(T a n rı ö v e r) s* va d i ona .Atatürk ta n fn ü r v e r i l d i . Bu cpyadı (Hamdullah) ın Cz ürkoc k a r ş ı l ı ğ ı i d i .
Hamdullah Sui)hi . A ta tü rk ’ e a i t bir a n ıs ın ı a Eyle a n la t t ı : “ Ben « rerek h j l l e t M eclisin d e . gerek özel soh b etlerin d e . Mustafa Kemalin a s i n i cok dinlem iş bahtiyarlardan!m . Ama b ir k e re
sinde . g ö z le r i yaşararak s e s in in t i t r e d i ğ i n i , örciüm , Büyüle nutkunu b i t i r aç e/ti s ıra d a . Cumhuriyeti Türk /-enliğine emanet ederken « ook
d~.y, u l nnıg ve s e s i t i t r e m i ş t i . 0 güzel aee , hal; kul aklarımda dar"
Türk ı ı lüsu savaşl arda s a y ıs ız kahramanlar , gü reşlerd e dün y a y ı d iz e g e t ir e n p e h liv a n la r , vatad ş ia r ın a coşku veren ş a i r i r , sana: dünyasını ren k len d iren ressam lar f r u h la n büyüleyen m üzisyenler, e s e r le r i yabancı d i l l e r e ç e v r ile n y a z a r la r y e t i ş t i ı m i ş t i r .
Bu arad . y ü r e k le r i t it r e t e n , coşk u ları oİmştüren söz ü s ta t l a r ı , eşin e az r atlanan h a t ip le r de y e t i ş t i r m i ş t i r . Yalcın ta rih im izd e , b i l i r s e s i i l e , toplvmunuzu e tk ile y e n Hamdullah Suphi Tanrıüver bun lardan b i r i , b e lk i , en r e n k lis id ir .
B ir zamanlar, ‘Türk a y d ın la r ın ı ç a t ı s ı a ltın d a k ayn aştıran , Türk m ili i y u t ç i l i ğ i n i bütün gücü i l e yaşatan (Türk O c a k la rı) örgütü v a r d ı « namâulleh Suphi , y ü r e k le r i bu ocaktaı ısınan aydın b i r kuşağın Öncü l e r i ! dendi •
Geniş k il türü i l e , mi. I I i davalarım ızda , duy ¿pı ve eylen b i r l i ğ i n i sr l e y i n i rdandı • Türk t a r ih in in , Türk s a n a tın » , Türk ve İs la : \y, a r lığ ın ın d e ğ e rin i ve üstünlüğünü yu rt iç in d e ve dışında b ilim s e l b i r t s lü r lü k le savunanla rdandı •
Hamdullah Suphi, kara günl irjisi^kl ış tıra n b i r savaşın ö n d e rle ri fmm âm bu davaya hianec ve re n ; i l i ğ i n ; r ulusuna a ş ık b ir h a t ip t i .
foiCİI ASIrX.il/: U r .BAü Bİ1; A İLE ı
Hamdullah Suphi , (Tanzim at) tan (Cumhuriyet) e kadar d e v le tim iz e hizmet etmiş , köklü ve aj din k i ş i l i k l e r i ela n b i r a ile d e n g e liy o r d . V a k tiy le Osmenlı to p ra k l rından olan (i o ra ) eya letin d e (Kocr kehanet e fe n d i
a i- ıu .) n ın s öylen işin d e k ı s a l t ı l m ı ş ı olan (îioc ı: m ile r ) d iy e tanınr,n b i r a i l e va rd ı .
Ihı ; i l e önce M ısır; gitm iş , orad k i uzun lıiz r .e t y ılla r ın d a n sonra -ai'.b İ f a y e r le ş m iş ti . V e z ir ve Hâsın o l a ı Abdurr Ln- Semti Paşadan itib a r e r bu soydan g e l onlu- , s iy a s e t , sanat ve k ü ltü r a le n i rın d a , Osmanlı in p a r -ıtır lı, unun o- y g m k ç i l e r i olerr k t m nm ışl: ı d ı r . Türk Süitim ve k ü ltü r Hayatına k a t k ıla r ı i l e ün y-pan v e z i r Abdurrahm-n Cnmi
Haıadul 1 ; Su m r överin d e d e s id ir • Bafrjoı Seni e g i na z ı r l ı k l a r d a , büyük d e v le t h izm etlerin d e bulunan , m e r t liğ i , dürüstlüğü ve baş a n l a n i l e tanınan (A b d u lla t if Suphi Paşa) da Hamdullah Sujhinin
b a b a s ıd ır • *
BİK M i JU, OltüTUPAN GBTİS AİLE 1
Hamdı l i f l i Sup h jn in dedesi Abdurrahman Semi j. as , ¿e t a s a lta n a t şek lin d e sürdürdüğü re n k li h a yatı i l e , b ir masal kahram nı g i b i d i r .
Euki İstanbulun (Taşkasap) yöresin de , yü zle rc e k iş in in b i r l i k t e y a n d ık la r ı p e ri masal İ r anı andıran b ir mahalle kadar geni: a lin d e k i ko- n a k lr n n sa h ib id ir . Bu a i l e , ö zel a ra b a la rı , ö zel a h ır la r ı , ö z e l ka
s a p la rı ve her tü r lü yem ekleri iç in ; y r ı a y r ı us t a ş ç ı l a r ı , kadınlara ve erkeklere m hsı.3 a y r ı ay n d a. i e l e r i , d a d ıla r ı , m ü rebbiyeleri , h iz - m t k â r la r ı hatta t e r z i l e r i i l e , akla gelen her tü rlü t e ş k ile t i y l e b ir burjuva yaşamının t i p i k ö rn eğin i oluştururdu .
l i r n h a lle kadar geniş olan bu a ile d k i erk ek lerin , müteaddit h m ira la rı v a rd ı l Konakların i ç e r i s i gü zel g e l i n l e r l e , ş ık dam atlarla , adedi s y ı l onayacak kadar b o l to ru n la rla doluydu . Katta bu toru n l r ı e ğ ite n yabancı n iire b b iy e le rle özeljcğretm enlerin a y rı a y r ı d a i r e l e r i v a r d ı. 2inan olu rdu k i , m utfaktaki a ş ç ı l a r , 500-600 k iş iy e yemek ç ı k a r ı r l a r d ı. Konaklara- ve a y r ı a y r ı bölümlerde yaşayan ortak hanimi- , e l t i l e r , ge l i n l e r l e g rüncel r -sanki başka m h a ilele rd en z iy a r e t e g e liy o r la r d ış g i b i -
kabul günlerinde , b ir b ir le r in e m is a fir liğ e g id e r le r d i i
AMurrahman Sami Paşa i l e başlayan bu s a lta n a tı oğlu A b d u lla t if Suphi Paşa de kişnen sür d ü rü «T arih olmu; b i r a ile n in yuka ıda t a s v ir in e ç î.1 i ş t i anız yaşamım Hamdullah Suphi Tanrı öv er b iz e b - y le m İ t i r d i o
25 COCUKL BABA VE ¿HAKSIZ ÎMP/HATOKlgESÎ OJFN^Y'İ T J\İTİLAN TUKK KIZL. 1 :
Hamdullah Su, h in in babası A b d u lla tif Suph Peş anan 23 çocuğu
olmuştu • Handull h Su h i , cn soruncusudur • î l k erkek kardeşi A y e tu lle h Beyle (1 ) a ra l rinde 41y; ş fa r k v a r d ır i A i l e b ir im le r i ere kında d e v le t adam ları, paşalar , bakanlar, e l ç i l e r ve v a l i l e r , ed eb iya t ve musiki tis- ta i l e r i çoğunlukta i d i .
Hamdull h Suphi’ nin k ı z ve erkek bütün k a r d e ş le ri , devrine gö re, en o e m biçimde e ğ it il, görm üşlerdi • K ı z l a r d hil^h- ne h a lk ı Fran sızca öğren:. l i . Öyle k i , Su ltan Ab .u la z iz ’ in P a ris z iy r e t i n i iade mak s a d ıy la I I I . ITapolyonun e ş i îm paratoriçe O jeni tsteribula g e l d i ğ i sarada kendisine , seçkin Türk k ı z l a r ı olarak A b d u lla tif Suphi Paçanın k ı z l a r ı
t a n ı t ı l m ı ş t ı • -$u yüzdendir k i devrin y o b a z la r ı , Suphi Paşaya (Frenk) a d ın ı verini l e r d i * •
(Frenk) adı v e r d i k l e r i Abdull t i f Suphi Paşa , çocu klarını Fran s ı z inp r t o r iç e s in in huzuruna ç ık r ı r k en , kürkler d en b ö y le s in e aydın k ı z l a r y e t i ş t i i n i k m t l m ş o ln m m gururumu çok derinden duymuş olma l ı d ı r • Yob z lf n n / Prerik Suphi Paşa d e d ik le r i bu adam , Kamile Kem l ' i
Aziz döneminde (Yeni OsmanlIlar) a d lı g i z l i örgüt kurucularından (1 ) S ü iti
nln kcno eder, y .ı* g ı la . ' Luyetiniu b; akarı olarak: **p: d - iım e ı r l ı g ı n a !;.• ■ ı~ onu bor? ? ttir u e k eeSi ;•>:/ in gosteıraiş "t:- .
BiJm ..Jilbr'.. iîliTKUIILijK :
B bele iken k a y b e t t iğ i babasını gü recm eoi , Hamdullah Dujhinin a n ıla rın d a «arar z a k-nıyan çocuksu b i r i ç y e r a s ıy d ı . T a ra tılış ım d a çok in ce b i r d u yarlık bulm an Hamdullah ÜtiLvfai :
- He olurdu b b mı , ölraed n görüp t nıyab ilsem , e l l e r i n i öpo- bilocLı f -l:-. 1 e r in i aya ınt ¿-öt örüp verebilm e , en üçü k b i r hizme tin d e bulun b ils e y d i» ,* dor^bujözlemini y a n s ıtııfc e n k irp ik 1 a ri r o l z a r d ı • Gerçek?: a Hcmdullah Htt.-.hide örnek ve romantik b i r ecrt- t tutkusu v a rd ı* Gcçmi: l r r i n i 1 yr ;a r ıl-r ın ı « e ta y İ r na I: e r b i l i r , bunları t i rey e n fa k a t pürüzsün b ir s ü r g i b i t a t i l s e s i i l e kon itki arına ani * tam zevk dayardı •
Babasınla s*. ocuyu olmasına rağmen omdaki ecdat t u t u s u » bâ'yl- kani kİ- v ın ıa d- ıln u ş ve b i r k .s ıa yabancı e l l e r g e n i ş eşya» 1: j i û İ r ec yt d ig a r li r ı m b i r e r b ir e r topl; m? ya y ö n e lt t i . Tavan» l a n t i r î t a l y r es a. minin üste i ‘ı r ç s ı ilo e ü s l nmiş ola n Abda H a t i f bupiı: la v in in ■».•••rh* r ’ d ik i taç la n i m i büyük raaorafl; r yapar.- t r t ö r e
e t t i r d i * Tüm silonda a cı t;, l ı a n ıla r ın ı yaşayan bu kanadı müze h 1 ine g e t i r d i • Haa dulla},. Suphiyo g ö re bu konek^bir b fk .m r■onurı^sıabodi i d i •
;er o sagke • b ir başkası onun y a p t ığ ın ı yapsa ve a n ıla n , i l e i r i l r o ::ömü-lü bula.ad ¿u e v ir 'bir olot. i d i i-:- 1 •,lird i Suphi h iç iorekdütsüz "mesut Öldüm" derdi »
GlütC İL BOvüiı Y IL I ;
1945-1950 y ıll? jp ı arasınd U mdullr.h SuphinJn t o k r P a la s ta k i noiıbe 1 r in a s ık s J-: k a t ılır d ım . 1957 y ı l ında is e hemen hor h a fta Srr-çhr nob: a in d -k i kora ına g id e r
,
z e v k li soh beti lir d e n,
k ? ltü r h is s s i İ r uy ç l ı . irdim ,Btrgüa» d e ğ iş ik a n sik lo p e d ile rd e ve y a z ıla rd a y a ş ım ı f a r k l ı g ö s t e r ilile s i n e d e ıin i sordum .
• Ben» runl 1301 y ılın d a doğdum . Doğduğu® aya göre bunu m ila d iye ç e v ir / b k lım , dedi • Bu konuda elim izd e anahtar olarak Gazi Ahmet Muhtar Paşa i l e Faik R e ş it Unatln e s e r l e r i v a rd ı • Doğduğu ayı ve günü hesaplaya rak» e r çek doğumumu 1885 y ı l ı n a r a s t la d ığ ın ı t e s b it e t t i k • Bazı ya yın l a r Ham u lla h Suphi *nin doğum y ı l ı n ı 1884, çoğunlukla da 1886 o la ra k gös
t e r i l i r . Oysa, gerçek doğum y ı l ı 1885 d ir • Y a n l ı ş yazan a n s ik lo p e d ile r, d i l e r i z k i i l e r i d e k i baskıl rin d e bu h a t a la r ı d ü z e lti l e r .
Hamdullah Suphi 1885 senesinde doğduğuna ¿ö re, 1966 H aziran ayında öldüğü s m n Ol yaşında i d i • Nevar k i , b ir ta r a fta n ç ğdaşl n n dan çoru nu kaybetme n±ı , ö te yandan b i r oğlunu yitirm enin a c ı l ı ğ ı i l e y a ln ız k a l b in le d e ğ i l , hafızasında da büyük y a r a la r a ç ılm ış t ı •
SAlBIlKgiK KPİBLt&E . BDlPLlKgn? E,TİPLİĞE
(Ga a ta sa r a y ) daki B ira sın d a / (Namık Kemal) sev i s i i l e ş i i r e şlayar Hamdullah Sış>hi*nin , okul erkse ş i a r ı ar; sin d e k i { adı
( Ş a ir ) d i r . Yaz dilci ramı okuyan arkaç a ş la r ı ona y a rın ın büyük ş a i r i A a
ola ra k b ak m ışla rd ır • K en d isi (E debiyat*! Cediö) i l e (F e c r i A t i ) akım l a r ı dtiıeı inde yetişm iş buluma; kla beraber , ş i i r l e r i n d e ö n le r in uydusu biçim inde (Aşk) ı , (K a d ın )ı tema olarak kullanmamıştır • K a r a n fil du d a k lı s e v g ilile r d e n , bülbül s e s l e r i i l e dolu Boğaz iç in in eski Banan y a şantısın dan b hsetm em iştir . Y a ln ızc ' Namık KesaaL e s i n t i s i i l e y a z d ık la r ı n ı / kemi in e özgü, b ir ses ve j e s t l e okuyarak , tüm a rk a d a ş la rın ı coş tu r muş t r • H a t a , bu ti ¡¿den ş iir le r in d e n b i r kaçı -1908 m eşrutiyetinden
önceki y ı l l a r d a - P a r is ’ te Ahmet R ıza Beyin y a y ır ıla d ıı- ^ S gFTOr<»t-
( ^ y f . y in lin m iş t ı r . B u lla rın Par is te k -Jön t İr k g a ze te
le r in d e yayınlanmas n ı sağlayan » a m ca sı-ilk rom ancılarım ıza; m-Sami Pr - şazade S eza i Beydir .
bevar k i , Hamdullah Suphi ( Ş i i r ) i çok eıken b i r İçm iştir . Ş i i r i b ır a k ış m a meöer|olarak , o , Y hya Kemalin ortaya ç ı k ı ş ı n ı gös t e r i r d i . Fakat omdaki ş i i r gücü, düz y a z ı denem eleri i l e e d ild iğ in d e
Hamdullah Üıiphi îa n rıd v e r'd e n , b iz le r e kalan eserlerd en i k i s i ünemllbir . E d îp li 1 i l e h a t i p l i s i n i b e¿d eştira n ton ü rü n ler (Güne Hakan) ile (Da Y ol ) dur .
rst t onu, h ita b e t d: gamın doru&ınr. çık a r ten eser, (Sft| Y olu ) dur . G ençlik y ı l l a r ı n ı n s i h i r l i »a k ıc ı kelem i i l e -h er b i r i , a y rı ay j i konu ları ö y le s in e k ıs a l t ara - iş le d i, ;i , kar m i l l i .rı ı ş ı ğ a boğan b ir . müjdeleyen ( Güne Bekin) dr., onun coşku olu b i r e s e r id ir .
Ha. 1-1 h Sarihi *nin h it f b t t ir y i k ile r in d e n b i r i , Mustafa ‘ - i ’ tU • Oturun odasının b ir k ö ş e s i h uo¿-raflarla
dopdo-luyi.u e Bunlar r ou dr , m atufa Kemal * in gez f l ı c ı » i n z a l i b i r f o t o ğ r a f ı v a rd ı • Bu , A.t. vun B i l i l MUû 3 y i H a r ı Uda alınm ış , o ¿dinleri mgoLeyen. o:ir görünümü« i d i . Büst fa Kemal , Hamdullah Suphify v e r d iğ i .foto, r a f ı -hu tı, 3 r a k a ld ığ ın a g ö r e - ö z e t le ş ö y le y a z ıp i r s 1 n i ş t i i
- lü. .an lık ve s ı k ı n t ı l ı gü n leri iz de , b i z l e r i b illu r s e s i i l e ..e ra h la tm ad-,11 h Suphi Boy iu û e rlo c ••
Y e r i elm i ken îiauadüLl it Su h i'n irı » i tu türkün de çok s e v d iğ i h ita b esin d e s ık s ık k;dlr.ndıi:,ı i k i ctta lrcin e de/iinmek istiyo ru m • Bunlar , büyünün r tamında. da g e ç e r l i l i ğ i n i ve t u t a r l ı l ı a n ı muhafaza etmektedir î
"ÜB SL . ili aUiîüîmiB BÜYÜ} OL. YIt.-R, BÜYÜK B i 3?İ K İ BEN, M Yük S » İM AH VB İIŞK3İÂS DOĞAN İL SKE9E KDÖUASIIJn* M U : 5 Û İ LjBJYİ KJYB PİK,;] CiEi liL/.i I'i IE • PİIJ : HŞI KOYAÜ İV:i KuVV1 HO TIR."
(T O K OCASI) HIK SÜ1MI.K AIBVİ
z'
Hamdullah Suphi’ n in k i ş i li ğ i n d e Doğu ve B eti kaynaklarından süzülen zengin b i r kü ltü r inayeteı v a r d ır • Dünya t a r ih i i l a Türk ta r i h i n i ç k i y i b i l i r d i . Türklüğüne , ta r ih in e h a y ra n lık la b a ğ lı i d i . Edip l i g i ve h a t i p l i ğ i yanında (Türkçülük) onun kut s. 1 yen lerin d en b i r i ^ « -lafe*".
M eşru tiyet dönemi kuş Türkçülük uğrunda# çok şey feda e tm iş le r d i . Ülkü arka d; ş i / İn lii rom recimi z^Yakup Kadri Kara o em no lu »
“ Hamdullah Sıfcphi bu yolda en t a t l ı o la n , bütün g e n ç liğ in i v e r d i . " d erd i •
Genç y a ş ta , İ t t i h a t ç ı l a r ı n e ğ ilim i i l e , Türkçülük mezhebinin ü n cü leri a ra s ı da y e r i n i l d i . Z iya Gukalp düşüncesi i l e Hamdullah S> p- h i , ’¿"ürk o ca k la rın ın ınutulmaz a s la r ı arasında y ü k se ld i. Ş ö h re tin i ve k i ş i l i s i n i bu ocağın y ı l l a r c a sürdürdüğü b a ş k a n lığ ım a olu; turdu •
19 y ı l b a ş k a n lığ ın ı y a p t ığ ı Türk ocakla ra mn ç a t ı s ı a lt ın - a , gyd m Türk g e n ç liğ in i toplam asını b i l d i . Şüphesiz bunda h ita b e tin in büyük p y i olduğu kadar, sağlam kültürünün , m ille t in e s-.usuz tu tem — 1 unun r lü var d ış .
Hamdullah Suphi , düşüncede b i r l i k , amaçta b i r l i k ve güç s a ğ la »;y a y ö n e lik ola n Türk o c a k la rın ın sönmeyen b ir ı ş ı ğ ı i d i . Ama bu ocaklaran kapatılm ası i l e en hassas yerinden yara almakla beraber , Türkçülük aş la n ı , k l b i durunesya kadar sürdühdti .
GESARia^; KİT.3I7: BÎKLBSİHCJ.
Hamdullah Suphi , 'ü rk oca k la rın ın başkanı ve İstanbul Üniver- s ite s in d e ( e s t e t i k ) ve sanat t a r ih i p rofesörü ik en , son Osmealı Mec l i s i n e , A n ta ly a ’ dan M i l l e t v e k i l i s e ç i l d i .
Hu v a r k i ulusumuz B ir in c i Cihan Savaşındın enik çıkmış ve düş® U la r la a ğ ır b ir mütareke in z a l emay? mecbur k a lm ış tı . Padişah
şaşkın ve a c iz d i . hükttac- , i ş g a l c i d e v le t le r in e m ir le r i doğrultusunda, ü lk e y i yönetim eğilim in d e i d i . Mustafa kemal m oluya geçmiş , arkadaş l a r ı il » b i r o vu m . ve kuıtuluş Örgütü kur m? ç; b sına g i r i ş m i ş t i . Os manlI İm paratorluğa son m i l l e t v e k i l l e r i , İstanbul t o p la m ış la r d ı • Damarların k i kanda güçlü b i r cesare» in may s ı b l u ı n Han d u llah Sup h i , o b n a lım lı gü n lerin b irin d e ki reliye ç ı k t ı . ©irk m ille t in in t a r i hin e rij İ l k l e r i n n gelen e y le m le rin i sinema ş e r id i g i b i beynüde sey red erek son o la y la r k arşısın da çarpan yü reği i l e şakıyan bülbül s e s i i l e b i r konuşma y a p tı . İş a l ç i l e r i n sü ngü leri a ltın d a toplm aa P e r l mento
jy .1 erin e , Anad oluda parlayan b i r ı ş ı k t m be He t t i . K i l l e t i împ r t o r luğun b m -eli o i in de 31 , ihan t iç e r is in d e bulunan hükümetin d e ğ il , Anadolud; b e lir e n ı ş ı m kurtarac?gani sezdirmek i s t e d i . Son Osmanlı M e c lis in in g i z l i celse s in d e Hamdullah Suphinin y a p tığ ı bu coşkulu k o
nuşma , b ir fır t ın a y a dönüştü • İ ş g a l c i l e r l e i ş g a l c i l e r i n p a r a le lin d e hükümeti y n e te n le r ş ş k ın lığ a ug,r; d ı l a r • 0 gün Osmanlı M e c lis i düşman
s"n t l o r i İle- k a p a tıld ı . Hsmdull h Suphi / y l e d erd i ;
/«kara*don sıza n ış ık ,b ü tü n y o l l r ı ve kereni: a l i l e r i nur-la n d ır d ı .
- kuRf UîîlL I? VE İD i İD II KUı lÜLüS
Hamdullah M h 9 Osm? l ı ımpar- torluğunun. sen M e c lis i ide -b ira z do kapanın sına n ^ e n ola n - son konuşmasını yapmasını müteakip tut aklan mak isten , i • Bun* n sonrak o l y la r ı Eemdulle t St h i T an rıcverin amfin
den birkaç koz d inlem iştim * Eh s n o l , İM A 1957 günü Samçhane- b ş in d ek i konağından dinledik 1 erim i , o günün akşamın da; d efterim e kaydet t i ğ i n ş e k ild e aynen aktarıyorum ı
"Ogünkü g i z l i o urum dtdc: kotlum; m , b ir oasos ya ra t i l i ş i l m il l e t v e k i l i t ar? f m nn iş g a l maki: falarına ular t ı r ı l m ı ş • 0 ece te v k ifim
iç in , gündüz cn , oturdu va e v in t e s b i t i ya p ılm ış . Evimiz * ı k arşısın da bulaman MtJmıutpeşa Konağı o s ıra la rd a , (Teralüci M ektebi) i d i • Müdürü Boşnak Ahm t E fen d i, mektebin ih t iy a c ı id h o gün a l d ı r d ı ğ ı odunla a n , arabal .rdan y o la b oş?.İttirm iş • Bu lordan büyücek b i r kütük » bizim k c n g ın k ¿ ıs ın yuvarlanmış . İ k i H in t li ç vuş b i z i s sok . ı bulup
kapının enlindeki büyük kütüğü g ö m ü ş le r • Evimin a d re s in i bu kütüğe göre gece beni t e v k i f edecek o la n la ra t a r i f e tm iş le r 2 Kot şuanız Aba®t E fen di
y a s s ı nemasından sonra mektebe dönerken bekmiş k ı , mektebe a i t büyük b i r kütük , b izim k p m u önünde duııyor • Kemen adam larını ç ğ ı r t ı p bu kütüğü kendi e v in in y e n i mektebin kapısına yu varlatm ış • Kütük b iz i m e v in k a p ı şın d ın mektebin kapısına n a k le d ild ik te n s o n ra , iş g a l maka o l rm dan gön d e r ile n askerlek. b arıya g e lm iş le r • Günâüzkü kütüğün Iml’fflNNıgİ y e r üze rin e v e r ile n t a r i f e dayanarak , bizim k a p ıy ı ç< le c a k la n n a , kütüğün bu lunduğu okulun k a p ıs ın ı çilm iş İ r • mektep müdürü Ahmet E fen d iy i gece l i i i l o z o r la yatanından a lıp Galata *y götürmüşler 2 H alta *y;. kalka cak sürgünler vapuruna bin d ir ilir k e n , adımın yüzüne bakmışlar , b i r de e lle r in d e bulunan benim fo to ğ ra fım a bakm ışlar, y a n l ı ş l ı ğ ı n fa rk ın a vararak , Boşnak Ahmet E fe n d iy i r erb e s t b ıra k m ış la r. G e c e lik le Calatn KLhtnamda serb est b ır a k ıl n Ahmet E fendi sab ;h m alaca k a ra n lığın d a
orad n geçen a ra b a la rın b ir in e a tla ya ra k evin e dönmek is te m iş s e de bu k ı y a f e t i i l e , k e n d is in i a k ı l hastası sanan a r a b a c ıla r onu arabalarına almamışlar « Z a v a llı komşum . kmet Efendi , çevrenin gart? b k ı ş l a r ı a l t ın ; . , Saraç han «başındaki mektebine kadar yaya yürümüş 2
Ben o la y ı gece y a r ı s ı haber a lın c a evden ç ık ıp doğruca , Ana dolu ya kaçtım • Bu s u r e t le sürgünden kurtuldum • Arkımdan id mıma karar v e r i l d i • Ben iden edilmedim ama , benia y erin e haksız o la ra k Ahmet E fendi büyük i z d i r p ç e k t i «Bu olaydan duyduğu üzüntü i l e f e l ç olup Öldü« "
AT i 1 li KK-'ili (Mi' -& Al BULLA i , Su a l
Hamdullah Sujhi *nin Kır tuluşSavaşım ısın ş a n lı t rlh in e geçen b ir a n ıs ın ı burada te k rir lama k istiyo ru m • Înînü Mey d n Savaşının sonucu heyecanla b e k le n d iğ i gecede , Hamdullah Su jhi Çankaya’ da
tine-♦
t e f a Kemalin e v in d e d ir . Cephede k a n lı savaş sürüyordu • H eyecan lı b i r b e k le y iş v a rd ı • 0 sarada b i r y v e r m. kin başındadır « Garp Cep h e s i Kumandanı İsme-c Paşana herkesçe b ilin e n t e l g r a f ı g e lm iş tir •
İsmet Paşa, düşmana k a t i darbenin i n d i r i l d i ğ i n i ve ordumuz k arşısın d a Yun n l ı l a r ı n s i l a h l a r ı i l e c e s e t le r in i terke dereli kaçmakta olduğunu
b il J irmektedir • 2 us t i ‘a kanal , bu mutlu t- . ı , 'o anda , e vaplamak üzer- Hamdullah Suphi.*y u z a t ır • Hamdullah Suphi , bu haberin heyecan ve
esprisinin y a r a t t ı ğ ı z a fe r havasından e s ilenerek , Atatürkün gönder d iğ i t e l g r a f ı h a z ır la r . Beş kum andan Mustafa K e «a l Paşanın ağzından» Garp Cephesi Kumandanı İsmet Paşaya gönderilen bu t e l g r a f t a t a r i h i mize mal olan şu s ö z le r v a rd ır *
A <A - B iz İnonüade y a ln ız düşman ordusur.u değü , mil l e t i n m kus ta h in in i de yenmiş b lvtruyorsunuz . • •
Bu e ö z l r , Hamdvl la h Stıphinin kaleminden ç ık m ış tır . Ama , Mustafa Kemalin kafasındaki l e r e t ı p ı tıp ın a uymuştur .
nT.ı TÜRKÜM TİTREYEN s k s î
liaadullah Suphi Tanrıöver^ Atatürk i l e i l g i l i zengin a n ıla r ın dan b ir : a i ş ö y le noktaıl m ış t if î
»BU: BİRÇOK SO m TKPÎÎTBE,GEZlUülMI>K YE MİL BET MECLİSİNDE MUSTAFA z m i ’ lü g » l ) t t ÇOK DİNLEMİŞ O U » B AıftYA I
HIM AMA Y>iNI Z BÎK KEKESİNDE GGZLEÎ YAŞ ARAK .K S İS İN » TİTREDİĞİM GÖRDÜM. BU » 0ND Kİ DUY U i-lla HİN DORUĞUNA ÇIKMIŞ Bil H L İ Dİ . BÜYÜK NUTKUNU BİTjEgÖEHIBCEĞljşIRADA , CUEÎK.. : İ t t i CK ÇLÎĞlirr : MANİİ KDERîffiN, ÇC& duy u l a îa n
TATÜRKÜN £ Bî TİTREMİŞTİ. 0 GÜZEL S1 S t HAL KULAKLARIMDA - DIR. "
TAKSİM AN ITIRDA YER/'i/ıHlAR ARASINDA
Unlu İta ly a n sanatkârı Canonica’ m n y a p t ığ ı Taksim Abidesinin^ f i g ü r a t i f i k i ce h esi v a r d ır . Bu a n ıtın S ı r a s e l v i le r yönüne bakan
yüzü» memleketin ku- tuluşundan sonraki görünümünü y a n s ıt ır . Atatürkün sağında İsmet İnönü, solunda Mareşal F evzi Çakmak yer alm aktadır . Atatürkün arkasında y er alan kişi^ Eamdullah Suphi’ d ir • Kurtuluş
konu m alarının b ir sembolü ola ra k , - Eradvll h Suphi*niı bu. a n ıtta y e r alm asın ı, Atatürk is t e m iş t ir •
Heykel traş Cononica , Büyük Türk H a tib i Hamdullah Suphinin o günkü t i p i n i » eh resin e e z e llik veren başındaki g niş r e n k li gür s a ç ın ı, büyük b ir özenk y a n s ıtm ış tır •
ÜC KEZ BAK.-JTKLK
î s t nbuldnn kaçarak 28 K ert 19' 0 günü Ankareya üleşen Hamdul- l'Jtı S ıh h iy i , aynı gttı MustafaKemal kucaklayarak k r ş ı l a n ı ş t ı r .
Hamdullah Suphinia Kurtuluş Savaşı y ılla r ın d a başlayan üç kez hakanlığına d* burada değinmek gere İd. r •
(Ankara Hükümeti) nin i l k K i l l i B gitim Bakanı, Dr. Hıza Nur’ du. Hamdull h Suphi bu s nd İy e y e oturan ik in c i b ık a n d ır • H r a n ıla r h â z i n e s i ola n Hamdull ıh Suthi Tanrı över Ankaranın o g ü n le r in i sonsuz b i r
ze v k i e s ık s ık ani ı t ı r d ı .•
Hamdullah Suphi , muvakkat hükümetteki i l k görevinden sonra 28 A r a lık 1920 gününden 26 Kasım 1921 gününe kadar ik in c i , 2 Mart 1925 gününden 19 icra lık 1925 etkiline k a d ir üçündü d efa M i l l i Eğitim B ak an lıgm n koltuğunda oturdu,
BOı JDII.I-. HİKAİBSÎ
v
Hamdullah Suphi i l e s i , Kocamemi) (M o r a li) ve (T a n n ö v e r ) olmak üzere üç d e ğ iş ik soyadı a l d ı l a r . Bunların i l k i k i s i a ile n in geçmişinden ge$.en la k ablar i d i • Hamdullah Suphi » bunl rdan b i r i n i a la ş a ğ ı sıra da , k e n d is in i d a v e t li o la r r k Abı türkün Çankayadrki sofra»an da buldu , Atatürk ona (Hamdullah) ın öz Türkçe k a r ş ı l ı ğ ı d a n k (T nm v e r ) s oya d ın ı v e r d i •
ROIÜdiY/D. ILiYIi/ia, K ITLJEDIitfJÎ BİR BUY ÜK hlC ı
Daha ünce b e l i r t t i ğ i m i z g i b i , 19 y ı l b a ş k a n lığ ın ı y a p t ığ ı 'fürk Ocağının k p a tılm s ı , Hfuadull h Suphi’ y i can evinden y raLem ış- tx% S t flr t t jlfm lllı $k t iç dünyasının güçlüğü, sayesinde bu te r m etk isin d en tay tı le r a k , d i r i l i , ,i n i korumaya ç a lış !«. . Ancak Hamdul- 1' h Suphinin İ d i ı bu d erin yar nxn a c ıs ın ı h afifletm ek: is t e y r ıle r in başıında , Türk Ocrlclarm:. kapatan,yine onun ülkü arkadaşı olfm , Mus
ta fa kemril v a rd ı . II m dulla/ Suphi’ ye y u rt dışında b i r g örev v e rilm e s i n i o önerdi . I)u s u re tle İ r radull h Suphi Büyükelçi o l r- k Romany ya g ö n d e rild i •
*■-' 1 • kü-1 h Suphi , Romanyed k i ! ü r k le r le m,' z id enselen b l a n 1 n d ir d i • ?ürk Ocuginn kapanışı ile n iş in d e k p a lı kalan Türklük e ylem in i, b i r b kama Bomanyadaki TÜ rklevi kucaklnoekli sürdürdü .
Homany: r k i e l ç i l i ğ i s ır; om da n eza k eti , duyarl-ili t i , i ç t e n l i s i ynb n c ı diplom atlaıfteıv iınd/n doyasıya, iz le n d i . Bükreşteki tün e l ç i l e r on: hayran lık ve sa y gı uymuşl r d ı . Hamdullah Sujlıi bu e l ç i l i ğ i sıra sın d a k;.t ı l d ı g ı k arifrelerd e v e t o p l n t ı l rda yap* t ı ğ ı konuşmalarla, yezd: ( ı l : u l e l e r l e , m ille t lo ır r s ı b i r
üne kavuştu. N iş m l a r a l d ı , Pupa tarafın d an tak i r e d i l d i ve annegım- l a r l ö d ü lle n d ir il dİ • I-i* ;. icezi Paris te bulunun (Acodemie Bipiomutiçue in ta n ı t io n a le ) a d l ı teşekküle ömür beyu üye s e ç i l d i .
ANI Z i'C İBLİÜİ
Hamdullah b tıh i n rıövc^du yarl ğ ı , k i b r l ı g ı , İsta n b u l beye - f e d i l i g i bakımındı n , o r i j i n a l b ir k i ş i l i ğ e s a h ip ti . Ondül l i gibi duran l ü l e 1 1 bembey-; s a ç la r ın ın k a p la d ığ ı tem iz ç e h r e s i i l e f i z i k yapısında da b ir ö z e l i S: v a rd ı • İh güçlü y'hü konuşması ve bitm ez tükenmez a n ıl r h sin esin e s h ip oluşluydu . ö y l s i n e z ngin a n ıla n v a rd ı kL, bunlar ta rih im iz in d e r i l i i ide erim iş ve po tala şm ış m i ll î o la y la r z i c i r i i d i . D in leyen lere coşku ve gurur v e r ir d i . Hele
Kurtuluş Savaşı y ı l l ı n m a i t ı m l rı, k i r p i k l e r i sul. n d ır ır , g ö ğ ü s le ri k a b a r tır d ı . Bu a n ıla r , onur dolu n i t e l i k l e r i kapsardı . unL ın
b*.z-n tarizzin d ile g e ld iğ in i görü r t san a tla külttirün ö z l e ş t i ğ i n i h issed erd in iz . ü eyazık k i T en rıöver b i n i l rinan çoğunu n l t t ı y - sa da • o. umfy&zaırıdı • /ualf t t ı k l ı ö z e l soV b e tle İnde onl- d in - 1 :.ycn dost ku lak larım a k a ld ı • B unları kağıda dökemedi •
Kurtuluş Savaşı y ı l 1 farının a n ıla r ın ı , Atetüıkün sofrasında konuşulanları y; zm: l ı y d ı • Yazması m ıs r a r la ve y 1 e r ir e asına ri®a
e t t i ;iniz z meni; r , kendisine özgü n * z ik b i r j e s t l e tebessüm ed er , her defasında b a şın ı s lla ya ra k s
«
** Y m c c g ı m fy zıyorua . . g ib i k ç a z a ld ı c e va p la r v e r ir d i . Oys yasm k te^ıayli tembel , konuşm kta i e b ir b ilb 1 • K u disinin bu huyunu yakından b i l e n b e zi ç t d a l l a n Hra? ı k l la lı Su h *y i (katışm akta m ü srif, yazmaktı hasis 5 anlamına gelen k e lim e le r le n i t e l e r l e r d i • Son y ı l l . rd e b ir z da y a ş ın n ve f i l e iç e r is in d e geçen a c ı o la y la r ın e t k is i
i l e o l e k , Larel: e tle r in d e b ir tucuklüc ve b ir a z er « r o t t a a lık s e z i l i yordu • beyse k i, rah m etli b i r erk iş im iz KuetafEfBaydnr omm, a n ıla r ı n n
Í f / i ; r ( ^ f ^ ^b[,c^Jjp rO 'e'^ sj' r _^-A#'J rO^s-* ¿ h t rO^s-*J S ~ ^ <rjQ¿'¿ --- ' ^ > 0 ^ > - >
i t e ' f / Î ' r j A Oy
t
Taha Toros Arşivi
