İ Çİ NDEKİ LER
ŞEKİ L Lİ STESİ vi
TABLO Lİ STESİ viii
ÖZET x
SUMMARY xii
1 1. Gİ Rİ Ş
2. TURİ ZM 6
2. 1. Turi z m Kavr a mı nı n Tanı mı ve Kapsa mı 6
2. 2. Turi z m Bil eşenl eri 8
2. 3. Turi z m Türl eri ve Şekill eri 11
2. 4. Turi z m Ol gusunun Tarihsel Gelişi mi 13
3. KONAKLAMA TESİSLERİ VE TATİ L KÖYLERİ 3. 1. Konakl a ma Tesi sleri Tanı mı
17 17
3. 1. 1. Konakl a ma Tesi sl eri ni n Sı nıfl andırıl ması 17
3. 1. 2. Konakl a ma Tesi s Türl eri 19
3. 2. Tatil Köyl eri Tanı mı 23
3. 3. Tatil Köyü Kavramı nı n Doğuşu ve Gelişimi 24
3. 4. Tatil Köyü Eyl e m Si st e ml eri 26
3. 4. 1. Turi st Eyl e ml eri 27
3. 4. 2. Ser vi s Eyl e ml eri 30
3. 5. Tatil Köyü Pr ogr amı 30
3. 5. 1. Konakl a ma Tesi sl eri 30
3. 5. 2. Rekr easyon ve Kült ürel Tesi sl er Al anı 32
3. 5. 2. 1. Spor Al anl arı 32
3. 5. 2. 2. Di nl en me Alanl arı 33
3. 5. 2. 3. Eğl ence Al anl arı 34
3. 5. 2. 4. Kült ürel Tesisl er Al anı 35
3. 5. 3. Ort ak Al anl ar 35
3. 5. 3. 1. Alışveriş Alanl arı 35
3. 5. 3. 2. Ye mek Yeme Ünit el eri 35
3. 5. 4. Ser vi s ve İdari Ko mpl eksl er Alanl arı 36
4. TÜRKİ YE’ DE TATİ L KÖYLERİ VE ANTALYA BÖLGESİ 37
4. 1. Tür ki ye’de Turi zmi n Gelişi mi 37
4. 1. 1. 1960 Yılı Öncesi nde Tür ki ye’ de Turi zm 37
4. 1. 2. Pl anlı Dönemde Tür ki ye’ de Turi z m 38
4. 2. Tür ki ye’ deki Tatil Köyl eri ni n Gelişi mi 44
5. ANTALYA’ DAKİ TATİ L KÖYLERİ Nİ N AÇI K ALAN KULLANI MI AÇI SI NDAN İ RDELEN MESİ
5. 1. Çalış manı n Amacı ve Kapsa mı 50
5. 2. Ant al yada’ ki Tatil Köyl eri ni n Tasarı m İl keleri ve Genel Yerl eşi m 54
Düzeni Açı sı ndan İrdel en mesi 5. 2. 1. Ant al ya’ daki Tatil Köyl eri ni n Tasarı m İl kel eri 54
5. 2. 1. 1. Ul usoy Tat il Köyü 54
5. 2. 1. 2. Cl ub Kast alia 56
5. 2. 1. 3. Maj est y Cl ub Ke mer 58
5. 2. 1. 4. Sali ma Tatil Köyü 61
5. 2. 1. 5. Renai ssance Ant al ya Resort 64
5. 2. 1. 6. Gri da Vill age 5. 2. 1. 7. Cl ub Ast eria 5. 2. 1. 8. Cl ub Phaselis 5. 2. 1. 9. Cl ub Zi gana 5. 2. 1. 10. Cl ub Aqua mari ne 5. 2. 1. 11. Paradi se Si de Beach 5. 2. 1. 12. Al di ana Si de 67 70 73 77 81 84 86 5. 2. 1. 13. Cl ub Mega Saray 89 5. 2. 1. 14. Merit Ar cadi a 93
5. 2. 2. Ant al ya’ daki Tatil Köyl eri ni n Genel Yerl eşi m Düzeni 96
5. 2. 2. 1. Ul usoy Tat il Köyü 98
5. 2. 2. 2. Cl ub Kast alia 98
5. 2. 2. 3. Maj est y Cl ub Ke mer 99
5. 2. 2. 4. Sali ma Tatil Köyü 5. 2. 2. 5. Renai ssance Ant al ya Resort 5. 2. 2. 6. Gri da Vill age 5. 2. 2. 7. Cl ub Ast eria 5. 2. 2. 8. Cl ub Phaselis 5. 2. 2. 9. Cl ub Zi gana 99 100 101 102 103 103 5. 2. 2. 10. Cl ub Aqua mari ne 5. 2. 2. 11. Paradi se Si de Beach 5. 2. 2. 12. Al di ana Si de 104 105 105 5. 2. 2. 13. Cl ub Mega Saray 106 5. 2. 2. 14. Merit Ar cadi a 106 5. 2. 3. Değerl endirme 107
5. 3. Ant al ya’ da Tatil Köyl eri nde Yapıl an Anketl eri n Genel Değerl endirmesi 5. 3. 1 Tatil Köyl eri nde Anket Yapıl an Kişil er İle İl gili Bil gil er 112 5. 3. 2. Tatil Köyl eri nden Genel Bekl entil er 116
5. 3. 2. 1. Tatil Köyl eri nde Konakl a mayı Terci h Et meni n Nedenl eri 116
5. 3. 2. 2. Daha Önce Tatil Köyünde Bul unup-Bul unul madı ğı 117
5. 3. 2. 3. Tatil Köyünde En çok Katılı nan Akti vitel er 118
5. 3. 2. 4. Tatil Köyl eri nde En Öne mli Bul unul an Al anl ar 125
5. 3. 2. 5. Far klı Rekr easyon Al anl arı Ar ası ndaki İlişkil er 131
5. 3. 2. 6. Tatil Köyl eri nde Bit ki sel Tasarı mı n Öne mi 133
5. 3. 2. 7. Ot ur mak İçin Seçil en Mekanl arı n Özelli kl eri 133
5. 3. 2. 8. Değerl endirme 135
5. 4. Ant al ya’ da Seçil en İ ki Tatil Köyünde Kullanı cı Me mnuni yeti ni n 138 Belirl en mesi ( Salima Tatil Köyü ve Maj esty Cl ub Ke mer Ör neği)
5. 4. 1. Sali ma Tatil Köyü’ nde Kull anı cı Memnuni yeni n Belirl en mesi 140 5. 4. 1. 1. Tatil Köyününün Terci h Edil mesi ndeki Fakt örl er 140
5. 4. 1. 2. Tatil Köyününün En Davet kar Yeri 141
5. 4. 1. 3. Tatil Köyününündeki Al anl arı n Yet erlili ği 142
5. 4. 1. 4. Tatil Köyündeki . Açı k Al anl arı n Konu mu 143
5. 4. 1. 5. Tatil Köyünde İst enil en Far klı Aktivit el er 145
5. 4. 1. 6. Tatil Köyünde Bit ki sel Tasarı mı n Öne mi 146 5. 4. 1. 7. Tatil Köyündeki Bit ki Mekan İlişki si 146 5. 4. 1. 8. Tatil Köyündeki Yeşil Alan- Sert Zemi n Or anı 147 5. 4. 1. 9. Tatil Köyündeki Bit kil eri n Mikt arı 148 5. 4. 1. 10. Tatil Köyünün Bit ki sel Tasarı mı 149 5. 4. 1. 11. Tatil Köyündeki Açı k Al anl arı n Tasarı mı 150 5. 4. 1. 12. Tekrar Bu Tatil Köyüne Gelir misini z? 150 5. 4. 2. Maj est y Cl ub Ke mer’ de Kull anı cı Memnuni yeti ni nBelirl en mesi 153 5. 4. 2. 1. Tatil Köyününün Terci h Edil mesi ndeki Fakt örl er 153 5. 4. 2. 2. Tatil Köyününün En Davet kar Yeri 154 5. 4. 2. 3. Tatil Köyününündeki Al anl arı n Yet erlili ği 155 5. 4. 2. 4. Tatil Köyündeki Açı k Al anl arı n Konu mu 157 5. 4. 2. 5. Tatil Köyünde İst enil en Far klı Aktivit el er 159
5. 4. 2. 6. Tatil Köyünde Bit ki sel Tasarı mı n Öne mi 160
5. 4. 2. 7. Tatil Köyündeki Bit ki Mekan İlişki si 160
5. 4. 2. 8. Tatil Köyündeki Yeşil Alan- Sert Zemi n Or anı 162
5. 4. 2. 9. Tatil Köyündeki Bit kil eri n Mikt arı 163
5. 4. 2. 10. Tatil Köyünün Bit ki sel Tasarı mı 164
5. 4. 2. 11. Tatil Köyündeki Açı k Al anl arı n Tasarı mı 164
5. 4. 2. 12 Tekrar Bu Tatil Köyüne Gelir misini z? 165
5. 4. 2. Değerl endirme 167 6. GENEL DEĞERLENDİ RME VE SONUÇ 170
KAYNAKLAR 176
EKLER 181 EK- A Tabl o- A 181
EK- B Tabl o- B 182
EK- C Anket For ml arı 183
EK- D Vazi yet Pl anl arı 184 ÖZGEÇMİ Ş 195
ŞEKİ L Lİ STESİ Sayf a No
Şekil 4. 1. Yıllar iti bari yle t uri z m yatırı m bel geli tatil köyü sayıları... 46
Şekil 4. 2. Yıllar iti bari yle t uri z m işlet me bel geli tatil köyü sayıları... 47
Şekil 5. 1. Ul usoy Tatil Köyü yerleşi m şe ması... Şekil 5. 2. Cl ub Kast alia yerl eşi m şe ması... 54 56 Şekil 5. 3. Maj est y Cl ub Ke mer yerleşi m şe ması... Şekil 5. 4. Sali ma Tatil Köyü yerleşi m şe ması... Şekil 5. 5. Renaissance Ant al ya Resort yerleşi m şeması... 64
Şekil 5. 6. Gri da Village yerl eşi m şe ması... 67
Şekil 5. 7. Cl ub Ast eri a yerleşi m şe ması... 70
Şekil 5. 8. Cl ub Phaselis yerl eşi m şe ması... 73
Şekil 5. 9. Cl ub Zi gana yerleşi m şe ması... 77
Şekil 5. 10. Cl ub Aqua mari ne yerleşi m şe ması... 81
Şekil 5. 11. Paradise Si de Beach yerleşi m şe ması... 84
Şekil 5. 12. Al di ana Si de yerl eşi m şe ması... 86
Şekil 5. 13. Cl ub Mega Saray yerleşi m şe ması... 89
Şekil 5. 14. Merit Arcadia yerleşi m şe ması... 93
Şekil 5. 15. Ul usoy Tatil Köyü genel yerleşi m düzeni... 98
Şekil 5. 16. Cl ub Kast alia genel yerleşi m düzeni... 98
Şekil 5. 17. Maj est y Cl ub Ke mer genel yerleşi m düzeni... 99
Şekil 5. 18. Sali ma Tatil Köyü genel yerleşi m düzeni... 99
Şekil 5. 19. Renaissance Ant al ya Resort genel yerleşi m düzeni... 100
Şekil 5. 20. Gri da Village genel yerleşi m düzeni... 101
Şekil 5. 21. Cl ub Ast eri a genel yerleşi m düzeni... 102
Şekil 5. 22. Cl ub Phaselis genel yerleşi m düzeni... 103
Şekil 5. 23. Cl ub Zi gana genel yerleşi m düzeni... 103
Şekil 5. 24. Cl ub Aqua mari ne genel yerleşi m düzeni... 104
Şekil 5. 25. Al di ana Si de genel yerleşi m düzeni... 105
Şekil 5. 26. Paradise Si de Beach genel yerleşi m düzeni... 105
Şekil 5. 27. Cl ub Mega Saray genel yerleşi m düzeni... 106
Şekil 5. 28. Merit Arcadia genel yerleşi m düzeni... 106
Şekil 5. 29. Uyr uk... Şekil 5. 30. Ci nsi yet... 113 114 Şekil 5. 31. Yaş... 114
Şekil 5. 32. Eğiti m dur umu... 115
Şekil 5. 33. Tatil köyünde konakl a mayı terci h et meni n nedenl eri... 116
Şekil 5. 34. Daha önce tatil köyünde bul unul up/ bulunul madı ğı... 117
Şekil 5. 35. En çok katılı nan genel eyl eml er... 118
Şekil 5. 36. Kadı nl arı n genel eyl e mlere katılı mı... Şekil 5. 37. Er kekl eri n genel eyl e mlere katılı mı... 121 121 Şekil 5. 38. Tatil köyünde en öne mli bul unul an al anl ar... 125
Şekil 5. 39. Yerli t uriste göre en öne mli alanl ar... 126
Şekil 5. 41. Kadı nl ara göre en öne mli alanl ar...
Şekil 5. 42. Er kekl ere göre en öne mli alanl ar... 128
Şekil 5. 43. 31- 45 yaş aralı ğı nda en öne mli bul unulan al anl ar... 129
Şekil 5. 44. 46 yaş aralı ğı ve üzeri yaş aralı ğı nda en öne mli bul unul an al anlar.... 130
Şekil 5. 45. Farklı rekreasyon al anl arı arası ndaki ilişkiler... 131
Şekil 5. 46. Kadı nl ara göre rekreasyon al anl arı arası ndaki ilişkiler... 132
Şekil 5. 47. Er kekl ere göre rekreasyon al anl arı arası ndaki ilişkiler... 132
Şekil 5. 48. Tatil köyünde bit kisel tasarı mın öne mi... 133
Şekil 5. 49. Ot ur mak içi n seçilen mekanı n özelli kl eri... 134
Şekil 5. 50. Sali ma Tatil Köyü’ nün t erci h edil mesindeki fakt örler... 140
Şekil 5. 51. Sali ma Tatil Köyü’ nün en davet kar ve çeki ci yeri... 141
Şekil 5. 52. Sali ma Tatil Köyü’ nde al anl arı n yet erli ol duğunu düşünenl er... 142
Şekil 5. 53. Sali ma Tatil Köyü’ nde al anl arı n yet ersi z ol duğunu düşünenl er... 142
Şekil 5. 54. Sali ma Tatil Köyü’ nde açı k al anl arı n konu ml arı... 143
Şekil 5. 55. Sali ma Tatil Köyü’ nde istenilen farklı akti viteler... 145
Şekil 5. 56. Tatil köyünde bit kisel tasarı mın öne mi... 146
Şekil 5. 57. Sali ma Tatil Köyü’ ndeki bit ki- mekan ilişkisi... 147
Şekil 5. 58. Sali ma Tatil Köyü’ nde yeşil alan- sert ze mi n oranı... 147
Şekil 5. 59. Sali ma Tatil Köyü’ nde bit kileri n miktarı... 148
Şekil 5. 60. Sali ma Tatil Köyü’ nün bit kisel tasarımı ... 149
Şekil 5. 61. Sali ma Tatil Köyü’ nün açı k al anl arı nın tasarı mı... 150
Şekil 5. 62. Sali ma Tatil Köyü’ nün t ekrar terci h edil me oranı... 151
Şekil 5. 63. Sali ma Tatil Köyü’ nde açı k al anl arı n tasarı mı-t ekrar bu tatil köyüne gelir mi si ni z?... 151
Şekil 5. 64. Maj est y Cl ub Ke mer’i n terci h edil mesi ndeki fakt örler... 153
Şekil 5. 65. Maj est y Cl ub Ke mer’i n en davet kar ve çeki ci yeri... 154
Şekil 5. 66. Maj est y Cl ub Ke mer’de al anl arı n yet erli ol duğunu düşünenl er... 155
Şekil 5. 67. Maj est y Cl ub Ke mer’de al anl arı n yet ersiz ol duğunu düşünenl er... 156
Şekil 5. 68. Maj est y Cl ub Ke mer’de açı k al anl arı n konu ml arı... 157
Şekil 5. 69. Maj est y Cl ub Ke mer’de istenilen farklı akti vitel er... 159
Şekil 5. 70. Tatil köyünde bit kisel tasarı mın öne mi... 160
Şekil 5. 71. Maj est y Cl ub Ke mer’de bit ki- mekan ilişkisi... 161
Şekil 5. 72. Maj est y Cl ub Ke mer’de yeşil alan- sert ze mi n oranı... 162
Şekil 5. 73. Maj est y Cl ub Ke mer’de bit kileri n miktarı... 163
Şekil 5. 74. Maj est y Cl ub Ke mer’i n bit kisel tasarımı ... 164
Şekil 5. 75. Maj est y Cl ub Ke mer’i n açı k al anl arı nın tasarı mı... 165
Şekil 5. 76. Maj est y Cl ub Ke mer’i n tekrar terci h edil me oranı... 165
Şekil D.1. Cl ub Kast alia vazi yet pl anı... 185
Şekil D.2. Renaissance Ant al ya Resort vazi yet planı... 186
Şekil D.3. Gri da Village vazi yet pl anı... 187
Şekil D.4. Cl ub Ast eri a vazi yet pl anı... 188
Şekil D.5. Cl ub Phaselis vazi yet pl anı... 189
Şekil D.6. Cl ub Zi gana vazi yet pl anı... 190
Şekil D.7. Cl ub Aqua mari ne vazi yet pl anı... 191
Şekil D.8. Al di ana Si de – Paradise Si de Beach vazi yet pl anı... 192
Şekil D.9. Cl ub Mega Saray vazi yet pl anı... 193
Şekil D.10. Merit Arcadia vazi yet pl anı... 194
TABLO Lİ STESİ
Tabl o 1. 1. İncel enen t atil köyl eri... 2
Tabl o 1. 2. Anket yapıl an tatil köyl eri... 4
Tabl o 2. 1. Dünya t uri z mi ndeki geliş mel er... 16
Tabl o 3. 1. Turist eyl e mleri ... 27
Tabl o 4. 1. Yıll ar iti bari ile Tür ki ye’ ye gel en t opl am yabancı sayı sı ve t uri zm Geliri... 42
Tabl o 4. 2. Yıll ar iti bari yle konakl a ma t esisl eri sayı sı... 43
Tabl o 4. 3. Turi z m Bakanlı ğı na bağlı bel geli konakl a ma t esis sayıl arı... 43
Tabl o 4. 4. Yıll ar iti bari yle t atil köyü sayıl arı... 46
Tabl o 4. 5. Turi z m pot ansi yeli yüksek ill eri ndeki konakl a ma t esis sayıl arı ... 49
Tabl o 5. 1. Ant al ya’ ya gelen t urist sayıl arı... 51
Tabl o 5. 2. İncel enen t atil köyl eri... 52
Tabl o 5. 3. Anket yapıl an tatil köyl eri... 53
Tabl o 5. 4. Tatil köyü pr ogr a mı ana bil eşenl eri... 96
Tabl o 5. 5. Anket yapıl an tatil köyl eri... 112
Tabl o 5. 6. Uyr uk... 113
Tabl o 5. 7. Ci nsi yet... 113
Tabl o 5. 8. Yaş... 114
Tabl o 5. 9. Eğiti m dur u mu... 115
Tabl o 5. 10. Tatil köyünde konakl a mayı t erci h et meni n nedenl eri... 116
Tabl o 5. 11. Daha önce t atil köyünde bul unul up/ bul unul madı ğı... 117
Tabl o 5. 12. En çok katılınan genel eyl e ml er... 118
Tabl o 5. 13. En çok katılınan akti vit el er... 118
Tabl o 5. 14. Akti vitl eri n ci nsi yet e göre dağılı mı... 120
Tabl o 5. 15. Genel eyl e mleri n ci nsi yet e göre dağılımı ... 120
Tabl o 5. 16. Akti vit el ere katılı mın yaşa göre dağılımı ... 123
Tabl o 5. 17. Genel eyl e mlere katılı mın yaşa göre dağılı mı... 123
Tabl o 5. 18. Eğiti m dur umu. ... 124
Tabl o 5. 19. Tatil köyünde en öne mli bul unul an alanl ar... 125
Tabl o 5. 20. Uyr uğa göre. en öne mli bul unul an al anl ar... 126
Tabl o 5. 21. Ci nsi yet e göre en öne mli bul unul an alanl ar... 127
Tabl o 5. 22. Yaşa göre en öne mli bul unul an al anl ar... 129
Tabl o 5. 23. Far klı rekreasyon al anl arı arası ndaki ilişkil er ... 131
Tabl o 5. 24. Ci nsi yet e göre far klı rekreasyon al anları arası ndaki ilişkil er ... 132
Tabl o 5. 25. Tatil Köyl erinde bit ki sel tasarı mı n öne mi... 133
Tabl o 5. 26. Ot ur mak i çin seçil en mekanı n özelli kleri... 133
Tabl o 5. 27. Sali ma Tatil Köyü’ nün t erci h edil mesindeki fakt örl er... 140
Tabl o 5. 28. Sali ma Tatil Köyü’ nün en davet kar ve çeki ci yeri... 141
Tabl o 5. 30. Sali ma Tatil Köyü’ nde açı k al anl arı n konu ml arı... 143
Tabl o 5. 31. Sali ma Tatil Köyü’ nde rekreasyon al anl arı arası ndaki ilişkil er- Açı k al anl arın konu ml arı... 144
Tabl o 5. 32. Sali ma Tatil Köyü’ nde ist enil en far klı akti vit el er... 145
Tabl o 5. 33. Tatil köyünde bit ki sel tasarı mı n öne mi... 146
Tabl o 5. 34. Sali ma Tatil Köyü’ ndeki bit ki- mekan ilişki si... 146
Tabl o 5. 35. Sali ma Tatil Köyü’ nde yeşil al an- sert ze mi n oranı... 147
Tabl o 5. 36. Sali ma Tatil Köyü’ nde bit kil eri n mi ktarı... 148
Tabl o 5. 37. Sali ma Tatil Köyü’ nde bit kil eri n mi ktarı- Bit ki sel tasarı m... 149
Tabl o 5. 38. Sali ma Tatil Köyü’ nün bit ki sel tasarımı ... 149
Tabl o 5. 39. Sali ma Tatil Köyü’ nün açı k al anl arı nın t asarı mı... 150
Tabl o 5. 40. Sali ma Tatil Köyü’ nün t ekrar t erci h edil me oranı... 150
Tabl o 5. 41. Sali ma Tatil Köyü’ nde açı k al anl arı n tasarı mı-t ekrar bu t atil köyüne gelir misi ni z?... 151
Tabl o 5. 42. Maj est y Cl ub Ke mer’i n t erci h edil mesi ndeki fakt örl er... 153
Tabl o 5. 43. Maj est y Cl ub Ke mer’i n en davet kar ve çeki ci yeri... 154
Tabl o 5. 44. Maj est y Cl ub Ke mer’ de al anl arı n yeterlili ği... 155
Tabl o 5. 45. Maj est y Cl ub Ke mer’ de açı k al anl arın konu ml arı... 157
Tabl o 5. 46. Maj est y Cl ub Ke mer’ derekreasyon alanl arı arası ndaki ilişkiler- Açı k al anl arın konu ml arı... 158
Tabl o 5. 47. Maj est y Cl ub Ke mer’ de ist enil en farklı akti vit el er... 159
Tabl o 5. 48. Tatil köyünde bit ki sel tasarı mı n öne mi... 160
Tabl o 5. 49. Maj est y Cl ub Ke mer’ de bit ki- mekan ilişki si... 160
Tabl o 5. 50. Maj est y Cl ub Ke mer’ de bit ki- mekan ilişki si- Yeşil al an-sert ze mi n oranı... 161
Tabl o 5. 51. Maj est y Cl ub Ke mer’ de bit ki- mekan ilişki si- Bit kil eri n mi kt arı... 161
Tabl o 5. 52. Maj est y Cl ub Ke mer’ de yeşil al an-sert ze mi n oranı... 162
Tabl o 5. 53. Maj est y Cl ub Ke mer’ de bit kil eri n mikt arı... 163
Tabl o 5. 54. Maj est y Cl ub Ke mer’ de bit kil eri n mikt arı- Bit ki sel tasarı m... 163
Tabl o 5. 55. Maj est y Cl ub Ke mer’i n bit kisel t asarımı ... 164
Tabl o 5. 56. Maj est y Cl ub Ke mer’i n açı k al anl arını n t asarı mı... 164
Tabl o 5. 57. Maj est y Cl ub Ke mer’i n t ekrar t erci h edil me oranı... 165
Tabl o 5. 58. Maj est y Cl ub Ke mer’ de açı k al anl arın t asarı mı- Tekr ar bu t atil köyüne gelir misi ni z?... 166
Tabl o A. 1. Tatil köyü eyle m si st e ml eri açılı mı... 181
Tabl o B. 1. Tatil köyü kapsa mlı pr ogra m açılı mı... 182
ÖZET
Tatil köyl eri, barı nma ve ye me-i ç me gereksi ni mleri yanı nda, çok çeşitli rekreasyon ve spor ol anakl arı nı n doğa il e i çi çe bir orta m i çi nde sunul duğu konakl a ma tesisl eri dir.
II. Dünya Savaşı nı n ardı ndan i nsanl ara kent yaşa mı nı n bunaltıcı ve yoğun te mposundan uzak bir t atil sun ma a macı il e ort aya çı kmış ve il k ol arak Cl ub Med tarafı ndan 1950 yılı nda İspanya, Alcudi a’da hayata geçiril miştir.
Başl angı çt a ‘ köy ti pi yaşa m’ felsefesi yl e kur ul an t atil köyl eri, değişen t uri zm anl ayı şı doğr ult usunda, gelir seviyesi ni n art ması deği şen kull anı cı t al epl eri ne cevap ver mek a macı il e büyük bir değişi m süreci nden geçerek günü müzde her t ürl ü konf or un yer al dı ğı kitle t uriz mi ne hi zmet veren bir konakl a ma tesis t ürüne dönüş müşt ür.
Bu t ez çalış ması ile t atil köyl eri ni n açı k al anları nı n t asarı m il kel eri ni, bu açı k al anl ar daki f ar klı al anl arı n yerl eş me düzeni ni belirl e mek, açı k al anl arın t asarı mı açısı ndan kulllanı cı memnuni yeti ni t espit et mek ve daha sonra bu konuda yapıl acak ol an çalış mal ara kaynak ol uşt ur mak a maçl an mı ştır.
Bu a maç doğr ult usunda sahi p ol duğu t üm avant ajlar bakı mı ndan Tür ki ye’ni n t uri z m pot ansi yeli ni n en yüksek ol duğu ve di ğer konakl ama t esisleri yanı nda t atil köyl eri ni n de yoğun ol arak bul unduğu Ant al ya ve Ant al ya’daki t atil köyl eri t ez kapsa mı nda araştır ma al anı ol arak seçil miş, Ant al ya’daki 14 t atil köyüne yöneli k i ncel e me ve araştır mal ar yapıl mıştır.
Bu kapsa mda t ezi n biri nci böl ü mü, giriş kıs mı nı oluşt ur makt adır.
İki nci böl ünde; genel ol arak t uriz m kavra mı ve tari hsel gelişi mi anl atıl mıştır.
Üçüncü böl ümde; konakl a ma t esisleri ve t atil köyl eri başlı ğı altı nda, konakl a ma tesisleri ni n t anı mı yapılmı ş, konakl a ma t esis t ürleri açı kl anmış ve t atil köyl eri ni n tanı mı yapıl arak di ğer konakl a ma t esisleri nden far klılı kl arı belirtil miş, t ari hsel süreç içi nde başl angı çt an günü müze kadar gelişi mi anl atıl mıştır. Daha sonra ‘tatil köyü eyl e m si st e mleri’ açılı mı yapıl arak bu eyl e mler doğr ult usunda ol uşan ‘tatil köyü pr ogra mı’ açı kl anmıştır.
Dör düncü böl ümde i se Tür ki ye’de t uri z mi n ve t atil köyl eri ni n gelişi mi anl atıl mış, daha s onr a t ezi n araştırma al anı ol an Ant al ya’daki t atil köyl eri ni n gel işi mi nden bahsedil miştir.
Beşi nci böl üme kadar ol an böl üml er, çeşitli kaynakl ardan yararl anıl arak ol uşt urul muşt ur.
Beşi nci böl üm i se aynı za manda t ezi n adı ol an ‘Ant al ya’daki Tatil Köyl eri ni n Açı k Al an Kull anı mı Açı sı ndan İrdel enmesi’ başlı ğı altı nda yapıl an analiti k ve sosyol oji k
i ncel e me ve çalış mal arı n sonucunda ol uş muşt ur. Bu böl ümde mi marl ar ile yapıl an gör üş mel er il e t atil köyleri ni n t asarı mını yönl endiren t asarı m il kel eri ni n sapt anması, tatil köyl eri ni ol uşt uran far klı açı k al anl arı n arazi üzeri ndeki genel yerl eş me düzeni ni n ve t atil köyl erini n açı k ve kapalı al anl arı nı n hesapl anarak ki şi başı na düşen açı k al an mi kt arı nı n belirlenmesi çalış manı n analiti k böl ümünü ol uşt ur makt adır. Tatil köyl eri nden genel bekl entileri n belirlenmesi i çi n 100 ki şi ile yapıl an anket çalış ması ve Sali ma Tatil Köyü il e Maj est y Ke mer Cl ub ör nekl eri üzeri nde kull anı cı me mnuni yeti ni n t espit edil mesi ne yöneli k yapıl an anket çalış ması i se çalı ş manı n sosyol oji k böl ümünü ol uşt ur makt adır.
Al tı ncı böl ü mde i se, t üm bu çalış ma ve i ncel emel er doğr ult usunda ortaya çı kan bul gul ar değerl endirilerek birtakı m sonuçl ara varıl mıştır. Tez sonucunda varıl an sonuçl ar kısaca şöyl e sıralanabilir:
Mi marl arl a yapıl an görüş mel er il e el de edil en t asarı m il kel eri ve yapıl an anketl eri n ort aya çı kar dı ğı bul gul ar bir biri ni dest ekl e mekt e, yani t atil köyü tasarı m il kel eri kullanı cılar tarafı ndan da kabul edil mekt edir.
Bi rçok t atil köyünün, kış t uriz mi ne hi z met verebil mek a macı yl a ot el bl oğu yap mayı pl anl adı kl arı öğrenil milştir. Bu dur um ve t atil köyl eri nde yapıl an revi zyon i şl e mleri, t atil köyl eri nde yeşil al an mi kt arı nı n azalması na, bet onl aş manı n art arak yeşil al anl arı n önüne geç mesi ne sebep ol acağı/ol duğu tespit edil miştir. Bu da, şayet bu süreç devam ederse, t asarı mcıl arı n ort aya koyduğu t asarı m il kel erinden gitti kçe uzakl aşılacağı nı, bu dur umda da kullanı cı me mnuni yeti ni n azal acağı nı ortaya koy makt adır.
I NVESTI GATI ON ON THE USE OF OPEN SPACES OF HOLI DAY VI LLAGES I N ANTALYA
SUMMARY
Holi day vill ages ar e f oundati ons t o st ay whi ch ser ve basi c needs, as acco modati on, eat and dri nk and al so r ecreati on and sport opportuniti es and f aciliti es, i n t he nat ur el envir o ment al at mos phere.
By t he second worl d war , holi day vill ages was creat ed t o pr ovi de a holi day whi ch i s far a way fr o m bori ng, exausti ng and busy t e mpo of citi es and t hey wer e est abilish i n 1950 and i n Al cudi a, Spai n by Cl ub Med f or t he first ti me.
At t he begi nni ngs, holi day vill ages wer e est abilished f or ‘ vill age t ype life’ i dea but, t hen, by i nco me i ncreasing t o ans wer user’s needs and changi ng and enhanci ng t oo much, t hey has beco me accodo mati on foundati ons t o st ay for mass t ouris m.
In t hi s t hesi s sur vey, i nvesti gati on of t he holi day vill ages’s open s paces ai ms t hat det er mi nati on holi day vi llages’s open s paces desi gn pri nci pl es and pl ans of t hese areas, est ablishment user’s pl easures about open spaces of villages, and t han make sour ce for ot her i nvesti gati ons concer ni ng t his subject.
For t hi s ai m, Ant al ya and holi day vill ages i n t hi s area, whi ch have t he bi ggest pot enti al i n t he Tur key ma ny of ot her acco mations vill age, wer e choosed. I n t hi s t hesi s concept and fourt een holi day vill ages i n t his area wer e i nvesti gat ed.
The first chapt er of t his thesi s cont ai ns i ntroducti on part.
In t he second chapt er, ‘t ouris m’ concept and it s hist orical i mpr ove ment are generall y expl ai ned.
In t he t hird chapt er, under ‘ acco modati on f oundati ons and holi day villages’ titl es, acco modati on f oundati ons wer e defi ned, ki nds of acco modati on f oundati ons wer e expl ai ned, and descri bed di fferences fr o m t he ot her acco modati on f oundati ons by defi ni ng holi day vill ges, i n t he hi st ori cal peri od fr o m begi nni ng t o no waday i mpr ove ment of holi day vill ages was expl ai ned. Than holli day vill ages acti vit y syst e ms was descri bed and holli day vill ages progr a m was expl ai ned accor di ng t o ‘holli day villages acti vit y syst e ms’.
In t he f ourt h chapt er, devel op ment of t ouri s m and holli day vill ages i n Tur key i s expl ai ned, t hen devel opme nt of holli day vill ages i n Ant al ya whi ch i s i nvesti gati ons are expl ai ned.
These chapt er, t hat until fift h chapt er are prepared by usi ng many lit erat ure sour ces. These chapt ers are pr epared by usi ng r esults of anal yti c and s oci al anal ysi s, under ‘i nvestı gatı on on the use of open spaces of holi day vill ages i n Ant alya’ title.
Anal yti c part of t hi s research consi sts of; i nt er vie ws wi t h ar chit ect s t o det er mi ne desi gn pri nci pl es of holiday vill ages and l and use of di fferent open s paces i n holi day vill ages. I n additi on, i n t hi s chapt er, area od cl ose and open s paces and area of open space per person wer e cal cul at ed. Soci al part of t his research cont ai ns; questi onnaires wi t h 100 peopl e t o det er mi ne general expect ati ons about holli day villages and det er mi nati on of user pl easures i n Sali ma Holli day Vill age and Maj est y Cl ub Ke mer.
In t he si xt h chapt er, some concl usi ons ar e made by usi ng dat as whi ch are obt ai ned from all exa mi nati ons. These concl usi ons as foll ows;
Int er vi e ws wit h ar chit ects, obt ai ned desi gn pri nci pl es and questi onnaire r esults support eachot her so holiday resort desi gn crit eri as are also accept ed by users.
Ma ny of holi day resorts want t o buil d hot el bl ocks t o pr ovi de ‘ wi nt er t ouris m’ opport uniti es. If t hi s pl an i s r eali zed by so me r evi si ons, gr een area will decr ease i n t he r esorts. As a matter of f act, i n s o me holi day r esorts was occurred. Thi s research det er mi nes t hat, if t hi s pr ocess conti nue, desi gners’ desi gn pri nci pl es ma y be da maged and i n thi s sit uati on, pl easure of users will decrease.
1. GĠ RĠ ġ
Turi z m, günü müzdeki anla mı nı kazanı ncaya kadar t ari h i çerisi nde büyük deği Ģi mlere uğra mıĢtır. Bu deği Ģi min baĢl angı ç nokt ası ol arak 2. Dünya SavaĢı ndan sonra gel en 1945 „li yıllar göst erilebilir. Sırası il e karayoll arı nı n yapı mı il e ot omobil sahi pli ği ni n yaygı nl aĢ ması ve seyatleri n de mir yoll arı ndan karayoll arı na kayması il e ul aĢabilirli ği n art ması, 1950 yılı ndan sonra ücretli t atilleri n yaygı nl aĢması, hava ul aĢı mında gerçekl eĢen geliĢ mel er ve seyahat acent al arı n ort aya çı kması ile kitle t uri z mi ni n ort aya çı k ması t uri z m kavr a mı nı n günü müzdeki anl a mı nı kazan ması na yol açan et kenl er ol arak sıral anabilir. Belirtildi ği gi bi t uriz mi n günü müzdeki anl a mı nı kazanı ncaya kadar geçirdi ği bu deği Ģim s üreci sonunda kitle t uri z mi ni n ol uĢ ması, tatil köyl eri gibi konakl a ma t esisleri ni n ortaya çı kması na sebeb ol muĢt ur. Tatil köyl eri kitle turi z mi ne uygunl uğu dı Ģı nda, konakl a ma, ye me-i ç me gereksi ni mleri yanı nda ayrı ca doğa il e i çi çe çok çeĢitli rekreasyon ve spor ol anakl arı nı da sun ması ile di ğer t uriz m t esisl eri nden ayrıl makt adır. Ġ nsanları n yoğun kent yaĢa mı ndan t atil süresi nce uzakl aĢtır mak a macı il e kur ul an t atil köyl eri baĢl angı çt a „ köy ti pi yaĢa m‟ felsefesi ne uygun ol arak kur ulsa da çağı n ve t al epl eri n hı zl a deği Ģ mesi il e günümüzdeki t atil köyü t anımı nda belirtilen özelli kl eri n yanı nda konf or unda vazgeçil mez bir unsur ol arak yer al dı ğı konakl a ma tesisl eri ne dönüĢ müĢt ür. Turi z mi n ve t atil köyl eri ni n geçirdi ği aynı süreç ül kemi zde de yaĢan mıĢtır.
Bu t ez kapsa mı nda, sahi p ol duğu eski uygarlı kl arı n bıraktı ğı eserleri, doğal güzelli kl eri, coğrafi konu mu ve t uriz me uygun i kli mi gi bi avant ajları sebebi il e Tür ki ye‟ni n t uriz m mer kezl eri nden ve buna uygun ol arak da konakl a ma t esisl eri ve tatil köyl eri ni m en yoğun ol arak bul unduğu yerleri nden biri ol ması sebebi il e Tatil Köyl eri ni n Açı k Al an Kull anı mı Açı sı ndan Ġrdelen mesi konu baĢlı ğı altı nda Ant al ya araĢtır ma al anı ol arak seçil miĢtir.
Ant al ya belirtil di ği gi bi, Tür ki ye‟ni n t uriz m pot ensi yeli nde bu kadar öneml i bir yer teĢkil et mesi ne ve de Tür ki ye‟de t atil köyl eri ni n en yoğun ol arak yerleĢti ği yer
ol ması na rağmen yapılan i ncel e mel er sonucu t atil köyl eri ni çeĢitli açıl ardan i ncel eyen birkaç t ez ve kaynağa rastlanması na rağme n t atil köyl eri ni n açı k al anl arı nı kapsa mlı bir Ģekil de rekreasyonel açı dan i ncel eyen tezl ere rastlanma mı Ģtır.
Çalı Ģ manı n a macı, Ant alya‟ daki t atil köyl eri ni n açı k al anl arı nı n t asarı m il kel eri ni, açı k al anl ardaki farklı alanl arı n yerl eĢ me düzenl eri ni belirle mek ve açı k alanl arı nı n tasarı mı açısı ndan kull anıcı me mnuni yeti ni t espit et mek ve de daha sonr a bu konuda yapıl acak ol an çalıĢ mal ara kaynak ol uĢt ur maktır.
Tezi n konusunu ol uĢturan t atil köyl eri ni n açı k al an kull anı mı açı sı ndan irdel enmesi ne yöneli k ol arak yapıl an araĢtır ma yönt e mi Ģu aĢa mal ar dan ol uĢ makt adır:
Li terat ür araĢtır ması: Bu araĢtır ma aĢa masında genel t uriz m kavra mı ve
Tür ki ye‟deki ve dünyadaki geliĢi mi, konakl a ma t esisleri ve yi ne Tür kiye‟ deki ve dünyadaki geliĢi mi, t atil köyl eri ni n doğuĢu ve günü müze kadar ol an geçirdi ği aĢa mal ar t atil köyü progra mı ve bu pr ogra mı ol uĢt uran eyl e mler sist e mi gi bi konul arla il gili ol arak çeĢitli dergi ve kitapl arda litarat ür aĢa ması yapıl mıĢtır.
Ör nek ol arak seçil ecek ol an t atil köyl eri ni n beli rl enmesi: Ġ ncel enen t atil
köyl eri aĢağı da belirtil miĢtir: Tabl o 1. 1 Ġncel enen t atil köyl eri
TATĠ L KÖYÜ ADI BULUNDUĞU YER
1. Ul usoy Tatil Köyü Ant al ya- Ke mer/ Göynük 2. Cl ub Kast ali a Ant al ya- Al anya 3. Maj est y Cl ub Ke mer Ant al ya- Ke mer/ Göynük 4. Sali ma Tatil Köyü Ant al ya- Ke mer/ Bel di bi 5. Renai ssanc Ant al ya Resort Ant al ya- Ke mer/ Bel di bi 6. Gri da Vill age Ant al ya- Bel ek 7. Cl ub Ast eri a Ant al ya- Bel ek
8. Cl ub Phaselis Ant al ya- Ke mer/ Göynük 9. Cl ub Zi gana Ant al ya- Ke mer/ Bel di bi 10. Cl ub Aqua marı ne Ant al ya- Ke mer/ Bel di bi 11. Paradi se Si de Beach Ant al ya- Manavgat/ Si de 12. Al di ana Si de Ant al ya- Manavgat/ Si de 13. Cl ub Mega Saray Ant al ya- Bel ek 14. Merit Ar cadi a Ant al ya- Bel ek
Tatil Köyl eri ni n vazi yet pl anl arı nı n el de edi l mesi: Ayrı ca çeĢitli yayı n
vekaynakl ar da i ncel en me yapıl ması na karar verilen t atil köyl eri il e il gili ol arak yayı nl anılan araĢtır ma ve incel e mer de el de edil miĢtir.
Anket f or ml arı nı n ol uĢt urul ması: Anket f or mu üç böl ü mden ol uĢ makt adır. Ġl k böl ümü t atil köyl eri nde konakl ayan ki Ģiler ile ilgili ol arak ki Ģisel bil gilere yöneli k sorul ar ol uĢt ur maktır. Ġkinci böl ümde t atil köyünden genel bekl entiler baĢlığı altı nda ki Ģileri n di ğer konakl ama t esisl eri i çi nden neden t atil köyünde konakl ama yı t erci h etti kl eri, kendi gör üĢl eri ne göre t atil köyl eri ndeki en öne mli akti viteleri n ve al anl arı n nel er ol duğu, bu al anl ar arası ndaki iliĢkileri n nasıl kur ul ması gerektiği, bit kisel tasarı mın ne derecede öne mli ol duğu gi bi sor ul ar yer al makt adır. Üçüncü böl ü mde i se anket yapıl an ki Ģi ni n konakl adı ğı t atil köyü il e il gili ol arak i st ek ve memnuni yet dur umunu belirle meye yöneli k sor ul ar bul un makt adır. Anket yapılan ki Ģi ni n, bul unduğu t atil köyünü seçi m aĢa ması nda et kili olan fakt örler, t atil köyünde bul unan rekreasyon ve ort ak al anl arı n yet erlili ği, bu al anl arı n konu ml arı iti bari ile uyu ml u ol up- ol madı ğı, t atil köyünde bul un mayı p ol ması i st enil en akti vit el eri n ol up-ol madı ğı, bit kisel t asarı mın ne derecede baĢarılı ol duğu ve bit kisel ve açı k al anl arı nı n tasarı mında kendil eri ni rahatsızlı k verecek bir dur umun ol up- ol madı ğı konul arı na yöneli k sor ul ar yer al makt adır. Anket f or mları Tür kçe, Ġ ngilizce ve Al manca ol arak hazırlanmıĢtır.
Seçil miĢ ol an t atil köyl eri ni n yeri nde i ncelenmesi:Ġncel enecek ol an t atil
köyl eri gezil miĢ, f ot oğraflar çekil miĢ, t atil köyü il e il gili ol arak br oĢür ve genel yerl eĢi m düzeni ni göst eren kr okil er edil miĢ ve de el de edil en vazi yet pl anları na göre tatil köyünde ne gi bi değiĢi kli kl eri n yapıl dı ğı sapt an mıĢtır.
Tatil köyl eri iĢl et mecil eri ile görüĢ me: Seçil miĢ ol an t atil köyl eri nde müĢteri il e
birebir iliĢki de ol an bu sebebt en dol ayı müĢt erileri n bekl enti, istek ve me mnuni yet dur umunun yansı dı ğı hal kl a iliĢkiler müdür ü ya da ön ofis müdür ü gi bi i dari personel e dahil ol an ki Ģilerle gör üĢ mel er yapıl mıĢtır. Bu gör üĢ mel er il e gör üĢül en i dari personel çalıĢanl arı na t urist anketl eri nde de yer al an sor ul ar sorul muĢ ve böyl ece kendil eri ne yansı yan t urist gör üĢl eri ne göre t uristleri n neden t atil köyünde konakl a mayı t erci h etti ği, en çok akti vitel ere katıl dı ğı, me mnuni yet dur umu ve var ise istek ve tal epl eri ni n belirlenmesi a maçl anmıĢtır.
Tatil köyünde konakl ayan t uristler il e anketl eri n yapıl ması ve değerl endi ril mesi
Tabl o 1. 2 Anket yapıl an tatil köyl eri
TATĠ L KÖYLERĠ YAPI LAN ANKET SAYI SI
CLUB SALĠ MA 26
MAJ ESTY CLUB KE MER 20
CLUB AQUAMARI NE 15
ALDI ANA SI DE 12
MERĠ T ARCADI A 12
CLUB PHASELI S 10
CLUB MEGA SARAY 5
TOPLA M 100
Ġncel enen 14 adet t atil köyünden 7 adeti nde anket yapıl ması na i zi n veril miĢtir. Anket yapıl an t atil köyl eri ve yapıl an anket sayıları t abl o1. 2‟de göst eril mekt edir. Topl a m 100 ki Ģi il e yapıl an anketler her sor u i çi n bir baĢlık altı nda verilen Ģekil ve tabl ol ar il e değerl endiril miĢtir. Ayrı ca bazı sor ul arda çar praz değerl endir me yapıl arak cevapl arı n daha ayrı ntılı ol arak değerlendiril mesi a maçl anmıĢtır.
Turl ar il e görüĢ mel er: Bu gör üĢ mel er il e t ur çalıĢanl arı na yansı yan t urist
gör üĢl eri ne göre yi ne t uristleri n t atil köyünde konakl a mayı t erci h et mel eri nde et kili ol an fakt örler, bu seçi mde t atil köyünün akti vite ve ol anakl arı nı n ne derecede et kili ol duğu ve t üm bunl arı n t uristi n milli yeti ne göre ne öl çüde deği Ģi kli k göst erdi ği sorul arı na cevap bul ma amaçl an mıĢtır.
Tatil köyü t asarı mcıl arı il e görüĢ me: Tatil köyünün t asarı mcıl arı il e yapıl an
gör üĢ mel er sonucunda t atil köyünün t asarı mını yönl endiren a macı n belirlen mesi ve bu a maç doğr ult usunda konakl a ma, rekreasyon, ort ak al anl arı n ve de servis-i dari ko mpl exl eri n yani t atil köyü pr ogra mı nı ol uĢt uran al anl arı n arazi üzerinde genel yerl eĢ me düzeni ni belirl eyen il kel eri n ve bu il kel eri ol uĢt uran f akt örl eri n ve bunl arı n tasarı ma nasıl yansı dı ğı nı n, bu al anl arı n arası nda kur ul ması a maçl anan iliĢkil eri n ve de özelli kl e açı k al anları n t asarı mını n da göz önünde bul undur ul an et kenl eri n belirl en mesi a maçl an mı Ģtır.
Tatil köyü yerl eĢi m düzeni ni n beli rl enmesi: Tatil köyl eri pr ogra mı nı ol uĢt uran
ana bil eĢenl eri ni ol uĢt uran konakl a ma, genel ve açı k spor t esisleri ni n arazi üzeri ndeki yerl eĢi m düzeni ni n belirlenmesi i çi n bir t akı m kr okil er çi zil miĢtir. Daha sonra t atil köyünün açık ve kapalı al anl arı nı n hesapl anı p ki Ģi baĢı na düĢen açı k al anl ar hesapl anmıĢ ve revi zyon geçir miĢ ol an t atil köyl eri nde bu i Ģl e m sonucunda ki Ģi baĢı na düĢen açı k al anl arı n ne öl çüde değiĢti ğini belirlenmeye çalıĢıl mıtır.
Tü m bu araĢtır ma ve i ncel e mel er sonucunda el de edil en veriler değerl endiril miĢ ve Ant al ya‟daki Tatil Köyl eri ni n Açı k Al an Kullanı mı Açı sı ndan Ġrdel en mesi adı altı nda genel değerl endiril me yapıl mıĢ ve ortaya çıkan sonuç sıral anmıĢtır.
2. TURĠ ZM
2. 1 Turi z m Kavra mı nı n Tanı mı ve Kapsa mı
Turi z m keli mesi Lati nce dön mek, etrafı nı dol aĢma k, geri dön mek anl amı na gel en “Tor nus” keli mesi nden t üretil miĢtir. Dön mek, çevir mek anl a mları nda kullanıl mak üzere Fransı zca ve Ġ ngilizce‟ de de deği Ģi k yazılıĢ ve okunuĢuyl a kull anılma kt adır. Ör neği n Fransı zca‟daki Tour ner, Tour ve Ġ ngilizce‟deki Tour ve Touri ng aynı kökt endir. Touri ng deyimi ; eğiti m, kült ür ve zevk i çi n yapıl an seyahatl er i çi n kull anıl makt adır. Tour i se bazı kent ve yörel erin zi yaret, iĢ, eğl ence ve di nl en me a macı il e yapıl an yer deği Ģtir me eyl e mi ni t anı mla makt adır. Ancak bu t anı msonuçt a, hareket edil en yere dön mek koĢul uyl a yapıl an kı sa ya da uzun süreli seyahatleri ifade et mek üzere kullanıl maktadır. ( Ayt uğ, 1990)
Turi z m kavra mı kök itibari yl e eski bir geç miĢe sahi ptir. Ancak t urist ve t uri z m kavra mları XI X. Yüzyılın il k yarısı nda gör ül müĢ ve Ġ ngilizl er bu kavra mı konuĢ ma dili ne mal et miĢl erdir. ( Olalı, 1984)
Tür kçe‟ de seyyah s özcüğü t urist, seyahat sözcüğü t uri z m deyi ml eri ni n karĢılı ğı dır. “Tourist ” deyi mi de t urizml e il gisi ol an anl a mı na gelir. ( Olalı, 1984)
Günü müz Tür kçesi nde de artı k Turi z m, Turistik, Turist, Tur keli mel eri batı daki anl a mları nda kullanıl makt adır. ( Ayt uğ, 1990)
Turi z m bir seyahat deneyi mi sağl ayan endüstriler, hi z metl er ve uğraĢl ar büt ünüdür. Turi z mi n kapsa mı nda evleri nden uzakt a seyahat eden ki Ģi ya da gr upl ara sağl anan ul aĢı m, konakl a ma, ye me-i ç me, eğl ence vb. akti vite ol anakl arı yl a di ğer t üm ağırl a ma hi z metl eri bul unur. ( Ayt uğ, 1990)
Genel bir açılı mda “Turiz m”
- Sadece par a kazan mak veya politi k ya da askeri bi r a maç i zl e me mek üzere, ser best bir ort a m i çi nde,
-ĠĢ, mer ak, di n, sağlı k, spor, di nl en me, eğl ence, kült ür, deneyi m kazanma, s nobi k a maçl arla veya dost ve semi nerl ere katıl mak gi bi sebebl erle
- KiĢisel veya
- Topl u ol arak yaptı kl arı seyahatl er den,
- Gitti kl eri yerl er de 24 saati aĢan veya o yeri n bir konakl a ma t esi si nden en az bi r gecel e me ( nuit ée) süre ile konakl a mal arı ndan ort aya çı kan iĢ ve iliĢkil eri ni kapsayan,
- Bir t üketi m ol ayı,
- Ağı r ve büt ünl eĢ miĢ bir hi z met kült ür endüstrisi dir. ( Ayt uğ, 1990)
Turi z m i çi n yapıl an di ğer t anı mla mal ara göre, t uri z m i nsanl arı n boĢ vakitleri ni değerl endir mek a macı ile bul undukl arı yer den seyahatleri ni ve bu seyahatleri sırası nda konakl a mal arı ve konakl a mal arı ndan doğan i hti yaçl arı ile iliĢkileri kendi si ne konu al an sosyal, ekono mi k ve kült ürel bir ol ay ve bir hi z met endüstrisi ol arak göst erilirken di ğer bir t anı mla mada i se t uriz m, i nsanl arı n yeni yerler gör mek ve t anı mak, yeni deneyiml er kazan mak, di ğer insanl ar, çevrel er, hayat Ģartl arı ve davranıĢ bi çi mleri yl e t emasa geçi p kendi kült ürleri ni geliĢtir mek, eğl ence- di nl ence faali yetleri nde bul un mak ve seyahat yol uyl a macera, merak, zevk ve güdül eri n tat min edil di ği, i nsanları n seyahat ve hareketi ni i çeren bir faali yet ol arak tanı mlan makt adır. Her za man kült ürel bir boyut içerir. Sosyal bir boyutt a i çerebilir. Günün sonunda bili nmeyen ül kel er aranı p, diğer i nsanl arı anl a maya çalıĢırken t uriz mi di ğerleri vasıtası yl a kendi mize ve t ekrar di ğerleri ne bak mak Ģekli nde tanı mlayabiliriz.( Ür ger, 1993), ( Lobo, 1996)
Son ol arak yapıl mıĢ ol an çok sayı daki t uriz m t anı mla mal arı nı çeĢitli açıl ardan gr upl andırılabilir:
1. NOMĠ NAL TANI MLAR:
Ber necker t arafı ndan nomi nal t anı mlar ol arak nitelendirilen bu t anı mlar Al manca t uriz m keli mesi ni n karĢılı ğı ol an “Fre mdenver kehrs” keli mesi ndeki “verkehr” esas
alı nmakt adır. Turi z m nomi nal t anı mlarda bir ul aĢtır ma ol ayı ol arak gör ül mekt edir. Da ha s onr a i se ti cari ve mesl eki seyahatl er t uri z m ol ayı ol arak s ayıl maya baĢl anmıĢtır. “ Ver kehr” keli mesi geniĢ ol arak el e alı nmaya baĢl ayı nca ekono mi k yönl ü tanı mlar ort aya çı kmı Ģtır. ( Toskay, 1998)
2. EKONOMĠ K TANI MLAR:
Turi z m ol ayı nı n i ktisadi yönünü vur gul ayan il k t anı mlar da yabancıl arı n seyahatl eri ve buna bağlı ol arak ort aya çı kan ekono mi k karakt erl er t aĢı yan ol ayl ar el e alı nmakt adır. Daha sonra t uri z mi n öde mel er bilançosu konusuna öne m veril miĢtir. 1930 l ardan it aberen t uri z mi n yal nı z seyahat veya i ktisadi açı dan el e alı narak ta ma men aydı nl atıl ması mü mkün ol mayan bi r ol ay ol duğu konu il e il gilenenl erce gör ül müĢt ür. ( Toskay, 1998)
3. ÜNĠ VERSAL TANI MLAR:
Turi z mi n üni versal t anı mları, t uriz m ol ayı nı n ko mpl eks bir yapı ya sahi p ol duğunu ve i nsanl arı n birli kt e yaĢamal arı nı n doğur duğu büt ün al anl ardaki karĢılı klı iliĢkil eri n di kkat e alı nması gerektiği gör üĢünden hareket ederek, kar maĢı k yapı ya sahi p bu yapı yı t ümü ile kavra maya çalıĢ mıĢl ardır. ( Toskay, 1998)
4. AI EST TANI MI( Ul uslararası Turi z m Uz manl arı Birli ği‟nce)
Turi z m yabancıları n geçi ci veya deva mlı, asli kazanç el de et me faali yeti i çi n yerl eĢ meye dönüĢ me mek Ģartı yl a konakl a mal arından doğan iliĢkil eri n ve ol ayl arı n büt ünüdür. ( Toskay, 1998)
2. 2 Turi z m Bil eĢenl eri
Turi z m si st e mi ni n öznesi ol an i nsanı n et ki nli kleri t e mel ol arak alı ndı ğı t akdi r de
t uriz mi n bil eĢenl eri, ul aĢı m, barı nma, ye me-i ç me, rekreasyon ve alıĢ-veriĢ ol arak gr upl anabilir.
Turi z mi n bil eĢenl eri ne geç meden önce aynı zama nda t uri z mi n bir bileĢeni ol an rekreasyon ile t uriz m arası ndaki iliĢki yi anl at mak gerek mekt edir.
Rekr easyon, i nsanl arı n “var ol uĢ ( uyu ma- ye me-iç me vb. ) ve geçi m ( çalıĢ ma, i Ģe gi di p- gel me, çocukl ar i çi n okul, kadı nl ar i çi n ev i Ģl eri vb. ) i çi n gerekli ol anı n dı Ģı ndaki t üm za manl ar ol arak t anı mlanan boĢ za manl arı nda yaptı kl arı faali yetleri ifade eden bir kavra mdır. ( Özgüç, 1998)
Rekreasyon akti viteleri ni beĢ grupt a t opl ayabiliriz:
1- Ev ci varı nda yer al an akti vit el er: Tv seyret me, radyo di nl e me, kit ap oku ma vb.
2- Yüksek sosyal i çeri ğe sahi p akti vit el er: Eğl en me, dıĢar da ye mek ye me vb.
3- Kült ürel ve sanat sal uğraĢl ar: Ti yatroya, konsere, resi m ser gi si ne git mek vb.
4- Aktif spor uğraĢl arı: Yüz me, golf, teni s
5- Dı Ģarı da yapıl an bir t akı m akti vit el er: Pi kni k yap ma, gezi vb. ( Lo ws on ve Baudy-Bovy, 1997)
Her i ki si de yeri ne getirdi ği i Ģl evl er açı sı ndan ortak bir deneyi m ve il gi alanı t eĢkil et mekt edir. I nsanl ar birini veya di ğeri ni yapar ken bir di ğeri ne iliĢki n özelli kl eri de yeri ne getirebil mekt e, çoğu za man i ç i çe hareket et mekt edir. Ancak t uriz m, boĢ za man ve rekreasyonun büt ün f or mları nı kapsar ken, boĢ za man ve rekreasyon t uri z mi n t üm özelli kl eri ne sahi p değil dir. ( Bur kart ve Medli k, 1988)
Mi eczkowski‟ye göre de t uri z mi n çoğunl uğu rekreasyonl a iliĢkili yken, i Ģ a maçlı pr of osyonel ve ki Ģisel gezil er gi bi birtakı m t uriz m çeĢitleri rekreasyonl a iliĢkili değil dir. Rekreasyonel akti vitel eri n bir kı s mı i kamet edil en yeri n dı Ģı nda yer alır, ve bunun sonucunda seyahat öne mli bir unsur hali ne gelir. ĠĢt e rekreasyonun bu f or mu t uriz m ol arak adl andırılır. Turi z m r ekreasyondan da daha kapsa mlı ol arak i Ģ ve ail e gezil eri ile boĢ za manl arı n öt esi nde, sağlı k ve prof osyonel geliĢi m i çi n ki Ģisel ve i Ģ seyahetl eri ile de iliĢkili dir. ( Murr phy, 1985)
Rekr easyonun t uri z mden daha az kapsa mlı ol ması nı n bir sebebi de r ekr easyonel akti viteleri n, genel de hafta sonl arı yada yılı n belirli mevsi mleri yl e sı nırlan ması dır. Yüz me, ka mp yap ma gi bi. ( Lowson ve Baudy- Bovy, 1997)
Turist t anı mında ol duğu gi bi, zi yaret edilen ül keye rekreasyon, t atil, spor, sağlı k, i ncel e me, di n, iĢ, aile, arkadaĢ, misyon, t opl antı gi bi a maçl ardan bir veya bir çoğuyl a yol cul uk yapanl ar t uri zm kapsa mı na girer ve t urist ol arak adl andırılırl ar. Tanı mdan da anl aĢılacağı gi bi rekreasyon t uriz m i çi n bir a maçtır ve t uriz m daha geniĢ kapsa mlı bir kavra mdır. ( Özgüç, 1998)
Son ol arak en basit t anı mıyl a “di nl enmek ve t atil geçir mek a macı yl a yol cul uğa çı kmak” ol an t uriz m, rekreasyonel seyahat ol arakta adl andırılabilir. ( Özgüç, 1998) Turi z mi n bil eĢenl eri konusuna dönersek, Robert W. Mc I nt osh ve Charl es R. Goel dner t uriz mi n bil eĢenl eri ni barı nma, alıĢ-veriĢ, ul aĢı m ve et ki nlikl er ol arak ver mekt e ve bunl arı n t ü müyl e doğal kaynakl ara dayandı ğı nı kabul et mekt edir. Konakl a ma, kalı nı cak her t ürl ü yeri, ka mp ve karavan al anl arı nı ve ye me-i ç me hi z metl eri ni n t üm t ül eri ni i çerir. AlıĢveriĢ ise hatıra eĢya, gi ysi, el sanatları, bakkali ye gi bi her t ürl ü parekende mal alı mları nı kapsar. Ul aĢı m kara, hava ve su ul aĢı mını n t üm f or mlarını i çerir. Akti vitel er, eğlence, spor, günübirli k ve mahalli t urlar, kült ürel ol ayl ar, festi valler, ku mar gi bi t üm hi z metl eri kapsar. ( Mc I nt osh ve Gol dner, 1995)
Doğal kaynakl ar, zi yaretçileri n kull anacağı ve zevk al acağı unsurl ardır. Turi z m siste mi ni n baĢarısı i çi n, t uri z mi n geliĢtirileceği yerl erde doğal afetleri n ol ma ması, doğal kaynakl ar açısı ndan aĢırı kal abalı kl aĢ maya ve çevre kirlili ği ne yol aç mayacak Ģekil de çevre düzenl e mel eri ne gi dil mesi gerekmektedir. ( Ayt uğ, 1990)
Turi z m si st e mi ni n öznesi i nsan et ki nli kl eri dir ve t uriz m ol ayı na yol açan, yön veren ve bu ol ayı n öznesi ni ol uĢt uran i nsana t urist denir. ( Akt aĢ, 1989)
Turist t uriz m t anı mı ndaki özelli kl ere uygun ol arak; belirtilen nedenl erin et kisi il e belirli bir süre i çi n seyahat eden, zi yaret etti ği yer de 24 saatten fazl a kal an veya ül keni n bir konakl a ma t asisi nde en az bir gecele me yapan, mali gücü, za manı ve ma ddi kapasitesi sı nırlı ol an, rahrtı na düĢkün, gel enekl eri ni kor uyan, t emi zli k ve vasat konf or arayan, maceraperest ol mayan i nsandır. ( Olalı, 1984)
1963 yılı nda Ro ma da düzenl enen “ Ul usl ararası Turi z m ve Seyahatler Konferansı ” nda kavra m kar gaĢısı na düĢül me mesi içi n bazı tanıml a mal ar yapıl mıĢtır:
Yabancı Zi yaretçi: Bir ül keye gel en ve konakla ma süresi 24 saati aĢan veya 24
saatten az ol an büt ün yabancı kiĢiler.
Yabancı Turi st: Sürekli konakl a ma yeri ni n bul unduğu ül keden baĢka bir ül keye i Ģ,
aile zi yareti, merak, di n, kült ür, eğiti m ve öğrenim, spor, di nl enme, eğl ence, dost ve akraba zi yareti sebebl eriyl e seyahat eden, çeĢitli t opl antılara (ili m,di ni, di pl omati k, sportif) katıl mak üzere gi den, gitti ği ül kede 24 saatt en f azl a sür e il e kal an veya ül keni n konakl a ma t esisinde en az bir gecel e me yapan kiĢi dir.
Yabancı Eks kürsi yoni st: Gitti ği ül kede 24 saatten daha az kal an veya ül keni n bir
konakl a ma t esisi nde bir gecel e me yap mayan kiĢidir.
Turi st Ol mayan Yabancıl ar: Bir ül keye birbiri nden farklı nedenl erle ( göçebe,
mült eci, konsol osl uk t e msil cisi, yabancı di pl omatl ar) gel en, ancak “t urist ” “günübirli kçi ” kabul edilme yen yabancıl ardır . ( Olalı, 1984)
2. 3 Turi z m Türl eri ve ġekill eri
Turi z mi n bir biri nden f ar klı t ür ve Ģekilleri var dır. Bunun nedeni, t uri z m
talebi ni n i nsanı n değiĢi k gereksi nme ve istekl eri nden kaynakl anması dır.
Turi z m t ürl eri, i nsanl arın t uri z m et ki nli ği ne katıl ma a macı na göre; t urizm Ģekilleri ise, seyahat Ģekli, gelinen yer, t uriz me yöneli k et ki nli ğe katılanl arı n sayısı na, or gani zasyon Ģekli ne, geli nen yer vefaali yetleri n a macı na, t uriz me katılanl arı n yaĢl arı na ve benzeri seyahat özelli kl eri ne göre ol uĢ makt adır. ( Ayt uğ, 1990)
Turi z m t ürleri ni 3 sı nıfta gr upl anabil nekt edir:
1. Tatil Turi z mi: Di nl enme, Kür, Banyo, Kırsal Al an, Spor Turi z mi, vb
2. Kült ür Turi z mi: Kült ürel t opl antılar, anıtları n zi yareti, kült ürel eğiti m ve öğreti m
mer kezl eri zi yareti, di ni nedenl erl e zi yaret, vb
3. ĠliĢki Kuran Turi z m: Ki Ģisel ve Koll ektif t urizm, Ġç ve Dı Ģ Turi z m, Politi k Amaçlı
Öt e yandan t uri z mi bi r “hareket ” ol arak düĢünerek sı nıflandır ma yapılabilir. Bili ndi ği gi bi bu hareket i ki yönl üdür:
-Ġç Turi z m
- DıĢ Turi z m
Ġç Turi z m: Bi r ül kedeki i nsanl arı n t uriz m a macı yla kendi ül ke sı nırları i çinde geçi ci
ol arak yer deği Ģtir mel eri sonucu doğan iliĢkiler büt ünüdür. Bu t uri z m t ür ünün dövi z gelirl eri nde et ki si yokt ur. ( Çubuk, 1981)
Dı Ģ Turi z m: Ül keye dı Ģarı dan gel enl erl e, ül keden dı Ģarı seyahat edenl eri n yarattı kl arı
ol ayl ar büt ününe dı Ģ t uriz m denir. ( Çubuk, 1981)
Amaç yönünden t uriz m türl eri ni Ģu Ģekil de sıral ayabiliriz:
1. Di nl en me- Eğl ence Turi z mi:Ġ nsanı n çalıĢ ma yükü, hayat Ģekli veya çevr eni n
ol umsuz et kileri il e zarar gören bedeni, ve r uhi sağlı ğı nı t ekrar el de edilmesi i çi n geçi ci yer değiĢtir meye bağlı ol arak gerçekl eĢen turi z m Ģekli dir. ( Olalı, 1984)
2. Kült ür Turi z mi: Deği Ģi k milli kült ürl eri ve kült ür eserleri ni yani eski sanat
eserleri ni, t ari hi yapıl arı ve müzel eri, eski medeni yetlere ait kalı ntıları gör mek i çi n yapıl an seyahatlerdir. ( Kal kan, 1991)
3. Sosyal Turi z m: Gelir sevi yesi düĢük ol an t opl u m f ertl eri ni n devl eti n, ka mu
kur ul uĢl arı nı n, endr üstri iĢlet mel eri ni n veya bazı kur uml arı n sağl adı ğı i mkanl ar dan ve kol aylı kl ardan yararlanarak yaptı kl arı t uri z m hareketi di. ( Bayer, 1992)
4. Spor ve Av Turi z mi: Spor a il gi duyan ki Ģil eri n, t uri z me katıl mal arı ndan doğan ol ayl ar ve iliĢkiler büt ünüdür. Av t uri z mi i se i ç ve dı Ģ t uriz min öne mli kaynakl arı ndan biri ol an ve genelli kl e yüksek gelir sevi yesi ndeki t uristleri n t erci h etti ği bir t uriz m t ürüdür. ( Ayt uğ, 1990)
5. Ekono mi k Turi z m: Fuar ve ser gil ere i Ģl eri nedeni yl e katıl anl arı n ve bur al arı
zi yaret edenl eri n, kongrel ere katıl anl arı n, bazı büyük ekono mi k t esi sl eri zi yaret edenl eri n seyahatl eri ekono mi k t uri z m ol arak kabul edilir. ( Olalı, 1984)
Bi rl eĢ miĢ Mill etleri n t urist t anı mı na, iĢ seyahati yapanl arda dahil dir. ĠĢ t uriz mi, kongr e, se mi ner, t opl ant ı üçgeni nden ol uĢ makt a, çoğu kez di ğer t uri z m t ürl eri nden biri veya birkaçı yl a birli kte gerçekl eĢ mekt edir. ( Ayt uğ, 1990)
6. Politi k Turi z m: Politik t uri z m ol arak, di pl omat ve politi kacıl arı n seyahatl eri
nit el enebilir ( Olalı, 1984)
7. Sağlı k Turi z mi: Sağlı k nedenl eri ile belli özellikl eri ol an (i kli m, Ģifalı su, kaynakl ar
gi bi)yerl er deki konakl a mal ar dan ol uĢan t uri z mdi r. Turi z m gelirl eri yönünden t uri z m t ürleri içi nde en veri mlisi sağlı k t uri midir. ( Ayt uğ, 1990)
8. Eko- Truzi m: Deva mlı büyüyen nüf us, kı yı al anl arı na göç, yeni kur ulan t uri sti k
tesisler ve endr üsti yel geliĢ mel er çevrayi öne mli öl çüde et kile mekt edir. Günü müzde çevre pr obl e mleri ni önl eme k ve çevreni n sür dür ülebilirli ği ni sağl a mak a macı il e t ü m dünyada t uri z mle il gili ol arak yeni politi kalar uygul anmaya baĢl amı Ģtır. Bu kapsa mda özelli kl e son 15 yıl da yu muĢak t uri z m, dengeli t uruzi m, yeĢil turi z m gi bi alternatif t uri z m t ürl eri ni n yanı nda eko- t urizm gi bi çevre dost u t uriz m t ürl eri literat ürl erde yer al maya baĢl a mıĢtır. ( Ertaç ve Er gi n, 1996)
Aynı za manda ekono mi k ağırlı klı kitle t uriz mine bir t epki ol arak çı kan ekol oji k ağırlı klı bu t uri z m t ürleri ekono mi k açı dan veri mli, t opl umsal açı dan sor uml u, çevresel açı dan bili nçli ol mayı gerektirir ve sayılan bu üç öğe alt ernatif t uri z m t ürleri ni n üç te mel öğesidir. ( Di nç, 1996)
Belirtilen bu alt ernatif turi z m t ürl eri nden biri olan eko-t uriz m kült ürel, doğal ve tari hsel geç miĢi n kor unması yanı nda, kor umayı teĢvi k edecek ekono mi k yararl arı da ort aya çı karan bir t uriz m yür ü ol arak tanı mlanabilir. ( Berl e, 1991)
Eko-t uri z mde a maç doğa, kült ür ve i nsan el a manl arı arası ndaki hassas dengeni n kor unarak, çevre, bi yol oji k çeĢitlili k ve eko sist e mleri n süreklili kl eri ni n kor un ması dır. ( Ert aç ve Er gi n, 1996)
2. 4 Turi z m Ol gus unun Tari hsel GeliĢi mi
Ki tl e t uri z mi, i ki nci dünya savaĢı nı i zl eyen yıll arda, dünya çapı nda önem kazanan yeni bir ol gu ol makl a birli kt e, t ari h süresi nce, seyahat ve t uri z mi n var ol duğu da bir gerçektir. ( Ayt uğ, 1990)
Kı saca t uri z m hareketleri i nsanlı ğı n var ol ması ile baĢl a mıĢtır deni nebilir. Ġ nsanl ar her hal de karı nl arı nı doyurabil mek, avl a ma i hti yacı nı karĢılayacak araç ve gereçl eri n te mi ni ve baĢka nedenlerle her za man yakı n çevresi il e iliĢki hali nde ol muĢt ur. ( Ür ger, 1993)
Turi z m bugünkü anl a mı nı kazanı ncaya kadar t ari h i çerisi nde bir ol uĢ um devr esi geçir miĢtir. Önce merak, daha sonra ti caret, fizi ki, beĢeri, coğrafi bil gi edin me, spor, tedavi, di nl enme a macı ile yapıl an seyahatleri n yanısıra feti h ve i sl ah hareketl eri de eski çağl ardan iti baren i nsanl arı n yer değiĢtir mel eri ne neden ol muĢt ur. ( Özdil ve di ğerleri, 1998)
Turi z m bugünkü anl a mı nı kazandıran ve geliĢi mini n baĢl angı ç noktası ol arak II. Dünya SavaĢı‟dan sonra 1945‟li yıllar ol arak göst erebiliriz. ( Özgüç, 1998)
20. yüzyılı n baĢl arı nda ul aĢtır ma al anı nda hala de mir yol unun baĢt a gel mesi ne rağmen daha sonra karayoll arı nı n yapı mı ve bunu t eĢvi k eden ot omobil sahi pli ği ni n art ması yl a de mir yol u il e eriĢel e meyen yerl ere eriĢel ebilirli ği sağl adı ve t uriz mi n bu al anl ara yayıl ması nı t eĢvik etti. ( Özgüç, 1998)
1950 den sonra ücretli t atileri n yaygı nl aĢ ması, oto mobil sahi pli ği ni n art ması ve t atil yol cul ukl arı nı n de mir yoll arı ndan karayoll arı na kay ması t uriz m seyahatl eri ni n yapı sı nı hı zl a deği Ģi me uğrat mıĢtır. Si vil havacılı kt a ki geliĢ mel er ise dünya öl çüsünde tatil alanl arı nın daha eriĢebilir hal e gelmesi ni sağl a mıĢtır. ( Özgüç, 1998) 20. yüzyıl da t uriz m hacmi ni n artıĢı na et kenl erden biri de seyahat acental arı ve t ur operat örleri dir. Tur operat örleri “paket t urlar” ile büyük kütl el eri güvenli k i çi nde t uriz m hareketi ne kat mayı baĢar mıĢl ardır. 20. Yüzyılı n konakl a ma endüstrileri büyük geliĢ mel er göst er mekt edir. ( Toskay, 1998)
II. Dünya SavaĢı‟dan sonra, ot el, mot el, ul aĢı m araçl arı, yoll ar, pl ajlar, eğl ence ve spor al anl arı, konakl a ma t esisleri ni n t üm alt yapısı yl a büyük bir endüstri meydana gel mesi ne neden ol an t uri z m ol ayı, ul usl ar ve kıtal ar arası büyük kitl eler hali nde i nsan grupl arı nı n gi di p gel mel eri sonucunu doğurmuĢt ur. ( Evli yaoğl u, 1988)
1950 de dünyada ul usl ararası t uriz me katılanl arı n sayısı 25 mil yona, t urizm gelirleri de 2 mil yar dol ara eriĢ miĢtir. 15 yıl i çi nde i se ul uslar arası t uriz me katılanları n sayı sı dört misli büyüyerek 100 mil yonu aĢ mıĢtır. Bundan sonraki eğilimi “sürekli
büyü me” ol an ul usl ar arası t uriz m 1984 t e 320 mi l yon, 1988 de 392 mi l yon t urist e eriĢ miĢtir. 1992 de de bu sayı il k kez yarı m milyarı aĢ mıĢ; 1996 da da 600 mil yara yakl aĢ mıĢtır.( Tabl o-2. 1) ( Özgüç, 1998)
Dünya t uri z mi, hal en t urist sayısı bakı mı ndan yıllı k ort al a ma yüzde 5, t uri z m gelirleri bakı mından yüzde 10 dol ayl arı nda bi r büyü me göst er mekt edir. Dünya Turi z m Ör güt ü‟ne göre 21. Ġl k 20 yılı nda da bu büyü me hı zlı sür dürecektir. ( Özgüç, 1998)
Turi z m t ari h boyunca bazen yavaĢ, bazen hı zlı ol mak üzere sürekli geli Ģ me göst er miĢtir. Turi z mdeki bu geliĢ me, t urizme katılanl arı n sayı sı ve t uri z m harca mal arı bakı mı ndan boyut sal bir geliĢ me ol duğu kadar, değiĢi k t uriz m t ürl eri (arist okrati k t uri z mden sosyal t uri z me , ki Ģisel t uri z mden kitl e t uri z me doğr u bi r geliĢ me il e birli kt e deği Ģi k t uriz m çeĢitleri) ve deği Ģi k t uriz m a maçlı yapılara doğr u bir geliĢ me ol arak gör ülme kt edir. Arist okrati k t uriz m l üks ve pahalı ot elleri, sosyal t uriz m vasat konf orl u ve ucuz konakl a ma t esisleri ni, kitle t uriz mi t atil köyl eri ve ka mpi ngl eri getir miĢtir. (Ayt uğ, 1990)
Günü müzde t uriz m ol ayı kazandırdı ğı büyük hareketlili k nedeni yl e ül keler dövi z kazandırı cı bir nit eli k kazandır ması na, yatırı mları hı zl andır ması na ve i sti hda m hac mi ni n geniĢletil mesi ne neden ol an bir ol gu haline gel miĢtir. ( Ür ger, 1993)
Tabl o 2. 1 Dünya t uriz mindeki geliĢ mel er ( Özgüç, 1998)
DÜNYA TURĠ Z MĠ NDEKĠ GELĠ ġMELER
YI LLAR Turi st Sayısı ( mil yon)
Turi z m Geli ri ( mil yar dol ar)
1950 25, 3 2, 1 1960 69, 3 6, 9 1965 112, 8 11, 6 1970 160, 0 17, 9 1975 214, 4 40, 7 1980 288, 0 102, 4 1985 329, 6 115, 4 1989 431, 3 214, 9 1990 458, 3 266, 2 1991 464, 0 273, 0 1992 503, 0 311, 0 1993 518, 2 318, 0 1994 546, 3 346, 7 1995 566, 4 393, 3 1996 591, 9 423, 0 1997 620, 0 500, 0 2000 702, 0 2000, 0
3. KONAKLA MA TESĠ SLERĠ ve TATĠ L KÖYLERĠ
3. 1 Konakl a ma Tesi sl eri Tanı mı
Geçi ci ol arak deva mlı yerleĢ me yeri ni, za man boyut una bağlı ol maksı zın t er k eden ki Ģi ni n gel di ği yeni yerde kal ması na ve bur ada yat ma, ye me-i ç me, di nlen me gi bi i hti yaçl arı n hepsi ni birden veya sadece biri ni n karĢılanması na konakl a ma denir. ( Ece, 1998)
Konakl a ma t esisl eri, asıl fonksi yonl arı gecel e me i hti yacı sağl a mak ol an, bunun yanı nda ye me-i ç me, eğlence i hti yaçl arı i çi n de yar dı mcı ve t a ma ml ayı cı biri mleri bünyel eri nde barı ndıran tesislerdir. ( Res mi Gazet e, 1991)
Bugün ot el, mot el, t atil köyü, ka mpi ng, oberj, hostel, yurt, pansi yon vb. gibi ti pl erde hi z met veren konakl a ma yapıl arı bu i si mleri alırken ana esas ol arak ye me ve yat ma iĢlevi ni karĢılarlar, bul undukl arı sı nıflara göre ek f onksi yonl ara hi z met verirler. ( Gü mr ükçüoğl u, 1987)
Ör neği n bir t er mal ot el ye me- yat ma i Ģl evi ni n yanı nda ek f onksi yon ol arak kaplı ca, ılıca, kür sal onl arı vb. gibi t esisl eri ile hi z met ver mekt edir. Bu ek f onksiyon ye me-yat ma i Ģl evi nden sonra gel mekt edir. Fakat biri nci f onksi yon gi bi ön pl anda bul un makt adır. ( Gü mr ükçüoğl u, 1987)
3. 1. 1 Konakl a ma Tesisleri ni n Sı nıfl andı rıl ması
Turi z mi n geliĢ me süreci yl e bağl antılı ol arak konakl a ma, nit eli k ve ni celi k bakı mı ndan deği Ģi mlere uğra mıĢtır. Günü müzün t uristleri i çi m artı k çok deği Ģi k konakl a ma Ģekilleri var dır. Bunl arı gr upl andır mak i çi n de çeĢitli öneriler yapıl makt adır. ( Özgüç, 1998)
La ws on konakl a ma t esisl eri ni baĢlı ca f onksi yonu kal acak yer sağl a ma ol an ot el, mot el, benzeri kur ul uĢl ar ve bunl arı n t a ma ml ayıcı konakl a ma t esisleri olma k üzere i ki gr upt a t opl a makt adır. Ta ma ml ayı cı konakl ama t esisleri kal acak yer dı Ģı nda sosyal, rekreasyonel f onksi yonl arı da sağl ayan konakl a ma t esisleri dir. ( Lo ws on, 1977)
Bi r baĢka ayırı ma göre de benzer ol arak konakl a ma t esisleri gel eneksel ve ta ma ml ayı cı konakl a ma tesisleri ol arak i ki gr upa ayrıl makt adır. Bu sı nıflandır maya göre ot el, mot el ve pansiyonl ar gel eneksel konakla ma t esisleri ni ol uĢt ururken; kiraya verilen odal ar, t atil kampl arı, ka mpi ngl er, karavanl ar, t atil köyl eri, host eller, dağ kul übel eri ve benzeri konakl a ma t esisleri, t a ma ml ayı cı konakl ama ol arak sayılabilir.( Toskay, 1998)
Konakl a ma t esisleri Ģu Ģekil de de sı nıflandırıl maktadır: a. Tesi sl eri n bul unduğu yere göre:
- ġehir, dağ, sayfi ye v. b.
b. Tesi sl eri n yat ak sayı sı na göre:
- Tür ki ye‟ de
1. Küçük t esis 1-50 yat aklı 2. Ort a t esis 51- 250 yat aklı
3. Büyük tesis 250‟ den fazl a yat aklı - Dünya‟ da
1. Küçük t esis 1-100 yataklı 2. Ort a t esis 100- 500 yat aklı
3. Büyük tesis 500‟ den fazl a yat aklı c. Konakl a ma dur umuna göre:
