İlginç Yayın Özetleri

(1)

İLGİNÇ YAYIN ÖZETLERİ

The Am erican Journal o f Clinical Nutritioıı

V o l.6 5 , 1997.

1. Lanc H V , G r c t e b e c k R J, S c h o e lle r D A , et al. C o m p a r i s o n o f g r o u n d - b a s e d and space flight e ne rg y e x p e n d i t u r e a n d w a te r tu rn ove r in midd-

lc-aged h c a l t h y m a l e US astronauts, p. 4.

2. R o s a d o J L , L o p e z P, M u n o z E, et al. Zinc supp- l e m e n t a t i o n r e d u c e d m orb id it y , but neither zinc, nor iron s u p p l e m e n t a t i o n affected growth or body c o m p o s i t i o n o f M e x i c a n preschoolers, p.

13.

3. La Rue A , K o e h l e r K M , W a y n e SJ, et al. Nutri-

tional status and cog niti ve functioning in a nor- mally a g in g s a m p l e , p. 20.

4. F u k u s h i m a Y , K a w a t a Y, O n d a Y, et al. Con-

s u m p t i o n o f c o w milk and egg by lactating wo- mcn and the p r e s e n c e o f B-lactoglobulin and o v a l b u m i n in brcast milk, p. 30.

5. C ate r N B . He İler HJ, and Benkc M A . C o m p a ri

son o f the effects o f m e di um chain triacylglyce- rols, pal m oil, and high oleic acid sunflower oil on p l a s m a triacylglycerol fatty acids and lipid and lipop rotein conccntrations in humaııs, p. 41. 6. S a n c h e z A M , G o n g d o n N G , S o m m e r A, et al.

Papillare thresh old as an index o f population vi tamin A status a m o n g children in India, p. 61.

7. Dawson-Huszhes B, Harris SS and Dallal GE.

P la sm a calcidiol, season and serum paratlıyroid h o r m o n e c on ccn tra tio ns in hcalthy elderly inen and w o m c n . p. 67.

8. M a y c r - D a v i s EJ, M o n a c a JH, Hocn Han, et al.

Dıetary fa t and insulin sensitivity in a tricthnic population: T h e insulin Resistancc Atheroscle- rosıs S tu d y . p. 79.

9. Sancrson MJ. Whitc K L M . Drakc İM. and Scho-

ran CJ. Vitamin E and carotcnoids in gastric bi- opsies, p 101.

10. Devlin MJ, Walsh BF, Guss JL. Postprandial eholeeystokinin release and gastric emptying in patients with bulimia nervosa, p. 114.

11. Bonithon-Kopp C, Coudray C, Berr C et al. Combined effects of lipid peroxidation and antioxidant status on carotid atheroselerosis in a po pulation aged 59-71 Y: The EVA Study, p. 121. 12. Mygard O, Refsum H, Ueland PM, et al. Coffee

consumption and plasma total homoeysteine: The Hordaland Homoeysteine Study, p. 136. 13. Molbak K, Andersen M, Aaby P, et al. Cryptos-

poridium infeetion in infaney as a cause of malnutrition: A community study from Gııinea-Bis- sau West Africa, p. 149.

14. Feinglos MN. Nc CaskilI CC, Clas SL, et al:

Mc-W "

tabolic and behavioral effects of a high-sucrose diet during vveight loss, p. 908.

15. Davidsso L, Galan P, Cherouvricr F, et al. Bioa- vailability in infants of iron from infant ccreals: Effect o f dephytinisation, p. 916.

16. Dalton MA, Sargent JD, O ’Connor GT, et al. Calcium and phosphorus supplementation of iron-fortified infant formula: No effect on iron status of healtlıy full term infants, p. 921.

17. Tuomincn JA and Koivisto VA. Mctabolic res-

ponse to lactitol and xylitol in hcalthy men, p.

947.

18. Lykkesfcld J, Loft S, Niclscn JB. and Poulsen HE. Ascorbic acid and dehydroascorbic acid as biomarkers of oxidativc stress causcd bv smo- king. p. 959.

19. f'ish J. Sporay G. Beyer K. ot al. A pmspeeıive randomized stııdy of gluiaıııin enriehed parente- ıal conıpared w i t h enlemi leediıii! in postoperati ve patients. p. 977.

(2)

6 2

20. Markus RA, Mack WJ, Azens P, and Hodis HN. Infuence of lifestyle modification of atheroscle- rotic progression determined by ultrasonograp- hic change in the common carotid intima-media thickness, p.1000.

21. Broughton KS, Johnson CS, Pase BK, et al. Re- duced asthma symptoms with n-3 fatty acid in- gestion are related to 5-series leukotriene pro- duction, p. 1011.

22. Vasankari TJ, Kusala UM, Vasankari TM- et al. Increased serum and low density-lipoprotein antioxidant potential after antioxidant supplementation in endurance athletes, p. 1052.

23. Palupi L, Schultink W, Achadi E, and Gross R. Effective community intervention to improve hemoglobin status in preschoolers receiving ön ce weekly iron supplementation, p. 1057.

24. Yoon PW, Back RE, Moulton LH, and Becker S. The effect of malnutrition on the risk of diarrhe- al and respiratory mortality in children < 2 Y of age in Cebu, Philippines, p. 1070.

25. Stone NJ. AHA Science Advisory: Fish consumption, fish oil, lipids and coronary heart disease, p. 1083.

26. Dulloo AG, Jacquel J, and Givardier L. Poststar- vation hyperphagia and body fat overshooting in

humans: A role feed back sienals from lean fat_o

and tissues, p. 717.

27. Ellis KJ, Abrams SA, and Wong WW. Body composition of a young multi ethnic female population, p.724.

28. Mennen LI, Witteman JCM, den Brecijen JH, et al. The association of dietary fat and fiber with coagulation factor VII in elderly. The Rotterdam Study, p.732.

29. Kalkwarf HJ and Kalis M. Urinary lactose: Changes post partum and relation with breast milk produetion, p. 744.

30. Mass MİM, Hopman WPM, Vandervvijik T, et al. Sııcrose polyester does not inhibit gastric acid secretion or stimulate eholeeystokinin relcase in men, p. 761.

31. Z e g h o u d F, V c r v c l C , G u i l l o z o H , et al. S u b c l i - ni cal v i t a mi n d c f ı c i e n c y in neoı ı at es : D e f i n i t i o n a n d r e s p o n s e to v i t a m i n D s u p p l e m e n t , p. 7 7 1 .

32. Sokoll LJ, Booth SC, O ’Brien M E , et al. C h a n ges in serum osteocalsin, p lasm a phyllo q u in o u e, urinary Y -carboxyglutamic acid in response to altered intake o f dietary phyllo q u in o n e in h um an su b ject;, p. 779.

33. Kinyamu HK, Gallagher JC, Balhorn K E et al. Serum vitamin D metabolites and calcium absorption in normal young, and elderly freeliving women and in w om en living in nursing h o m es, p.790.

34. Hunt CD, Herbel JL, and Nieisen FH. M etabolic responses of postm enopausal w o m c n to supple- mental boron and alum inum during usual and low maenesium intake: Boron, calcium , m açn e- sium absorption and retention and blood concentrations, p. 803.

35. Schaefer Ef, L am o n -F av a S, A u sm an LM et al. Individual variability in lipoprotein cholesterol response to national cholesterol education p ro g ram step I diets, p. 823.

36. Himcs JH, W alker SP, W illam s S, et al. A met- hod to estimate prevalence o f iron deficiency and iron deficiency anem ia in adolescent Jama- ican girls, p. 83 1.

37. Rock CL, Jahnke M G , G urenflo D W , et al. Ra- cial group differences in plasm a concentrations of antioxidant vitamins and carotcnoids in hemo- dialysis patients, p.844.

38. Willams MJ, Hunter G R , K ekes-szabo T, et al. Regional fat distributions in w o m en and risk of cardiovascular disease, p.855.

39. Cederholm T, Wretlind B, hcllstrom K, et al. En- hanced interleukins I B and G may contributc to the cachexia of chronic disease, p.876.

1. O rta Yaş S ağlık lı A m e r ik a n A s t r o n a t la n n - da Y erde ve U z a y d a E n er ji H a r c a m a s ı ve Su D eğişim in in K a r şıla ş tır ılm a s ı

Uzay uçuşu sırasındaki enerji gereksinm esi; metabolik denge çalışması, besinlerin tüketimi ve diyet kay dı tutma gibi objektif olm ayan yöntem lerle belirlen mektedir. Su değişimi de sadece denge tekniğiyle saptanmıştır. Bu çalışmada kısa d önem 18-14 gün enerji gereksinmesi ve su değişimi 36-51 yaş arasın da BKI’leıi normal 13 erkek astronatta araştırılmış tır. Enerji harcaması yerde ve u /a y uçuşu sırasında saptanmıştır. İki dönem enerji harcam ası istatistiksel olarak farklı bulunmamıştır (yerde 1 2.40±2.83, uzay

(3)

da 11.70 ± 1.89 M J / g ü n ) . U z a y u ç u ş u s ır a s ın d a WHCTnun o rta a k tiv iteli e rk e k için önerdiği h e sa p la ma y ö n te m in in u y g u n o ld u ğ u s o n u c u n a varılmıştır. Yer d ö n e m in d e e n erji a lım ı, enerji h a rca n m a sın d a n farklı d e ğ ilk e n u z a y u ç u ş u d ö n e m in d e enerji alımı h arcam adan d ü ş ü k b u lu n m u ş tu r . B ed en ağırlığı da uzay d ö n ü ş ü n d e u z a y a g itm e d e n ön cesin e göre d ü şüktür. Su d e ğ iş im i u z a y u çu şu sırasında yer d ö n e minden d a h a d ü ş ü k (sıra sıy la 2.7 ve 3.8 L/gün) b u lunmuştur. B u n u n n e d e n i u z a y d a su alim inin daha düşük, te r le m e y le k a y b ın d a h a y ü k se k o lm asına b a ğ lanmıştır. K ısa d ö n e m u z a y u çu şların d a enerji g erek sinmesinin W H O nun belirlediği d en k lem le h esapla nabileceği s o n u c u n a varılm ıştır.

2. Çinko E klem esi M eksikalı Okulöncesi Ço

cuklarında M orbiditeyi Düşürürken Ne

Çin-o Ne de D em ir Eklem esi Büyüm e ve Beden

Bileşimini E tkilem em iştir

Diğer g e liş m e k te olan ülkelerde olduğu gibi M

eksi-1 j c o

Ka nın k lrsal a la n ın d a m ik ro besin öğelerinin yeter sizlikleri b ü y ü m e geriliği ve enfeksiyon hastalıkları nın sıklığım a rttırm a k ta d ır. Çift kör, random yönte- mıyle ^19 o k u lö n c e s i ç o c u ğ a çinko ve dem ir ekleme- sı yapılarak m o rb id ite ve b ü y ü m e y e etkisi araştırıl mıŞtır. D ö rt g r u p la yapılan ça lışm a d a çinkometionin olarak 20 m g Z n , d e m ir sülfat olarak 20 mg Fe, 20 mg F e+ 20 m g Zn v e y a plaseb o verilmiştir. On iki ay sonra her iki Zn e k le n en grubun plazm a Zn düzeyi önemli ş e k ild e y ü k se lm iştir. D e m ir eklenenlerde plazma ferritin y ü k se lm iştir. B unun yanında ek lem e d i b ü y ü m e hızını ve beden bileşimini etkilememiş- tlr- Ç inko e k le n e n g ru b u n enfeksiyona yakalanm a sa yısında a z a lm a g ö rü lm ü ştü r. Çinko eklenenlerde is hal dah il y ıllık e n f e k s i y o n a y a k a la n m a sayısı 3.9±0.3, ç in k o + d e m ir eklenenlerde 3.7±0.4, plasebo g rubunda 4 .6± 0.5 b u lu n m u ştu r (p<0.03). Çinko ve dcmiı e k le m e s in in b ü y ü m e ve beden bileşimini etki lemediği ta k a t en fek siy o n riskini azalttığı sonucuna varılmıştır.

3. N o r m a l Y a ş la n m ış Ö r n e k le m d e B e sle n m e D u r u m u v e B iliç s e l İşle v

Yaşları 66-90 yıl arasında değişen 137 yaşlıda bes lenme d u ru m u ile biliçsel işlev arasındaki etkileşim incelenmiştir. Ö rn ek lem i oluşturan bireylerin öğre nim düzeyleri y ü k se k , beslenmeleri yeterli ve önem li bir biliçsel yetersizlikleri yoktur. Biliçsel işlev tes ti 6 yıl ara ile ölçülm üştür. K anda ve diyette tiamin, riboflavin, niasin ve folat düzeyinin yüksekliği biliç sel p e rfo rm an sla; C vitamini düzeyi görme perfo- mansı ile ilintili bulunm uştur. Diyetle protein alımı an ım sam a puanı, serum albumin veya transferin dü

zeyi anım sam a ve görme puanı ile korelasyon gös termiştir. Geçmişte E, A, B 6 ve B !2 vitaminlerinin alım düzeyleri biliçsel performansla ilintili bulun muştur. Beslenme durumu ile bilinçsel perfomans testi arasındaki bu ilintilerin önemlilik dereceleri dü şük olmakla birlikte bulguların bu konuda yapılacak araştırmalara ışık tutacak nitelik taşıdığı sonucuna varılmıştır.

4. E m zik li K ad ın ların İnek Sütü Tüketim leri ve S ü tlerin d e B -lak toglob u lin ve O valbum i- ııiıı V arlığı

Enzim bağlantılı immunosorbent yöntemiyle e m z i k l i

Japon kadınların sütlerinde B-laktoglobulin ve oval- bumin tayini yapılmıştır. Test yapılmadan önceki

hafta kadınlar g ü n l ü k 200 mL inek sütü almışlardır.

Deney için kan alınacağı sabah da 200 mL sut içme

leri sağlanmıştır. 24 bireyden 15’inin (%62.5) sütün

de >0.1 mikrogram/L, en çok 16.5 m i k r o g r a m / L dü

zeyinde beta-laktoglobulin bulunmuştur. Sadece ka dınların 2 ’sinin (%8.3) sütünde ovalbumine rastlan mıştır. İnek sütünü emziklilik süresince az tüketen kadınların sütlerinin beta-laktoglobulin konsantıas- yonu düşük bulunmuştur. Buna göre insan şutunun B-laktoglobulin konsantrayonu kadınların uzun dö nemli inek sütü tüketimleriyle paralellik gösterme tedir. İnsan sütündeki allerjik tepkimeye neden olabi

len faktörlerin annenin b e s l e n m e s i n d e yapı aca

uyarlamalarla önlenebileceği sonucuna varılmıştır.

5. O rta Z incirli Trigliserit (M C T) Palın Yağı ve O leik A sitten Zengin A yçiçeği b a ğ ın ın P lazm a L ipitleri Ü zerine Etkilerinin K arşı laştırılm ası

Çapraz düzende metabolik ünitede gerçekleştirilen bu çalışmada farklı yağların plazma lipitlerine etkisi incelenmiştir. Araştırmanın örneklemini hafit hıper- kolesterolemili 9 orta yaş erkek oluşturmuştur. M CT nin kolesterol düzeyine etkisi palm yağı ile benzer bulunmuştur (MCT 5.87±0.75) mmol/L;palm yağı 5.79±0.72 mmol/L). Yüksek oleik asit içeren çiçek yağında plazm a kolesterol düzeyi daha düşük (5.22±0.52 mmol/L) bulunmuştur. LDL-kolesterol konsantrasyonu da total kolesterole benzer bulun muştur. HDL-kolesterol farklı yağlara göre farklı bu lunmamıştır. Plazma trigliseritlerin palmitik asit ve total doymuş yağ asitleri örüntüsü M C T ve palm ya ğı alımında önemli farklılık göstermiştir. Enerji yüz- desi esas alındığında plazma kolesterolü ve LDL- ko lesterolünü yükseltmekte M C I ' n i n palmitik asitiıı yarısı kadar potansiyele sahip olduğu sonucuna varıl mıştır.

(4)

64

6. H in d is ta n ’Iı Ç ocu k lard a V itam in A D u r u  m u n u n B elirlen m esin d e P apilari Eşik Testi

Vitamin A ’dan yetersiz beslenen 270, 1-7 yaş grubu çocuklara karanlık uyumlu görme papilari eşik (threshold) testi uygulanmıştır. Ayrıca 130 çocuğun serum retinol düzeyi ölçülmüş, 178 çocuğa da plasebo-kontrollü vitamin A eklenmesi yapılmıştır. Birey lerin % 88.9’una papilari test uygulanabilmiştir. Ço cukların çoğunluğuna görme testi yapılmıştır. Papila ri eşik yükseldikçe serum retinol konsantrasyonunda düşüş gözlenmiştir. Vitamin A ’dan yetersiz beslenen çocukların papilari eşik düzeyi, hafif vitamin A ye tersizliği olan Endonezya’lı çocuklarınkinden önem li derecede yüksek bulunmuştur. Normal A m e rik alı çocuklarınkinden ise çok daha önemli derecede yük sektir (p<0.0001). Vitamin A eklenmesi yapılan ço cuklarda test sonuçlarında istatistiksel olarak önemli olmamakla birlikte iyileşmeye doğru gidiş gözlen miştir. Çocuklardaki vitamin A yetersizliğinin sap tanmasında bu tekniğin basit, ucuz, pratik ve güveni lir olduğu sonucuna varılmıştır.

7. Sağlıklı Yaşlı E rkek ve K adında Plazm a K a lsid io l, M ev sim ve P a r a tr o id H o rm o n K onsantrasyonu

Kesitsel olarak 182 erkek ve 209 kadın yaşlının plaz ma kalsidiol (25 hidroksi vitamin D) düzeyinin mev simsel değişimi ve paratroid hormon (PTH) konsant rasyonu ile ilintisi araştırılmıştır. Kalsidiol düzeyi er keklerde kadınlardan yüksektir (sırasıyla 82.4±35.8

ve 68.9±32.1 nmol/L). Kış aylarında (Şubat-Mayıs) kalsidiol düzeyi yaz mevsiminden daha düşük bulun muştur. Ayrıca değerlerde kadın-erkek faklılığı orta dan kalkmıştır. Kalsidiol düzeyi vitamin D alımı ve dışarda geçirilen zaman süresi ile pozitif; beden ağır

lığı ve yaşla negatif yönde ilintili bulunmuştur. Plaz ma kalsidiol düzeyi ile PTH düzeyi ters yönde ilinti lidir. PTH arttıkça kalsidiol düzeyinde düşük gözlen miştir. Bireylerin %90 inin kış mevsimi kalsidiol dü zeyi düşük bulunmuştur. Bu durumun yaşlı bireyler de kemik kayıp risklerini arttırabileceği sonucuna va rılmıştır.

8. Üç Etnik T op lu m G ru bun da Diyet Yağı ve İnsulin Duyarlılığı: İnsulin D irencine İlişkin A teroskleroz Ç alışm ası

İnsulin direncine ilişkin ateroskleroz çalışma çerçe vesinde Afrika, İspanyol ve Avrupa kökenli 3 etnik grupta, 1173 sağlıklı erkek ve kadında diyet yağ alı mı ve insulin duyarlılığı etkileşimi kesitsel olarak de ğerlendirilmiştir. Grupların diyet biçimi, besin tüke tim sıklığı ve besin tercihi yöntemleriyle belirlenmiş

tir. İnsulin duyarlılığı glikoz tolerans testi ile saptan mıştır. Yağdan gelen enerji oranı ve B K I insulin d u yarlılığı ile ilintili bulunm uştur. G ü n lü k yağ aliminin etkisi şişmanlarda ve normal bireylerde farklı b u lu n muştur. Şişmanlarda yağ aliminin artması .insulin d u yarlılığının düşüklüğü ile paralellik gösterm iştir. Normal kilolularda farklılık g ö zlenm em iştir. Bu bul gu yağ türlerine göre de benzerdir. Şişm anlıktan d o layı zaten Tip 2 diyabete duyarlı olan bireylerin g ü n lük yağ alımlarının artmasının diyabet riskini d aha da arttırabileceği belirtilmiştir. T ip 2 diyabetli bireyler de yağ aliminin artması insulin direncini daha da art tırabilir. Buna göre Tip 2 diabetin tedavisinde aşırı yağ tüketiminden sakınılması yağdan gelen enerjinin %25 civarında tutulması, fiziksel aktivite arttırılarak glikoz kullanımı ve şişm anlığın önlenm esi uygun olur.

9. G astrik B iy o p s ile r d e V it a m in E v e K a r o te - noidler: H e lic o b a c te r P y lo r i G a s tr iti O la n ve O lm a y a n H a s t a la r d a P la z m a K o n s a n t r a s  yonları ile İlin tisi.

Helicobacter pylorili ve normal bireylerin p la z m a ve mukozal biyopsilerinde E vitamini ve karotenoidlerin konsantrasyonları ölçülm üştür. A ynı bireylerde reaktif oksijenin varlığının ölçütü olan m alondialde- hid (MDA) ve ch em ilum inescerice ölçüm ü de yapıl mıştır. Plazma ve mukozal antioksidantların dü zey le ri Helicobacter pylori enfeksiyonu olan ve o lm a y a n larda benzer bulunm uştur. A n c a k biopsilerde M D A ve chemilumineceens konsantrasyonları farklıdır. Bu bulgu H.pylori enfeksiyonu olan m u k o z a d a serbest radikallerin varlığını d estek lem ek te ve yağ d a çözü nen antioksidantların m ukozayı serbest radikallerden koruyucu etkisinin olmadığı veya etki olsa bile kısa sürede radikallerin tekrar oluştuğunu işaretlem ekte dir. H. pylori enfeksiyonu olan hastalara ek E vitami ni ve karotenoid vermenin yararının olm ayabileceği belirtilmiştir.

10. B u lim ik N ö r v o z a lı H a s t a la r d a Y e m e k S on rası K olesistokim in S a lm ım ı ve G a str ik B o şalm a

Bu çalışmada 8 bulimik hasta ve aynı yaş ve ağırlık ta 10 normal kadına 200, 400 ve 600 gram lık 3 labo- ratuvar sıvı yemeği yedirilip 1 er saat sonra kan alı

narak kolesistokin düzeyine bakılm ış ve midenin bo şalma süresi gözlenmiştir. N orm al bireylerle kıyas landığında bulimik bireylerde kolesistokinin salını- mının özellikle yüksek hacimli y em ek ten sonra du rakladığı gözlenmiştir. B unlarda gastrik boşalma da gecikmiştir. Hastalarda yem eğin hacm inin artması aşırı düzensiz (bınge) yeme arzusunu arttırmıştır.

(5)

Araştırma so n u ç la rı sık sık aşırı-düzensiz yem e so nucu m id e k a p a s ite s in in artm asının m ide boşalm ası nın g e c ik m e s iy le s o n u ç la n d ığ ın ı ve y e m e k sonrası kolesistokinin s a lm ım ın ın durakladığını işaretlem ek tedir. Bu d u r u m u n to k lu k yanıtını düşürdüğü ve h a s talığın ile rle m esin e c o şk u sa l d u ru m u n , sık aralıklarla diyet y a p m a n ın , to k lu k m e k a n izm a sın ın bozukluğu nun ve s o n u ç ta m id e kapasitesinin artmasının etkili olduğu b e lirlen m iştir.

11. Antioksidant Durum unun Yaşları 59-71

Arasında D eğişen Bireylerde Lipid Peroksi

dasyonu ve K arotid Ateroskleroza Bileşik Et

kisi: EVA A raştırm ası

Yaşları 59-71 yıl a ra s ın d a değişen 1187 erkek ve k a dında tribarb itü rik asit r e a k t i f ö ğ e l e r l e (TBA RS) li pid p e ro k s id a s y o n u , antioksidantların plazm a düzey lerine u ltra so n o g rafi ile karotid aterosklerozu başlan gıçta ö lç ü lm ü ş ve u z u n la m a sın a inceleme ile izlen miştir. B ilin en k a rd iy o v a s k u la r risk faktörlerine göre eşleştirme y a p ıld ık ta n sonra eritrosit vitamin E düze yi ile karotid arterdeki kalınlaşm a arasındaki önemli negatif k o re la s y o n saptanm ıştır. S elenyum ve karote- noıdle bu tü r b ir k o r e la s y o n s a p ta n a m a m ıştır. T B A R S la k aro tid arter kalınlaşm ası arasında ilişki b u lunm am ıştır. A n c a k karotid plağı olan bireylerde olm ayanlara g ö e T B A R S değeri önemli şekilde yü- sek b u lu n m u ş tu r. Bu ilinti erkeklerde eritrosit vita m in E, s e le n y u m ve karotenoid düzeyi düşüklüğüyle daha da g ü ç le n m iştir. A raştırm a sonuçları ateroskle roz o lu ş u m u n u n erken fazında lipid peroksidasyonu ve an tio k sid an t d u ru m u n u n etkili olduğu varsayımını destek lem ek ted ir. A ntioksidantların yetersizliği lipid p e ro k sid a sy o n u n u hızlandırm akta dolayısıyla arter lerde a te ro s k lero z o lu şu m u hızlanmaktadır.

12. Kahve Tüketim i ve Plazma Total Honıo-

sisteine: H ordaland homosistein Araştırması

K anda h o m o siste in düzeyinin yükselmesinin koroner kalp hastalığı riskini arttırdığı rapor edilmiştir. Bu çalışm ada 758 9 e rk ek ve 8585 sağlıklı kadında kan daki total h o m o siste in (+H ey) düzeyi ile kahve tüke timi arasındaki ilinti incelenmiştir. Çalışma N or veç in H o rd a lan kasabasında 1992-1993 yılları ara sında yapılm ıştır. K ahve tüketimi ile +Hey arasında doğrusal ilinti bulun m u ştu r. 40-42 yaş grubu erkek lerden kah v e içm ey en lerd e ortalama +Hey 10.1 mik- rom ol/L , içenlerde (günde 9 fincan) 12.0 mikromol/L b ulun m u ştu r. K a d ın lard a bu değerler sırasıyla 8.2 ve 10.5 m ik ro m o l/L dir. K ahve tüketimi, sigara içimi, düşük d ü z e y d e ek vitamin alımı ve sebze meyve tü ketiminin d ü şü k lü ğ ü ile ilintili bulunmasına karşın, bu faktörlere göre eşleştirme yapılması kahve-+Hey

düzeyi ilişkisinde orta düzeyde düşüş sağlanmıştır. Fazla miktarda kahve aliminin kan homosistein

kon-I

santrasyonunu arttırabileceği ve bunun da klinik so runları şiddetlendirebileceği düşünülerek bu konuda daha çok araştırmanın yapılması gerektiği vurgulan mıştır.

13. Bebeklikte Malnutrisyonla İlintili Crytos-

poridum Enfeksiyonu: Batı Afrika Guinea-

Bissau Toplum Araştırması

Bebeklerde Cryptosporidum parcum paraziti sürekli ve şiddetli ishale neden olur. Bebeklerin beslenme durumu ile bu etmenden kaynaklanan enfeksiyon ilişkisi 1064, 3 yaş altı çocukta incelenmiştir. C ryptosporidium enfeksiyonu erkek çocuklarda %3.7, kızlarda %2.9 ağırlık kaybına neden olmuştur. Benzer etki boy uzamasında da görülmüştür. Çocuk lar bu enfeksiyondan dolayı kaybettikleri ağırlığı ge ri alamamışlardır. Buna göre bebeklikte bu enfeksi yonun etkisinin kalıcı olabileceği belirtilmiştir.

14. Ağırlık Kaybı Sırasında Yüksek Sukroz

İçeren Diyetin Metabolik ve Davranışsal Et

kisi

Zayıflama diyetlerinde genelde yağ ve saf şeker sı nırlanır. Şişmanlıktan korunmak isteyenler için yağı azaltılmış ürünler piyasaya sürülmektedir. Bu ürün lerin yer aldığı diyetlerde yağdan gelen enerji azalır ken, karbonhidrat enerjisi yükselir. Bu çalışmada yüksek ve düşük sükroz içeren, düşük yağlı, düşük enerjili diyetin metabolik ve davranışsal etkisi 44 ye tişkin kadın (BKİ yaklaşık 35) incelenmiştir. Altı haftalık çalışmada bireylere 4604 kJ/gün enerji içe ren, enerjinin % 11’i yag» %19 u protein, %71 i kar bonhidrattan gelen diyet uygulanmıştır. Yüksek sük- rozlu diyette enerjinin % 43’ü sükrozdan, düşük sük- rozluda % 4 ’ü sükrozdan karşılanmıştır. Her iki diye ti alan kadınlar ağırlık yitirmişlerdir. Ayrıca bireyle rin kan basınçları, dinlenme metabolik hızı (DMH), beden yağ yüzdesi, T 3 hormonu, idrar epinefrin ve plazma lipid düzeylerinde düşüş gözlenmiştir. Her iki grupta depresyon, acıkma ve sinirlilik belirtilerin de azalma gözlenmiştir ve bireyler kendilerini daha mutlu hissetttiklerini belirtmişlerdir. Düşük enerjili diyette sükrozun fazla yer almasının metabolik ve davranışsal yönden olumsuz etki yapmadığı sonucu na varılmıştır. Ancak doğal besinlerle hazırlanan dü şük enerjili diyetlerde sükrozun fazla yer alması pro tein, vitamin ve minerallerin gereksinme düzeyinde karşılanmasında güçlük yaratır. Zayıflayacak birey tatlıya karşı düşkünse, yapay tatlandırıcılardan yarar lanabilir.

(6)

6 6

15. B e b e k ler İçin H azırlanm ış Tahıl Ü rün le rin d en D em irin Em ilim i: Fitik Asidi P arçala m a n ın etkisi

Düşük randımanlı (%70) buğday unu ve inek sütü içeren bebek besininden demirin biyoyararlılığı da yanıklı izotop tekniğiyle incelenmiştir. Deneyde 2 tür besin kullanılmıştır. Biri fitaz enzimi kullanılarak undaki fitatın %88 oranında azalmasıyla üretilen, di ğeri işlem yapılmamış undan üretilendir. Her iki be sin aynı miktarda askorbik asit içermiştir ve askorbik asit: demir molar oranı,2:1 olarak belirlenmiştir. Be sinlere demir sülfat eklenmiştir. Her iki besinden de mir emilimi benzer bulunmuştur (fitik asidi parçalan mamış ve parçalanmış %8.7 ve %8.5). Bebek ek be sini hazırlanırken fitaz enzimi ile muamele etmenin

ve yüksek askorbik asit eklemenin demir emilimi yö nünden fazla etkili olmayacağı sonucuna varılmıştır. Ancak ürünlerde aksorbik asidin demire olan molar oranının 2:1 altına düşmemesi gerekmektedir.

16. Dem ir Zenginleştirilm iş Bebek Besinine K alsiyum ve Fosfor Eklenmesi: N orm al D o 

ğum lu Bebeklerde Dem ir D urum una Hiç Bir Etkisi Yoktur.

Yüksek miktarda kalsiyum içeren besinlerin demir biyoyararlılığının düşük olduğu ileri sürülmüştür. Bu görüşten hareketle süte pekmez katmanın pekmezde ki demirin yararlılığını azalttığı ileri sürülmektedir. Bu çalışmada 103 bebekten bir grubuna demirle zen ginleştirilmiş süt esaslı 465 mg Ca, 317 mg P/L içe ren formula, diğer gruba benzer formula Ca ve P ek lenerek Ca ve P düzeyi sırasıylal800 ve 1390 mg/L düzeyine çıkarılarak verilmiştir. Ca ve P eklenen be beklerin Ca alımı diğer gruptan 4 kat fazladır. Her iki grubun başlangıç ve 9 ay sonrasında ölçülen serum ferritin, total demir bağlama kapasitesi, eritrosit protoporfirin veya hematokrit düzeylerinde farklılık gözlenmemiştir. Çalışma boyunca hiç bir bebekte de mir yetersizliği gözlenmemiştir. Yeterli düzeyde de mir içeren diyete Ca ve P eklenmesinin demir yeter sizliğine neden olmadığı sonucuna varılmıştır. Buna göre süte pekmez katmanın zararlı olduğu görüşünün bilimsel bir dayanağı yoktur. Özellikle demir içeren bitkisel besinlerle birlikte C vitamini kaynağı taze meyve veya meyve suyunun alınması demir yönün den beslenmede olumlu davranıştır.

17. Sağlıklı Erkeklerde Laktitol ve Ksilitole M etabolik Yanıt

Birçok diyetetik üründe şeker alkolleri kullanılmak ladır. Bu çalışmada bireylere 25 g laktitol, ksilitol ve ya iilikoz verilerek plazma glikoz, insulin, C-peptid

yanıtları ile karbonhidrat ve lipid o k s id a s y o n u n d a k i değişmeler incelenmiştir. Laktitol ve ksilitol a lın d ık tan sonra plazma glikoz, insülin ve C -p e p title rin d e k i yükselme, glikoz alımına göre d ü şü k b u lu n m u ş tu r (p<0.02). İki şeker alkolü arasındaki fark g ö z l e n m i ş tir. Glikozun glisemik indeksi 100 kabul e d ild iğ in d e ksilitol ve laktitolünkü sırasıyla 7 ve -1 dir. G lik o z alımından 3 saat sonra h ip o g lisem i g ö z le n m e s in e karşın şeker alkollerinde böyle bir belirti g ö r ü l m e miştir. Karbonhidrat ve lipid o k s id a s y o n u n d a şe k e r alkollerinin alımına bağlı değişiklik g ö z le n m e m iş tir, fakat glikoz alımından sonra k a rb o n h id ra t o k s id a s yonundaki artış önemli b u lu n m u ş tu r. Bu gibi şe k e r alkollerinin diyetetik ürünlerde yer a lm a sın ın ö z e l likle diyabetli bireylerde yararlı olacağı s o n u c u n a v a rılmıştır.

18. A sk o rb ik A sit ve D e h i d r o a s k o r b i k A s it S ig a ra iç im in in N e d e n O l d u ğ u O k s i d a t i f Stresin G ö ste r g e sid ir

Tütün içerdiği birçok toksik k im y a s a lla birey ü z e rin de, önemli oksidasyon stresi y a ra tm a k ta d ır. Bu ç a lış mada 219 sağlıklı yetişkinde p la z m a ask o rb ik asit (indirgenmiş form) ve d e h id ro a s k o rb ik asit (oksitlen- mi form) düzeyleri geliştirilm iş yeni teknikle ö lç ü l müş ve sigara içimi, yaş ve cinsiyetin etkisi s a p ta n mıştır. Sigara içenlerde p la z m a ask o rb ik asit d ü zeyi

içm eyenlerden d ü ş ü k b u l u n m u ş t u r ( s ı r a s ıy la

62.8±24.9 ve 74.9±23.6 m ik ro m o l/L ). D e h id r o a s k o r bik asidin total askorbik aside oranı sig ara içenlerde % 1.8±4.0, iç m e y e n le r d e % 0 .1 ± 3 .1 b u l u n m u ş t u r (p<0.0001). K adınlarda total p la z m a askorbik asit düzeyi erkeklerden yüksektir. Y a ş a göre bir farklılık gözlenmemiştir. Sigara içim inin ö n e m li oksidasyon stresi yarattığı, askorbik asidin o k s id a s y o n u n u arttır dığı ve indirgenmiş fo rm d a tu tu lm a sın ı güçleştirdiği sonucuna varılmıştır. S ig ara içen lerd e o k sid asy o n stresine karşı k o y m ak için p la z m a C vitam ini k o n santrasyonunun 70 m ik ro m o l/L d ü z e y in in üstünde tutulmasının gerekli olduğu v u rg u la n m ıştır.

19. A m e liy a t S o n r a s ı H a s t a l a r d a G lu t a m in le Z e n g in le ştir ilm iş E n te r a l v e P a r e n t e r a l B e s  len m e Ü z e r in d e B ir Ç a lış m a

Glutamin plazm a ve iskelet k a sın d a bol bulunan bir amino asittir. Son yıllarda bazı özel d u ru m la rd a el zem amino asit olarak kabul ed ilm e k ted ir. G lutam in normal koşullarda bed en d e se n te z le n m e s in e karşın, yaralanma ve am eliyatlardan sonra b e d e n d ek i m ik ta rı hızla düşer. G lutam in sind irim aygıtı hücrelerinin bütünlüğünün k o ru n m a sın d a tercih edilir. O ksidatif substrakter ve protein d e ğ işim in in d en etim in d e rol alır. Bu tür önemli işlevlerinden dolayı katabolik d u

(7)

rum larda g lu ta m in is te m i artar. B u ç a l ı ş m a d a k a n s e r den dolayı m id e ve p a n k r e a s a m e liy a tı o lm u ş 17 b i rey iki g r u b a a y r ıla r a k b ir g r u b a g u l u t a m i n e k le n m iş enteral ve d i ğ e r i n e total p a r e n te r a l b e s l e n m e u y g u lanmıştır. H e r iki k a r ı ş ı m ı n e n e rji, a z o t ve g lu ta m in içeriği b e n z e r d ir . H e r iki g r u b u n g lu ta m in k o n s a n t rasyonu f a r k s ız d ır a n c a k g l u t a m i n i n p l a z m a y a geçişi tüble b e s l e n m e d e p a r e n t e r a l b e s l e n m e d e n d a h a y a vaş o lm u ş tu r. P l a z m a a m i n o asit d ü z e y i fo rm ü laları yansıtm ıştır. A r a ş t ı r m a s o n u ç la r ı g lu ta m in le z e n g in leştirilmiş tüb b e s l e n m e s i n i n p a r e n te r a l b e s le n m e y e benzer p l a z m a a m i n o asit p ro fili o l u ş tu r d u ğ u n u g ö s term ektedir.

20 . Y a ş a m B i ç i m i n i n D e ğ i ş m e s i n i n A t e r o s k - le r o z u n İ l e r l e m e s i n e E t k i s i

Çitt k ö r ve p l a s e b o - k o n t r o l l ü y a p ıla n bu ç a lış m a d a kolesterol d ü ş ü r ü c ü d iy e t u y g u la m a s ı ve y a ş a m b içi mini b u n a u y g u n d u r u m a g e tirm e s i ö n e rile n bireyler belirli s ü r e le rd e m u a y e n e e d ile re k k a ro tid arter inti- m a -m e d ia k a lın lık la rı u ltr a s o n o g r a f ik y ö n te m le ö l ç ü lm ü ş tü r. D i y e t k o l e s t e r o l ü , ç ö z ü n m e y e n posa, BKI, sig a ra iç im in in k a ro tid arter in tim a -m e d ia k a lınlığının ile r le m e s in d e b a ş lıc a fa k tö rle r olarak belir lenm iştir. İ n t i m a - m e d i a k alın lığ ı ilerleyen bireylerin d o y m u ş y ağ ve s te a r ik asiti a z a lta ra k tekli d o y m a m ış yağ asitlerini a rttırm a la rı in tim a m e d ia kalınlığındaki yıllık artış h ız ın ı ö n e m li şe k ild e d ü ş ü rm ü ş tü r. İnti m a -m e d ia k a lın lığ ın d a k i g e riy e d ö n ü ş özellikle er keklerde ö n e m l i d i r . B K I ’de 5 pu an d ü ş ü r m e , sigara yı b ır a k m a , g ü n l ü k k o le s te ro l a lim im 100 m g azalt ma şe k lin d e k i y a ş a m b iç im i d eğ işik liğ in in karotid duvar i n t i m a - m e d i a k a lın lığ ın d a yıllık 0.13 m m azal m ay a n e d e n o l d u ğ u h e s a p la n m ış tır. Bu d eğ er yaşam biçim ini d e ğ i ş t i r m e y e n p la s e b o g ru b u n u n intima- m ed ia k a lın lığ ın d a y ıllık artışa e şd eğ erd ir. A raştırm a sonuçları y a ş a m b iç im i ve d iy ette yapılan uygun d e ğişim in a te ro s k le r o z u n o lu ş u m u n u önlendiğini ve geriye d ö n ü ş ü n ü sa ğ la d ığ ın ı g ö sterm ek ted ir.

2 1 . O m e g a - 3 Y a ğ A s it le r i Alnmn ile A s tım B e  lir t ile r in d e k i D ü ş ü ş 5 - S e r i L e u k o t r in Ü r e tim i He i l g i l i d i r

A s tım , f a r m o k o lo jik aja n lara ihtiyacı azaltıcı diyet u y g u la m a s ın a o lu m lu yan ıt verir. Bu çalışm ada bi reylerde m e te k o lin in o lu ştu rd u ğ u so lu n u m bozuklu ğ u n a n - ^ yağ asitleri alim inin etkisi incelenmiştir.

A ra ş tır m a d a n-3 y ağ asitlerinin etkisinin kriteri ola rak idrarla le u k o trin atım kapasitesi saptanmıştır. Bi reyler n-3 y ağ asitlerinin n-6 y a oranı 0.1:1 ve 0.5:1 o lacak ş e k ild e aldıktan bir ay sonra idrarla leukotrin a tım ın a b ak ılm ıştır. D ü ş ü k n-3 yağ asidi alımında m e ta k o lin in başlattığı so lu n u m güçlüğü belirtilerinde

artış gözlenmiştir. Yüksek n-3 yağ asidi alımında 5- seri leukotrin atımında önemli artış olmuştur. İdrarda 4-serinin 5-seri leukotrine oranı birden düşük olma sının n-3 asidinin yararının göstergesi olduğu sonu cuna varılmıştır. Balık yağı olarak verilen n-3 yağ asidinin 4 ve 5-seri leukotrin üretimini etkilediği, as tımın tedavisinde diyetin balık yağı veya başka bir n-3 yağ asitleri içeren preparatla desteklenmesinin ya rarlı olabileceği sonucuna varılmıştır.

2 2 . D a y a n ık lı S p orla U ğraşan A tletlerde An- tio k sid a n t E k len m esin d en Sonra Serum ve L D L ’nin A n tio k sid a n t Potansiyeli Artar

Koşu egzersizi yapın sporculara antioksidant ekle mesi (294 mg vitamin E, 1000 mg vitamin C, 60 mg ubiquinon/gün) veya plasebo verilerek koşu öncesi ve sonrası kan lipitleri ve antioksidant düzeylerine

bakılm ıştır. A ntioksidant alımı egzersiz öncesi^ ve sonras, L D L ’nin antioksidant potansıyalını ve serum vitamin E düzeyini yükseltmiştir. Ekleme LDL. ko santrasyonunu, dıene konjugasyonunu ^

diene k o n s a n t r a s y o n u n u etkilememiştir,.Egzersiz s e

rum diene k o n j u g a s y o n u n u y ü k s e l i ş t i r . Ancak an

tioksidant eklenmesi serum dıene ^

artısını etkilememiştir. Araştırma sonuçları antıok

ı • • t n ı nksidasyonunu önlediğini, fa

dant eklemesinin LDL oksıdasyo Urün_

kat 4-haftalık eklemeyle LDL. m n o t o ,

y

^

lerinin konsantrasyonunu d ü ş ü r m e d i ?

mektedir.

...

• rw n k lara Haftada Bir Ek

D L ?rk" lX Si i Hemoglobin Düzeyini Yük

seltir

ı n L.< ralısmada okulöncesi 289

Ç° Cl£ Hnarazit tedavisi, ikinci grup haftada bir

T 30 m" Fe üçüncü grup plasebo almıştır. Demir

kez 30 m 0 Fe ç p re valansı % 3 7 .2 ’den

% r 6 2 8yeUdüşmüş, hemoglobinde 6.9±9.8 g/L artış

1 t„r Plasebo grubundaki artış sadece 1.9±8.0 olmuştur. riaseD e

c/L olmuştur (p<0.001). Antıparazıt tedavisinin ek bir etkisi gözlenmemiştir. Anneler eğitilerek çocuk larına haftada bir ek demir preparatı vermelerinin

anemi prevalansını önemli şekilde düşürebileceği so

nucuna varılmıştır.

24. Cebu

F ilip in lerd e

2 Yaş Altı Çocuklarda

Diyare ve Solunum Yolu Hastalıkları ve Bağ

lı Ölümlerde Malnütrisyonun Etkisi

Bu çalışmada 1988-1991 yılları arasında 9942 iki yaş altı çocuk ölümlerinin nedenleri ve beslenme duru munun etkisi incelenmiştir. Y aşa göre ağırlık esas

(8)

6 8

alınarak belirlenen beslenme durumunun solunum yolu infeksiyonu ve diyareden ölümde en önemli risk faktörü olduğu belirlenmiştir. Yaşa göre ağırlık Z skorunda bir ünite düşüşün diyareden ölümü 1.6 kat arttırdığı hesaplanmıştır. Solunum yolu enfeksiyo nundan ölümde bu risk 1.7 kat bulunmuştur. Her iki hastalık birlikte bulunduğunda risk 2.0 kat olarak he saplanmıştır. Bu sonuçlar iki yaş altı çocuk ölümle rinde en önemli faktörün malnütrisyon olduğunu göstermektedir. Görünen ölüm nedeni belirli hastalık olmasına karşın esas neden kötü beslenmedir. Çocuk sağlığının korunmasında başta gelen önlem malnüt- risyonun yok edilmesi olmalıdır.

25. Balık T ü ketim i, Balık Y ağı, L ipidler ve K oroner K alp H astalığı

Bu yazıda Amerikan Kalp Derneği Bilim Danışma ve Koordinasyon Komitesi’nin konuya ait görüşleri özetlenmiştir. Yazıda omega-3 yağ asitlerinin ne ol duğu, balık ve balık yağı aliminin koroner kalp has talığından korunmada etkinliği açıklanmıştır. Trigli-

seritleri yüksek bireylere n-3 yağ asitleri verilmesi nin olumlu etki yaptığı, Tip V ailesel hiperlipidemili bireylerin tedavisinde kullanılması önerilmiştir. Bu etkinin mekanizması şöyle açıklanmıştır: (1) VLDL trigliserit sentezini engellenmesi, (2) apoprotein B sentezini engellenmesi, (3) VLDL yıkımının artması, (4) LDL sentezinin baskılanması, (5) yemek sonrası lipeminin azalması. Balık yağı eklenmesi yüksek tansiyonlu ve hiperkolesterolemili bireylerde doza bağlı olarak kan basıncında düşüşe neden olmuştur. Diyetle n-3 yağ asitleri alımı fibrinojen faktör VII ve Willebrand faktörü ile negatif, protein C ile pozitif yönde ilişkili bulunmuştur. Bu bulgular koroner arter bypass graftin yapılan hastalarda n-3 yağ asitleri alı- mında damar tıkanıklık riskinin düşüşü ile paralellik göstermiştir. Buna göre n-3 yağ asidi alımı damarda tromboz oluşumunu önlemektedir. Temel besinleri balık olan Eskimoların günlük kolesterol alımlarının yüksek olmasına karşın koroner kalb hastalığının seyrek görülmesi konuya ilgiyi arttırarak klinik çalış malar yoğunlaşmıştır. Miyokard enfarktüsü geçirmiş bireylerden kırmızı et yerine balık tüketenlerde ye meyenlere göre ölüm oranında %29 azalma olmuş tur. Bunun yanında çok sayıda birey üzerinde yapılan çalışmalarda balık ve balık yağı alımı ile miyokard enfartüsü arasında ilinti bulunmamıştır. Normal ko

lesterol düzeyine sahip koroner kalp hastalığı olan erkeklere iki yıl süre ile günlük 6 g n-3 yağ asidi pre- paratı ekleme koroner arterlerin çaplarında önemli bir değişiklik yapmamıştır. Bir çalışmada alfa-linole- nık asitten zengin Akdeniz tipi diyet, Amerikan Kalp

D erneği’nin A şam a 1 diyeti ile karşılaştırıldığında Akdeniz tipi diyet alanlarda ö lü m g ö z le n m ez k e n di ğer grupta 8 ölüm olm uştur. D iğ er bir kontrollü yapı lan çalışmada ayda 5.5 g n-3 yağ asidi (haftada bir porsiyon yağlı balık tüketim ine eşit) alanlarda birin cil kardiyak yetm ezlik g ö rü lm e riskinde % 50 düşüş olmuştur. Buna göre n-3 yağ asitleri alımı kalp da marlarında pıhtı oluşum riskini azaltm aktadır. Oksi- dasyona duyarlılığı nedeniyle n-3 çoklu doym am ş yağ asitlerinin o lu m su z etkileri de olabilir. Ancak günlük 3-8 g arasında alınan n-3 yağ asidi preparatı aliminin önemli olu m su z etkisi olm ad ığ ı bildirilmiş tir. Ek n-3 yağ asidi preparatı alim inin yaygınlaştırıl ması için daha çok araştırm a verilerine gerek olduğu; şu anda piyasadaki balık yağı kapsüllerinin ağır, te daviye yanıt v e re m e y e n h ip e r trig lis e rid e m ili ve pankreatit riski taşıyan hastalara önerilebileceği, bu nun yanında doym uş yağ asitlerini içeren et yerine balık tüketiminin yararlı olduğu vurgulanm ıştır.

26. İn sa n la r d a A ç lık S o n r a s ı A ş ır ı Y e m e ve B ed en Y a ğ la n m a sı: G e r iy e D ö n ü ş İçin Y a ğ sız ve Y a ğ D o k u s u n d a n G e le n İ şa r e tle r

Klasik Minnesota D eneyindeki 12 aç bırakılmış ve tekrar beslenmiş erkekten elde edilen veriler tekrar değerlendirilmiştir. Bireyler 12 hafta sınırlı 2 hafta serbest beslenmişlerdir. A çlık ve tekrar beslenm ede aşağıdaki veriler toplanmıştır: (1) serbest yem ek y e meye karşı aşırı yem e davranışı, (2) serbest beslen meye başlamadan, serbest yem e sırasında yağ kütle si ve beden yağ yüzdesi, (3) serbest yem eye başlam a dan ve başladıktan sonra enerji alım miktarı ve açık

veya fazlalık olarak fark. Aşırı y e m e yanıtı, beden yağı ve yağsız kütle ile önemli korelasyon gösterm iş tir. Açlık sonrası aşırı y em e, yağ ve yağsız dokudan gelen geriye dönüş işaretleri ile belirlenen otoregula- tor sistemin varlığını gösterir. A m aç açlıkla yitirilen beden ağırlığının tekrar kazanılm asıdır.

27. M u ltietn ik G e n ç K a d ın N ü fu s u n B e d e n B ileşim i

Yaşları 3-18 yıl arasında değişen A vrupa, Afrika ve İspanyol kökenli kadın nüfusun beden bileşimi dual enerji x-ray absorpsiyon yöntem i ile ölçülmüştür. Kemik mineral içeriği (B M C ) ve yağsız doku kütlesi (LTM) Afrika kökenlilerde A vrupa kökenlilerden daha yüksek, Avrupa kökenlilerle, İspanyol kökenli ler arasında ise farksız bulunm uştur. İspanyol ve Af rika kökenlilerin beden yağ oranı Avrupa kökenliler den yüksektir. Çocuk ve genç kadın grubunda beden

bileşimi konu edildiğinde etnik farklılığa dikkat edil mesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

(9)

28 . Y a ş l ı l a r d a Y a ğ v e P o s a n ı n P ıh t ıla ş m a F a k tö r ü V I I y e E t k i s i: R o t e r d a m A r a ş t ı r m a  sı

Faktör V U ’nin k o n s a n t r a s y o n u n u n y ü k s e lm e s i tromboz o lu ş u m risk in i arttırır. B u d a a te ro s k le ro z u n v ar lığında kalp y e te r s iz liğ in e n e d e n olur. R o te r d a m k e n tinde o tu ra n 6 7 .3 ± 7 .8 y a ş ı n d a 3 0 0 7 bireyin faktör VII d ü zeyi ö l ç ü l m ü ş t ü r . A y r ı c a k a r d iy o v a s k u la r risk faktörleri ve b e s in tü k e tin sıklığı y ö n te m i ile diyetin niteliği b e lir le n m iş tir . T o p l a m y a ğ alım ı faktör VII düzeyi ile d o ğ r u d a n ilintili b u lu n m u ş tu r . S a d ece k a dınlarda d o y m u ş y a ğ l a ilintilidir. T e k li d o y m a m ış la pozitif, ç o k lu d o y m a m ı ş l a ters ilinti saptanm ıştır. Her iki c in s iy e tte p o s a fa k tö r V II ile ters y ö nde ilin tili b u lu n m u ş tu r . T o p l a m en erji alım ı ile herhangi bir ilinti s a p t a n m a m ı ş t ı r . D iy e tte y a ğ ın artm ası faktör VII k o n s a n t r a s y o n u n u a rttırırk en , p o sa n ın artması d ü ş ü rm e k te d ir. B u b u lg u p o s a s ı d ü ş ü k y ü k se k yağlı diyetin k a r d i y o v a s k u l a r h a s ta lık la ra riski arttırdığı g ö rü şü n ü d e s te k l e m e k t e d i r .

♦

2 9 . i d r a r l a L a k t o z A t ım ı: D o ğ u m d a n S o n r a  ki D e ğ i ş m e v e S ü t Ü r e t i m i ile İ lin tis i

İdrarla la k to z a tım ın ın süt ü re tim in in bir göstergesi olduğu r a p o r e d ilm iş tir. B u ç a lış m a d a idrarla laktoz atımı 50 e m z ik li 49 e m z i r m e y e n k a d ın d a d o ğ u m so n rası 0 .5 , 3 ve 6 a y d a s a p ta n m ış tır. A y rıc a 29 kadında m e m e d e n k e s tik te n s o n r a d a ö lç ü m yapılm ıştır. E m ziren k a d ın la rın la k to z atım ı e m z irm e y e n le rd e n 4 ile

17 kat y ü k s e k b u lu n m u ş tu r . En y ü k s e k laktoz atımı 0.5 a y d a o lm u ş tu r . L a k to z atım ı m e m e d e n kesm e ile

azalm ış, fa k at 1-3 ay e m z irm e y e n le r d e n hala y üksek tir. A y r ıc a 62 k a d ın d a la k to z atım ını süt üretim m ik tarını b e lirle y ip b e lirle m e d iğ i araştırılm ıştır. Süt üre tim indeki fark lılığ ın % 2 ile 9 ’unun laktoz atımı ile a ç ık lan a b ile c e ğ i belirtilm iştir. L a k to z atımı m em e d o k u s u n u n aktivitesi ile ilintili b u lu n m asın a karşın süt ü ıe tim in i s a p t a m a d a tek b aşın a yeterli olmadığı s o n u c u n a varılm ıştır.

3 0 . S ü k r o z P o lie s t e r G a s t r ik A s it S a lın ım ı E n g e l l e m e z v e y a K o le s is t o k in in S a h n ım m ı U y a r m a z

D iyette yag y erin e y a p a y yağ denen sükroz poliester k u llanım ı yağ a lim im azaltır. A n c a k sükroz poliesterin sin d irim siste m in in işlevine etkisi bilinm em ekte dir. Bu ç a lış m a d a 8 sağlıklı, gönüllü kadında sükroz poliesterin m id e salgısı ve kolesistokinin salınımına etkisi in c e len m iş tir. S ü k ro z poliester alımı gastrinin uyardığı m id e asit salın ım ım etkilememiştir. Bunun y a n ın d a sindirilebilir yağ m ide asit salınımım önem li şeklide b ask ılam ıştır. S ü k ro z poliester plazm a k o

lesistokinin konsantrasyonunu da etkilememiştir. Sindirilebilir yağ ise arttırmıştır. Sükroz poliester sindirilebilir yağla kıyaslandığında gastrin tarafından uyarılan mide asit salınımım baskılamadığı gibi, ko lesistokinin salınımım da uyarmamıştır. Buna göre diyette yapay yağ kullanımı diyetin yağ, dolayısı ile enerji yoğunluğunu düşürmesine karşın mide boşal masını geciktirme ve tokluk duygusunu arttırma özelliğine sahip değildir.

%

3 1 . Y en id o ğ a n la rd a Sınırda Vitam in D Y e tersizliği: T a n ım ve V itam in D Eklem esine Y an ıt

Kış-bahar döneminde doğan 80 bebek ve annelerin de 3-6 günlükken serum kalsidiol (25 hidroksi vita min D), paratroid hormon (PTH), kalsiyum, fosfor ve alkalen fosfataz (ALP) konsantrasyonları saptanmış tır. Doğumdaki vitamin D durumunun ileriye dönük etkisini belirlemek için formula ile beslenen 52 be bek 3 ay izlenmiştir. Ayrıca bebeklere 2 kez 12.5 mikrogram (500IU) ve 25 mikrogram (1000IU) ağız dan D v itam ini verilerek vitamin D durumundaki de ğişme gözlenmiştir. Doğumda bebeklerin %63.7’sı- nin serum kalsidiol düzeyi 30 nmol/L ve altında bu lunmuştur. Bebeklerden 14’ünün serum kalsidiol dü zeyi düşük, PTH düzeyi yüksek (60ng/L üstünde) bulunmuştur. Bu değer yetişkinlerin üst sınır değeri ne eşittir. Ayrıca bu bebeklerin serum k a ^ y u m du- zeyleri de düşüktür. Kalsidiolün 30 nmo /L ve akı, PTH nin 60 ng/L üstü vitamin D yetersizliğinin os- tergesi kabul edilmiştir. Buna göre ek vitamin D al mayan annelerden doğan bebeklerin %24 unde vita min D yetersizliği olduğu sonucuna varılmıştır. Bu bebeklere verilen ek D vitaminine olumlu cevap alın mıştır. Vitamin D eklemesi yetersiz olmayan bebek lerde de olumlu yönde etkili olmuş ve hiçbir toksik etki Gözlenmemiştir. Yetersiz bebeklerin kan değer leri günlük verilen 25 mikrogram (1000IU) ergokal- siferol ile bir ayın sonunda normal değerlere ulaşmış tır Bizim ülkemizde özellikle kapalı giyim tarzı olan gebe kadınlardan doğan bebeklerde D vitamini yeter sizliği olasıdır. Bunu önlemek için gebe kadınların ek D vitamini (10-12.5 makrogram/gün) almaları önerilebilir.

32. İnsanlarda D iyetle F illoq u in on A tım ın d a ki F arklılığa Y an ıt O la rak S eru m O steokal- sin P lazm a F illoq u in on ve İd ra rla G a m m a - k arb ok siglu tam il A tım ın d a D e ğ işm e le r

Bu çalışmada yaşları 20-33 yıl arasında değişen 9 sağlıklı bireye 15-günlük sürelerde normal karışık di yet, 100 veya 420 mikrogram/gün dozda fılloquinon içeren diyetler verilerek serum ve idrardaki ilgili mo

(10)

70

leküllerin düzeylerindeki doza bağlı değişmeler sap tanmıştır. Total serum osteokalsin diyet filloquinon düzeyinden etkilenmemiştir. Bunun yanında az kar- boksileşmiş osteokalsin oranı ek filloquinon eklen meyen dönemde %28 yükselmiş, ek alıma başlama nın 5. gününde normal düzeye inmiştir. Ekleme yapı lan dönemlerde plazma filloquinon konsantrasyonu yükselmiş, karışık normal diyete geçişte eski düzeyi ne düşmüştür. 24 saatlik idrar gamma karboksi gluta- mik asidin kreatine oranı ekleme ile değişmemiştir. Araştırma sonuçları karboksile olmamış osteokalsin, plazma filloquinon ve idrar gamma karboksigluta- mik asit atmının K vitamini yönünden beslenme du rumunun belirlenmesinde uygun ölçütler olduğunu işaretlemektedir.

33. N orm al G enç ve Y aşlı, Evde veya H u zu  revin d e Y aşayan K adınlarda Serum V itam in D M etabolitleri ve K alsiyum Em ilim i

Bu çalışmada 52 genç yetişkin, 64 kendi evinde ve 60 huzurevinde kalan yaşlı kadının serum vitamin D metabolitleri ölçülmüştür. Ortalama serum kalsidiol (25 hidroksi vit D) genç-yetişkin, serbest yaşayan yaşlı ve huzurevinde kalan yaşlılarda sırasıyla

11.3±4, 11.5±3.2 ve 10.8±4.4 nmol/L bulunmuştur. Vitamin D yetersizliği kabul edilen düşük kalsidiol düzeyi 4.8 nmol/L aynı gruplarda sırasıyla %6, 1.6 ve 8.0 bulunmuştur. Serum kalsidiol düzeyi vitamin D alımı ile doğrusal, PTH ile ters korelasyon göster miştir. Serum PTH yaşla yükselmiş, huzurevindeki yaşlıların % 17’sinde hiperparatroidizm görülmüştür. Bu grupta ayrıca kalsiyum emilimi ve 1,25 dihidrok- si vit D (kalsitriol) düzeyi düşük bulunmuştur. Genel olarak yaşlılarda kalsiyum emilimi düşüktür. Serum kalsidiol düzeyi normal olmasına karşın bu durum yaşla azalan kalsiyum emilmini arttırıcıdır. Yaşlıda yüksek D vitamini aliminin yaşa bağlı kalsiyum emi- limine etkisinin belirlenmesi gerekmektedir. Güneş ten yaralanmayan ve ek kalsiyum almayan yaşlılarda kalsiyum emiliminin daha da yetersiz olabileceği dü şünülmelidir.

34. N orm al ve D üşük M agnezyum Alımı S ı rasında Ek B oron A lım m a KarşH M enopaz Sonrası K adınların Yanıtları: B oron, kalsi yum ve m agn ezyu m em ilim i, birikim i ve kan düzeyleri

Deney hayvanlarından elde edilen bilgiler boron mi neralinin diğer minerallerin metabolizmasını bazı yönlerden etkilediğim işaretlemektedir. Bu çalışma da 1 1 menopoz sonrası kadın 23-gün dengeleme ve 6 24-giinlıik deney dönemi olmak üzere 167 günlük sü rede değişik düzeyde mineralleri içeren diyetler veri

lerek metabolik yanıtlar ölçülm üştür. T em el diyetin mineral içeriği şöyledir: 0.36 mg B, 109 m g M g , 0.10 mg dan az Al/8400 kJ. Bu diyete ek olarak d eğişik dönemlerde 0 (BB) veya 3 mg B (SB); O B O M g (BMG) veya 200 mg M g (Smg); 1000 mg Al (S A L ) eklenmiştir. SB dönem inde B B ’ye göre boron alı- mında 9 kat artış olm asına karşın, p la z m a boron d ü zeyinde 1.5 kat artış olmuştur. B u n a göre eklenen h o ronun çoğu idrarla atılmış ve birikim olm am ıştır. B o ron alınmayan dönem de idrarda C a azalm ış, M g alı- mında artmıştır. Al alımında Ca em ilim i d ü şm ü ştü r. Bu bulgu özellikle m enapoz sonrası k ad ın lard a Al aliminin sınırlanması gerektiğini işaretlem ektedir. Boron eklenen dönem de idrarla okzalat atımı a z al mıştır. Bu bulgu düşük M g ’lu diyetle b oronun urat taşlarının oluşumunda rolü olduğunu işa re tlem e k te dir. Boron eklenmesi serum M g düzeyini d ü ş ü r m ü ş tür.

35. U lusal K o le ste r o l E ğ itim i P r o g r a m ı A ş a  m a 2 D iy etin e K a rşı L ip o p r o t e in K o le s te r o l Y an ıtın da B ir ey se l F a r k lılık la r

Bu çalışmada yaş ortalaması 44 olan 72 erkek ve yaş ortalaması 50 olan 48 kadın önce A m erik an diyeti (enerjisinin %35-41 yağ, % 13-16 d o y m u ş yağ, 31-45 mg kolesterol/MJ); sonra aşam a 2 diyeti (enerjisinin % 18-29’u yağ, 4-7 doym uş yağ ve 11-20 m g k o le s terol/MJ) almışlardır. Diyetlerin enerji ve diğer besin öğeleri içerikleri benzerdir. T ipik A m erik an diyeti ile kıyaslandığında aşama 2 diyet alındığında L D L -k o - lesterolde erkek ve kadında sırasıyla % 18.9 ve % 15.6, HDL-kolesterolde %17 ve % 12.2 düşüş o l muştur. Apolipoprotein E 3,4 fenotip karakteri taşı yan erkeklerde L D L -kolesteroldeki düşüş d ah a y ü k sektir (%24.2). Apo A-IV 1,2 fenotip karekterde olanlarda ise LD L-kolesteroldeki düşüş daha azdır (% 12.4). Apo A-IV 1, 1 karakterdekilerde düşüş ise % 19.6 bulunmuştur. K adınlarda A p o E ve A -V I ka- rekterler arasında aşam a 2 diyetine karşı L D L ’deki düşüş açısından fark bulunm am ıştır. A ş a m a iki diy e tinin LDL-kolesterol düşürücü etkisi yön ü n d en geniş bireysel farklılıklar (erkekte + %3 ile -% 5 5 , kadın- da+%13 ile -%39) gözlenmiştir. A şa m a 2 diyetine karşı LDL-kolesteroliin düşüş yanıtındaki farklılığın % 48 başlangıç LDL-kolesterol k o n san trasy o n u n d an kaynaklandığı sonucuna varılmıştır.

36, J a m a ik a ’h

Ergen Kızlarda Demir Yeter

sizliği, Demir Yetersizliği Anemisini Saptama

Yöntemi

Jam aika’lı ergen kızlarda (13-14 yaş) serum ferritin, eritrosit protoporfirin, korpuskula hacim ölçümleri (MCV) ile belirlenmiştir. Bulunan değerlerden demir

(11)

yetersizliğ i a n e m i tanısı k o y m a k için hem oglobin k o n s a n tr a s y o n u n u n sınırı b elirlenm iştir. B u n a göre h e m o g lo b in k o n s a n t r a s y o n u n u n 107 g/L sınırının u ygun o ld u ğ u s o n u c u n a varılm ıştır. D iğ er ve bu kri terlere g ö re a n e m i p re v a la n s ı sırasıyla % 7.6 ve %4.3 b u lu n m u ş tu r . D e m i r y e te rsizliğ i anem isinin tanısında h e m o g lo b in d ü z e y in in alt sınırını 107 g/L kabul edil

__ ■ ■ m eşinin u y g u n o la c a ğ ı s o n u c u n a varılmıştır. 3 7 . H e m o d i a l i z A l a n H a s t a la r d a A n t io k s i d a n t V i t a m i n l e r v e K a r o t e n o id le r in D ü z e y in  d e E t n ik F a r k l ı l ı k l a r H e m o d i a l i z a la n h a s t a l a r d a ö l ü m n e d e n le rin in % 5 0 ’si k a r d iy o v a s k u la r h astalıklardan kaynaklanır. H e m o d ia liz in L D L - k o le s te r o l o k sid asy o n u n u h ızlan dırarak riski arttırd ığ ı, antiok sid an tların bunu önledi ği ileri s ü r ü lm ü ş tü r . B u ç a lış m a d a 109 A frika k ö k e n li ve b e y a z h e m o d ia liz h astasının alfa ve g a m m a to- k o fero l, k a ro te n o id le r ve C vitam inin p lazm a k o n sa n tra sy o n ları sa p ta n m ıştır. D iyetle alınan besin ö ğ e lerinin m ik ta rla rı besin tü k etim sıklığı yöntem iyle b e lirlen m iştir. A frik a kökenlilerin p lazm a retinol, lu- tein ve la y k o p e n dışı karotenoidlerin düzeyleri be y a z lard a n y ü k s e k , alfa tokoferol düzeyleri ise düşük b u lu n m u ş tu r. Bu bulgu yaş ve p la z m a lipit d ü zeyin den b a ğ ım s ız d ır. B u lu n a n p la z m a karotenoid k o n sa n tra sy o n ları d iğ e r g ru p la ra göre düşüktür. Bu fark lılıkların klinik so n u çlarının araştırılması gerektiği s o n u c u n a varılm ıştır.

3 8 . K a d ı n l a r d a B ö lg e s e l Y a ğ D a ğ ılım ı ve K a r d iy o v a s k u la r H a s t a lık R isk i

T e k n o lo jin in ilerlem esi bedenin değişik bölüm lerin de top lan an yağ m iktarının ölçü m ü n e olanak sağla m ak tad ır. Bu ç a lışm a d a hangi bölgedeki y ağ lan m a nın hastalık riski ile ilintili olduğu saptanmıştır. Kar- d iy o v a k s u la r risk faktörleri olarak serum trigliserit, se ru m kolesterol, H D L , H D L 2 ve H D L 3-kolesterol, L D L -k o le s te ro l, V L D L -k o lestero l, V L D L 3-koleste-

r o l , lipoprotein (a), ile sistolik ve diastolik kan basın

cı ö lç ü lm ü ştü r. Ç alışm a 138 m enopoz öncesi ve 86 sonrası 220 kad ın d a yapılmıştır. Kadınların kol, ba cak, g ö v d e , karın içi ve derialtı yağ miktarları ölçü-

lerek°kan bulguları ile karşılaştırılmıştır. Beden yağ oranı % 8.8 ile 48.1 arasında değişiklik göstermiştir. Karın içi yağ m iktarı 9.2 ile 335 c m 2 bulunmuştur. Karın içi ve göde yağ miktarı ile kardiyovaskular risk faktörleri arasında pozitif, bacak yağı ile risk faktör leri arasında ise negatif korelasyon bulunmuştur. K a rın ve g ö v d e ya^ birikim inin kadınlarda kardiyovas kular hastalıklar için risk oluşturduğu sonucuna v a rılmıştır.

3 9 . In te r le u k in le r d e n I B ve G ’nin O lu şu m u  n u n H ız la n m a s ı K ro n ik H astalık la rd ak i Ka- ş e k s iy e K a tk ıd a B u lu n u r

Kronik hastalıklarda iştahın ve besin aliminin azal ması, enerji harcamasının artması protein enerji mal- nütrisyonlu bireyin (75±1 yıl, BKI 17.2±0.5) ve ben zer yaşta sağlıklı kontrol bireylerin serumlarında çe şitli stokinlerin düzeyleri saptanmıştır. Malnutris- yonlu yaşlılarda orosomucoid ve interleukın G (11-6) konsantrasyonları sağlıklı gruptan yüksek bulunmuş tur. Monosit T N F oluşumu İL-10, İ L - lr a ve TGF-BI farksızdır. Üç aylık izlem sonucunda benzer sonuçlar elde edilmiştir. Proinflamatori stokinlerin salınımla- rının hızlanmasının kanser dışı kronik hastalıklarda görülen malnütrisyona katkıda bulunduğu sonucuna varılmıştır. Bu tür sitokinlerin sentezini engelleyerek kronik hastalıklarda malnutrisyonun önlenebileceği düşünülebilir. Omega-3 yağ asitlerinin bu yönde etki gösterdiği başka çalışmalarda belirlenmiştir.

o E u r o p e a n J o u rn a l o f Clinical Nutrition V o l.5 1 , 1997

1. Eaton SB, Eaton SB III, and Conner JM. Paleoli- tic Nutrition: Revisited, p. 205.

2. L.ean M EJ, Han T S, Prvan T, et al. Weight loss vvith high and low carbohydrate 1200 kcal diets in free living vvomen, p. 243.

1. P a leo litik B eslen m en in T ekrar G özden G e  çirilm esi

Günüm üzde insanın beslenme gereksinmesi milyon larca yıllık kalıtımsal değişmelerle belirlenen evrim sonucu ortaya çıkmıştır. Tarımsal üretimin başladığı 10000 yıldan, özellikle de endüstri devriminden son ra kalıtımsal uyum kültürel gelişmeyle örtüşmemeye başlamıştır. Son 10000 yılda doğal seleksiyonun et kisi en aza inmiştir. Böylece 10000 yıl önceki insan la günün insanının beden yapısında önemli bir farklı lık yoktur. Bu yazıda arkeolojik verilerden yararlanı larak 69 yabani hayvan ve bitki türü üzerinde 1985 analiz gerçekleştirilmiştir. Bu analizlerden, paleolitik (10000 yıl öncesi) insanın diyetinin bileşimi belirlen meye çalışılmıştır. Paleolitik insanın boyu günüm ü zün gelişmiş toplumlarınki ile benzerlik göstermesi ne karşın fiziksel aktivtelerinin fazla olmasına bağlı olarak bedenin yağsız doku kütlesi daha yüksektir. Bunun nedeni yaşam için tarımın, önemli beden gü cü gerektirmiş olmasıdır. T arım a makinenin girmesi günlük beden çalışmasında % 5 0 ’ye varan düşüşe ne den olmuştur. İngiltere’de iş kolaylaştırma gereçleri nin kullanılmasıyla 1990’larda bazal metabolik hızın

(12)

72

üzerindeki enerji harcamasında %65 düşüş olmuştur. Buna göre atalarımızın enerji harcama ve alımları günümüz insanında daha yüksektir. Ayrıca günün marketlerini dolduran besinlerle kıyaslandığında av hayvanları ve yabani bitkilerden elde edilen besinler le kıyaslandığında av hayvanları ve yabani bitkiler den elde edilen besinlerin yağ içerikleri daha düşük, protein, posa ve mikro besin öğeleri içerikleri yük sektir. Avcı-toplayıcı, insanın besinlerinin %65- 7 0 ’ini meyveler, yumru sebzeler, Baklagiller ve sert kabuklu meyveler oluşturmaktadır. Toplandıktan kı sa süre sonra genellikle çiğ olarak tüketilmektedir. Bu nedenle vitamin değerleri enerjiye oranla yüksek tir. Örneğin, günlük C vitamini aliminin 600 m g ’a çıktığı tahmin edilmiştir. Paleolitik insanın enerji ve besin öğeleri tüketiminin günümüz insanınki ve öne rilen standart (RDA) ile karşılaştırıldığında enerji, posa, potasyum, kalsiyum, çinko, demir, E vitamini, A vitamini, C vitamini tiamin, folat ve riboflavin da ha yüksek, sodyum daha düşüktür. Günümüzde sod yum aliminin yaklaşık % 75’i besinlerin işlemesi sıra sında eklenen tuzdan gelir. Yeni Gine’de izole edil miş topluluğun diyeti avcı-toplayıcı gruplarınkine benzerdir. Bunların diyetinde ek tuz yoktur. Diyette Na:K oranı 0.13 dür. Bu topluluğun kan basıncı dü

şük (102/62 mmHg) ve hipertansiyon sıklığı %0.6 dır. Endüstrileşmiş topluluğun NA:K oranı ise 1.81 bulunmuştur. Bunların ortalama kan basıncı 119/74 mmHg ve yaşla artış göstermektedir. Hipertansiyon sıklığı %5.9 ile 33.5 arasında değişmektedir. Paleoli tik diyetin karbonhidrat enerjisi %45-50 dir ve bunun çoğu bitkisel kaynaklardan kaşılanmaktadır. Karbon hidratın çok azı basit şekerlerden sağlanmaktadır. Diyetteki besinlerin glisemik indeksi düşüktür. Bu da paleolitik diyetteki karbonhidratların daha geç sindi rilip emildiğini işaretlemektedir. Günümüz diyetin deki karbonhidratın daha hızlı sindirilip emilmesinin diyabet riskini arttırdığı söylenebilir. Paleolitik di yette total yağ ve doymuş yağın enerjiye katkısı sıra sıyla %20-25 ve %6 dır. Genelde yenen besinlerin üçte birini av hayvanlarının oluşturması yüzünden kolesterol içeriği yüksektir (480 mg/gün). Kolesterol yükseltici yağ asitleri (miristik, palmitik ve trans yağ asitleri) düşük oranda bulunmaktadır. îzole edilmiş

avcı-toplaycı topluluklarınki ise 1:1 ile 4:1 arasında değişmektedir. Paleolitik diyetin proteinden gelen enerji oranı %30 civarındadır ve günüm üzdeki %12- 15 oranının çok üstündedir. Y üksek protein aliminin avcı-toplayıcı insanınyakalama-öldurme becerisi ile ilintisi merak konusudur. Y üksek protein aliminin herhangi bir hastalıkla ilintisi kurulam am ıştır. B u n a neden olarak paleolitik diyetin yağ içeriğinin ve h a y vansal proteinin düşük, antioksidant vitaminlerin yüksek olmasıyla ilintili olabileceği d ü şü n ü lm e k te dir. Paleolitik diyette posanın çoğunluğunu çözünür posa oluşturmaktadır. Bu durum lipit m etabolizm ası nı olumlu yönde etkilemektedir. Posanın çoğunun sebze, meyve ve baklagillerden gelmesi nedeniyle paleolitik diyetin fitik asit içeriği yüksek değildir ve mineral emiliminin normal olduğu belirtilmiştir. P a leolitik diyet birçok besin öğesini gereksinm enin üzerinde içermesine karşın, bunların hiçbiri toksik sı nırın üstünde değildir. İnsanın evrim süreci sırasında metabolik gereksinmesi bir tür diyet ve fiziksel aktivite ile şekillenmiştir.

2. Y ü k sek ve D ü şü k K a r b o n h id r a tlı 1200 K a  lorilik D iyetlerle K a d ın la r ın Z a y ıfla m a s ı

Yaşları 18-68 yıl ve BKI 25-50 arasında değişen k a dınlar 1200 kalorilik diyetle 6 ay süreli zayıflam a programına alınmışlardır. Kadınlardan bir grubuna, yüksek (enerjinin % 5 8 ’i) diğerine düşük (enerjinin % 3 5 ’i) karbonhidratlı diyet verilm iştir. D iyetler enerji ve diğer yönlerden benzerdir. Diyete başlan dıktan 3 ay sonraki ölçümlerde kilo kaybı; yüksek karbonhidrat diyetinde 4.3-0.5 kg, düşük k arbonhid ratta 5.6-0.6 kg olmuştur. Yüksek karbonhidrat alan larda kolesterol, LDL ve H D L de, düşük karbonhid rat alanlarda triglisette düşüş olmuştur. Kan basıncı her iki diyette de benzerdir. Altıncı ayda yüksek CHO alanlarda 5.6-0.8, düşük alanlarda 6.8-0.8 kg ağırlık kaybı olmuştur. Yüksek C H O grupta koleste rol ve trigliserit düşük, H D L başlangıç değerde b u lunmuştur. Düşük C H O diyetinde ağırlık kaybı biraz daha fazla olmasına karşın kardiyovaskular risk fak törleri açışından yüksek C H O diyetin (enerjinin % 58’i) daha uygun olduğu sonucuna varılmıştır.