karı yüksek dayankllk göstermesi ve
Lipoidlerde iyi erimesidir.
İnsektesitleri etki mekanizması
İnsanlarda etkisi
• Akut zehirlenme KRONİK
Kanser riski
Aplastik anemi
Doğum defektleri
Nörolojik hasar
Endokrin bozukluklar
Üreme sistemi ve fertilite üzerine olumsuz etkiler
ağız yoluyla deri yoluyla solunum yoluyla
ANİ ZEHİRLENME
YAVAŞ ZEHİRLENME
Her bir pestisitin LD 50 düzeyi bilinmeli,
ticari ambalajlarının üzerine yazılmalı,
kullanıcı bu konuda bilinçlendirilmelidir
LD 50 (Letal Doz 50)
İnsanlarda akut etkisi
