1
SAYFA CUMHURİYET T
-5 . -5 , *2. o *
H ABERLER
Türkiye
İstanbul Radyosu yayınma
6 Mayıs 1927’de spiker
Sadullah Gazi Evranoz’un
tarihi anonsuyla başladı
radyoları 7 5 yaşında
İSKENDER ÖZSOYTarih 6 Mayıs 1927.
İstanbul’daki radyo alıcılarından spiker Sadullah G azi Evranoz’un şu anonsu duyulmaktadır: “Allo... Al- lo... Muhterem samîin. Burası İstan bul Telsiz Telefonu. 1200 metre tûl- u m evç, 250 kilosaykıl. Bugünkü tecrübe neşriyatım ıza başlıyoruz.”
İşte İstanbul Radyosu 75 yıl önce ya yınına bu tarihi anonsla başlamıştı.
İnsanlık tarihinin sayılı önemli icat larından sesin bir yerden başka yere nakline dayanan radyo yayınlan dün yada ilk kez 1920 yılında ABD’de, ertesi yıl da Fransa'nın başkenti Pa ris’te başladı. Uygur Kocabaşoğlu,
1980 yılında Ankara Üniversitesi Si yasal Bilgiler Fakültesi Yayınlan ara sında çıkan Şirket Telsizinden Devlet Radyosuna adlı kitabında Türkiye’de ilk radyo yayın deneylerinin 1921- 1923 yıllan arasında yapıldığına işa ret ediyor. Adı geçen kitaptan, 1945 yılında Basın Yayın Genel Müdürü olan N edim Veysel tik in’in Türki ye’de radyonun ilk kez denenişini şöy le anlattığını öğreniyoruz:
“22 yıl önceki hatıralarımı yok- luyorum . G özlerim in önünde şu manzara canlanıyor:
Eski İstanbul D arülfûnunu’nun konferans salonundayız. Orada yer li ve yabancı büyük bir davetli ka labalığı toplanmıştır. Salonun pen cereye yakın bir köşesine, geniş bir m asa üzerine iri boyda bir sandık büyüklüğünde simsiyah bir alet yer leştirilmiştir. Üzerinde, yanında yi ne en iri boydan trombonları andı ran siyah hoparlörler görüyoruz. İzahatı heyecanla dinliyoruz. Tec rübeyi heyecanla bekliyoruz. Zira hem en iki adım ötesindeki Y üksek Muallim Mektebi’nden müzikli rad yo neşriyatı yapılacaktır. Hoparlör lerden cızırtılarla çıkan ses hâlâ ku- laklanmdadır. Bu ilk tecrübede da ha çok parazit dinlemiştik.”
İlk İstanbul Radyosu’nda görev alanlardan bazdan. Arka sıra soldan sağa: Udi Nevres Bey, tamburi Refik Fersan, Ali Rıza ŞengeL Mesut Cemil ve Selâhattin Demircioğlu. Oturanlar soldan sağa: Udi Hayriye Örs, kanuni Vecihe Daryal ve kemençeci Ruşen Ferit Kam. (Fotoğraf: İstanbul Radyosu, Andar/Yaşantdar adlı kitaptan)
Radyonun yayınlan Türk Telsiz Te lefon Anonim Şirketi (TTTAŞ) tara fından PTT adına yapılıyordu. Şirket bu amaçla 8 Eylül 1926 tarihinde hü kümetle on yıllık sözleşme imzala mıştı.
İstanbul Radyosu’nun ilk dönem programlan önceleri haftada üç gün dü ve akşamlan yapılıyordu. Radyo nun sanatçı kadrosu da keman, klar net, kanun, ut ve iki okuyucudan olu şuyordu. TTTAŞ’nin hükümetle im zaladığı on yıllık sözleşmenin süresi
1936 yılında bitti. Bunun üzerine İs tanbul Radyosu’nun birinci dönem yayınlan sona erdi.
Ancak Atatürk’ün 1936 yılında Mec- lis’i açış nutkunda radyo yayınlan ko nusuna değinmesi ve radyoculuğun devlet eliyle yürütülmesini dilemesi hükümeti harekete geçirdi. Ve aynı yıl bugünkü Ankara Radyosu binası nın temeli atıldı. Ankara Radyosu cumhuriyetin on beşinci yıldönümün de, 28 Ekiml938 tarihinde dönemin Nafia Bakanı Ali Ç etinkaya’nın ko nuşmasıyla yayma başladı.
İkinci ve üçüncü dönem
Ney ile zeybek şarkısı
Nâzım ve radyo
tutkusu
26 Kasım
1
927
Programı
N âzımeroVûomao / "'¿“ ’ " "a I ben de edibe, r"«" 1 ' İ K i yaşında bir ra y a Ç m a n .n .. Yani // i nsanlann
illetimiz radyoma1 ^ n dört seslerini d hd ljçrjm ' ^ /
bucağından bana ‘ / yap tıkları Onlarla alâk* T değî / bunları nasıl
işler u m u r u m ^ e ^ ^ , Aynı konu “ İstan b u l R adyosu,
Anıİar/Yaşantılar” adlı kitapta Ay han D in ç’in satırlarıyla şöyle aktarı lıyor:
“Öğretmen Okulu’nun kimya öğ retm eni Rüştü Bey (Uzel) başların da olm ak üzere birkaç öğrenci de nem e yayını gerçekleştirm ek için h a zırlık yapm aktadır. Tarih 19 M art 1923’tür. Henüz cumhuriyet ilan edilmemiş tir. Öğretmen O kulu’nun bodrum unda ar tık son deneme yapılacaktır, tik radyo ya yını davetliler ve basın huzurunda gerçek leştirilm eye hazırdır...”
Bu deneme İstanbul Üniversitesi’nde de dinlenir. Deneme 20 Mart 1923 tarihli Tev- hid-i Efkâr gazetesinde şöyle yer alır:
“ Şehrim izde telsiz telefon tecrübeleri. Berlin, Paris, M oskova’daki konserleri İs tanbul’dan da dinleyebilecek m iyiz? Da- rülmuallimin muallimlerimizden Rüştü Bey
l
dilde.
bü tü u şark ılarm f Adam İnsan Manzaraları- s a y t a ^ Yayınlan, İstanbul 199/)-19.00 - Stüdyo Musiki Heyeti’nden Şevkefza faslı 1930 - Esham ve tahvilat borsası haberleri 19.40 - Telsiz ? n w °n-?rkestrası 20.10- Telsiz Telefon Musiki Heyeti 20.50 - Anadolu Ajansı haberleri t? — <_j
21.00- Telsiz ^f'ftolann ilk
Orkestrası ef°n ^ S a d u l l a h
2 1.30 - Teganni Ga2,E™ .oz.
fApostolditarafmdM)
bir aydan beri İstanbul halkına dahi Avru p a ’da ve A m erika’da birdenbire fevkalade taam m üm eden telsiz telefon hakkında bir fikir verebilm ek için tecrübeler yapm akta dır. Dün Darülmuallimin konferans salonun da bir nutuk, ney ile çabnan bir zeybek şar kısı terennümatı, Darülfünun’dan vazıh bir surette dinlenebilmiştir...”
Bu denemelerden dört yıl sonra Türkiye, ilk düzenli radyo yayınlarım başlatarak bu ko nuda dünyanın pek çok ülkesinden önce dav randı. Oysa dünyada ticari radyo yayınlan başlayalı henüz yedi yıl olmuştur. Aynı yılın
kasım ayında 1554 metreden Ankara Radyo su yayma başladı. Ankara Radyosu’nun beş kilovatlık vericisi Babarahmanlar’daydı (Bu günkü Telsizler). 1927 yılında dünyada 123, Türkiye’de iki radyo istasyonu vardı.
Dünyaya açılan pencere
Bir zamanlar ülkemizin dünyaya açılan tek penceresi olan İstanbul Radyosu’nun ilk stüd yosu Sirkeci’deki Büyük Postane’nin üstün de, beş kilovatlık vericisi de Eyüp’ün Osma niye (bugünkü Hasdal) köyündeydi.
İstanbul da radyo yayınları için bü yük önem taşıyordu. Halk, radyo ya yınlarının yeniden başlaması yolun da hükümete baskı yapıyordu. Baskı ların artması üzerine PTT, eldeki teç hizatla Beyoğlu Parmakkapı Soka- ğı’ndaki Ambassador Oteli’nin iki katını kiralar ve 1936’da İstanbul Rad yosu yeniden yayına geçer. Buradaki yayın 1938 yılma kadar sürer.
Ülke ikinci Dünya Savaşı’nın olum suzluklarını yaşamaktadır ve olup bi tenden haberdar olmak istemektedir. Bu konudaki tek kaynak Ankara Rad yosu’dur. Yurdun büyük bir bölümü Ankara Radyosu’nu dinlemektedir. Ama bu yayınlar İstanbul’a net ulaş maz. Bunun üzerine İstanbul Radyo su üçüncü yayın dönemine başlar.
Yer bu kez Galatasaray Postane- si’nin ikinci katıdır. Radyo 1 Haziran 1943’te deneme yayınlarına başlar. İstanbul Radyosu’nun üçüncü yayın dönemi, teknik eksikliklerin giderile- memesi sonucu 31 Mart 1944 akşa mı sona erer. 1945 yılına gelindiğin de bugünkü İstanbul Radyosu’nun te meli atılır.
İstanbul Radyosu ilk deneme ya yınlarını 4-6 Haziran tarihleri arasın da Avrupa Güreş Şampiyonası’nda yapar, ilk naklen güreş yayınını E şref Şefik
anlatır. Üç günlük deneme yayını başarılı ge çince Basın Yayın Genel Müdürlüğü hazırlık larını hızlandırır ve kadrolaşma aşamasına ge çilir. Radyoya müdür olarak Haşan R efik Er- tuğ atanır. 1 Eylül 1949’da resmen deneme ya yınlarına başlanır ve nihayet 19 Kasım 1949 ’da düzenli yayınlara geçilir.
O gün saat 19.00’da yaym istiklal Marşı’yla açılır. Spiker Selahattin K üçük açılışı yapar ve sonra dönemin Cumhurbaşkanı İsm et tnö- n ü ’nün plağa kaydedilmiş konuşması yayım lanır.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği Taha Toros Arşivi
