Fotoğraflar: NAZIM T İM U R O Ğ L U
Muhteşem kentin hayal dünyası
Bir zamanlar ‘muhteşem şçhre’ hayal, sarhoşluk ve keyif
dağıtan, Mısırçarşısı idi. Sarhoş edici kokuların, baharatın etkisi,
bugün bile hayal çarşısının dört bir yanına sinmişliğini sürdürür.
Ahmet Sablh
alata Köprüsü’nden Eminönü tarafı na doğru yürüdüğünüzde, karaya yak laşırken, karşınızda bütün haşmeti ile beliren Turhan Valide Sultan’ın “Yeni Cami”sini solunuza alırsanız, sağda arkada görülen "büyük kapı” ünlü “Mısırçarşısı” mn kapısıdır.
Mısır’dan gelen malların satıldığı yer oldu ğundan adına Mısırçarşısı denmiş... Yoksa Mısırlıların oturduğu veya Mısır paşasının yaptırdığı çarşı falan değil...
A ltı kapısı ve seksen altı dükkânı ile bu çar şı, gerçek bir “tarih”tir. Avcı Mehmet’in anası
Hatice Turhan Sultan’ın Yeni Cami ile bir
likte Mimar Kasım Ağa’nın 1660 yılında or taya çıkardığı bu çarşıyı 1874 yılında, İtalyan yazar Edmondo de Amicis şöyle anlatıyor:
“Yola devam edince, kemerli ve asma dal ları ile süslenmiş eski bir kapının altından ge çilir ve ortasından uzun, düz, üstü örtülü, tık lım tıklım insan, sandık, sepet, çuval, eşya do lu loş dükkânlarla çevrilmiş bir yol geçen, bü yük kârgir bir binanın karşısına gelinir. İçe riye girer girmez, insanın burnuna öyle kes kin bir bitki kokusu çarpar ki nerede ise ge risin geriye dönmek geçer içinizden. Burası
Hindistan, Suriye, Mısır ve Arabistan’dan ge
len her türlü baharatın toplanarak odalıkla rın ellerini yüzlerini boyamaları için evlere, hamamlara dağıtılan, ağızlara, sakallara ve yemeklere güzel kokular veren, kızgın paşa lara kuvvet kazandıran, bedbaht zevceleri ya tıştıran, tiryakileri uyuşturan, muhteşem şehre hayal, sarhoşluk ve keyif dağıtan esans, hap, toz, merhem haline döndüğü Mısırçarşısı’dır. Çarşıda biraz yürüyünce insan sersemleme ye başlar ve hemen uzaklaşır oradan. Fakat bu sıcak ve ağır hava ile sarhoş edici kokula rın tesiri, açık havaya çıkınca bile, bir müd det devam eder ve zihninizde Şark’ın en giz li, en anlamlı izlerinden biri olarak dipdiri ka lır...”
■
İstanbul’a gelip de Mısırçarşısı’nı görmeyen yok gibidir. Amicis’ten yaklaşık iki asır önce 1694’te aynı çarşıyı gezen İtalyan F.Gemelii ise “A Voyage Round the Word” isimli ese rinde, “Tecrübe ile sabittir ki veba hastalığı en çok bu taraflarda görülür, zira çarşı rutu betlidir ve ilaçlardan çıkan kokular havayı bo zar..!’ demektedir.
M ısırçarşısı, ilk büyük yangını, yapıldıktan otuz yıl sonra, 1989’da geçirmiştir. Hemen ta mamıyla mahvolan çarşıda, “on Mısır hazî
nesi değerinde” eşyanın yanıp kül olduğunu
Ermeni tarihçi İnoiciyan yazar.
Mısırçarşısı ikinci büyük yangını 1940’ta geçirmiştir.
1943'te restore edilerek kullanıma açılan çarşı, 1955 yılında baştanbaşa yenilenmiştir.
M ısırçarşısı’nın yerinde Bizans döneminde de aynı mallan satan bir çarşının bulundu ğunu Ernest Mamboury yazıyor... Mambo- ury’ye göre o zaman satıcıların ve dükkân sa hiplerinin çoğu Venedikli...
Bedrettin Dalan döneminde yıkılan Yemiş Çarşısı’nda birkaç Venedik yapısının bulun
duğu hatırlanırsa, İstanbul rehberlerinin en iyisini hazırlamış olan ünlü Ernest Mambo- ury’ye hak vermek gerekecek...
Mamboury, 1940 yangınından önceki Mı- sırçarşısı’nı şöyle tarif ediyor:
“Droglar ve hazır ilaçlar, gayet değerli cam eşya toprak kaplarda saklanıyor... Doğu’nun tüm halk eczanesi orada... Yılan derileri, kap lumbağa kabukları, çeşitli kabuklu hayvan lar, kurutulmuş deniz mahsulleri, yapraklar, çiçekler, saplar, tohumlar, her çeşit kuru bit
Mısırçarşısı'nın bir başka ilginç dükkânı da hasır sepetçi.
kiler, çeşitli ağaçların tutkallan, Arabistan, Hindistan ve Afrika’nın baharatı!..!’ S eksen altı dükkânlı Mısırçarşısı’nda bugün on iki “aktar” dükkânı faaliyet gösteriyor.
Özellikle 1955 restorasyonundan sonra dükkânların çoğu mefruşatçı, kasap, börek çi, kolonyacı, şekerci olmuş... Şimdi de “elek tronikçiler ve beyaz eşya satıcıları” ço ğunlukta...
1958 yılından beri otuz iki yıl çarşıda bu lunmuş aktar İsmail Karadere şunları söylüyor:
“Dükkânımızda sattığımız halk ilaçlarının çeşidi üç yüzü bulur. Müşteri mevsime göre geliyor. Bizden şifa bekliyor. Biz ilaç tavsiye
etmeyiz, sorulursa fikir veririz. İlacın kati olarak tesir edeceğini söylememiz zararlıdır, ilaçlar bünyeye göre değişik tesirler gösterir ler. Birine iyi gelen diğerine iyi gelmeyebilir. Bu yüzden bizde ‘kesin konuşmak’ yoktur. Sadece verdiğimiz ilacın ‘zararlı’ olmaması na dikkat ederiz... Bizim ilaçlarımızın yan te siri yoktur. Genellikle, ‘koruyucu’ ilaçlardır. Bununla birlikte özellikle basur tedavisinde yüzde 80 sonuç aldığımızı söyleyebilirim. TÜ
BİTAK bizden ilaç aldı... Neticeyi bekliyo
ruz..!’
İsmail Bey’in dükkânının duvarında, Sağ lık Bakanlığı Ilaç ve Eczaneler Genel Müdür lüğümden imzalı “Bitkisel Droglara Mahsus
İzin Belgesi” asılı duruyor. □
17
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği Taha Toros Arşivi
