e
-Y-Ç IK A N KISMIN' ÖZETİ
1321 y ılı Temnraznmm 8. tünü, (M ilâ d i 01 Tem m uz 1905) Padişah Cuma Nam azı için g ird iğ i Y ılfiız Camiinden çıkacağı, cami avlusunda as kerlerin selâm vaziyetini a l. m is oldu kları sırada müthiş b ir İn filâk olmuş v e bnnım neticesi olarak 3 adfcer, h alk , tan da 23 k işi ölmüş, 58 k işi de yaralanm ıştı. D ertıal teş k il olunan b ir kom isyon ilk soruşturmalara başlam ıştır.
in filâ k esnasında 17 araba parçalanm ıştı. Yapılan tahki katta 18 arabanın sahibi tes- b lt edilm iş fak at en fazla ha. rap olan 17. arabaya kim se sahip çıkm am ıştı. H eyet İn fi lâkın tahkikine, patlam a es nasında açılan 1 m . eninde, 1,5 m. boyanda, 75 cm. de rinliğindeki b ir çukurdan baş lad ı. I
Ç
ukurda ve çukurun dibinde toprağa gö mülmüş araba dem ir leri ve eğitilm iş b ir araba d in gili bulundu. Etrafda da, içine patlayıcı madde nin konduğu tahm in edi len b ir dem ir m ahfazaya âid olduğu muhakkak 3 m ^ lim etre kalınlığında dem ir levhalar bulundu.Şiddetli infilâk, yakının- daf:i bütün arabaları parar layıp arabaların atlarjm ve arabacılarından çoğunu ö l dürüp yaraladıkdan başka haylice yüksek olan Ham i- diye Saat Kulesi ile Harna- diye Canf.inin ve telgra f hanenin, ve o günlerde ora da kurulan sergiye âid b i naların cam, çerçeve ve panjurlarını tkırtmşdı.
H urşid Paşa heyeti çok; 'esaslı tedkiklerden sonra şu raporu verdi:
«Dinamit yere gömülmüş olmayıp çukurun açıldığı yerde ıtoprak üstünde infl“ lâik etmdşclir.
«Ç ukur içindeki eğri ara b a din gili yukardan tazyik gördüğüne göre dinamit, bu dingilin âid olduğu araba ya konm uş bulunuyordu.
«Açılam çukurun boyu is- .tfkaametlıne nazaran, dina m itin m ahfazası İte onu ta şıyan arabaya, cam iin
câ-Ahmet Bülent REK
Çukur ve Esrarengiz Araba
■
mekânını görecek bir va ziyet verilmiş olacakdu .
«Bom bayı patlatan cânî- ntn,- selâm dur kumanda sından itfbâren ItıfSliâka ¡ka dar geçen .takriben 30—40 sâniiyelik zaman içinde pat layacak suretde bir tıpa tanzim ettiği ahiasıiıyor.
«B u müddet zarfımda sa vuşup gitmesi mümkin ol duğu gibi, câıünin son iştial ânına ¡kadar orada bekle yip ¡kendisinin de telef ol muş bulunması muhtemel dir.
«Kesin kanaat, bomba nın vaka yetine bir araba içinde getirilmiş olmasıdır; 13 Temmuz 1321».
V
ak’a yerinde in filâkesnasında açtlan çu kurda bulunmuş o~ lan araba d in gili ile dem ir parçalarım m ütehassıslann dikkatle muayenesinden sonra bunlarm, tekerlekle ri d ört köşe la stik li ve sa h ibi çıkm ayan arabaya âid olduğuna karar verildi.
Bu araba hakkında evve lâ elde edilen tek bilgi,
te-İLK SORGUYA ÇEKİLEN ŞAHİT : KOM İSYONCU MATEO kerlefclerm in tasında görü len yapıld ığı fabrikanın m arkası ile arabanın fab rik a numarası oldu.
Araba Viyanada Nessel- d o rfe r araba fabrikasında yapılm ış, fabrika numarası da 11123 idi.
Viyana elçiliğin e b ir telg ra f çekilerek bu arabanın kim in tarafından sipariş e- dildiği, fabrikadan ne su re tle çıkdığı hakkında fab rik a ile temas edilm esi tâ- lim atı verildi.
B ir tarafdan da hangi yolla rla ve ne vâsıta ile îs - tanlbula geldiği, ve gümrük m uamelesinin ne suretde cereyan ettiğ i tahkik odun du.
G
alata Gümrüğünün ' resm î m anifesto ve anbar defterlerinden ayna m arka ve num arayı ta şıyan, tekerlekleri d ört köşe laktik çem berli çuha dö şeli b ir faytonun ik i par çadan mürekkeb ambalajla Triyesteden Avusturya Llodd Vapur Kumpanyasının Dal- maçya isim li vapurunayüklenerek 9— 10 M ayıs 1321 tarihinde S ilviyo R içi adına îstanbula geldiği, sonra S ilviyo R içi adının siline rek sim sar M. Lafrango’- nun ism inin yazıldığı, ve gümrükden Lafrango’nun adam ı Matteo tarafından çıkarıldığı anlaşıldı.
Çok mühim b ir ip ucu elde edilm işdi. Sorguya sim sar Lafrango’nun adamı M ateo'dan başlandı.
B
eyoğlunda Y azıcı Sokağında oturan güm rük delfâllanndan (kom isyoncularından) Trab zonlu Sergo oğlu M ateo şunları söyledi:— M ösyö Lafrango’nun m allarım Um um iyetle güm rükden ben çrıkannm; a- ralbamn konşimentosu M ös yö S ilvio R içi adma idi, kendisi evvelâ gümrük ko misyoncusu M ihal’a müra caat etm iş, S ilviyo Riçd- nin im zasım gü m rü k tanı mamış. M ihal vasıtası ile bana müracaat etti, müsaa desini aldıkdan sonra L loid Kumpanyasının aoenfasma gjderek konşim ento L a f- rango ad-na d r o edildi ve bu suretle arabayı Lafran- go adma gümrükden ben çıkardım ; lâstik tekerlekli, körüklü ve iki k işilik b ir araba id i. araba gümrük den çıkınca S ilviyo R içi a- rabacısı ve atlan ile gele rek arabasını aldı gitti, ne reye götündü bilm iyorum ; bana enkaazı gösterilen a- raba gümrükden çıkardığım arabadır.
YA R IN : TAKMA İSİM LER AL TIN D A DOLAŞAN K A D IN SESLİ ESRAREN
G İZ İN SA N : KÖSE S İLV İY O R İÇİ
İstanbul Şehir Üniversitesi Kütüphanesi Taha Toros Arşivi
